Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bodhicaryāvatāra (another edition) · Chapter 8

8.1

iti prajñākaramativiracitāyāṃ bodhicaryāvatārapañjikāyāṃ vīryapāramitā nāma saptamaḥ paricchedaḥ ||
8 Dhyānapāramitā nāma aṣṭamaḥ paricchedaḥ /
vardhayitvaivamutsāhaṃ samādhau sthāpayenmanaḥ /
vikṣiptacittastu naraḥ kleśadaṃṣṭrāntare sthitaḥ

8.2

kāyacittavivekena vikṣepasya na saṃbhavaḥ /
tasmāllokaṃ parityajya vitarkān parivarjayet

8.3

snehānna tyajyate loko lābhādiṣu ca tṛṣṇayā /
tasmādetatparityāge vidvānevaṃ vibhāvayet

8.4

śamathena vipaśyanāsuyuktaḥ kurute kleśavināśamityavetya /
śamathaḥ prathamaṃ gaveṣaṇīyaḥ sa ca loke nirapekṣayābhiratyā

8.5

kasyānityeṣvanityasya sneho bhavitumarhati /
yena janmasahasrāṇi draṣṭavyo na punaḥ priyaḥ

8.6

apaśyannaratiṃ yāti samādhau na ca tiṣṭhati /
na ca tṛpyati dṛṣṭvāpi pūrvavadbādhyate tṛṣā

8.7

na paśyati yathābhūtaṃ saṃvegādavahīyate /
dahyate tena śokena priyasaṃgamakāṅkṣayā

8.8

taccintayā mudhā yāti hrasvamāyurmuhurmuhuḥ /
aśāśvatena dharmeṇa dharmo bhraśyati śāśvataḥ

8.9

bālaiḥ sabhāgacarito niyataṃ yāti durgatim /
neṣyate viṣabhāgaśca kiṃ prāptaṃ bālasaṃgamāt

8.10

kṣaṇādbhavanti suhṛdo bhavanti ripavaḥ kṣaṇāt /
toṣasthāne prakupyanti durārādhāḥ pṛthagjanāḥ

8.11

hitamuktāḥ prakupyanti vārayanti ca māṃ hitāt /
atha na śrūyate teṣāṃ kupitā yānti durgatim

8.12

īrṣyotkṛṣṭātsamāddvandvo hīnānmānaḥ stutermadaḥ /
avarṇātpratighaśceti kadā bālāddhitaṃ bhavet

8.13

ātmotkarṣaḥ parāvarṇaḥ saṃsāraratisaṃkathā /
ityādyavaśyamaśubhaṃ kiṃcidbālasya bālataḥ

8.14

evaṃ tasyāpi tatsaṅgāttenānarthasamāgamaḥ /
ekākī vihariṣyāmi sukhamakliṣṭamānasaḥ

8.15

bālāddūraṃ palāyeta prāptamārādhayetpriyaiḥ /
na saṃstavānubandhena kiṃ tūdāsīnasādhuvat

8.16

dharmārthamātramādāya bhṛṅgavat kusumānmadhu /
apūrva iva sarvatra vihariṣyāmyasaṃstutaḥ

8.17

lābhī ca satkṛtaścāhamicchanti bahavaśca mām /
iti martyasya saṃprāptānmaraṇājjāyate bhayam

8.18

yatra yatra ratiṃ yāti manaḥ sukhavimohitam /
tattatsahasraguṇitaṃ duḥkhaṃ bhūtvopatiṣṭhati

8.19

tasmātprājño na tāmicchedicchāto jāyate bhayam /
svayameva ca yātyetaddhairyaṃ kṛtvā pratīkṣatām

8.20

bahavo lābhino 'bhūvan bahavaśca yaśasvinaḥ /
saha lābhayaśobhiste na jñātāḥ kva gatā iti

8.21

māmevānye jugupsanti kiṃ prahṛṣyāmyahaṃ stutaḥ /
māmevānye praśaṃsanti kiṃ viṣīdāmi ninditaḥ

8.22

nānādhimuktikāḥ sattvā jinairapi na toṣitāḥ /
kiṃ punarmādṛśairajñaistasmātkiṃ lokacintayā

8.23

nindantyalābhinaṃ sattvamavadhyāyanti lābhinam /
prakṛtyā duḥkhasaṃvāsaiḥ kathaṃ tairjāyate ratiḥ

8.24

na bālaḥ kasyacinmitramiti coktaṃ tathāgataiḥ /
na svārthena vinā prītiryasmādbālasya jāyate

8.25

svārthadvāreṇa yā prītirātmārthaṃ prītireva sā /
dravyanāśe yathodvegaḥ sukhahānikṛto hi saḥ

8.26

nāvadhyāyanti taravo na cārādhyāḥ prayatnataḥ
kadā taiḥ sukhasaṃvāsaiḥ saha vāso bhavenmama

8.27

śūnyadevakule sthitvā vṛkṣamūle guhāsu vā /
kadānapekṣo yāsyāmi pṛṣṭhato 'navalokayan

8.28

amameṣu pradeśeṣu vistīrṇeṣu svabhāvataḥ /
svacchandacāryanilayo vihariṣyāmyahaṃ kadā

8.29

mṛtpātramātravibhavaścaurāsaṃbhogacīvaraḥ /
nirbhayo vihariṣyāmi kadā kāyamagopayan

8.30

kāyabhūmiṃ nijāṃ gatvā kaṅkālairaparaiḥ saha /
svakāyaṃ tulayiṣyāmi kadā śatanadharmiṇam

8.31

ayameva hi kāyo me evaṃ pūtirbhaviṣyati /
śṛgālā api yadgandhānnopasarpeyurantikam

8.32

asyaikasyāpi kāyasya sahajā asthikhaṇḍakāḥ /
pṛthak pṛthaggamiṣyanti kimutānyaḥ priyo janaḥ

8.33

eka utpadyate janturmriyate caika eva hi /
nānyasya tadvyathābhāgaḥ kiṃ priyairvighnakārakaiḥ

8.34

adhvānaṃ pratipannasya yathāvāsaparigrahaḥ /
tathā bhavādhvagasyāpi janmāvāsaparigrahaḥ

8.35

caturbhiḥ puruṣairyāvatsa na nirdhāryate tataḥ /
āśocyamāno lokena tāvadeva vanaṃ vrajet

8.36

asaṃstavāvirodhābhyāmeka eva śarīrakaḥ /
purvameva mṛto loke mriyamāṇo na śocati

8.37

na cāntikacarāḥ kecicchocantaḥ kurvate vyathām /
buddhādyanusmṛtiṃ cāsya vikṣipanti na kecana

8.38

tasmādekākitā ramyā nirāyāsā śivodayā /
sarvavikṣepaśamanī sevitavyā mayā sadā

8.39

sarvānyacintānirmuktaḥ svacittaikāgramānasaḥ /
samādhānāya cittasya prayatiṣye damāya ca

8.40

kāmā hyanarthajanakā iha loke paratra ca /
iha bandhavadhocchedairnarakādau paratra ca

8.41

yadarthaṃ dūtadūtīnāṃ kṛtāñjaliranekadhā /
na ca pāpamakīrtirvā yadarthaṃ gaṇitā purā

8.42

prakṣiptaśca bhaye 'pyātmā draviṇaṃ ca vyayīkṛtam /
yānyeva ca pariṣvajya babhūvottamanirvṛtiḥ

8.43

tānyevāsthīni nānyāni svādhīnānyamamāni ca /
prakāmaṃ saṃpariṣvajya kiṃ na gacchasi nirvṛtim

8.44

unnāmyamānaṃ yatnādyannīyamānamadho hriyā /
purā dṛṣṭamadṛṣṭaṃ vā mukhaṃ jālikayāvṛtam

8.45

tanmukhaṃ tvatparikleśamasahadbhirivādhunā /
gṛdhrairvyaktīkṛtaṃ paśya kimidānīṃ palāyase

8.46

paracakṣurnipātebhyo 'pyāsīdyatparirakṣitam /
tadadya bhakṣitaṃ yāvat kimīrṣyālo na rakṣasi

8.47

māṃsocchrayamimaṃ dṛṣṭvā gṛdhrairanyaiśca bhakṣitam /
āhāraḥ pūjyate 'nyeṣāṃ srakcandanavibhūṣaṇaiḥ

8.48

niścalādapi te trāsaḥ kaṅkālādevamīkṣitāt /
vetāleneva kenāpi cālyamānādbhayaṃ na kim

8.49

ekasmādaśanādeṣāṃ lālāmedhyaṃ ca jāyate /
tatrāmedhyamaniṣṭaṃ te lālāpānaṃ kathaṃ priyam

8.50

tūlagarbhairmṛdusparśai ramante nopadhānakaiḥ /
durgandhaṃ na sravantīti kāmino 'medhyamohitāḥ

8.51

yatra cchanne 'pyayaṃ rāgastadacchannaṃ kimapriyam /
na cetprayojanaṃ tena kasmācchannaṃ vimṛdyate

8.52

yadi te nāśucau rāgaḥ kasmādāliṅgase 'param /
māṃsakardamasaṃliptaṃ snāyubaddhāsthipañjaram

8.53

svameva bahvamedhyaṃ te tenaiva dhṛtimācara /
amedhyabhastrāmaparāṃ gūthaghasmara vismara

8.54

māṃsapriyo 'hamasyeti draṣṭuṃ spraṣṭuṃ ca vāñchasi /
acetanaṃ svabhāvena māṃsaṃ tvaṃ kathamicchasi

8.55

yadicchasi na taccittaṃ draṣṭuṃ spraṣṭuṃ ca śakyate /
yacca śakyaṃ na tadvetti kiṃ tadāliṅgase mudhā

8.56

nāmedhyamayamanyasya kāyaṃ vetsītyanadbhutam /
svāmedhyamayameva tvaṃ taṃ nāvaiṣīti vismayaḥ

8.57

vighanārkāṃśuvikacaṃ muktvā taruṇapaṅkajam /
amedhyaśauṇḍacittasya kā ratirgūthapañjare

8.58

mṛdādyamedhyaliptatvādyadi na spraṣṭumicchasi /
yatastannirgataṃ kāyāttaṃ spraṣṭuṃ kathamicchasi

8.59

yadi te nāśucau rāgaḥ kasmādāliṅgase param /
amedhyakṣetrasaṃbhūtaṃ tadbījaṃ tena vardhitam

8.60

amedhyabhavamalpatvānna vāñchasyaśuciṃ kṛmim /
bahvamedhyamayaṃ kāyamamedhyajamapīcchasi

8.61

na kevalamamedhyatvamātmīyaṃ na jugupsasi /
amedhyabhāṇḍānaparān gūthaghasmara vāñchasi

8.62

karpūrādiṣu hṛdyeṣu śālyannavyañjaneṣu vā /
mukhakṣiptavisṛṣṭeṣu bhūmirapyaśucirmatā

8.63

yadi pratyakṣamapyetadamedhyaṃ nādhimucyase /
śmaśāne patitān ghorān kāyān paśyāparānapi

8.64

carmaṇyutpāṭite yasmādbhayamutpadyate mahat /
kathaṃ jñātvāpi tatraiva punarutpadyate ratiḥ

8.65

kāye nyasto 'pyasau gandhaścandanādeva nānyataḥ /
anyadīyena gandhena kasmādanyatra rajyase

8.66

yadi svabhāvadaurgandhyādrāgo nātra śivaṃ nanu /
kimanartharucirlokastaṃ gandhenānulimpati

8.67

kāyasyātra kimāyātaṃ sugandhi yadi candanam /
anyadīyena gandhena kasmādanyatra rajyate

8.68

yadi keśanakhairdīrghairdantaiḥ samalapāṇḍuraiḥ /
malapaṅkadharo nagnaḥ kāyaḥ prakṛtibhīṣaṇaḥ

8.69

sa kiṃ saṃskriyate yatnādātmaghātāya śastravat /
ātmavyāmohanodyuktairunmattairākulā mahī

8.70

kaṅkālān katiciddṛṣṭvā śmaśāne kila te ghṛṇā /
grāmaśmaśāne ramase calatkaṅkālasaṃkule

8.71

evaṃ cāmedhyamapyetadvinā mūlyaṃ na labhyate /
tadarthamarjanāyāso narakādiṣu ca vyathā

8.72

śiśornārjanasāmarthyaṃ kenāsau yauvane sukhī /
yātyarjanena tāruṇyaṃ vṛddhaḥ kāmaiḥ karoti kim

8.73

keciddināntavyāpāraiḥ pariśrāntāḥ kukāminaḥ /
gṛhamāgatya sāyāhne śerate sma mṛtā iva

8.74

daṇḍayātrābhirapare pravāsakleśaduḥkhitāḥ /
vatsararaipi nekṣante putradārāṃstadarthinaḥ

8.75

yadarthameva vikrīta ātmā kāmavimohitaiḥ /
tanna prāptaṃ mudhaivāyurnītaṃ tu parakarmaṇā

8.76

vikrītasvātmabhāvānāṃ sadā preṣaṇakāriṇām /
prasūyante striyo 'nyeṣāmaṭavīviṭapādiṣu

8.77

raṇaṃ jīvitasaṃdehaṃ viśanti kila jīvitum /
mānārthaṃ dāsatāṃ yānti mūḍhāḥ kāmaviḍambitāḥ

8.78

chidyante kāminaḥ kecidanye śūlasamarpitāḥ /
dṛśyante dahyamānāśca hanyamānāśca śaktibhiḥ

8.79

arjanarakṣaṇanāśaviṣādair arthamanarthamanantamavehi /
vyagratayā dhanasaktamatīnāṃ nāvasaro bhavaduḥkhavimukteḥ

8.80

evamādīnavo bhūyānalpāsvādastu kāminām /
śakaṭaṃ vahato yadvatpaśorghāsalavagrahaḥ

8.81

tasyāsvādalavasyārthe yaḥ paśorapyadurlabhaḥ /
hatā daivahateneyaṃ kṣaṇasaṃpatsudurlabhā

8.82

avaśyaṃ ganturalpasya narakādiprapātinaḥ /
kāyasyārthe kṛto yo 'yaṃ sarvakālaṃ pariśramaḥ

8.83

tataḥ koṭiśatenāpi śramabhāgena buddhatā /
caryāduḥkhānmahadduḥkhaṃ sā ca bodhirna kāminām

8.84

na śastraṃ na viṣaṃ nāgnirna prapāto na vairiṇaḥ /
kāmānāmupamāṃ yānti narakādivyathāsmṛteḥ

8.85

evamudvijya kāmebhyo viveke janayedratim /
kalahāyāsaśūnyāsu śāntāsu vanabhūmiṣu

8.86

dhanyaiḥ śaśāṅkakaracandanaśītaleṣu ramyeṣu harmyavipuleṣu śilātaleṣu /
niḥśabdasaumyavanamārutavījyamānaiḥ caṃkramyate parahitāya vicintyate ca

8.87

vihṛtya yatra kvacidiṣṭakālaṃ śūnyālaye vṛkṣatale guhāsu /
parigraharakṣaṇakhedamuktaḥ caratyapekṣāvirato yatheṣṭam

8.88

svacchandacāryanilayaḥ pratibaddho na kasyacit /
yatsaṃtoṣasukhaṃ bhuṅkte tadindrasyāpi durlabham

8.89

evamādibhirākārairvivekaguṇabhāvanāt /
upaśāntavitarkaḥ san bodhicittaṃ tu bhāvayet

8.90

parātmasamatāmādau bhāvayedevamādarāt /
samaduḥkhasukhāḥ sarve pālanīyā mayātmavat

8.91

hastādibhedena bahuprakāraḥ kāyo yathaikaḥ paripālanīyaḥ /
tathā jagadbhinnamabhinnaduḥkhasukhātmakaṃ sarvamidaṃ tathaiva

8.92

yadyapyanyeṣu deheṣu madduḥkhaṃ na prabādhate /
tathāpi tadduḥkhameva mamātmasnehaduḥsaham

8.93

tathā yadyapyasaṃvedyamanyadduḥkhaṃ mayātmanā /
tathāpi tasya tadduḥkhamātmasnehena duḥsaham

8.94

mayānyaduḥkhaṃ hantavyaṃ duḥkhatvādātmaduḥkhavat /
anugrāhyā mayānye 'pi sattvatvādātmasattvavat

8.95

yadā mama pareṣāṃ ca tulyameva sukhaṃ priyam /
tadātmanaḥ ko viśeṣo yenātraiva sukhodyamaḥ

8.96

yadā mama pareṣāṃ ca bhayaṃ duḥkhaṃ ca na priyam /
tadātmanaḥ ko viśeṣo yattaṃ rakṣāmi netaram

8.97

tadduḥkhena na me bādhetyato yadi na rakṣyate /
nāgāmikāyaduḥkhānme bādhā tatkena rakṣyate

8.98

ahameva tadāpīti mithyeyaṃ parikalpanā /
anya eva mṛto yasmādanya eva prajāyate

8.99

yadi tasyaiva yadduḥkhaṃ rakṣyaṃ tasyaiva tanmatam /
pādaduḥkhaṃ na hastasya kasmāttattena rakṣyate

8.100

ayuktamapi cedetadahaṃkārātpravartate /
tadayuktaṃ nivartyaṃ tatsvamanyacca yathābalam

8.101

saṃtānaḥ samudāyaśca paṅktisenādivanmṛṣā /
yasya duḥkhaṃ sa nāstyasmātkasya tatsvaṃ bhaviṣyati

8.102

asvāmikāni duḥkhāni sarvāṇyevāviśeṣataḥ /
duḥkhatvādeva vāryāṇi niyamastatra kiṃkṛtaḥ

8.103

duḥkhaṃ kasmānnivāryaṃ cetsarveṣāmavivādataḥ /
vāryaṃ cetsarvamapyevaṃ na cedātmāpi sattvavat

8.104

kṛpayā bahu duḥkhaṃ cetkasmādutpadyate balāt /
jagadduḥkhaṃ nirūpyedaṃ kṛpāduḥkhaṃ kathaṃ bahu

8.105

bahūnāmekaduḥkhena yadi duḥkhaṃ vigacchati /
utpādyameva tadduḥkhaṃ sadayena parātmanoḥ

8.106

ataḥ supuṣpacandreṇa jānatāpi nṛpāpadam /
ātmaduḥkhaṃ na nihataṃ bahūnāṃ duḥkhināṃ vyayāt

8.107

evaṃ bhāvitasaṃtānāḥ paraduḥkhasamapriyāḥ /
avīcimavagāhante haṃsāḥ padmavanaṃ yathā

8.108

mucyamāneṣu sattveṣu ye te prāmodyasāgarāḥ /
taireva nanu paryāptaṃ mokṣeṇārasikena kim

8.109

ataḥ parārthaṃ kṛtvāpi na mado na ca vismayaḥ /
na vipākaphalākāṅkṣā parārthaikāntatṛṣṇayā

8.110

tasmādyathāntaśo 'varṇādātmānaṃ gopayāmyaham /
rakṣācittaṃ dayācittaṃ karomyevaṃ pareṣvapi

8.111

abhyāsādanyadīyeṣu śukraśoṇitabinduṣu /
bhavatyahamiti jñānamasatyapi hi vastuni

8.112

tathā kāyo 'nyadīyo 'pi kimātmeti na gṛhyate /
paratvaṃ tu svakāyasya sthitameva na duṣkaram

8.113

jñātvā sadoṣamātmānaṃ parānapi guṇodadhīn /
ātmabhāvaparityāgaṃ parādānaṃ ca bhāvayet

8.114

kāyasyāvayavatvena yathābhīṣṭāḥ karādayaḥ /
jagato 'vayavatvena tathā kasmānna dehinaḥ

8.115

yathātmabuddhirabhyāsātsvakāye 'sminnirātmake /
pareṣvapi tathātmatvaṃ kimabhyāsānna jāyate

8.116

evaṃ parārthaṃ kṛtvāpi na mado na ca vismayaḥ /
ātmānaṃ bhojayitvaiva phalāśā na ca jāyate

8.117

tasmādyathārtiśokāderātmānaṃ goptumicchasi /
rakṣācittaṃ dayācittaṃ jagatyabhyasyatāṃ tathā

8.118

adhyatiṣṭhadato nāthaḥ svanāmāpyavalokitaḥ /
parṣacchāradyabhayamapyapanetuṃ janasya hi

8.119

duṣkarānna nivarteta yasmādabhyāsaśaktitaḥ /
yasyaiva śravaṇātrāsastenaiva na vinā ratiḥ

8.120

ātmānaṃ cāparāṃścaiva yaḥ śīghraṃ trātumicchati /
sa caretparamaṃ guhyaṃ parātmaparivartanam

8.121

yasminnātmanyatisnehādalpādapi bhayādbhayam /
na dviṣetkastamātmānaṃ śatruvadho bhayāvahaḥ

8.122

yo māndyakṣutpipāsādipratīkāracikīrṣayā /
pakṣimatsyamṛgān hanti paripanthaṃ ca tiṣṭhati

8.123

yo lābhasatkriyāhetoḥ pitarāvapi mārayet /
ratnatrayasvamādadyādyenāvīcīndhano bhavet

8.124

kaḥ paṇḍitastamātmānamicchedrakṣetprapūjayet //
na paśyecchatruvaccainaṃ kaścainaṃ pratimānayet

8.125

yadi dāsyāmi kiṃ bhokṣye ityātmārthe piśācatā /
yadi bhokṣye kiṃ dadāmīti parārthe devarājatā

8.126

ātmārthaṃ pīḍayitvānyaṃ narakādiṣu pacyate /
ātmānaṃ pīḍayitvā tu parārthaṃ sarvasaṃpadaḥ

8.127

durgatirnīcatā maurkhyaṃ yayaivātmonnatīcchayā /
tāmevānyatra saṃkrāmya sugatiḥ satkṛtirmatiḥ

8.128

ātmārthaṃ paramājñapya dāsatvādyanubhūyate /
parārthaṃ tvenamājñapya svāmitvādyanubhūyate

8.129

ye kecidduḥkhitā loke sarve te svasukhecchayā /
ye kecitsukhitā loke sarve te 'nyasukhecchayā

8.130

bahunā vā kimuktena dṛśyatāmidamantaram /
svārthārthinaśca bālasya muneścānyārthakāriṇaḥ

8.131

na nāma sādhyaṃ buddhatvaṃ saṃsāre 'pi kutaḥ sukham /
svasukhasyānyaduḥkhena parivartamakurvataḥ

8.132

āstāṃ tāvatparo loke dṛṣṭo 'pyartho na sidhyati /
bhṛtyasyākurvataḥ karma svāmino 'dadato bhṛtim

8.133

tyaktvānyonyasukhotpādaṃ dṛṣṭādṛṣṭasukhotsavam /
anyonyaduḥkhanād ghoraṃ duḥkhaṃ gṛhṇanti mohitāḥ

8.134

upadravā ye ca bhavanti loke yāvanti duḥkhāni bhayāni caiva /
sarvāṇi tānyātmaparigraheṇa tatkiṃ mamānena parigraheṇa

8.135

ātmānamaparityajya duḥkhaṃ tyaktuṃ na śakyate /
yathāgnimaparityajya dāhaṃ tyaktuṃ na śakyate

8.136

tasmātsvaduḥkhaśāntyarthaṃ paraduḥkhaśamāya ca /
dadāmyanyebhya ātmānaṃ parān gṛhṇāmi cātmavat

8.137

anyasaṃbaddhamasmīti niścayaṃ kuru he manaḥ /
sarvasattvārthamutsṛjya nānyaccintyaṃ tvayādhunā

8.138

na yuktaṃ svārthadṛṣṭyādi tadīyaiścakṣurādibhiḥ /
na yuktaṃ syandituṃ svārthamanyadīyaiḥ karādibhiḥ

8.139

tena sattvaparo bhūtvā kāye 'smin yadyadīkṣase /
tattadevāpahatyāsmāt parebhyo hitamācara

8.140

hīnādiṣvātmatāṃ kṛtvā paratvamapi cātmani /
bhāvayerṣyāṃ ca mānaṃ ca nirvikalpena cetasā

8.141

eṣa satkriyate nāhaṃ lābhī nāhamayaṃ yathā /
stūyate 'hamahaṃ nindyo duḥkhito 'hamayaṃ sukhī

8.142

ahaṃ karomi karmāṇi tiṣṭhatyeṣa tu susthitaḥ /
ayaṃ kila mahāṃlloke nīco 'haṃ kila nirguṇaḥ

8.143

kiṃ nirguṇena kartavyaṃ sarvasyātmā guṇānvitaḥ /
santi te yeṣvahaṃ nīcaḥ santi te yeṣvahaṃ varaḥ

8.144

śīladṛṣṭivipattyādikleśaśaktyā na madvaśāt /
cikitsyo 'haṃ yathāśakti pīḍāpyaṅgīkṛtā mayā

8.145

athāhamacikitsyo 'sya kasmānmāmavamanyase /
kiṃ mamaitadguṇaiḥ kṛtyamātmā tu guṇavānayam

8.146

durgativyālabaktrasthenaivāsya karuṇā jane /
aparaṃ guṇamānena paṇḍitān vijigīṣate

8.147

samamātmānamālokya yataḥ svādhikyavṛddhaye /
kalahenāpi saṃsādhyaṃ lābhasatkāramātmanaḥ

8.148

api sarvatra me loke bhaveyuḥ prakaṭā guṇāḥ /
api nāma guṇā ye 'sya na śroṣyantyapi kecana

8.149

chādyerannapi me doṣāḥ syānme pūjāsya no bhavet /
sulabdhā adya me lābhāḥ pūjito 'hamayaṃ na tu

8.150

paśyāmo muditāstāvaccirādenaṃ khalīkṛtam /
hāsyaṃ janasya sarvasya nindyamānamitastataḥ

8.151

asyāpi hi varākasya spardhā kila mayā saha /
kimasya śrutametāvat prajñā rūpaṃ kulaṃ dhanam

8.152

evamātmaguṇān śrutvā kīrtyamānānitastataḥ /
saṃjātapulako hṛṣṭaḥ paribhokṣye sukhotsavam

8.153

yadyapyasya bhavellābho grāhyo 'smābhirasau balāt /
datvāsmai yāpanāmātramasmatkarma karoti cet

8.154

sukhācca cyāvanīyo 'yaṃ yojyo 'smadvyathayā sadā /
anena śataśaḥ sarve saṃsāravyathitā vayam

8.155

aprameyā gatāḥ kalpāḥ svārthaṃ jijñāsatastava /
śrameṇa mahatānena duḥkhameva tvayārjitam

8.156

madvijñaptyā tathātrāpi pravartasvāvicārataḥ /
drakṣyasyetadguṇān paścādbhūtaṃ hi vacanaṃ muneḥ

8.157

abhaviṣyadidaṃ karma kṛtaṃ pūrvaṃ yadi tvayā /
bauddhaṃ saṃpatsukhaṃ muktvā nābhaviṣyadiyaṃ daśā

8.158

tasmādyathānyadīyeṣu śukraśoṇitabinduṣu /
cakartha tvamahaṃkāraṃ tathānyeṣvapi bhāvaya

8.159

anyadīyaścaro bhūtvā kāye 'smin yadyadīkṣase /
tattadevāpahṛtyarthaṃ parebhyo hitamācara

8.160

ayaṃ susthaḥ paro duḥstho nīcairanyo 'yamuccakaiḥ /
paraḥ karotyayaṃ neti kuruṣverṣyāṃ tvamātmani

8.161

sukhācca cyāvayātmānaṃ paraduḥkhe niyojaya /
kadāyaṃ kiṃ karotīti chala(phala)masya nirūpaya

8.162

anyenāpi kṛtaṃ doṣaṃ pātayāsyaiva mastake /
alpamapyasya doṣaṃ ca prakāśaya mahāmuneḥ

8.163

anyādhikayaśovādairyaśo 'sya malinīkuru /
nikṛṣṭadāsavaccainaṃ sattvakāryeṣu vāhaya

8.164

nāgantukaguṇāṃśena stutyo doṣamayo hyayam /
yathā kaścinna jānīyādguṇamasya tathā kuru

8.165

saṃkṣepādyadyadātmārthe pareṣvapakṛtaṃ tvayā /
tattadātmani sattvārthe vyasanaṃ vinipātaya

8.166

naivotsāho 'sya dātavyo yenāyaṃ mukharo bhavet /
sthāpyo navavadhūvṛttau hrīto bhīto 'tha saṃvṛtaḥ

8.167

evaṃ kuruṣva tiṣṭhaivaṃ na kartavyamidaṃ tvayā /
evameva vaśaḥ kāryo nigrāhyastadatikrame

8.168

athaivamucyamāne 'pi citta nedaṃ kariṣyasi /
tvāmeva nigrahīṣyāmi sarvadoṣāstvadāśritāḥ

8.169

kva yāsyasi mayā dṛṣṭaḥ sarvadarpānnihanmi te /
anyo 'sau pūrvakaḥ kālastvayā yatrāsmi nāśitaḥ

8.170

adyāpyasti mama svārtha ityāśāṃ tyaja sāṃpratam /
tvaṃ vikrīto mayānyeṣu bahukhedamacintayan

8.171

tvāṃ sattveṣu na dāsyāmi yadi nāma pramodataḥ /
tvaṃ māṃ narakapāleṣu pradāsyasi na saṃśayaḥ

8.172

evaṃ cānekadhā datvā tvayāhaṃ vyathitaściram /
nihanmi svārthaceṭaṃ tvāṃ tāni vairāṇyanusmaran

8.173

na kartavyātmani prītiryadyātmaprītirasti te /
yadyātmā rakṣitavyo 'yaṃ rakṣitavyo na yujyate

8.174

yathā yathāsya kāyasya kriyate paripālanam /
sukumārataro bhūtvā patatyeva tathā tathā

8.175

asyaivaṃ patitasyāpi sarvāpīyaṃ vasuṃdharā /
nālaṃ pūrayituṃ vāñchāṃ tatko 'syecchāṃ kariṣyati

8.176

aśakyamicchataḥ kleśa āśābhaṅgaśca jāyate /
nirāśo yastu sarvatra tasya saṃpadajīrṇikā

8.177

tasmānna prasaro deyaḥ kāyasyecchābhivṛddhaye /
bhadrakaṃ nāma tadvastu yadiṣṭatvānna gṛhyate

8.178

bhasmaniṣṭhāvasāneyaṃ niśceṣṭānyena cālyate /
aśucipratimā ghorā kasmādatra mamāgrahaḥ

8.179

kiṃ mamānena yantreṇa jīvinā vā mṛtena vā /
loṣṭādeḥ ko viśeṣo 'sya hāhaṃkāraṃ na naśyasi

8.180

śarīrapakṣapātena vṛthā duḥkhamupārjyate /
kimasya kāṣṭhatulyasya dveṣeṇānunayena vā

8.181

mayā vā pālitasyaivaṃ gṛdhrādyairbhakṣitasya vā /
na ca sneho na ca dveṣastatra snehaṃ karomi kim

8.182

roṣo yasya khalīkārāttoṣo yasya ca pūjayā /
sa eva cenna jānāti śramaḥ kasya kṛtena me

8.183

imaṃ ye kāyamicchanti te 'pi me suhṛdaḥ kila /
sarve svakāyamicchanti te 'pi kasmānna me priyāḥ

8.184

tasmānmayānapekṣeṇa kāyastyakto jagaddhite /
ato 'yaṃ bahudoṣo 'pi dhāryate karmabhāṇḍavat

8.185

tenālaṃ lokacaritaiḥ paṇḍitānanuyāmyaham /
apramādakathāṃ smṛtvā styānamiddhaṃ nivārayan

8.186

tasmādāvaraṇaṃ hantuṃ samādhānaṃ karomyaham /
vimārgāccittamākṛṣya svālambananirantaram

Original text: Bodhicaryāvatāra · Edition: P. L. Vaidya: Bodhicaryavatara of Santideva. Darbhanga: Mithila Institute, 1960. (Buddhist Sanskrit Texts, 12) · Data entry members of the Digital Sanskrit Buddhist Canon Input Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc