Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 31

31.1

iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre triṃśo 'dhyāyaḥ.
athaika triṃśo 'dhyāyaḥ.
saṃprokṣaṇatrayam.
atha vakṣyāmi tatroktaprāyaścittasya saṃgraham /
jalasaṃprokṣaṇaṃ caiva laghusaṃprokṣaṇaṃ tathā

31.2

mahāsaṃprokṣaṇaṃ ceti prāyaścittaṃ tridhā smṛtam /
nimitte samanuprāpte jñātvā gauravalāghavam

31.3

vakṣyamāṇakrāreṇa sadyassaṃprokṣaṇaṃ caret /
saṃprokṣaṇavidhānasya na kālaniyamassmṛtaḥ

31.4

na kuryānmāsanakṣatra tithivārādyavekṣaṇam /
tasmānnimitte saṃprāpte sadyassaṃprokṣaṇaṃ caret

31.5

deśakālādyavekṣāyā nimitte sati gauravam /
bahubereṣu caikasmin sthāvare jaṅgame 'tha vā

31.6

arcanāyāṃ vihīnāyāṃ kālātīte viparyaye /
nirmālyapūjane caiva niveditanivedane

31.7

ekāhe 'pyarcanāhīne nityasnāpanavarjane /
balihomādihīneca nityotsavavivarjane

31.8

prākārābhyantare prāpte pramādādaśubhe sati /
aspṛśyāgamane tatra caṇḍālādyaiḥ praveśane

31.9

śvakukkuṭa varāhoṣṭragardabhānāṃ praveśane /
udakyayā sūtikayā pāṣaṇḍādyairathāpi vā

31.10

kuṇḍagolavratabhraṣṭaturuṣkādipraveśane /
anyasūtridvijaisspṛṣṭe mohādajñānato 'pivā

31.11

mahāvātahate biṃbe saṃsikte varṣabindubhiḥ /
viṇmūtrarudhirasrāve bahujalpe ca maithune

31.12

evamādinimitte tu jalasaṃprokṣaṇaṃ caret /
naivāsaṃprokṣite biṃbe harirvasati niścayaḥ

31.13

tasmādbiṃbaviśuddhyarthaṃ saṃprokṣyaiva samarcayet /
doṣādhikye samutpanne laghusaṃprokṣaṇaṃ caret

31.14

rāṣṭrakṣobhe ca durbhikṣe tantrasaṃkaradūṣaṇe /
śūdrairvāthānulomairvāpāṣaṇḍairbhramitairapi

31.15

udakyayā sūtikayā patitairvātha pātakaiḥ /
caṇḍālādyaiḥ praviṣṭe ca garbhāgāre viśeṣataḥ

31.16

sūtairvā kuṇḍagolādyaistathā devalakādibhiḥ /
śvakukkuṭa varāhādyaiḥ praviṣṭe gārdabhādibhiḥ

31.17

ulūkagṛdhrakākādyaiḥ praviṣṭe 'ntargṛhe tathā /
turuṣkādyaiḥpraviṣṭe vā śukraṇoṇitayorapi

31.18

viṇmūtrādervisarge vā garbhāgārerdhamaṇḍape /
tṣahādūrdhvaṃ vihīne tu pūjane dīpavarjane

31.19

eka rātramatikramya devegrāmāntarasthite /
āgnidāhe 'śanīpāte garbhāgārer'dhamaṇḍape

31.20

anyasūtṣarcite biṃbespṛṣṭe vā buddhipūrvakam /
anyairanuktairdeṣaiśca laghusaṃprokṣaṇaṃ caret

31.21

mahānimitte saṃprāpte mahāsaṃprokṣaṇaṃ caret /
dvādaśāhātsamārabhya vatsarāntaṃ vidhānataḥ

31.22

hīnāyāmarcanāyāṃ ca nitye naimittike tathā /
kriyāhīne viparyāse hīne māsotsavādike

31.23

nityasnapanahīne 'pi mātrādānavihīnake /
balihomādihīne ca saṃprāpte śāstrasaṃkare

31.24

evamādiṣu hīneṣu vatsarāntaṃ pramādataḥ /
parṣadāṃ parivārāṇāmāśritālayasevinām

31.25

dhvajārohaṇapūrvaṃ tu kṛte kālotsavādike /
viprādimaraṇe prāpte devāgāre viśeṣataḥ

