Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 20

20.1

iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛsuproktāyāṃ
saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre ekānaviṃśo 'dhyāyaḥ.
atha viṃśo 'dhyāyaḥ.
atha viṃśo 'dhyāyaḥ.
rakṣādīpavidhiḥ
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi rakṣādīpavidhikramam /
sauvarṇaṃ rājataṃvāpi tāmraṃvāpi svaśaktitaḥ

20.2

dvātriṃśadaṅgulaṃ śreṣṭhaṃ madhyamaṃ pādahīnataḥ /
adhamaṃ viṃśadaṅgulyaṃ samavṛttantu kārayet

20.3

aṣṭadikṣu ca madhyeca caturdikṣu ca vā tathā /
kevalaṃ karṇikāṃ vātha karṇikāyāntu vistṛtam

20.4

tadardhamunnataṃ vindyādgaṇḍāyāmaṃ ṣaḍaṅgulam /
dvyaṅgulaṃ tu parīṇāhaṃ tadūrthve bhāgavistṛtam

20.5

tadardhaṃ vistṛtotsedhaṃ dīpabātraṃ prakalpya ca /
alabheśālipiṣṭaṃ vā gomaye vā samāharet

20.6

tattatthsāne tu vinyasya pātresaṃyojayettataḥ /
āḍhakaṃ vā tadardhaṃ vā piṇḍārdhaṃ ca caruṃpacet

20.7

hāridracūrṇa saṃyuktaṃ pātre prakṣipya mantravit /
ājyena srāvya saṃmṛjya muṣṭimātraṃ dṛḍhīkṛtam

20.8

daśapiṇḍāṃ stadardhaṃ vā sākṣate ca samāharet /
jalena kuṃbhamāpūrya sarvagandhasamāyutam

20.9

kuśakūrcānvinikṣipyapallavairapi bhūṣayet /
aṣṭamaṅgalasaṃyuktaṃ pādyācamanasaṃyutam

20.10

puṣpagandhasamāyuktaṃ dhūpadīpārghya saṃyutam /
pṛdhakpātre samāhṛtya devadevaṃ ca pūjayet

20.11

śaṅkhadhvanisamāyuktaṃ vaṃśadhvanisamāyutam /
bherīmṛdaṅgasuṣiravādyaghoṣasamāyutam

20.12

stotradhvanisamāyuktaṃ svaktisūktasamanvitam /
dāsībhiścātha vā bhaktaissvahastopari dhārayet

20.13

pradakṣiṇaṃ śanairgatvā devālayamupāvrajet /
ācāryaṃ pūjayitvātu devadevaṃ praṇamyaca

20.14

rakṣādīpaṃ samādāya "śriye jāta' iti bruvan /
biṃbamūrdhni tu saṃyojyatriḥ pradakṣiṇamācaret

20.15

dikpiṇḍaṃ tu visṛjyaiva prokṣayitvā ca mantravit /
pradakṣiṇaṃ praṇāmaṃ ca kārayedaṣṭamaṅgalaiḥ,

20.16

pādyamācamanaṃ datvāgandhapuṣpādibhiryajet /
mukhavāsaṃ ca datvātu stutimantraiśca vaiṣṇavaiḥ

20.17

samālabhyaiva hastābhyāṃ puṣpadūrvāṅkurākṣataiḥ /
pādepuṣpāñjaliṅkuryātkuryāddevasya mantrataḥ

20.18

ālayāttu bahirgatvā pīṭhapārśvetu nikṣipet /
kautuke baliberepi snāpane pyautsave 'pi ca,

20.19

prādurbhāve ca sarveṣāmāvirbhāve tathaiva ca /
evameva tu kṛtvā tu bhrāmayitvā vicakṣaṇaḥ,

20.20

cakravīśāmitādīnāmindrādīnāṃ tathaiva ca /
darśanaṃ bhrāmaṇaṃ caivamācarecchāstravittamaḥ

20.21

mohādajñānataḥ kuryātsarvahānirbhaviṣyati /
sāyāhne catripūjānte cotsavānte ca nityaśaḥ

20.22

evameva vidhānena kārayeduttamaṃ viduḥ /
sarvaśāntikaraṃ cāpi sarvakaṃpatsamṛddhidam

20.23

dāridṣādivināśena sarvān kāmanavāpnuyāt /
ataḥparaṃ pravakṣyāmi śibikānāṃ tu lakṣaṇam

20.24

mātrāṅgulena vākuryācchibhikādīnvidhānataḥ /
āvṛtaṃ tadardhavistāramuttamaṃ tuvidhīyate

20.25

tat ṣaḍaṅgulahīnantu madhyamantuprakīrtitam /
vistārādhyardhapādena ?ayāmadviguṇaṃ bhavet

20.26

uttamādhamamadhyānāṃ śibikāvistaro bhavet /
tribhāgaikasya bhāgaṃ syāccaturbhāgaikabhāgikam

20.27

pañcabhāgaikabhāgaṃ syādvistārasya ghanaṃ bhavet /
taccaturbhāgamevaṃ syādekaikaṃ vamanaṃ bhavet

20.28

śeṣabhāgaṃ tu padmoktaṃ talāyukti viśeṣataḥ /
śibikāvistṛtaṃ caivaṃ bhāgaikaṃ bhāgameva ca

20.29

taccaturbhāgamevoktaṃ bhittyutsedhaṃ vidhīyate /
dvitalaṃ tritalaṃ caiva gulikāphalakābhavet

20.30

gulikāpādatalotsedhaṃ madhyordhvatalavatsamam /
caturbhāgaikamevantu navabhāgaikameva vā

20.31

aṅgulaṃ cāṅgulārthaṃ ca ūrthvapaṭṭyā ca saṃyutam /
ataḥparaṃ pravakṣyāmi rathādīnāṃ vidhikramam

20.32

pañcaṣaṭsaptatālaṃ vā cāṣṭatālamathāpi vā /
vistārāyamamevaṃ syādutsedhaṃ dviguṇaṃ bhavet

20.33

maṇḍapadvārayuktaṃ vā kūṭākāramathāpi vā /
adharādharamāyāmaṃ rathāyāmatrayaṃ bhavet

20.34

chatrasyāyāmavistārādutsedārdhapramāṇataḥ /
evaṃ tu parikalpyaiva śibikāyāmamucyate

20.35

rathāyāmasamaṃ vāpi pādahīnamathārthakam /
vistāraṃ tattribhāgai kamāyāmaṃ cocchrayaṃ bhavet

20.36

vistārārdhasamutsedhaṃ vistārārthādhikāyatam /
śayanaṃ saṃprakalpyaiva pūrvoktenaiva dāruṇā

20.37

sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvasaindaryasaṃyutam /
śilpaśāstroktamārgeṇa śilpibhiḥ kālayedbudhaḥ

20.38

pañcagavyaissusaṃśodhya vāstuhomaśca hūyatām /
paryagni caiva kṛtvātu kalaśaissnāpayet tataḥ

20.39

maṇḍape vā prapāyāṃ vā sthaṇḍile vātra vinyaset /
navairvastraissamāveṣṭya puṇyāhamapi vācayet

20.40

jaupāsanāgnikuṇḍaṃ ca kārayitvā vidhānataḥ /
āghāraṃ pūrvavatkṛtvā kuṃbhapūjāṃ samācaret

20.41

vaiṣṇavaṃ viṣṇusūktaṃ ca tattaddevāṃśca mūrtibhiḥ /
vyāhṛtyantaṃ ca hutvā tu antahomaśca hūyate

20.42

yānādiṣu ca tanmadhye tattaddevāṃ stathaiva ca /
āvāhyaiva samabhyarcya devadevaṃ praṇamya ca

20.43

pādyādyarghyāntamabhyarcya havissamyaṅnivedayet /
sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ sarvavādyasamanvitam

20.44

yānādiṣu samāropya "pratadviṣṇu'riti bruvan /
grāmaṃ vā pyālayaṃ vāpi pradakṣiṇamadhācaret

20.45

mandiraṃ saṃpraviśyaiva svesvesthāne niveśayet /
evaṃ yaḥkurute bhaktyā vaiṣṇavaṃ padamāpnuyāt

20.46

ataḥparaṃ pravakṣyāmi prapāmaṇḍapalakṣaṇam /
maṇḍapaṃ trividhaṃ jñeye vimānasamavistṛtam

20.47

ardhaṃ pādaṃ tu pādaṃ vā hīnantu trividhaṃ bhavet /
pramukhe tasyasopānamālayārdhamiti smṛtam

20.48

pūrvetu snapanārthāya maṇḍapaṃ saṃprakalpayet /
ṣoḍaśastaṃbhayuktaṃ vā dvādaśastaṃbhasaṃyutam

20.49

aiśānye vā prakurvīta snapanārthaṃ prakalpayet /
prathamāvaraṇe vātha dvitīyāvaraṇe 'tha vā

20.50

ekādaśena hastena samaṃ samyak prakalpayet /
navahastaṃ saptahastaṃ pañcahastamiti tridhā

20.51

prathamāvaraṇe bāhye maṇḍapantu vidhīyate /
āsthānavṛttageyādidarśanārthaṃ prakalpayet

20.52

pūrvavatpramukhe kuryādyathāvibhavavistaram /
yajamānasya hastena dvihastantu vivardhayet

20.53

pūrvavat staṃbhasaṃyuktaṃ yathāyogyaṃ prakalpayet /
tatbūrvadiśi śālāyāṃ nṛttārthantu vidhīyate

20.54

viṣkaṃbhaṃ navahastaṃ vā āyāmaṃ dviguṇīkṛtam /
yajamānecchayā tatra dvihastantuvivardhayet

20.55

ayādilakṣaṇaṃ vakṣye yajamānānukūlataḥ /
hastaṃ pādaṃ tadardhaṃ vā vistārāyādisaṃyutam

20.56

tathaiva nūnaṃ kṛtvā tu ayādīn lakṣayedbudhaḥ /
śilābhiriṣṭakābhirvā hastocchrayasamaṃ talam

20.57

dvitalaṃ vā prakurvīta tālaṃ samyak prakalpayet /
śailajaṃ dārusāraṃ vā staṃbhamāhṛtya yatnataḥ

20.58

vṛttaṃ vā caturaśraṃ vā ṛjuṃ vakravivarjitam /
staṃbhānāṃ viṃśatiṃ gṛhya bāhyastaṃbhaṃ pragṛhya ca

20.59

tanmadhye dvādaśastaṃbhaṃ pūrvavatkārayedbudhaḥ /
staṃbhāyāmaṃ yathāyogaṃ kṛtvā tatra vicakṣaṇaḥ

20.60

dvitālaghana saṃyuktaṃ staṃbhamānena svastikam /
stalatyordhve vibhajyaiva samaṃ vandatyaprakalpayet

20.61

tasyāmeva tu staṃbhārthaṃ pādaṃ saṃsthāpya svastikam /
dṛḍhaṃ kṛtvā tadūrdhveta staṃbhaṃ saṃsthāpya vai budhaḥ

20.62

dvyaṅgulaṃ ca bhavairvātha vedikāṃ kārayedbudhaḥ /
nānālaṅkārasaṃyuktaṃ nānācitrasamanvitam

20.63

uttaraṃ tatsamaṃ kṛtvā bodhiketu suyojayet /
staṃbhādūrdhvantu saṃsthāpya tadūrdhve prastaraṃ nyaset

20.64

abhlantarottarādūrdhve 'biṣṭakādhānapādayoḥ /
bālottaraṃ yathāyogyaṃ sthāpayetsudṛḍhaṃ kramāt

20.65

tadbilvako yathāmārgaṃ yogyaṃ tatpadmamucchrayam /
evaṃ lakṣaṇasaṃyuktaṃ darśanīyaṃ ca kārayet

20.66

yajamānecchayātattanmaṇḍapena sahaiva tu /
ṣoḍaśastaṃbhasaṃyuktaṃ dvādaśastaṃbhamevavā

20.67

bhaktiyuktaṃ prakalpyaiva prapāṃ yuktyaiva kārayet /
apare dvārasaṃyuktaṃ pūrvavat staṃbhameva vā

20.68

kavāṭaṃ tatra vā kuryāccheṣaṃ yaktyaiva kārayet /
śilpaśāstroktamārgeṇa śilpibhiḥ kārayedbudhaḥ

20.69

maṇḍapasya samāptautu aṅkurānarpayetkramāt /
śuddhyarthaṃ vāstuhomaṃ ca puṇyāhaṃ caiva kārayet

20.70

brāhmaṇān bhojayetpaścāttaddeśamupalakṣayet /
carodaye ca nakṣatre sthirarāśiṃ pragṛhya ca

20.71

maṇḍapasya tu madhye vai dhānyapīṭhāni kalpayet /
pratiṣṭhoktakrameṇaiva kuṃbhanyāsāti kārayet

20.72

paścime gārhapatyāgnāvāghāraṃ juhuyātkramāt /
hotā hautrakrameṇaiva hautraṃ tatra praśaṃsayet

20.73

tattaddevasya cāvāhya juṣṭākāraṃ hutaṃ caret /
śrīsūktaṃ vaiṣṇapaṃ caiva vaiṣṇavaṃ caikaviṃśatiḥ

20.74

indrādilokapālānāṃ pratyekaṃ juhuyātkramāt /
tattatsthānetu kūrce vā sthaṇḍile vā samarcayet

20.75

prabhūtaṃ tu nivedyaiva droṇandroṇārchameva vā /
ācāryasyārcakādīnāṃ dakṣiṇāṃ ca dadetkramāt

20.76

sauvarṇairutpalaiḥ puṣpairalaṅkuryātprapāṃ tataḥ /
padmairvākumudairvātha puṣpairanyaissvaśaktitaḥ

20.77

devadevamalaṅkṛtya vastramālyādibhiḥ punaḥ /
prapāṃ saṃyojya deveśaṃ dhyānenaiva tu sannayet

20.78

deveśaṃ sthāpayettatra pādyādyairarcayetkramāt /
mahāhaviḥ prabhūtaṃ vā yathāśakti nivedayet

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc