ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 31

ઇતિ શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં સંહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ.
અથૈક ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ.
સંપ્રોક્ષણત્રયમ્.
અથ વક્ષ્યામિ તત્રોક્તપ્રાયશ્ચિત્તસ્ય સંગ્રહમ્ ।
જલસંપ્રોક્ષણં ચૈવ લઘુસંપ્રોક્ષણં તથા

મહાસંપ્રોક્ષણં ચેતિ પ્રાયશ્ચિત્તં ત્રિધા સ્મૃતમ્ ।
નિમિત્તે સમનુપ્રાપ્તે જ્ઞાત્વા ગૌરવલાઘવમ્

વક્ષ્યમાણક્રારેણ સદ્યસ્સંપ્રોક્ષણં ચરેત્ ।
સંપ્રોક્ષણવિધાનસ્ય ન કાલનિયમસ્સ્મૃતઃ

ન કુર્યાન્માસનક્ષત્ર તિથિવારાદ્યવેક્ષણમ્ ।
તસ્માન્નિમિત્તે સંપ્રાપ્તે સદ્યસ્સંપ્રોક્ષણં ચરેત્

દેશકાલાદ્યવેક્ષાયા નિમિત્તે સતિ ગૌરવમ્ ।
બહુબેરેષુ ચૈકસ્મિન્ સ્થાવરે જઙ્ગમે ઽથ વા

અર્ચનાયાં વિહીનાયાં કાલાતીતે વિપર્યયે ।
નિર્માલ્યપૂજને ચૈવ નિવેદિતનિવેદને

એકાહે ઽપ્યર્ચનાહીને નિત્યસ્નાપનવર્જને ।
બલિહોમાદિહીનેચ નિત્યોત્સવવિવર્જને

પ્રાકારાભ્યન્તરે પ્રાપ્તે પ્રમાદાદશુભે સતિ ।
અસ્પૃશ્યાગમને તત્ર ચણ્ડાલાદ્યૈઃ પ્રવેશને

શ્વકુક્કુટ વરાહોષ્ટ્રગર્દભાનાં પ્રવેશને ।
ઉદક્યયા સૂતિકયા પાષણ્ડાદ્યૈરથાપિ વા

કુણ્ડગોલવ્રતભ્રષ્ટતુરુષ્કાદિપ્રવેશને ।
અન્યસૂત્રિદ્વિજૈસ્સ્પૃષ્ટે મોહાદજ્ઞાનતો ઽપિવા

મહાવાતહતે બિંબે સંસિક્તે વર્ષબિન્દુભિઃ ।
વિણ્મૂત્રરુધિરસ્રાવે બહુજલ્પે ચ મૈથુને

એવમાદિનિમિત્તે તુ જલસંપ્રોક્ષણં ચરેત્ ।
નૈવાસંપ્રોક્ષિતે બિંબે હરિર્વસતિ નિશ્ચયઃ

તસ્માદ્બિંબવિશુદ્ધ્યર્થં સંપ્રોક્ષ્યૈવ સમર્ચયેત્ ।
દોષાધિક્યે સમુત્પન્ને લઘુસંપ્રોક્ષણં ચરેત્

રાષ્ટ્રક્ષોભે ચ દુર્ભિક્ષે તન્ત્રસંકરદૂષણે ।
શૂદ્રૈર્વાથાનુલોમૈર્વાપાષણ્ડૈર્ભ્રમિતૈરપિ

ઉદક્યયા સૂતિકયા પતિતૈર્વાથ પાતકૈઃ ।
ચણ્ડાલાદ્યૈઃ પ્રવિષ્ટે ચ ગર્ભાગારે વિશેષતઃ

સૂતૈર્વા કુણ્ડગોલાદ્યૈસ્તથા દેવલકાદિભિઃ ।
શ્વકુક્કુટ વરાહાદ્યૈઃ પ્રવિષ્ટે ગાર્દભાદિભિઃ

ઉલૂકગૃધ્રકાકાદ્યૈઃ પ્રવિષ્ટે ઽન્તર્ગૃહે તથા ।
તુરુષ્કાદ્યૈઃપ્રવિષ્ટે વા શુક્રણોણિતયોરપિ

વિણ્મૂત્રાદેર્વિસર્ગે વા ગર્ભાગારેર્ધમણ્ડપે ।
ત્ષહાદૂર્ધ્વં વિહીને તુ પૂજને દીપવર્જને

એક રાત્રમતિક્રમ્ય દેવેગ્રામાન્તરસ્થિતે ।
આગ્નિદાહે ઽશનીપાતે ગર્ભાગારેર્ઽધમણ્ડપે

અન્યસૂત્ષર્ચિતે બિંબેસ્પૃષ્ટે વા બુદ્ધિપૂર્વકમ્ ।
અન્યૈરનુક્તૈર્દેષૈશ્ચ લઘુસંપ્રોક્ષણં ચરેત્

મહાનિમિત્તે સંપ્રાપ્તે મહાસંપ્રોક્ષણં ચરેત્ ।
દ્વાદશાહાત્સમારભ્ય વત્સરાન્તં વિધાનતઃ

હીનાયામર્ચનાયાં ચ નિત્યે નૈમિત્તિકે તથા ।
ક્રિયાહીને વિપર્યાસે હીને માસોત્સવાદિકે

નિત્યસ્નપનહીને ઽપિ માત્રાદાનવિહીનકે ।
બલિહોમાદિહીને ચ સંપ્રાપ્તે શાસ્ત્રસંકરે

એવમાદિષુ હીનેષુ વત્સરાન્તં પ્રમાદતઃ ।
પર્ષદાં પરિવારાણામાશ્રિતાલયસેવિનામ્

ધ્વજારોહણપૂર્વં તુ કૃતે કાલોત્સવાદિકે ।
વિપ્રાદિમરણે પ્રાપ્તે દેવાગારે વિશેષતઃ

ગર્દભાશ્વલુલાયોષ્ટ્રશ્વસૂકરમુખે મૃતે ।
ગજાદિમૃગનાશે ચ દેવાગારે પ્રમાદતઃ

ચણ્ડાલાદ્યન્ત્યજાતીનાં મરણે વા વિશેષતઃ ।
શૂદ્રૈર્વાથાનુલોમૈર્વા પાષણ્ડૈઃ પતિતાદિભિઃ

સંસ્પૃષ્ટે વૈષ્ણવે બિંબે તુરુષ્કાદ્યૈર્મલિમ્લુચૈઃ ।
સ્પૃષ્ટે ચણ્ડાલકાદ્યૈર્વા મહાપાતકદૂષિતૈઃ

વિમાને ઽશનિપાતે વા મહોલ્કા પતને ઽપિ વા ।
લોહિતો પલવર્ષે ચ વાંસુવર્ષે વિશેષતઃ

ભૂકંપાચ્ચલિતે બિંબે વલ્મીકસ્ય સમુદ્ભવે ।
શિથિલિભવને વાપિ ચાષ્ટબન્ધે વિશેષતઃ

જીર્ણે સ્તંભાદિપતને દેવાગારેન વીકૃતે ।
અગ્નિસ્પર્શે ચ બેરસ્ય મનુષ્યપ્રસવે તથા

સુથાકર્મણિ સર્વત્ર ગર્ભગેહાદિકે પુનઃ ।
બિંબેષુ ગર્ભગેહે વા કૃમિકીટાદિદર્શને

હસને રોદને ચૈવ ભાષણે ચ વિશેષતઃ ।
સ્વેદશોણિતયોર્વાપિ દર્શને વર્ણસંક્ષયે

વિમાને મણ્ડપે વાથ યત્ર કુત્રાપિ વા હરેઃ ।
દેવાગારે સમુત્પન્ને દોષેષ્વેતેષુ વા પૃથક્

દુર્ભિક્ષે રાષ્ટ્રસંક્ષોભે દુર્નિમિત્તેષુ ચૈવ હિ ।
દુસ્સ્વપ્ને ભૂમિકંપે વા પરરાજાદ્યુપદ્રવે

ભૂગુપ્તે ચોદ્ધૃતે બિંબે ચિરમન્યાલયે સ્થિતે ।
અતિક્રમ્ય ત્રિરાત્રં તુ દેવે ગ્રામાન્તરે સ્થિતે

કુણ્ડગોલકસૂતાદ્યૈર્દીક્ષિતૈરર્ચને કૃતે ।
અનુક્તાનિ ચ કર્વાણિ દુરિતાન્યદ્ભુતાનિ ચ

દૃષ્ટ્વાતુ યજમાનશ્ચ યે તત્પરિસરે જનાઃ ।
ગ્રામસ્થિતા ચનાશ્ચૈવ રાજા રાષ્ટ્રં ચ યત્નતઃ

જ્ઞાત્વા શાસ્ત્રોક્તવિધિના દોષજં ભક્તિતઃ ફલમ્ ।
મહાસંપ્રોક્ષણં કુર્યાન્મહાદોષાપનુત્તયે

મહદોષેષુ સર્વત્ર મહાશાન્તિર્વિથીયતે ।
પૂર્વં સ્થાપિતબિંબસ્ય ન સાધારણહેતુના

સ્યાત્પુનસ્થ્સાપનં તસ્માન્મહાસંપ્રોક્ષણં ચરેત્ ।
મહાસંપ્રોક્ષણવિધેર્નૂતનસ્થાપનસ્ય ચ

સ્વલ્પો ભેદ ઇતિ પ્રોક્તમૃષિભિઃ કાશ્યપાદિભિઃ ।
જલસંપ્રોક્ષણવિધિં પ્રવક્ષ્યામિ તપોધનાઃ

યજમાનાભ્યનુજ્ઞાતો ગુરુસ્સ્નાત્વા વિધાનતઃ ।
આલયાભિમુખે વાપિ દક્ષિણે વા મનોરમે

સ્થણ્ડિલે સૈકતે શુદ્ધે પુણ્યાહાગ્નિમુખાત્વરમ્ ।
વાસ્તુહોમાવસાને ચ દોષદુષ્ટં તુ યત્ સ્થલમ્

પર્યગ્નિપઞ્ચગવ્યાભ્યાં સંસ્ક્રત્ય વિધિના બુધઃ ।
બિંબં પુરુષસૂક્તેન કલશૈરભિષિચ્ય ચ

ષટ્દ્રોણધાન્ય રાશૌ તુ પઞ્ચકુંભાન્નિધાય ચ ।
વસ્ત્રયુગ્નેન સંવેષ્ટ્ય પ્રતિમાસ્તેષુ નિક્ષિપેત્

નાલિકેરામ્રપત્રાદ્યૈરલઙ્કૃત્ય પૃથક્ ઘટાન્ ।
પઞ્ચસૂક્તં જપિત્વૈવ પઞ્ચશાન્તિભિરેવ ચ

પઞ્ચમૂર્તિભિરાવાહ્ય સમભ્યર્ચ્યાષ્ટવિગ્રહૈઃ ।
પશ્ચાદગ્નિં પરિસ્તીર્ય પઞ્ચસૂક્તં હુનેત્સુધીઃ ર્

ઇઙ્કારાદીંશ્ચ જુહુયાદષ્ટાશીતિમતઃ પરમ્ ।
પઞ્ચવારુણમન્ત્રૈશ્ચ મહાવ્યાહૃતિભિસ્સહ

પશ્ચાદગ્નિં વિસૃજ્યૈવ ગુરવે દક્ષિણાં દદેત્ ।
નિષ્કાહીનસુવર્ણં ચ વસ્ત્રાભરણકુણ્ડલાન્

પશ્ચાત્કુંભજલેનૈવ પ્રોક્ષયિત્વા સમન્ત્રકમ્ ।
પ્રભૂતં ચ નિવેદ્યૈવ નિત્યાર્ચનમથાચરેત્

અનેન વિધિના દોષા નશ્યત્યેવ ન સંશયઃ ।
તદ્બિંબે દેવસાન્નિધ્યં ભવેદિત્યાહ ચાઙ્ગિરાઃ

એતાવાનેવ સંપ્રોક્તો જલસંપ્રોક્ષણક્રમઃ ।
લઘુસંપ્રોક્ષણં કુર્યાદ્યજમાનેન વૈ ગુરુઃ

યથાર્હં પૂજિતઃ પૂર્વમારંભદિવસાદધઃ ।
ત્ષહે વા દ્વિયહે વાપિ કૃત્વા ચૈવાઙ્કુરાર્પણમ્

ઔપાસનાગ્નૌ શ્વોભૂતે વાસ્તુહોમં વિધાય ચ ।
પર્યગ્નિ પઞ્ચગવ્યાભ્યાં શોધયિત્વા સમન્તતઃ

અભિષિચ્ય ચ દેવેશમષ્ટોત્તરશતૈર્ઘુટૈઃ ।
શોથયિત્વા વિધાનેન વસ્તુવાસ્તુપરિચ્છદાન્

પશ્ચાત્પદ્માગ્નિમાસાદ્ય કૃતાઘારં વિધાનતઃ ।
કુંભપૂજાં તતઃ કુર્યાત્સમ્યક્ ધ્યાનયુતો ગુરુઃ

દ્વાત્રિંશત્પ્રસ્થસંપૂર્ણાન્ કુંભાનાહૃત્ય શોભનાન્ ।
તન્તુના વેષ્ટયિત્વા તુ તોયૈરાપૂર્ય મન્ત્રત

ષડ્ભારધાન્યરોશૌ તુ વેદ્યાં સપ્તદશ ક્રમાત્ ।
વસ્ત્રયુગ્મેન સંવેષ્ટ્ય પ્રતિમાસ્તેષુ નિક્ષિપેત્

નિષ્કત્રયકૃતાંસ્તત્ર નવ રત્નાનિ યત્નતઃ ।
રત્નાલાભે સુવર્ણં વા પ્રત્યેકં નિક્ષિપેદ્ઘટે

ગન્ધપુષ્પૈસ્સમભ્યર્ચ્ય નાલિકેરામ્રપલ્લવૈઃ ।
આયુધૈઃપઞ્ચભિસ્તદ્વત્તોરણૈરષ્ટમઙ્ગલૈઃ

અલઙ્કૃત્ય ગુરુર્ધીમાન્ત્ પૃષ્ટ્વા કૂર્ચેન તાન્ ઘટાન્ ।
પઞ્ચસૂક્તં પઞ્ચશાન્તિં તતો દ્વાદશસૂક્તકમ્

સારસ્વતાદિસૂક્તં ચ દિક્સૂક્તં પઞ્ચવારુણમ્ ।
સ્વસ્તિસૂક્તં જપિત્વૈવ તથૈવૌષધિસૂક્તકમ્

નવમૂર્તિભિરાવાહ્ય દેવીભ્યાં સહ પાર્ષદૈઃ ।
દ્વાત્રિંશદ્વિગ્રહૈસ્સમ્યગભ્યર્ચ્ય તુ નિવેદયેત્

પૈણ્ડરીકાગ્નિમાસાદ્ય પરિષિચ્ય ચ પાવકમ્ ।
પઞ્ચસૂક્તેન જુહુયાદ્વ્યાપકત્રયમન્ત્રતઃ

અષ્ટોત્તરશતં તદ્વદષ્ટાવિંશતિરેવ વા ।
ર્ ઇઙ્કારાદીંશ્ચ જુહુયાદષ્ટાશીતિમતઃ પરમ્

ધાતાદિં મૂલહોમં ચ પઞ્ચવારુણમેવ ચ ।
હુત્વા કૂશ્માણ્ડહોમં ચ પઞ્ચવારુણમેવ ચ

પઙ્કજૈર્બિલ્વપત્રૈર્વા વિષ્ણુગાયત્રિયા તતઃ ।
અષ્ટોત્તરશતં હુત્વા પશ્ચાદગ્નિં વિસર્ચયેત્

પશ્ચાદ્ગુરુઃ પૂજિતસ્સન્ વસ્ત્રાભરણકુણ્ડલૈઃ ।
કુંભમાદાય શિરસો ગ્રામમાલયમેવ વા

પ્રદક્ષિણં પરીત્યાથ દેવદેવસ્ય સન્નિધૌ ।
કૂર્ચેનાદાય તત્તોયં પ્રોક્ષયેત્પઞ્ચમૂર્તિભિઃ

"શુચી વો હવ્યઽઽ મન્ત્રેણ પ્રોક્ષયેત્સર્વમન્દિરમ્ ।
ઉપચારૈસ્સમભ્યર્ચ્ય "ક્ષમઽઽસ્વેતિ પ્રણમ્ય ચ

મહાહવિઃ પ્રભૂતં વા દેવેશાય નિવેદયેત્ ।
બ્રાહ્મણાનાં સહસ્રં ચ ભોજયેદ્ગુરુણા સહ

ગુરવે દક્ષિણાં દદ્યાત્સુવર્ણં પઞ્ચનિષ્કકમ્ ।
પ્રદદ્યાદ્ભૂમિમિષ્ટાં ચ પ્રોન્મિષત્સસ્યમાલિનીમ્

દશદાનં તતઃ કૃત્વા નિત્યાર્ચનમથાચરેત્ ।
એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા લઘુસંપ્રોક્ષણં હરેઃ

વિષ્ણુસાન્નિધ્યમાપ્નોતિ દોષશાન્તિશ્ચ જાયતે ।
રાજરાષ્ટ્રાભિવૃદ્ધિશ્ચ જગત્પુષ્ટિકરં ભવેત્

લઘુસંપ્રોક્ષણવિધિર્મયા પ્રખ્યાપિતઃ કિલ ।
કાશ્યપાદ્યૈશ્ચ મુનિભિરેવમેવ પ્રચોદિતઃ

મહાસંપ્રોક્ષણ વિધૌ વિશેષો વક્ષ્યતે મયા ।
જલાધિવાસરહિતં નેત્રોન્મીલનવર્જનમ્

પ્રતિષ્ઠોક્તવિધાનેન સર્વં પૂર્વવદાચરેત્ ।
નેત્રયોસ્તેજને તદ્વદ્દૃષ્ટિદોષે વિશેષતઃ

જલાધિવાસનં કુર્યાદક્ષ્ણોરુન્મીલનં પુનઃ ।
મહાશાન્તિવિધાનસ્ય વિશેષો ઽત્ર પ્રકીર્તિતઃ

જઙ્ગમપ્રતિમાસ્સર્વા અધિવાસપુરસ્સરમ્ ।
પ્રોક્ષયિત્વા વિધાનેન દેવં પૂર્વવદર્ચયેત્

મહાનિમિત્તે સંપ્રાપ્તે યજમાનાર્થિતો ગુરુઃ ।
પ્રતિષ્ઠોક્તદિને વિદ્વાન્ ઋત્વિગ્ભિર્લક્ષણાન્વિતૈઃ

વસ્ત્રૈરાભરણૈશ્ચાપિ પૂર્વોક્તમિવ ભૂષિતઃ ।
પ્રોક્ષણાદિવસાત્સૂર્વમઙ્કુરાર્પણમાચરેત્

દ્રવ્યાણ્યપિ સુસંભૃત્ય યાગશાલાં પ્રવિશ્ય ચ ।
કદલીપૂગમાલાદ્યૈઃ પતાકાદ્યૈરલઙ્કૃતામ્

તન્મધ્યેકલ્પયેદ્વેદિં શયનાર્થં વિધાનતઃ ।
તસ્યાસ્તુ પૂર્વદિગ્ભાગે કુંભવેદિં સલક્ષણમ્

પરિતશ્ચાગ્નિકુણ્ડાંશ્ચ પૈણ્ડરીકં ચ કારયેત્ ।
દેવાલયં ચ સંશોધ્ય મૃષ્ટસિક્તોપલેપનૈઃ

આચાર્યસ્સુપ્રસન્નાત્મા યજમાનાર્થિતો મુહુઃ ।
સ્નાત્વાસ્નાનવિધાનેન ગાયત્રીં ચ સહસ્રશઃ

જપ્ત્વા દ્વાદશસૂક્તાનિ પુણ્યાહમપિ વાચયેત્ ।
વાસ્તુહોમં તતઃ કૃત્વા કુણ્ડે ત્વૌપાસને ગુરુઃ

પર્યગ્નિ પઞ્ચગવ્યાભ્યાં સંશોધ્યૈવ ચ સર્વતઃ ।
ગાર્હપત્યાદિકુણ્ડેષુ ક્રમાદાઘારમાચરેત્

પક્વબિંબસમાકારઘટાનાં પઞ્ચવિંશતિમ્ ।
તન્તુના ત્રિવૃતા વેષ્ટ્ય શોધયિત્વા સુધૂપિતાન્

આદાય મન્ત્રવદ્દિવ્યં જલમાહૃત્ય યત્નતઃ ।
પૂતાભિરદ્ભિરાપૂર્ય નાલિકેરામ્રપલ્લવૈઃ

અલઙ્કૃત્ય તથા કૂર્ચૈર્ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ ।
યવૈર્વાહ્રીહિભિર્વાથ વેદ્યાં દ્વાદશભારકૈઃ

આસ્તીર્ય તેષુ સંસ્થાપ્ય પૃથગ્વસ્ત્રેણ વેષ્ટયેત્ ।
સૌવર્ણપ્રતિમાસ્તત્ર પઞ્ચનિષ્કકૃતાઃ પૃથક્

ગજકૂર્માદિરૂપાણિ નવરત્નાદિ ચ ક્ષિપેત્ ।
ધ્યાનમાર્ગેણ કુંભેષુ મધ્યમાદિષુ ચક્રમાત્

નવમૂર્તિક્રમેણૈવ મન્ત્રેણાવાહયેદ્ગુરુઃ ।
વેદ્યધસ્થેષુ કુંભેષુ ચેં દાદીનષ્ટદિક્પતીન્

આવાહ્ય ગન્ધપુષ્પાદ્યૈસ્સમભ્યર્ચ્ય નિવેદયેત્ ।
સહસ્રકલશૈસ્સ્નાપ્ય સ્નપનોક્તપ્રકારતઃ

સૌવર્ણં કૌતુકં બદ્ધ્વા પ્રતિષ્ઠોક્તવિધાનતઃ ।
શય્યાવેદિં સમભ્યુક્ષ્ય પઞ્ચતલ્પાન્ પ્રાકલ્પ્યચ

શાલિવ્રીહિયવૈશ્ચાપિ ષડ્ભારૈશ્ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
તદર્ધૈસ્તણ્ડુલૈશ્ચાથ તદર્ધૈશ્ચ તિલૈસ્તથા

ઉપર્યુપરિ ચાસ્તીર્ય ચર્મજાદીન્ સમાસ્તરેત્ ।
શયને શાયયેદ્વેદ્યામૌત્સવં બિંબમુક્તવત્

કૂર્ચાધિવાસં કુર્વીત ધ્રુવમાત્રં યદિક્રમાત્ ।
વેદાનધ્યાપયેદ્દિક્ષુ "ઋચાં પ્રાચીઽઽરિતિ શ્રુતિઃ

ગાર્હપત્યાદિકુણ્ડેષુ પ્રતિષ્ઠોક્તવિધાનતઃ ।
ઋત્વિગ્ભિઃ કારયેદ્ધોમં તત્તદ્દૈવત્યપૂર્વકમ્

ગુરુસ્સભ્યાગ્નિમાસાદ્ય પરિષિચ્ય ચ પાવકમ્ ।
પઞ્ચસૂક્તં ક્રમેણૈવ મહાવ્યાહૃતિપૂર્વકમ્

વ્યાપકત્રયમન્ત્રં ચ વિષ્ણુગાયત્રિયા પુનઃ ।
અષોત્તરશતં હુત્વા વ્યાહૃત્યા ચ તથૈવ ચ

તતો ઽબ્જાગ્નિં સમાસાદ્ય પઞ્ચસૂક્તૈસ્સહૈવ તુ ।
ધાતાદિમૂલહોમં ચ પઞ્ચવારુણસંયુતમ્

મહાશાન્ત્યુક્તમન્ત્રાંશ્ચ ત્રિરાવર્ત્ય હુનેત્તતઃ ।
કુંભવેદિં સમાસાદ્ય સમભ્યર્ચ્યાષ્ટવિગ્રહૈઃ

સ્પૃષ્ટ્વા કૂર્ચેન તત્કુંભાન્ ઋત્વિગ્ભિસ્સહ વૈ ગુરુઃ ।
આત્મસૂક્તં જપિત્વૈવ પઞ્ચસૂક્તમતઃ પરમ્

સ્વસ્તિસૂક્તં ચ દૌર્ગં ચ રાત્રિમેકાક્ષરં તથા ।
અષ્ટદિક્પાલસૂક્તાનિ પઞ્ચશાન્તિમતઃ પરમ્

"આપો હિરણ્યવર્ણાઽઽભ્યાં પાવમાનીભિરેવ ચ ।
જપ્ત્વા દ્વાદશસૂક્તં ચ તતસ્સભ્યાનલે ક્રમાત્

હૌત્રપ્રશસનં કુર્યાત્સર્વં હોત્ તુ પૂર્વવત્ ।
ચતુર્મૂર્તિક્રમેણૈવ સહસ્રાહુતિના સહ

"યદ્દેવાઽઽદ્યૈશ્ચ કૂશ્માણ્ડૈસ્સર્વદૈવત્યમન્ત્રકૈઃ ।
હુત્વાતુ દોષશાન્ત્યર્થં લોજૈસ્તદ્વત્તિલૈરપિ

સાપૂપૈર્વિષ્ણુગાયત્ષા હુત્વાકુણ્ડેષુ પૂર્વવત્ ।
અષ્ટોત્તરશતં તદ્વદષ્ટાવિંશતિરેવ વા

પરિષેગં તતઃ કૃત્વા પૈણ્ડરીકે વિશેષતઃ ।
પદ્મૈર્વા બિલ્વપત્રૈર્વા વિષ્ણુગાયત્રિયા તતઃ

અષોત્તરસહસ્રં તુ ઘૃતેનાપ્લુત્ય વૈ હુનેત્ ।
પારમાત્મિકમન્ત્રૈશ્ચ ર્ ઇઙ્કારાદ્યૈશ્ચ યત્નતઃ

અષ્ટાશીતિં તતો હુત્વા મહાવ્યાહૃતિપૂર્વકમ્ ।
હુત્વા તદ્દોષનાશાય રાજરાષ્ટ્રાભિવૃદ્ધયે

સભ્યાગ્નિં પૌણ્ડરીકાગ્નિં હિત્વાન્યેષ્વન્તહોમકમ્

નૃત્તગીતાદિવાદ્યૈશ્ચ રાત્રિશેષં નયેદ્ગુરુઃ ।
પ્રાતસ્સ્નાત્વા વિધાનેન કલશૈસ્સ્નપનં ચરેત્

પઞ્ચસૂક્તૈશ્ચ સંસ્નાપ્ય પઞ્ચશાન્તિસમન્વિતમ્ ।
પશ્ચાદ્દેવમલઙ્કૃત્ય સુવસ્ત્રાભરણાદિકૈઃ

ગન્ધપુષ્પૈસ્સુગન્ધૈશ્ચ યાપન્નેત્રમનઃપ્રિયમ્ ।
મુહૂર્તે સમનુપ્રાપ્તે કુંભમાદાય દેશિકઃ

સ્વસ્તિસૂક્તં જપન્ ગ્રામમાલયં વા પ્રદક્ષિણમ્ ।
કૃત્વા દેવાગ્રતઃ કુંભં ધ્યાન્યપીઠે નિવેશયેત્

યજમાનેન શક્ત્યાવૈ ગુરુસ્સંપૂજિતસ્તદા ।
કૂર્યાદનન્તરોક્તાંશ્ચ સંસ્કારાન્ ભગવત્પ્રિયાન્

વસ્ત્રેરાભરણૈશ્શુભ્રૈઃ કુણ્ડલૈશ્ચ વિશેષતઃ ।
યજમાનસ્સુસંપૂજ્ય પશુભૂમ્યાદિભિર્ગુરુમ્

ગુરવે દક્ષિણાં દદ્યાન્નિષ્કાણામેકવિંશતિમ્ ।
ઋત્વિગ્ભ્યશ્ચ તથા દદ્યાત્સુપ્રીતો ભગવાન્ હરિઃ

ગુરુઃ પશ્ચાત્સમાવાહ્ય સમભ્યર્ચ્યાષ્ટવિગ્રહૈઃ ।
મહાહવિર્નિ વેદ્યૈન પાયસાપૂપસંયુતમ્

સાજ્યં સવ્યઞ્જનં દત્વા મુખવાસં નિવેદયેત્ ।
પુષ્પાઞ્જલિં તતો દત્વા "ક્ષયઽઽ સ્વેતિ પ્રણમ્ય ચ

સહસ્રં બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજયેચ્છાન્તિહેતવે ।
દશદાનં વિશેષેણ દેવપ્રીતિકં ભવેત્

એવમાદ્વાદશાબ્દાત્તુ પ્રતિષ્ઠામાચરેત્તતઃ ।
પુનસ્થ્સાપનસંસ્કારાત્પ્રાયશ્ચિત્તં ન હીતરત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન શાસ્ત્રોક્તં સર્વમાચરેત્ ।
એવં યઃકુરુતે ભક્ત્યા વિષ્ણોસ્સંપ્રોક્ષણત્રયમ્

પ્રતિષ્ઠાફલમાસાદ્ય વૈષ્ણવં લોકમાપ્નુયાત્