31.26

gardabhāśvalulāyoṣṭraśvasūkaramukhe mṛte /
gajādimṛganāśe ca devāgāre pramādataḥ

31.27

caṇḍālādyantyajātīnāṃ maraṇe vā viśeṣataḥ /
śūdrairvāthānulomairvā pāṣaṇḍaiḥ patitādibhiḥ

31.28

saṃspṛṣṭe vaiṣṇave biṃbe turuṣkādyairmalimlucaiḥ /
spṛṣṭe caṇḍālakādyairvā mahāpātakadūṣitaiḥ

31.29

vimāne 'śanipāte vā maholkā patane 'pi vā /
lohito palavarṣe ca vāṃsuvarṣe viśeṣataḥ

31.30

bhūkaṃpāccalite biṃbe valmīkasya samudbhave /
śithilibhavane vāpi cāṣṭabandhe viśeṣataḥ

31.31

jīrṇe staṃbhādipatane devāgārena vīkṛte /
agnisparśe ca berasya manuṣyaprasave tathā

31.32

suthākarmaṇi sarvatra garbhagehādike punaḥ /
biṃbeṣu garbhagehe vā kṛmikīṭādidarśane

31.33

hasane rodane caiva bhāṣaṇe ca viśeṣataḥ /
svedaśoṇitayorvāpi darśane varṇasaṃkṣaye

31.34

vimāne maṇḍape vātha yatra kutrāpi vā hareḥ /
devāgāre samutpanne doṣeṣveteṣu vā pṛthak

31.35

durbhikṣe rāṣṭrasaṃkṣobhe durnimitteṣu caiva hi /
dussvapne bhūmikaṃpe vā pararājādyupadrave

31.36

bhūgupte coddhṛte biṃbe ciramanyālaye sthite /
atikramya trirātraṃ tu deve grāmāntare sthite

31.37

kuṇḍagolakasūtādyairdīkṣitairarcane kṛte /
anuktāni ca karvāṇi duritānyadbhutāni ca

31.38

dṛṣṭvātu yajamānaśca ye tatparisare janāḥ /
grāmasthitā canāścaiva rājā rāṣṭraṃ ca yatnataḥ

31.39

jñātvā śāstroktavidhinā doṣajaṃ bhaktitaḥ phalam /
mahāsaṃprokṣaṇaṃ kuryānmahādoṣāpanuttaye

31.40

mahadoṣeṣu sarvatra mahāśāntirvithīyate /
pūrvaṃ sthāpitabiṃbasya na sādhāraṇahetunā

31.41

syātpunasthsāpanaṃ tasmānmahāsaṃprokṣaṇaṃ caret /
mahāsaṃprokṣaṇavidhernūtanasthāpanasya ca

31.42

svalpo bheda iti proktamṛṣibhiḥ kāśyapādibhiḥ /
jalasaṃprokṣaṇavidhiṃ pravakṣyāmi tapodhanāḥ

31.43

yajamānābhyanujñāto gurussnātvā vidhānataḥ /
ālayābhimukhe vāpi dakṣiṇe vā manorame

31.44

sthaṇḍile saikate śuddhe puṇyāhāgnimukhātvaram /
vāstuhomāvasāne ca doṣaduṣṭaṃ tu yat sthalam

31.45

paryagnipañcagavyābhyāṃ saṃskratya vidhinā budhaḥ /
biṃbaṃ puruṣasūktena kalaśairabhiṣicya ca

31.46

ṣaṭdroṇadhānya rāśau tu pañcakuṃbhānnidhāya ca /
vastrayugnena saṃveṣṭya pratimāsteṣu nikṣipet

31.47

nālikerāmrapatrādyairalaṅkṛtya pṛthak ghaṭān /
pañcasūktaṃ japitvaiva pañcaśāntibhireva ca

31.48

pañcamūrtibhirāvāhya samabhyarcyāṣṭavigrahaiḥ /
paścādagniṃ paristīrya pañcasūktaṃ hunetsudhīḥ r

31.49

iṅkārādīṃśca juhuyādaṣṭāśītimataḥ param /
pañcavāruṇamantraiśca mahāvyāhṛtibhissaha

31.50

paścādagniṃ visṛjyaiva gurave dakṣiṇāṃ dadet /
niṣkāhīnasuvarṇaṃ ca vastrābharaṇakuṇḍalān

31.51

paścātkuṃbhajalenaiva prokṣayitvā samantrakam /
prabhūtaṃ ca nivedyaiva nityārcanamathācaret

31.52

anena vidhinā doṣā naśyatyeva na saṃśayaḥ /
tadbiṃbe devasānnidhyaṃ bhavedityāha cāṅgirāḥ

31.53

etāvāneva saṃprokto jalasaṃprokṣaṇakramaḥ /
laghusaṃprokṣaṇaṃ kuryādyajamānena vai guruḥ

31.54

yathārhaṃ pūjitaḥ pūrvamāraṃbhadivasādadhaḥ /
tṣahe vā dviyahe vāpi kṛtvā caivāṅkurārpaṇam

31.55

aupāsanāgnau śvobhūte vāstuhomaṃ vidhāya ca /
paryagni pañcagavyābhyāṃ śodhayitvā samantataḥ

31.56

abhiṣicya ca deveśamaṣṭottaraśatairghuṭaiḥ /
śothayitvā vidhānena vastuvāstuparicchadān

31.57

paścātpadmāgnimāsādya kṛtāghāraṃ vidhānataḥ /
kuṃbhapūjāṃ tataḥ kuryātsamyak dhyānayuto guruḥ

31.58

dvātriṃśatprasthasaṃpūrṇān kuṃbhānāhṛtya śobhanān /
tantunā veṣṭayitvā tu toyairāpūrya mantrata

31.59

ṣaḍbhāradhānyarośau tu vedyāṃ saptadaśa kramāt /
vastrayugmena saṃveṣṭya pratimāsteṣu nikṣipet

31.60

niṣkatrayakṛtāṃstatra nava ratnāni yatnataḥ /
ratnālābhe suvarṇaṃ vā pratyekaṃ nikṣipedghaṭe

31.61

gandhapuṣpaissamabhyarcya nālikerāmrapallavaiḥ /
āyudhaiḥpañcabhistadvattoraṇairaṣṭamaṅgalaiḥ

31.62

alaṅkṛtya gururdhīmānt pṛṣṭvā kūrcena tān ghaṭān /
pañcasūktaṃ pañcaśāntiṃ tato dvādaśasūktakam

31.63

sārasvatādisūktaṃ ca diksūktaṃ pañcavāruṇam /
svastisūktaṃ japitvaiva tathaivauṣadhisūktakam

31.64

navamūrtibhirāvāhya devībhyāṃ saha pārṣadaiḥ /
dvātriṃśadvigrahaissamyagabhyarcya tu nivedayet

31.65

paiṇḍarīkāgnimāsādya pariṣicya ca pāvakam /
pañcasūktena juhuyādvyāpakatrayamantrataḥ

31.66

aṣṭottaraśataṃ tadvadaṣṭāviṃśatireva vā /
r iṅkārādīṃśca juhuyādaṣṭāśītimataḥ param

31.67

dhātādiṃ mūlahomaṃ ca pañcavāruṇameva ca /
hutvā kūśmāṇḍahomaṃ ca pañcavāruṇameva ca

31.68

paṅkajairbilvapatrairvā viṣṇugāyatriyā tataḥ /
aṣṭottaraśataṃ hutvā paścādagniṃ visarcayet

31.69

paścādguruḥ pūjitassan vastrābharaṇakuṇḍalaiḥ /
kuṃbhamādāya śiraso grāmamālayameva vā

31.70

pradakṣiṇaṃ parītyātha devadevasya sannidhau /
kūrcenādāya tattoyaṃ prokṣayetpañcamūrtibhiḥ

31.71

"śucī vo havya'' mantreṇa prokṣayetsarvamandiram /
upacāraissamabhyarcya "kṣama''sveti praṇamya ca

31.72

mahāhaviḥ prabhūtaṃ vā deveśāya nivedayet /
brāhmaṇānāṃ sahasraṃ ca bhojayedguruṇā saha

31.73

gurave dakṣiṇāṃ dadyātsuvarṇaṃ pañcaniṣkakam /
pradadyādbhūmimiṣṭāṃ ca pronmiṣatsasyamālinīm

31.74

daśadānaṃ tataḥ kṛtvā nityārcanamathācaret /
evaṃ yaḥ kurute bhaktyā laghusaṃprokṣaṇaṃ hareḥ

31.75

viṣṇusānnidhyamāpnoti doṣaśāntiśca jāyate /
rājarāṣṭrābhivṛddhiśca jagatpuṣṭikaraṃ bhavet

31.76

laghusaṃprokṣaṇavidhirmayā prakhyāpitaḥ kila /
kāśyapādyaiśca munibhirevameva pracoditaḥ

31.77

mahāsaṃprokṣaṇa vidhau viśeṣo vakṣyate mayā /
jalādhivāsarahitaṃ netronmīlanavarjanam

31.78

pratiṣṭhoktavidhānena sarvaṃ pūrvavadācaret /
netrayostejane tadvaddṛṣṭidoṣe viśeṣataḥ

31.79

jalādhivāsanaṃ kuryādakṣṇorunmīlanaṃ punaḥ /
mahāśāntividhānasya viśeṣo 'tra prakīrtitaḥ

31.80

jaṅgamapratimāssarvā adhivāsapurassaram /
prokṣayitvā vidhānena devaṃ pūrvavadarcayet

31.81

mahānimitte saṃprāpte yajamānārthito guruḥ /
pratiṣṭhoktadine vidvān ṛtvigbhirlakṣaṇānvitaiḥ

31.82

vastrairābharaṇaiścāpi pūrvoktamiva bhūṣitaḥ /
prokṣaṇādivasātsūrvamaṅkurārpaṇamācaret

31.83

dravyāṇyapi susaṃbhṛtya yāgaśālāṃ praviśya ca /
kadalīpūgamālādyaiḥ patākādyairalaṅkṛtām

31.84

tanmadhyekalpayedvediṃ śayanārthaṃ vidhānataḥ /
tasyāstu pūrvadigbhāge kuṃbhavediṃ salakṣaṇam

31.85

paritaścāgnikuṇḍāṃśca paiṇḍarīkaṃ ca kārayet /
devālayaṃ ca saṃśodhya mṛṣṭasiktopalepanaiḥ

31.86

ācāryassuprasannātmā yajamānārthito muhuḥ /
snātvāsnānavidhānena gāyatrīṃ ca sahasraśaḥ

31.87

japtvā dvādaśasūktāni puṇyāhamapi vācayet /
vāstuhomaṃ tataḥ kṛtvā kuṇḍe tvaupāsane guruḥ

31.88

paryagni pañcagavyābhyāṃ saṃśodhyaiva ca sarvataḥ /
gārhapatyādikuṇḍeṣu kramādāghāramācaret

31.89

pakvabiṃbasamākāraghaṭānāṃ pañcaviṃśatim /
tantunā trivṛtā veṣṭya śodhayitvā sudhūpitān

31.90

ādāya mantravaddivyaṃ jalamāhṛtya yatnataḥ /
pūtābhiradbhirāpūrya nālikerāmrapallavaiḥ

31.91

alaṅkṛtya tathā kūrcairgandhapuṣpākṣatādibhiḥ /
yavairvāhrīhibhirvātha vedyāṃ dvādaśabhārakaiḥ

31.92

āstīrya teṣu saṃsthāpya pṛthagvastreṇa veṣṭayet /
sauvarṇapratimāstatra pañcaniṣkakṛtāḥ pṛthak

31.93

gajakūrmādirūpāṇi navaratnādi ca kṣipet /
dhyānamārgeṇa kuṃbheṣu madhyamādiṣu cakramāt

31.94

navamūrtikrameṇaiva mantreṇāvāhayedguruḥ /
vedyadhastheṣu kuṃbheṣu ceṃ dādīnaṣṭadikpatīn

31.95

āvāhya gandhapuṣpādyaissamabhyarcya nivedayet /
sahasrakalaśaissnāpya snapanoktaprakārataḥ

31.96

sauvarṇaṃ kautukaṃ baddhvā pratiṣṭhoktavidhānataḥ /
śayyāvediṃ samabhyukṣya pañcatalpān prākalpyaca

31.97

śālivrīhiyavaiścāpi ṣaḍbhāraiśca pṛthak pṛthak /
tadardhaistaṇḍulaiścātha tadardhaiśca tilaistathā

31.98

uparyupari cāstīrya carmajādīn samāstaret /
śayane śāyayedvedyāmautsavaṃ biṃbamuktavat

31.99

kūrcādhivāsaṃ kurvīta dhruvamātraṃ yadikramāt /
vedānadhyāpayeddikṣu "ṛcāṃ prācī''riti śrutiḥ

31.100

gārhapatyādikuṇḍeṣu pratiṣṭhoktavidhānataḥ /
ṛtvigbhiḥ kārayeddhomaṃ tattaddaivatyapūrvakam

31.101

gurussabhyāgnimāsādya pariṣicya ca pāvakam /
pañcasūktaṃ krameṇaiva mahāvyāhṛtipūrvakam

31.102

vyāpakatrayamantraṃ ca viṣṇugāyatriyā punaḥ /
aṣottaraśataṃ hutvā vyāhṛtyā ca tathaiva ca

31.103

tato 'bjāgniṃ samāsādya pañcasūktaissahaiva tu /
dhātādimūlahomaṃ ca pañcavāruṇasaṃyutam

31.104

mahāśāntyuktamantrāṃśca trirāvartya hunettataḥ /
kuṃbhavediṃ samāsādya samabhyarcyāṣṭavigrahaiḥ

31.105

spṛṣṭvā kūrcena tatkuṃbhān ṛtvigbhissaha vai guruḥ /
ātmasūktaṃ japitvaiva pañcasūktamataḥ param

31.106

svastisūktaṃ ca daurgaṃ ca rātrimekākṣaraṃ tathā /
aṣṭadikpālasūktāni pañcaśāntimataḥ param

31.107

"āpo hiraṇyavarṇā''bhyāṃ pāvamānībhireva ca /
japtvā dvādaśasūktaṃ ca tatassabhyānale kramāt

31.108

hautrapraśasanaṃ kuryātsarvaṃ hot tu pūrvavat /
caturmūrtikrameṇaiva sahasrāhutinā saha

31.109

"yaddevā''dyaiśca kūśmāṇḍaissarvadaivatyamantrakaiḥ /
hutvātu doṣaśāntyarthaṃ lojaistadvattilairapi

31.110

sāpūpairviṣṇugāyatṣā hutvākuṇḍeṣu pūrvavat /
aṣṭottaraśataṃ tadvadaṣṭāviṃśatireva vā

31.111

pariṣegaṃ tataḥ kṛtvā paiṇḍarīke viśeṣataḥ /
padmairvā bilvapatrairvā viṣṇugāyatriyā tataḥ

31.112

aṣottarasahasraṃ tu ghṛtenāplutya vai hunet /
pāramātmikamantraiśca r iṅkārādyaiśca yatnataḥ

31.113

aṣṭāśītiṃ tato hutvā mahāvyāhṛtipūrvakam /
hutvā taddoṣanāśāya rājarāṣṭrābhivṛddhaye

31.114

sabhyāgniṃ pauṇḍarīkāgniṃ hitvānyeṣvantahomakam

31.115

nṛttagītādivādyaiśca rātriśeṣaṃ nayedguruḥ /
prātassnātvā vidhānena kalaśaissnapanaṃ caret

31.116

pañcasūktaiśca saṃsnāpya pañcaśāntisamanvitam /
paścāddevamalaṅkṛtya suvastrābharaṇādikaiḥ

31.117

gandhapuṣpaissugandhaiśca yāpannetramanaḥpriyam /
muhūrte samanuprāpte kuṃbhamādāya deśikaḥ

31.118

svastisūktaṃ japan grāmamālayaṃ vā pradakṣiṇam /
kṛtvā devāgrataḥ kuṃbhaṃ dhyānyapīṭhe niveśayet

31.119

yajamānena śaktyāvai gurussaṃpūjitastadā /
kūryādanantaroktāṃśca saṃskārān bhagavatpriyān

31.120

vastrerābharaṇaiśśubhraiḥ kuṇḍalaiśca viśeṣataḥ /
yajamānassusaṃpūjya paśubhūmyādibhirgurum

31.121

gurave dakṣiṇāṃ dadyānniṣkāṇāmekaviṃśatim /
ṛtvigbhyaśca tathā dadyātsuprīto bhagavān hariḥ

31.122

guruḥ paścātsamāvāhya samabhyarcyāṣṭavigrahaiḥ /
mahāhavirni vedyaina pāyasāpūpasaṃyutam

31.123

sājyaṃ savyañjanaṃ datvā mukhavāsaṃ nivedayet /
puṣpāñjaliṃ tato datvā "kṣaya'' sveti praṇamya ca

31.124

sahasraṃ brāhmaṇānāṃ ca bhojayecchāntihetave /
daśadānaṃ viśeṣeṇa devaprītikaṃ bhavet

31.125

evamādvādaśābdāttu pratiṣṭhāmācarettataḥ /
punasthsāpanasaṃskārātprāyaścittaṃ na hītarat

31.126

tasmātsarvaprayatnena śāstroktaṃ sarvamācaret /
evaṃ yaḥkurute bhaktyā viṣṇossaṃprokṣaṇatrayam

31.127

pratiṣṭhāphalamāsādya vaiṣṇavaṃ lokamāpnuyāt

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc