Bhṛgusaṃhitā · Chapter 33
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre. dvātriṃśo 'dhyāyaḥ.
athatrayastriṃśo 'dhyāyaḥ.
arcāvatāramahattvam.
atha vakṣye viśeṣeṇa devadevasya śārṅgiṇaḥ /
pañcadhāvasthitaṃ rūpaṃ paravyūhādibhedataḥ
anugrahāya lokānāṃ bhaktānāmanukaṃpayā /
paravyūhādibhedena devadevaḥ pravartate
ādyena pararūpeṇa vyūhākhyenetareṇa tu /
tathāvibhavarūpeṇa nānābhāvamupeyuṣā
antaryāmisvarūpeṇa caturthena tathā punaḥ /
arcāvatārarūpeṇa pañcadhāvasthito hariḥ
anaupama manirdesyaṃ punassa bhajate param /
viśvāpyāyanakaṃ kāntyā pūrṇendvayutulyayā
parandhāma parañjyotissarvaśaktimayo 'malaḥ /
nirdvandvo nirvikalpo 'cchonityo 'cintyassanātanaḥ
aprameyo nirādyanto dṛśyo 'dṛśyo hyatīndriyaḥ /
susūkṣmatvādanirdeśyassarvajñassadasadvibhuḥ
ānādimatparaṃ brahma sarvaheyavivarjitam /
vyāpi yatsarvabhūteṣu sthitaṃ sadasatoḥ param
śaṅkhacakragadāpadmadivyāyudhapariṣkṛtaḥ /
sahasrādityasaṃkāśe pakame vyomni saṃsthitaḥ
nityamuktaikasaṃbhāvyaścaturbhujadharohariḥ /
anyūnānatarigtaissvairguṇaiṣṣaḍbhiralaṅkṛtaḥ
samassamavibhaktāṅgassarvāvayavasundaraḥ /
divyairābharaṇairyuktassudhākallolasaṃkulaiḥ
śriyā nityānapāyinyā sevyamāno jagatpatiḥ
pañcadhātu punarvyūhaḥ procyate śrutisammataḥ /
devo viṣṇvādibhedeva pañcadhā vyavatiṣṭhate
sa vā eṣa puruṣaḥ pañcadhā pañcātmeti ca śrutiḥ /
tathā popūyamānaḥ pañcabhissvaguṇairiti
ādimūrtistu pañcānāṃ viṣṇurbhedāśca tasyatu /
catasraḥ puruṣādyāssyurmūrtayo bhinnalakṣaṇāḥ
tadviṣṇośśramāpanudāya caturguṇā''yeti caśrutiḥ /
tasmādbrahma catuṣpādityucyate vedavedibhiḥ
pādādardhāttripādācca kevalācchaktibhedataḥ /
krameṇa dharmajñānaiśvaryavairāgyākhyairguṇairyutāḥ
bhavantimūrtayastasmāccatasro viṣayairnijaiḥ /
cāturātmyādādimūrteścatasrastatramūrtayaḥ
viṣṇuścaiva mahāviṣṇussadāviṣṇuriti kramāt /
vyāpī nārāyaṇa iti tannāmāni tataḥkramāt
viṣṇoraṃśastu puruṣo mahāviṣṇostu satyakaḥ /
sadāviṣṇoracyutassyādyyāpino 'ṃśo 'niruddhakaḥ
dharmādibhirbrahmaguṇaiścaturdhābheda īritaḥ /
tṛtīyaṃ vibhavākhyantaṃ viśvamantaramadhyamam?
nānākārakriyākartṛ rūpaṃ vakṣye mahātmanaḥ /
vibhavā matsyakūrmādyā hayagrīvādayo matāḥ
antaryāmisvarūpaṃ tu turīyamidamucyate /
nīvāraśūkavattanvī pītābhā syāttanūpamā
tasyāśśikhāyā madhye paramātmā vyavasthitaḥ /
ityuktaśśrutyabhihito hṛdayāṃbujamadhyame
jvalanmahāgnau viśvārcirjvālānte viśvato mukhe /
āpādatalacūḍāgraṃ santāpayati santatam
śikhā tatra ca pītābhā tanvī nīvāraśūkavat /
madhye śikhāyāstasyāśca jyotiḥ prajvalitaṃ mahat
svasaṃkalpaviśeṣeṇa taptajāṃbūnadaprabhaḥ /
pītāṃbaradharassaumyassuprasannaśśucismitaḥ
padmākṣo raktanetrāsyapāṇipādaścaturbhujaḥ /
cakraśaṅkhābhayadharaḥ kaṭinyastānyahastakaḥ
śrīvatsāṃko mahābāhussarvābharaṇabhūṣitaḥ /
hṛdi tiṣṭhati sarvātmā śrībhūmibhyāṃ ca pārṣadaiḥ
bhrāmayan sarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā /
antaryāmīti vijñeyassarvakāraṇakāraṇaḥ
anyadarcāsvarūpaṃ tu sarvottaraphalapradam /
nityamuktopabhogyatvātparavyūhātmanohareḥ
tatkālasannikṛṣṭaikalakṣyatvādvibhavātmanaḥ /
viśuddhairyogasaṃsiddhaiścintyatvādantarātmanaḥ
arcātmanyeva sarveṣāmadhikāro niraṅkuśaḥ /
viśeṣabhaktihetutvātpratimārādhanaṃ param
arcāvatārassarveṣāṃ bāndhavo bhaktavatsalaḥ /
arcāvatāraviṣaye mayāpyuddeśatastathā
uktā guṇā na śakyante vaktuṃ varṣaśatairapi /
vicitrā dehasaṃpattirīśvarāya niveditum
kalpitā brahmaṇā pūrvaṃ hastapādādisaṃyutā /
mudhaiva jihvā kṛṣṇeti keśaveti na vakṣyati
mudhā cittaṃ natadgāmi yadanyatkimito 'dhikam /
sā jihvā yā hariṃ stauti taccittaṃ keśavārpitam
tatkarmacārcanaṃ tasya tadanyattu nirarthakam /
sattāmātraṃ paraṃ brahma viṣṇvākhyamaviśeṣaṇam
durvicintyaṃ yataḥpūrvaṃ tatprāptyarthamihocyate /
vātormicañcalaṃ cittamanālaṃbanamasthiram
sūkṣmatvādbrahmaṇo 'jasya nigrāhyaṃ grāhmadharmaṇaḥ /
samyagabhyasyato 'jasramupabṛṃhitaśaktimat
janmāntaraśatasyāpi brahmagrāhyeva jāyate /
yadyastarāyadoṣeṇa nāpakarṣo vicintyate
yogino yogarūḍhasya tālāgrātpatanaṃ yathā /
tadāpnoti paraṃ brahmakleśena mahatāpi ca
janmāntarābhyāsoddhena vijñānena samādhinā /
viṣṇvākhyaṃ brahmaduṣprāpaṃ viṣayākrāntacetasā
manuṣyeṇālpasāreṇa tatprāptau sādhanaṃ tvidam /
surūpāṃ pratimāṃ viṣṇoḥ prasannavadanekṣaṇām
kṛtvātmanaḥ prītikarīṃ suvarṇarajatādibhiḥ /
tāmarcayettāṃ vraṇamettāṃ namettāṃ vicintayet
viśatyapāstadoṣastu tāmeva brahmarūpiṇīm
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0