Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 29

29.1

iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre 'ṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ
athaikonatriṃśo 'dhyāyaḥ.
prāyaścittam
athavakṣye viśeṣeṇa dhruvaberasya niṣkṛtim /
tāmrajaṃ śailajaṃ caiva mūrtikaṃ dāravaṃ tviti

29.2

cāturvidhyaṃ dhruvasyātra pūrvameva mayoditam /
ṣaṇmānasahitaṃ kṛtvāsanālaṃ pādapadmakam

29.3

kṛtvā tu tāmrajaṃ biṃbaṃ kautukasyoktavartmanā /
kṛtvākṣyunmocanaṃ cādhivāsān saṃsthāpya cācalam

29.4

sthāpayetsaha devyauca śuddhyarthaṃ pratiparvatu /
śuddhodairabhiṣicyaiva bhūṣaṇaiśca vibhūṣyaca

29.5

puṣpanyāsaṃ ca kṛtvaiva sarvān pariṣadaḥ kramāt /
śailāneva prakurvīta yathā śātātapo 'bravīt

29.6

śailaṃ dhruvaṃ tathā citraṃ citrārdhaṃ vā vidhāya ca /
pūrvoktena vidhānena paraṃ saṃskṛtya tatkramāt

29.7

devyāvanyāṃśca devāṃśca tadālayagatānapi /
taddravyeṇa prakurvīta dhruvaṃ ṣaṇmānasaṃyutam

29.8

kṛtvākṣṇośca bhruvostadvadoṣṭhayorubhayorapi /
karapādatale caiva nakheṣu mukuṭe 'pi ca

29.9

bhūṣaṇeṣu vidhānena tattadvarṇena lepayet /
mṛṇmayaṃ dāravaṃ vā cettaddravyeṇaiva devatāḥ

29.10

tadālayagatāḥ kuryādanyathā viparītakṛt /
atha vā varṇahīnaṃ tu śailaṃ sarvatra kārayet

29.11

ardhacitrasya śailasya hīneṣvaṃ geṣu caiva hi /
pratyaṅgeṣu tathopāṅgeṣvaniṣṭaṃ tadbhavediha

29.12

bālāgāre 'tha tacchaktiṃ nītvā biṃbaṃ samāharet /
bhūmau pidhāya tasyordhve padmāgniṃ parikalpya ca

29.13

hutvā ca mahatīṃ śāntiṃ śilāgrahaṇavattathā /
tattadaṅgasamutpattiṃ yuktyā takṣṇā tu kārayet

29.14

hīne mahāṅge tadberamayuktaṃ cetsamīkṛtau /
tyaktvā tadvidhinā beraṃ punaranyatsamāharet

29.15

beraṃ saṃdhānayogyaṃ yastyajetpāpī bhavetsa hi /
vinaṣṭaṃ ca bhavetsarvaṃsaṃdhānaṃ śaktitaścaret

29.16

dhruvaberamathār'cāṃ ca kartuṃ pūrvamivadvayam /
aśaktaśceddhruvārcāntu kṛtvā caikaṃ svaśaktitaḥ

29.17

pratiṣṭhāpyārcayetsamyagiti ke cinmanīṣiṇaḥ /
ekaberapratiṣṭhāyāmeṣa eva vidhissmṛtaḥ

29.18

aśaktaśceddhruvaṃ beramarcāberamathāpi vā /
sahitaṃ rahitaṃ vātha devībhyāṃsthāpya cārcayet

29.19

mṛdālaye brahmasthāne dhruvārcāberamāharet /
taṃ devīsahitaṃ kṛtvā vimānaṃ ca viśeṣataḥ

29.20

śailaṃ tu kartumicchecced devo daivikamāśrayet /
yathā tathā prakalpyaiva vimānaṃ kautukaṃ punaḥ

29.21

lohajaṃ jaṅgamaṃ kṛtvā braṅmasthāne samācaret /
kautukaṃ śailajaṃ cettu sthāvaraṃ tveva sthāpayet

29.22

laghuberaṃ pratiṣṭhāpya vimāne mṛṇmaye 'rcite /
kartumiccheddhruvaṃ beraṃ vimānaṃ caiva śailajam

29.23

vimānaṃ parikalpyaiva vidhinā hastamānataḥ /
devībhyāṃ sahitaṃ devaṃ daivikāṃśe vidhāya ca

29.24

pūrvārcitāṃ gṛhītvaiva beraṃ kautukakarmaṇi /
tasyottare cautsavādīn pratiṣṭhāpya samarcayet

29.25

pūrvaṃ dhruvārcāberetu arcyamāne mṛdālaye /
śilābhiriṣṭakābhirvā vimānaṃ kartumicchayā

29.26

rakṣārthaṃ tasya berasya śilpisparśanivṛttaye /
kāṣṭhena pañjaraṃ kṛtvā bālāgāraṃ dṛḍhaṃ tataḥ

29.27

saṃśodhya śalyaṃ cādhastādyuktyā paramāyā punaḥ /
vimānaṃ yugmahastena tadberasya vaśādapi

29.28

yathāvibhavavistāraṃ saudhaṃ kṛtvā surakṣayet /
tadberasamamadhyardhaṃ dviguṇaṃ caturaśrakam

29.29

adhamaṃ madhyamaṃ tadvaduttamaṃ trividhoditam /
kṛtvā tasya caturbhāgaṃ tribhāgaṃ cārdhamevavā

29.30

garbhāgāraṃ bhaveccheṣaṃ bhittiviṣkaṃbhameva ca /
samaṇṭapaṃ vimānaṃ tu pūrvavatkārayedvidhiḥ

29.31

śileṣṭakāvimāne tu vargasyānte parasya vā /
kārayenmiśramatha cedaśaktaḥ kartumīdṛśam

29.32

adhiṣṭhānasya cordhvaṃ hi yatheṣṭasthānake punaḥ /
miśradravyeṇa kuryāttu śaktilobhaṃ na kārayet

29.33

varṇakṣayedhruve doṣasaṃphade sphuṭitādibhiḥ /
alpadoṣe 'pi vāśaktiṃ dhruvaberasthitāṃ tadā

29.34

kuṃbhe 'ṃbhasi samāvāhya tatkuṃbhaṃ kautukādi ca /
samādāya vidhānena mālikāyāṃ tu maṇḍape

29.35

sannyasya kautukādau tu samāvāhya samarcayet /
kāle kuṃbhe samāropya kriyāssarvāssamācaret

29.36

atīte dvidine kuṃbhamanyadādāyacātvaraḥ /
kuṃbhācchaktiṃ samādāya kuṃbhe 'nyasmin vidhālataḥ

29.37

arcayettridine caivaṃ kuṃbhasaṃśodhanaṃ caret /
paścācca varṇalepādīn kṛtvā saṃśodya caivahi

29.38

vāstuhomaṃ ca puṇyāhaṃ dhruvaśuddhiṃ ca kārayet /
kuṃbhaṃ biṃbaṃ samādāya praviśyābhyantaraṃ tataḥ

29.39

kautukādīn susaṃsthāpya nyāsādīṃśca vidhāya ca /
kuṃbhasthāṃ śaktimādāya dhruvabere 'varopayet

29.40

dhruvātpunaḥ kautukādiṣvāvāṅya tu samarcayet /
doṣāṇāṃ goravānmāsādūrdhvaṃ kāletvapekṣite

29.41

devaṃ bālālaye sthāpya śodhayenmṛṇmayaṃ punaḥ /
yāvacchūlaṃ punaśśailaṃ śilāntaṃ śodhayetkramāt

29.42

navaṣaṭpañcamūrtīnāṃ vimāne doṣasaṃyutam /
yattalaṃ tattalaṃ gṛhya bālasthānaṃ prakalpya ca

29.43

kautukādīn susaṃsthāpya vidhinā samyagarcayet /
paścāttale tu nirduṣṭe kautukādīn pragṛhya ca

29.44

sthāpayitvā punaścaiva vidhināpi samarcayet /
atha vakṣye jīrṇaberaparityāgavidhiṃ kramāt

29.45

dhruvasyāṅgavihīne tu tyajettatsadya eva hi /
kartrārādhakayorgrāhyamanyathā syānmahadbhayam

29.46

tasmātsarvaprayatnena jīrṇaṃ saṃśodhya sarvataḥ /
navavastraissamācchādya baddhvā ca kuśarajjubhiḥ

29.47

brāhmaṇairvāhayitvaiva nadīṃ sphārāṃ samudragām /
aśoṣyaṃ vā jalādhāramanyannītvātha tattaṭe

29.48

prapāṃ kṛtvāgnimādhāya caupāsanamatandritaḥ /
āghārānte tu juhuyādvaiṣṇavaṃ śataśastataḥ

29.49

"dadbhyassvā''hetyaṅgahomaṃ vyāhṛtyantaṃ hunedbhudhaḥ /
vastrabandhaṃ vimocyaiva prāṅmukhodaṅmukho guruḥ

29.50

vāruṇaṃ vaiṣṇavaṃ caiva prakṣipyaiva ca tajjale /
snāyātsaṃsmṛtya deveśaṃ dārave tu viśeṣataḥ

29.51

dagdhvāgninātha tadbhasma nikṣipettādṛśe jale /
devyādīnāṃ parṣadāṃ ca tattanmantraṃ savaiṣṇavam

29.52

hunejjalekṣipetpaścāddadyādācārya dakṣiṇām /
atha cetkautukādīnā maṅgahānistaducyate

29.53

mahāṅgāni śiraḥ kukṣi vakṣaḥ kaṇṭhān pracakṣate /
pādauhastau bāhavaścetyaṅgāni pravadantihi

29.54

aṅgulyaḥ karṇanāsādyāḥ pratyaṅgāni vidurbudhāḥ /
śiraścakraṃ ca pīṭhaṃ ca prabhāmaṇḍalameva ca

29.55

upāṅgānyūcire bhūṣaṇāyudhāṃbarapūrvakān /
tatropāṅgasya hīne tu kuṃbhaṃ saṃsādhya pūrvavat

29.56

āvāhya kuṃbhe tacchaktiṃ biṃbaṃ saṃdhāya pūrvavat /
kṛtvā jalādhivāsādīn vāstuhomaṃ vidhāya ca

29.57

saṃśodya pañcagavyaiśca kuśodaiśca viśeṣataḥ /
saptabhiḥ kalaśaisthsāpya kuṃbhasthāṃ śaktimādarāt

29.58

samāvāhya punarbiṃbe vidhinā samyagarcayet /
pratyaṅgahīne tacchaktiṃ mahābere 'varopya ca

29.59

udhrutya biṃbaṃ saṃprokṣya pañcagavyaiḥ kuśodakaiḥ /
tulyalohena saṃdhāya cādhivāsya kuśādiṣu

29.60

punaḥ pratiṣṭhāmārgeṇa pratiṣṭhāṃ punarācaret /
aṅgahīnetu saṃdhānayogyaṃ saṃdhāya pūrvavat

29.61

arcayedanyathā yuktehīne vāpi mahāṅgake /
bhūmau pidhāya tadberaṃ tadūrdhve juhuyātkramāt

29.62

aṅgahomaṃ mahāśāntimapohyaiva ca taddinam /
uddhṛtya biṃbaṃ prakṣālya pañcagavyaiḥ kuśodakaiḥ

29.63

triragnau saṃparikṣipya śodhayedāmlavāriṇā /
rājataṃ dvissakṛdraukmaṃ dahedagnāviti kramaḥ

29.64

kṛtvātenaiva dravyeṇa biṃbaṃ pūrvavaduttamam /
punaḥpratiṣṭhāṃ kṛtvaiva kārayedarcanaṃ kramāt

29.65

paṭe kuḍye 'tha vā likhya bere vidhivadarcite /
jīrṇamālokya tacchaktimāropyaivārkamaṇḍale

29.66

navīkṛtya punastasmin pratiṣṭhāpya samarcayet /
ācāryeṇa ca yenādau karṣaṇādyāḥ kṛtāḥ kriyāḥ

29.67

pratiṣṭhā vā kṛtā viṣṇostenaivānyāṃśca kārayet /
nityārcanotsavādīṃśca prāyaścittādikānapi

29.68

tadabhāve ca tatputraṃ pautraṃ naptārameva ca /
tadvaṃśajaṃ vā tacchiṣyaṃ tanniyuktamathāntataḥ

29.69

ācāryasannidhau nānyamācāryaṃ varayetkvacit /
varayedyadi rāṣṭrasya rājñaścāpi mahadbhayam

29.70

bhavecca niṣphalā pūjā sarvaṃ kāryaṃ vinaśyati /
tasmātsarvaprayatnena na kuryādgurusaṃkaram

29.71

ajñānādarthalobhādvā kṛte tvācāryasaṃkare /
abjānale mahāśāntiṃ hutvā saṃprārthyavai gurum

29.72

yācayitvā "kṣama''sveti pūjayitvā viśeṣataḥ /
panastenaiva tatkarma kārayediti śāsanam

29.73

ācāryadīnāmalābhe tu tadrūpaṃ lekhayetpaṭe /
tatsannidhau yuktamanyamācāryaṃ varayettathā

29.74

ekasminnālaye syāccetsannipātastu karmaṇām /
ācāryaṃ saṃpraṇamyaiva tatputrādyairvidhānataḥ

29.75

kārayettadalābhetu kārayettantrato guruḥ /
pūrvaṃ tu yogamārgeṇa pratiṣṭhāpyārcite punaḥ

29.76

devībhyāṃ saha paścāttu kārayet sthāpanaṃ yadi /
ābhicārikameva syādrājarāṣṭravināśakṛt

29.77

dhruvakautuka saṃyukte pūjyamāne purā tataḥ /
vimānadhruvayornāśe brahmasthāne dhruvārcanam,

29.78

kautukaṃ cotsavasthāne sthāpayediti ke cana /
sthānake cāsanaṃ kuryācchayanaṃ vāpi cecchayā

29.79

asaneśayanaṃ kuryātthsānakaṃ na tu kārayet /
śayane nāsanaṃ caiva sthānakaṃ kārayedvidhiḥ

29.80

kautukaṃ sthitamāsīna mautsavaṃ kārayettathā /
asīnaṃ kautukaṃ kuryātthsitamautsavameva vā

29.81

snapanaṃ baliberaṃ ca sthitaṃ sarvatra kārayet /
avatāragaṇasyaiva mūrtīnāṃ pañcakasya ca

29.82

anyonyasaṃkareṇaiva sthāpane kautukasya ca /
mahattaro bhaveddo, staddoṣaśamavāya vai

29.83

hutvā tu mahatīṃ śāntiṃ yathāsthāne tu sthāpayet /
atha vakṣye viśeṣeṇa śāntipañcakakalpanam

29.84

narāṇāṃ pāpabāhulyādaparādhaviśeṣataḥ /
devāssṛjantyadbhutāni teṣu dṛṣṭeṣu satvaram

29.85

kuryācchāntiṃ yathoktāntu viparīte tvanarthakṛt /
kartrārādhakayoścaiva rājño rāṣṭrasya vāstuvaḥ

29.86

saṃkṣobho jāyate sadyo vināśo bhavati dhruvam /
dvādaśāhāntare tasmācchāntiṃ kuryādvidhānataḥ

29.87

atīte dvādaśāhetu mahāśāntipurassaram /
saṃpūjya vaiṣṇavān śaktyādatvā vai bhūridakṣiṇām

29.88

ārabheduttaraṃ karma māse 'tīte viśeṣataḥ /
saptāhaṃ tu mahāśāntiṃ hutvā vipraśataṃ tathā

29.89

bhojayitvā ca deveśamanumānya tu kārayet /
ṣaṇmāse samatīte tu ramate tatra nohariḥ

29.90

tasmātsarvaprayatnena kuryācchāntiṃ yathoditām /
bhaumāntarikṣadivyākhyabhedāttrividhamadbhutam

29.91

grahayuddhaśca bhedaśca vikāro grahamaṇḍale /
sarvagrāsoparāgaśca durbhikṣaścākṣabhedanam

29.92

evamādīni divyāni tvadbhutāni pracakṣate /
āntarikṣāṇi cārkendvoḥ pariveṣo nirantaraḥ

29.93

varṇāntareṇa bāhulyātpariveṣastathāvidhaḥ /
rātrāvindradhamardevasadma cākāśamaṇḍale

29.94

aśanyulkādipātaśca rāhupucchādidarśanam /
nakṣatrapatanaṃ ketordhūmasyendrasya darśanam

29.95

gandharvanagarasyāpi darśanaṃ patanaṃ tu vā /
pratisūryābjanakṣatradarśanaṃ saṃpracakṣate

29.96

bhaumānyanekathoktāni carasthiravibhedataḥ /
deśakālasvabhāvādiviruddhaṃ prasavādikam

29.97

pṛṣadaṃśakasarpāśvayonijānāṃ viśeṣataḥ /
gonāgamahiṣādyeṣu tiryakṣu jananaṃ tathā

29.98

kṛmikīṭapataṅgeṣu viṣkireṣvaṇḍajādiṣu /
vivarṇākāravāsādirāśrayādistathālaye

29.99

raktastrīdarśanādīni cādbhutāni careṣu tu /
divyāni cāntarikṣāṇi teṣāmatrottamottamam

29.100

nārāṇi cottamāni syurmāhiṣādyāni madhyamam /
sarīsṛpādiṣu bhavānyathamāni vadantihi

29.101

rodanaṃ hasanaṃ jalpo jvalanaṃ parivartanam /
svedaśca rudhirasrāvaḥ kṛmikīnādisaṃbhavaḥ

29.102

akālasphoṭanaṃ dhūmaścāṅgakaṃpanameva ca /
svāpanāsvādanecaiva tṛṇavalmīka saṃbhavaḥ

29.103

pratimāyāṃ bhaveccettu raktastrīdarśanaṃ tathā /
pāṣaṇḍapratilomāntyajātibhiḥ patitaisthathā

29.104

sṛgālādibhiraspṛśyaissparśane ca praveśane /
sthūṇāvirohaṇe caiva calane parivartane

29.105

tathāpasarpaṇe caiva kavāṭaśayanāsane /
bhittyāyudhāṃbare tadvadagnihotrādyupaskare

29.106

vimāne ca vikāraśca makṣikāvṛkṣapātane /
pravartane copasarpe parṇapuṣpaphaleṣu ca

29.107

śākhādau viparītasya darśanaṃ ca viśeṣataḥ /
raktasrāvo jalasrāvaścādbhutāni sthireṣu tu

29.108

teṣu garbhakṛhe caiva pīṭhe caiva bhavāni tu /
rājñorāṣṭrasya viprāṇāṃ nāśakāni viśeṣataḥ

29.109

kartrārādhakayornāśa iti śātātapo 'bravīt /
prāsādajāni rājñāṃ syuḥ prāsāde 'pi viśeṣataḥ

29.110

adhiṣṭhāne ca pāde ca prastare ca gale 'pi ca /
śikhare ca bhavāni syuḥkṣatriyāṇāṃ krameṇa tu

29.111

abhiṣekasya yogyasya yuvarājasya caiva hi /
abhiṣiktasya samrājaścātyāhitakarāṇi tu

29.112

prathamāvaraṇe vaiśyajātīnāṃ mantriṇāṃ tathā /
purohitasya tanmaṇḍalādhipānāṃ mahadbhayam

29.113

śūdrajātivipaddhetdvitīyāvaraṇādiṣu /
sasyanāśo gajāśvādipaśunāśasca jāyate

29.114

purodhasaścāgnikuṇḍe brahmasthāne dvijanmanām /
rudrālaye tu sarveṣāṃ nṛpasya tu guhālaye

29.115

seneśānāṃ vipattiḥ syādvakratuṇḍālaye tathā /
śṣālaye rājapatnīnāṃ durgāsthāne 'nyayoṣitām

29.116

mātṛsthāne 'ntyajātīnāmoṣadhīnāṃ kuberake /
nṛpavāhanaśastropajīvināṃ bhāskarālaye

29.117

anyadevālaye tattadbhoktānāmapi lakṣayet /
āsthānamaṇḍapasaṅgamaṇḍabaprāṅgaṇeṣu ca

29.118

mahānase nṛpāvāse krīḍāsthāne viśeṣataḥ /
ācāryayajamānādipadārthinilayeṣu ca

29.119

caityavṛkṣādiṣūdbhūtā raktastrīdarśanādayaḥ /
valmīkādyāśca phaladāstattaddiśyuktamārgataḥ

29.120

bhaumeṣu devaberārcāpīṭhagarbhagṛhārte /
jātādoṣāntu saṃproktā uttamottamasaṃjñitāḥ

29.121

uttamāstupunarjātāḥ prākāremukhamaṇḍape /
madhyamāḥ prathamāvaraṇe śeṣeṣūktāstathādhamāḥ

29.122

tathā rājāṅgaṇe cottamottamāḥ paritastataḥ /
aṅkaṇeṣūttamā antarvāstuke madhyamāssmṛtāḥ

29.123

adhamā vāstuno bāhye tāratamyamiti smṛtam /
divyāntarikṣayornāsti cikitsā śāntiriṣyate

29.124

bhaumeṣu tu careṣvatra nimittaṃ ca nimittinam /
deśāntare vāsayitvā śāntintatra samācaret

29.125

sthireṣu pratimānāṃ tu rodane hasane tathā /
jvalane ca tathā devaṃ saṃsthāpya taruṇālaye

29.126

tadberasthāṃ samāropya śaktiṃ tatra vidhānataḥ /
śāntiṃ kṛtvā punaḥ kuryātthsāpanaṃ cārcanaṃ kramāt

29.127

parivṛttau punasthsāpya kuryācchāntyādi pūrvavat /
svede ca rudhirasrāve sarvaṃ rodanavaccaret

29.128

kṛmikīṭapataṅgānāṃ kṛṇādīnāmathodbhave /
āropya pūrvavacchaktiṃ punassaṃdhāya yuktitaḥ

29.129

śāntyādīnācaredevamakālasphoṭanādike /
berārcāpīṭhake tadvadālayābhyantarepe ca

29.130

valmīkādyudbhave devaṃ saṃsthāpya taruṇālaye /
yāvaddoṣaṃ khanitvaiva gavyairabhyukṣya pañcabhiḥ

29.131

saṃśodhya sarvaṃ saṃdhāya punasthsāpana mācaret /
prāsādabāhye cotpanne vivare viśadīkṛte

29.132

peṣayitvā marīcyādijalenāpūrya cāśmanā /
ālipya śarkarāṃ kuryāc chāntiṃ divyapracoditām

29.133

punarapyudite kuryādevameva tuyuktitaḥ /
makṣikādarśane tattyadvyapohyatvavilaṃbitam

29.134

śodhayitvā tataśśāntimārabheta vicakṣaṇaḥ /
aspṛśyaspakśane tadvatkṛtvā śāntiṃ samācaret

29.135

sthūṇāvirohaṇādau ca punassaṃdhāya cācaret /
haṭhādvṛkṣādhipatine śānti stattyāgapūrvikā

29.136

rājāṅgaṇe samutpanne rājānaṃ sabalaṃ punaḥ /
veśmāntaraṃ vāsayitvā śāntiṃ kṛtvā yathocitām

29.137

abhiṣicya punaryuktedine rāṣṭraṃ praveśayet /
athottamottamasyottamasya syānmadhyamasya ca

29.138

adhamasyāpi cāspṛśyasparśanasya yathākramam /
krameṇādbhutaśāntistu prabhūtā mahatī tathā

29.139

śāntiśśuddhiriti prājñaiḥ pañcadhā śāntirucyate /
ālayābhimukhe tadvadaiśānyāṃ cottare 'tha vā

29.140

parvatāgre taṭākasya tīre vā maṇḍapaṃ prapām /
kūṭaṃ vā ṣoḍaśastaṃbhasaṃyuktāṃ sumanoharam

29.141

caturhastapramāṇāntastsaṃbhāntarasamāyutām /
tānonnatācalāyuktāṃ? kṛtvā madhye vidhānataḥ

29.142

kuṇḍaṃ śrāmaṇakoktaṃ tu kṛtvādho dvādaśāṅgulam /
khanitvaiva cat prācyāṃ dvihastāyata vistṛtam

29.143

hastamātrasamutsedhaṃ kṛtvā sthaṇḍilamuttamam /
prāgādiṣu caturdhikṣu krameṇāhavanīyakam

29.144

anvāhāryaṃ cāvasathyaṃ gārhapatyaṃ ca kārayet /
agneyādiṣu koṇeṣu kuṇḍānyaupāsanāni ca

29.145

kṛtvādvāreṣu vidhinā toraṇādi prakalpayet /
pūrmakaṃbhairaṅkuraiśca kadalībhirdhvajairapi

29.146

staṃbha veṣṭanakādyaiśca darbhamālābhireva ca /
alaṅkṛtya vitānādyairyathāvibhavastaram

29.147

sthaṇḍile dhānyarāśiṃ tu kṛtvā tasya ca madhyame /
padmamaṣṭadalaṃ kṛtvā taṇḍulaistasya madhyame

29.148

sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ kṛṇmayaṃ vā svaśaktitaḥ /
dvātriṃśatprasthasaṃpūrṇaṃ kaṃbhamādāya śāstravat

29.149

tantunā pariṣṭyaiva yavāntaramanantam /
vastrayugmena saṃveṣṭya bhūṣaṇaiśca vibhūṣya ca

29.150

sauvarṇa maṅgalānyaṣṭau tathā pañcāyudhāni ca /
varṇacihnāni tādṛṃśi cāhīnānyaṅgulādapi

29.151

ratnāni hema rajataṃ tāmraṃ kāṃsyaṃ tathā trapu /
sīsāyastīkṣṇukāntāni graharūpāṇi caiva hi

29.152

nikṣipyāpūrya toyeva śuddhena tu vidhānataḥ /
karpūracandanośīralavaṅgailādikānapi

29.153

gandhadravyāṇi cānyāni nyasya cūtādipallavān /
tanmukhaṃ tu pidhāneva pidadhyātsadṛśenavai

29.154

ācāryamṛtvijaścāpi vṛtvā śāstravidhānataḥ /
navavastrottarīyādyaiḥ pañcāṅgārpitabhūṣaṇaiḥ

29.155

alaṅkṛtyāgnikuṇḍeṣu hutvāghāraṃ yathoditam /
madhye sūryaṃ tathendrādi bhārgavāṅgārakau tathā

29.156

mandaṃ guruṃ pāvakādi candrarāhudhvajān budham /
pradakṣiṇavaśenaiva dhyātvāvāṅyār'cayet tataḥ

29.157

aṣṭākṣareṇāyutaṃ vā sahasraṃ cāṣṭasaṃyutam /
abhimṛśya vidhānena grahayajñoditena vai

29.158

hunecca tattaddaivatyaṃ samiccarughṛtaiḥ kramāt /
hutvāṣṭottarasāhasraṃ tato vaikhānasānale

29.159

ghṛtāplutairbilvadalairaṣṭottara sahasrakam /
hunedaṣṭākṣaraṃ nityaṃ tathā bilvasamidghetaiḥ

29.160

dūrvāpūpavrīhitilacarulājābjasaktubhiḥ /
vaiṣṇavyācaiva gāyatṣā pūrvavajjuhuyādguruḥ

29.161

ghṛtenāṣṭākṣareṇaiva sahasraṃ cāṣṭasaṃyutam /
hutvānte tu ghṛtenaiva vaiṣṇavaṃ viṣṇusūktakam

29.162

juhuyātpauruṣaṃ sūktaṃ nṛttairgeyaiśca ghoṣayet /
yathādiśaṃ caturvedānnityamadhyāpayetkramāt

29.163

kalpasūtramathaukheyaṃ praṇītaṃ guruṇā purā /
svādhyāyo yatra yatroktastatrādhyeyaṃ vidhānataḥ

29.164

ṛtvigbhyo dakṣiṇāṃ dadyādevaṃ saptāhamācaret /
yadi devālaye doṣaḥ kuṃbhapārśvetha sthaṇḍile

29.165

devaṃ taṃ sthāpya cābhyarchya nivedya ca mahāhaviḥ /
devasyābhimukhe hutvā homamante yathāvidhi

29.166

navāhaṃ vātha stāham utsavaṃ kārayedvidhiḥ /
divyāntarikṣayoḥ kuṃbhajalenā plāvayennṛpam

29.167

bhaumeṣu tatthsalaṃ prākṣya śiṣṭatoyena vai nṛpam /
tatpatnīṃ cābhiṣiñcecca guruṃ saṃpūjya pārthivaḥ

29.168

suvarṇapaśubhūmyādīn dadyādṛtvigbhya eva ca /
dakṣiṇāṃ bahulāṃ dadyājjīvo yajñasya dakṣiṇā

29.169

yadi rājagṛhe doṣaḥ kṛtvā maṇḍapamantike /
pūrvavadgrahayajñaṃ ca homaṃ śrāmaṇake 'nale

29.170

kuṃbhasya sādhanaṃ kṛtvā saptāhānte prabhuṃ tathā /
snāpayetkuṃbhatoyena pratiṣṭhāntakrameṇa vai

29.171

dakṣiṇāṃ gurupūrvebhyo datvā kṛtvāṃkurār'paṇam /
śubhe 'nukūle nakṣatre kṛtvā caivābhiṣecanam

29.172

praviśetpūrvagehaṃ tu dharmasiddhyaigurūditaḥ /
eṣa eva vidhiḥ prokto gṛhiṇāmapi sammataḥ

29.173

rājñāṃ parārthavṛttitvātso 'tra tu prakṛtīkṛtaḥ /
sarvagrāsoparāgādidivyādbhutaśamāyavai

29.174

yathāśakti brāhmaṇebhyassvarṇaṃ bhūmiṃ paśūnapi /
dadyāttathā viśeṣeṇa dakṣiṇāṃ bhūrisammitām

29.175

anāvṛṣṭinivṛttyarthaṃ kuṃbhaṃ saṃgṛhya pūrvavat /
sarvatīrthaṃ samāvāhya samabhyarcyāgrato hareḥ

29.176

dhyānyapīṭhe tu sauvarṇaṃ padmamaṣṭadalairyutam /
hemapātre tu sannyasya devamāvāhya tatra ca

29.177

abhyarcya tasya cordhvetu pīṭhe kuṃbhaṃ nidhāya ca /
kuṃbhamūle tu suṣiraṃ sūcīmātraṃ vidhāya ca

29.178

taddhārayā tvavicchinnarūpayā secayeddharim /
samidbhirvaitasībhistu pālāśībhirathāpi vā

29.179

aṣṭhottarasahastraṃ tu juhuyātpañjavāruṇam /
agnau śrāmaṇake paścāddiśāhomeṣu pūrvavat

29.180

aṣṭāttarasahasraṃ tu pratyekaṃ pañcavāruṇam /
samidbhirjuhuyādvidvān vaitasībhiryadhāvithi

29.181

samidbhiḥ punarājyena vaitasībhiḥ pṛthagghunet /
aṣṭādhikasahasraṃ tu "indraṃ praṇayanta'' mityapi

29.182

śrāmaṇāgniṃ vidhāyaikaṃ dakṣiṇe tasya vajriṇam /
āvāhya tu samabhyarcya "śacīsahā''yeti homayet

29.183

devaṃ viśeṣato 'bhyarcya kārayetsnapanādikam /
evaṃ jñātvā vidhānena tattatkarmasu gauravam

29.184

tṣahādi triṃśadghasrāntaṃ śrāmaṇāgnau yathāvithi /
dine dine pūrayitvā kuṃbhaṃ tenaiva secayet

29.185

sarvānte devamāsnāpya samabhyarcya havirdadet /
karmānte syānmahāvṛṣṭistasmādyatnena kārayet

29.186

atha vā varṣa kāmī vā mokṣārthī paśukāmanaḥ /
sarvopadravaśāntyarthī vijayārthī viśeṣataḥ

29.187

snapanālayamāsādya alaṅkṛtya ca pūrvavat /
karmagauravamājñāya saṃbhṛtya bahudhā payaḥ

29.188

pūjayetprathamaṃ yatnādācāryaṃ sahi dhārakaḥ /
ācāryassuprasannātmā śvabhrātprācyāṃ tu taṇḍulaiḥ

29.189

kṛtvā paṅktiṃ dakṣiṇottarāyatāṃ vipulāntarām /
śvabhrāddakṣiṇataḥ kṛtvā kuṇḍaṃ śrāmaṇakasya tu

29.190

agnimādhāya kuṃbhāṃ stu nava saṃveṣṭya tantunā /
adbhiḥ prakṣālya cotpūya kuśakūrcena cātvaraḥ

29.191

kṣīreṇa pūrayitvaiva cotbūtena krameṇa vai /
paṅktiṃ nidhāyāpidhānairapidhāyopari kramāt

29.192

vastreṇācchādayecchvabhraṃpūjāntebhyarcya vai harim /
svastisūktena cānamya saṃsthāpya śvabhramadhyame

29.193

arcanoktavidhānena sarvaṃ pūrvanadāyaret /
tantunā veṣṭite kṣīraṃ kṛhītvākarake pūnaḥ

29.194

viṣṇusūktena "ceṣe''tvetyādyairmantraiḥ kramādguruḥ /
tayā saṃsnāpayeddenamuktayo kṣīradhārayā

29.195

tathaiva pariṣicyāgniṃ mantrai"rviṣṇornu''kādibhiḥ /
"atodevādi''bhistadvadaṣṭārṇa manunā tathā

29.196

juhuyādviṣṇugāyatṣā aṣṭādhikasahasrakam /
atha vā snapanaṃ yāvattāvadudvartya mantrataḥ

29.197

hāridrena tu cūrṇena saṃśodhyāmlādibhistataḥ /
gandhodena susaṃsnāpya plotena vimṛjettataḥ

29.198

vastrādibhiralaṅkṛtya samabhyarcya vidhānataḥ /
pāyasādi havirdadyāddapyādācāryadakṣiṇām

29.199

anena sarvān kāmāṃśca labhetāviśayaṃ naraḥ /
dhruvaberārcane cettu saṃsnāpya pramukhe ghaṭam

29.200

tasmādānīya tatraiva snāpayeduktagauravāt /
saptapañcatṣahānyatra kṣīrasnānaṃ prakalpayet

29.201

evaṃ ghṛtābhiṣekaṃ ca kārayetsadṛśaṃ phalam /
imāmadbhutāśāntintu kāśyapādyāḥ pracakṣate

29.202

atha prabhūtaśāntiṃ tu pravakṣyāmi tapodhanāḥ /
pūrvavanmaṇṭapādīni kārayitvā yathāvidhi

29.203

viśāhomaṃ cakṛtvaiva śrāmaṇāgnau yathoditam /
kuṃbhaṃ saṃsādhya ca prāgvatsaptāhānte viśeṣataḥ

29.204

aṣṭottaraśataṃ vāṣṭacatvāriṃśadathātha vā /
saṃgṛhya kalaśānāntu samabhyarcya'bhiṣecya ca

29.205

devaṃ viśeṣato 'bhyarcya havirdadyādayaṃ vidhiḥ /
mahāśāntikramaṃ vakṣye vinā kuṃbhasya sādhanam

29.206

agnau śrāmaṇake bilvapatrairājyāplutaiḥkramāt /
aṣṭādhikasahasraṃ vai hunedaṣṭākṣareṇa tu

29.207

ājyena vaiṣṇavaṃ viṣṇusūktaṃ pauruṣameva ca /
hutvā tṣahānte saṃsnāpya śuddhasnapanavartmanā

29.208

samabhyarcya havirdadyānmahāśāntiriyaṃ bhavet /
aupāsanāgnāvekāhaṃ hutvā śāntiṃ vidhānataḥ

29.209

brāhmaṇān bhojayitvaiva dadyādācāryadakṣiṇām /
atha śuddhividhiṃ vakṣye vāstuhomaṃ hunettataḥ

29.210

bilvapatrādibhirhutvā pṛthagaṣṭottaraṃ śatam /
puṇyāhānte guruṃ pūjya bhojayedbrāhmaṇānapi

29.211

sarvatratu vikalpena ghaṭasaṃskāramācaret /
athātassarvaśāntissyādapamṛtyubhaye tathā

29.212

grahakope mahāvyādhau paracakrabhaye tathā /
arthabandhuvināśe ca durbhikṣe ca parājaye

29.213

abhicārabhaye caiva tāpatrayanipīḍane /
viruddhe 'cātmanaḥ prāpte sarvaśāntiṃ samācaret

29.214

saptāhaṃ vā navāhaṃ vā dvādaśārṇena vai pṛthak /
aṣṭottara sahasraṃ tu juhuyādvidhinā kramāt

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc