Bhṛgusaṃhitā · Chapter 20
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛsuproktāyāṃ
saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre ekānaviṃśo 'dhyāyaḥ.
atha viṃśo 'dhyāyaḥ.
atha viṃśo 'dhyāyaḥ.
rakṣādīpavidhiḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rakṣādīpavidhikramam /
sauvarṇaṃ rājataṃvāpi tāmraṃvāpi svaśaktitaḥ
dvātriṃśadaṅgulaṃ śreṣṭhaṃ madhyamaṃ pādahīnataḥ /
adhamaṃ viṃśadaṅgulyaṃ samavṛttantu kārayet
aṣṭadikṣu ca madhyeca caturdikṣu ca vā tathā /
kevalaṃ karṇikāṃ vātha karṇikāyāntu vistṛtam
tadardhamunnataṃ vindyādgaṇḍāyāmaṃ ṣaḍaṅgulam /
dvyaṅgulaṃ tu parīṇāhaṃ tadūrthve bhāgavistṛtam
tadardhaṃ vistṛtotsedhaṃ dīpabātraṃ prakalpya ca /
alabheśālipiṣṭaṃ vā gomaye vā samāharet
tattatthsāne tu vinyasya pātresaṃyojayettataḥ /
āḍhakaṃ vā tadardhaṃ vā piṇḍārdhaṃ ca caruṃpacet
hāridracūrṇa saṃyuktaṃ pātre prakṣipya mantravit /
ājyena srāvya saṃmṛjya muṣṭimātraṃ dṛḍhīkṛtam
daśapiṇḍāṃ stadardhaṃ vā sākṣate ca samāharet /
jalena kuṃbhamāpūrya sarvagandhasamāyutam
kuśakūrcānvinikṣipyapallavairapi bhūṣayet /
aṣṭamaṅgalasaṃyuktaṃ pādyācamanasaṃyutam
puṣpagandhasamāyuktaṃ dhūpadīpārghya saṃyutam /
pṛdhakpātre samāhṛtya devadevaṃ ca pūjayet
śaṅkhadhvanisamāyuktaṃ vaṃśadhvanisamāyutam /
bherīmṛdaṅgasuṣiravādyaghoṣasamāyutam
stotradhvanisamāyuktaṃ svaktisūktasamanvitam /
dāsībhiścātha vā bhaktaissvahastopari dhārayet
pradakṣiṇaṃ śanairgatvā devālayamupāvrajet /
ācāryaṃ pūjayitvātu devadevaṃ praṇamyaca
rakṣādīpaṃ samādāya "śriye jāta' iti bruvan /
biṃbamūrdhni tu saṃyojyatriḥ pradakṣiṇamācaret
dikpiṇḍaṃ tu visṛjyaiva prokṣayitvā ca mantravit /
pradakṣiṇaṃ praṇāmaṃ ca kārayedaṣṭamaṅgalaiḥ,
pādyamācamanaṃ datvāgandhapuṣpādibhiryajet /
mukhavāsaṃ ca datvātu stutimantraiśca vaiṣṇavaiḥ
samālabhyaiva hastābhyāṃ puṣpadūrvāṅkurākṣataiḥ /
pādepuṣpāñjaliṅkuryātkuryāddevasya mantrataḥ
ālayāttu bahirgatvā pīṭhapārśvetu nikṣipet /
kautuke baliberepi snāpane pyautsave 'pi ca,
prādurbhāve ca sarveṣāmāvirbhāve tathaiva ca /
evameva tu kṛtvā tu bhrāmayitvā vicakṣaṇaḥ,
cakravīśāmitādīnāmindrādīnāṃ tathaiva ca /
darśanaṃ bhrāmaṇaṃ caivamācarecchāstravittamaḥ
mohādajñānataḥ kuryātsarvahānirbhaviṣyati /
sāyāhne catripūjānte cotsavānte ca nityaśaḥ
evameva vidhānena kārayeduttamaṃ viduḥ /
sarvaśāntikaraṃ cāpi sarvakaṃpatsamṛddhidam
dāridṣādivināśena sarvān kāmanavāpnuyāt /
ataḥparaṃ pravakṣyāmi śibikānāṃ tu lakṣaṇam
mātrāṅgulena vākuryācchibhikādīnvidhānataḥ /
āvṛtaṃ tadardhavistāramuttamaṃ tuvidhīyate
tat ṣaḍaṅgulahīnantu madhyamantuprakīrtitam /
vistārādhyardhapādena ?ayāmadviguṇaṃ bhavet
uttamādhamamadhyānāṃ śibikāvistaro bhavet /
tribhāgaikasya bhāgaṃ syāccaturbhāgaikabhāgikam
pañcabhāgaikabhāgaṃ syādvistārasya ghanaṃ bhavet /
taccaturbhāgamevaṃ syādekaikaṃ vamanaṃ bhavet
śeṣabhāgaṃ tu padmoktaṃ talāyukti viśeṣataḥ /
śibikāvistṛtaṃ caivaṃ bhāgaikaṃ bhāgameva ca
taccaturbhāgamevoktaṃ bhittyutsedhaṃ vidhīyate /
dvitalaṃ tritalaṃ caiva gulikāphalakābhavet
gulikāpādatalotsedhaṃ madhyordhvatalavatsamam /
caturbhāgaikamevantu navabhāgaikameva vā
aṅgulaṃ cāṅgulārthaṃ ca ūrthvapaṭṭyā ca saṃyutam /
ataḥparaṃ pravakṣyāmi rathādīnāṃ vidhikramam
pañcaṣaṭsaptatālaṃ vā cāṣṭatālamathāpi vā /
vistārāyamamevaṃ syādutsedhaṃ dviguṇaṃ bhavet
maṇḍapadvārayuktaṃ vā kūṭākāramathāpi vā /
adharādharamāyāmaṃ rathāyāmatrayaṃ bhavet
chatrasyāyāmavistārādutsedārdhapramāṇataḥ /
evaṃ tu parikalpyaiva śibikāyāmamucyate
rathāyāmasamaṃ vāpi pādahīnamathārthakam /
vistāraṃ tattribhāgai kamāyāmaṃ cocchrayaṃ bhavet
vistārārdhasamutsedhaṃ vistārārthādhikāyatam /
śayanaṃ saṃprakalpyaiva pūrvoktenaiva dāruṇā
sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvasaindaryasaṃyutam /
śilpaśāstroktamārgeṇa śilpibhiḥ kālayedbudhaḥ
pañcagavyaissusaṃśodhya vāstuhomaśca hūyatām /
paryagni caiva kṛtvātu kalaśaissnāpayet tataḥ
maṇḍape vā prapāyāṃ vā sthaṇḍile vātra vinyaset /
navairvastraissamāveṣṭya puṇyāhamapi vācayet
jaupāsanāgnikuṇḍaṃ ca kārayitvā vidhānataḥ /
āghāraṃ pūrvavatkṛtvā kuṃbhapūjāṃ samācaret
vaiṣṇavaṃ viṣṇusūktaṃ ca tattaddevāṃśca mūrtibhiḥ /
vyāhṛtyantaṃ ca hutvā tu antahomaśca hūyate
yānādiṣu ca tanmadhye tattaddevāṃ stathaiva ca /
āvāhyaiva samabhyarcya devadevaṃ praṇamya ca
pādyādyarghyāntamabhyarcya havissamyaṅnivedayet /
sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvavādyasamanvitam
yānādiṣu samāropya "pratadviṣṇu'riti bruvan /
grāmaṃ vā pyālayaṃ vāpi pradakṣiṇamadhācaret
mandiraṃ saṃpraviśyaiva svesvesthāne niveśayet /
evaṃ yaḥkurute bhaktyā vaiṣṇavaṃ padamāpnuyāt
ataḥparaṃ pravakṣyāmi prapāmaṇḍapalakṣaṇam /
maṇḍapaṃ trividhaṃ jñeye vimānasamavistṛtam
ardhaṃ pādaṃ tu pādaṃ vā hīnantu trividhaṃ bhavet /
pramukhe tasyasopānamālayārdhamiti smṛtam
pūrvetu snapanārthāya maṇḍapaṃ saṃprakalpayet /
ṣoḍaśastaṃbhayuktaṃ vā dvādaśastaṃbhasaṃyutam
aiśānye vā prakurvīta snapanārthaṃ prakalpayet /
prathamāvaraṇe vātha dvitīyāvaraṇe 'tha vā
ekādaśena hastena samaṃ samyak prakalpayet /
navahastaṃ saptahastaṃ pañcahastamiti tridhā
prathamāvaraṇe bāhye maṇḍapantu vidhīyate /
āsthānavṛttageyādidarśanārthaṃ prakalpayet
pūrvavatpramukhe kuryādyathāvibhavavistaram /
yajamānasya hastena dvihastantu vivardhayet
pūrvavat staṃbhasaṃyuktaṃ yathāyogyaṃ prakalpayet /
tatbūrvadiśi śālāyāṃ nṛttārthantu vidhīyate
viṣkaṃbhaṃ navahastaṃ vā āyāmaṃ dviguṇīkṛtam /
yajamānecchayā tatra dvihastantuvivardhayet
ayādilakṣaṇaṃ vakṣye yajamānānukūlataḥ /
hastaṃ pādaṃ tadardhaṃ vā vistārāyādisaṃyutam
tathaiva nūnaṃ kṛtvā tu ayādīn lakṣayedbudhaḥ /
śilābhiriṣṭakābhirvā hastocchrayasamaṃ talam
dvitalaṃ vā prakurvīta tālaṃ samyak prakalpayet /
śailajaṃ dārusāraṃ vā staṃbhamāhṛtya yatnataḥ
vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā ṛjuṃ vakravivarjitam /
staṃbhānāṃ viṃśatiṃ gṛhya bāhyastaṃbhaṃ pragṛhya ca
tanmadhye dvādaśastaṃbhaṃ pūrvavatkārayedbudhaḥ /
staṃbhāyāmaṃ yathāyogaṃ kṛtvā tatra vicakṣaṇaḥ
dvitālaghana saṃyuktaṃ staṃbhamānena svastikam /
stalatyordhve vibhajyaiva samaṃ vandatyaprakalpayet
tasyāmeva tu staṃbhārthaṃ pādaṃ saṃsthāpya svastikam /
dṛḍhaṃ kṛtvā tadūrdhveta staṃbhaṃ saṃsthāpya vai budhaḥ
dvyaṅgulaṃ ca bhavairvātha vedikāṃ kārayedbudhaḥ /
nānālaṅkārasaṃyuktaṃ nānācitrasamanvitam
uttaraṃ tatsamaṃ kṛtvā bodhiketu suyojayet /
staṃbhādūrdhvantu saṃsthāpya tadūrdhve prastaraṃ nyaset
abhlantarottarādūrdhve 'biṣṭakādhānapādayoḥ /
bālottaraṃ yathāyogyaṃ sthāpayetsudṛḍhaṃ kramāt
tadbilvako yathāmārgaṃ yogyaṃ tatpadmamucchrayam /
evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ darśanīyaṃ ca kārayet
yajamānecchayātattanmaṇḍapena sahaiva tu /
ṣoḍaśastaṃbhasaṃyuktaṃ dvādaśastaṃbhamevavā
bhaktiyuktaṃ prakalpyaiva prapāṃ yuktyaiva kārayet /
apare dvārasaṃyuktaṃ pūrvavat staṃbhameva vā
kavāṭaṃ tatra vā kuryāccheṣaṃ yaktyaiva kārayet /
śilpaśāstroktamārgeṇa śilpibhiḥ kārayedbudhaḥ
maṇḍapasya samāptautu aṅkurānarpayetkramāt /
śuddhyarthaṃ vāstuhomaṃ ca puṇyāhaṃ caiva kārayet
brāhmaṇān bhojayetpaścāttaddeśamupalakṣayet /
carodaye ca nakṣatre sthirarāśiṃ pragṛhya ca
maṇḍapasya tu madhye vai dhānyapīṭhāni kalpayet /
pratiṣṭhoktakrameṇaiva kuṃbhanyāsāti kārayet
paścime gārhapatyāgnāvāghāraṃ juhuyātkramāt /
hotā hautrakrameṇaiva hautraṃ tatra praśaṃsayet
tattaddevasya cāvāhya juṣṭākāraṃ hutaṃ caret /
śrīsūktaṃ vaiṣṇapaṃ caiva vaiṣṇavaṃ caikaviṃśatiḥ
indrādilokapālānāṃ pratyekaṃ juhuyātkramāt /
tattatsthānetu kūrce vā sthaṇḍile vā samarcayet
prabhūtaṃ tu nivedyaiva droṇandroṇārchameva vā /
ācāryasyārcakādīnāṃ dakṣiṇāṃ ca dadetkramāt
sauvarṇairutpalaiḥ puṣpairalaṅkuryātprapāṃ tataḥ /
padmairvākumudairvātha puṣpairanyaissvaśaktitaḥ
devadevamalaṅkṛtya vastramālyādibhiḥ punaḥ /
prapāṃ saṃyojya deveśaṃ dhyānenaiva tu sannayet
deveśaṃ sthāpayettatra pādyādyairarcayetkramāt /
mahāhaviḥ prabhūtaṃ vā yathāśakti nivedayet
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0