Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 19

19.1

iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre 'ṣṭādaśo 'dhyāyaḥ
ZÄHLUNG BEI 39???
athaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ.
athaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ.
bhagavadarcanam
ata ūrdhvaṃ dhruvārcāyām arcanaṃ saṃpravakṣyate /
mūrdhādi pīṭhātsannyastapuṣpādīnyapi śodhayet

19.2

yogavīrārcanaṃ syāccettrikālaṃ snānamācaret /
prātarmadhyāhnayorvātha yogapīṭhedhruvār'canam

19.3

bhogameva dhruvārcāyāṃ prātarmadhyāhna yorapi /
trikālaṃ vātha saṃsnāpya dhruvārcāyāṃ viśeṣataḥ

19.4

vastrādīnyapi saṃśodhya puṣpanyāsaṃ ca pūrvavat /
śivādīnarcayitvātu pādapīṭhe samantataḥ

19.5

tathāsanādyaissarvaiśca trisaṃdhyaṃ cārcayedbudhaḥ /
ardhayāme tu pūrvāntamarcayitvā ca pūrvavat

19.6

havirni vedayeccaivānuktamasyacca pūrvavat /
āvāhanavisargau tuna kuryāditi śāsanam

19.7

atha vakṣyer'canāntetu vidhānaṃ prati karmaṇām /
sauvarṇamuttamaṃ pātraṃ rājataṃ madhyame bhavet

19.8

adhamaṃ tāmrapātraṃ tu trividhaṃ pātra mucyate /
tritālamuttamaṃ proktaṃ dvitālaṃ madhyamaṃ bhavet

19.9

adhamaṃ tvekatālaṃ syāttrividhaṃ pātravistaram /
vistāreṇa samākhyātaṃ tayormadhyamamadhyamam

19.10

tasya madhye tribhāgaikaṃ karṇikāṃgulamucchrayam /
pareto 'ṣṭadalaṃ kuryātkarṇikocchrayamānataḥ

19.11

dvyaṅgulaṃ mūlanāhaṃ syāttadagraṃ tvardhanāhakam /
kiñcitphalāṃbujākāramagraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

19.12

dviprasthataṇḍulaiḥ pakvamannaṃ tatraiva nikṣipet /
abhighārya ghṛtenaiva aṣṭāṃgulasamunnatam

19.13

daśāṅgulaṃ vā utsedhaṃ dvādaśāṃgulamevavā /
tatpātrañca samādāya kautukāgre nidhāya ca

19.14

kautukācchaktimādāya cārcayedaṣṭavigrahaiḥ /
"parabrahmāṇa mityuktvā paramātmānamityapi

19.15

bhaktavatsalaṃ yogeśaṃ' caturmūrtibhirarcayet /
prātaḥpuṣpabaliṃ kuryānmadhyāhnennabaliṃ tathā

19.16

sāye tvarghyabaliṃ kuryātpūrvameva pracoditam /
taṇḍulaiḥ kuḍubaiścāpi yathālābhamathāpi vā

19.17

śrutaṃ cārghyabaliṃ kuryātpuṣbaṃ tu caturaṅgulam /
śiṣyamāhūya tatkāle soṣṇīṣaṃ sottarīyakam

19.18

śiṣyaṃ garuḍa vatsmṛtvā pātramuddhṛtyatatra vai /
"udutya'miti mantreṇa śiṣyastacchirasi nyaset

19.19

pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryātkur yācchabdaravairyutam /
vitānachatrasaṃyuktaṃ piñchacāmarasaṃyutam

19.20

dhūpadīpasamāyuktaṃ śanaiḥkuryātpradakṣiṇam /
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā praviśedālayaṃ bhudhaḥ

19.21

bhūtapīṭhāntare tiṣṭhedgṛhṇīyāttu tadarcakaḥ /
kautukāgretu sannyasya oṅkāreṇa niveśayet

19.22

balyagraṃ khaṇḍayitvātu seneśāya nivedayet /
taccheṣaṃ sodakaṃ caiva bhūtapīṭhe tu nikṣipet

19.23

utsavaṃ kartukāmaścettrisaṃdhiṣvevamuttamam /
sāyaṃ prātarmadhyamaṃ syātsāyaṃ caivādhamaṃ bhavet

19.24

baliṃ ca baliberaṃ vā kārayediti ke ca na /
balyarthaṃ klaptadevasya cordhvamānamudāhṛtam

19.25

mahāberasya hastena caikaviṃśatikāṃgulam /
saptadaśāṅgulaṃ vidyāddvādaśāṃgulameva vā

19.26

śreṣṭhamadhyakaniṣṭhāni trividhaṃ mānamācaret /
arcāberatribhāgai kamuttamapratimābhavet

19.27

tanmānasya daśāṃśena tvekonaṃ madhyamaṃ bhavet /
madhyamasya daśāṃśena tvekonamadhamaṃ bhavet

19.28

mahato mūlaberasya mukhāyāmaṃ praśasyate /
balyarthaṃ pratimāṃ kuryātsarveṣāṃ sthāpanaṃ bhavet

19.29

sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ śreṣṭhamadhyamagauṇataḥ /
ratnajapratimāṃ kuryānmānonmānaṃ na vidyate

19.30

uṣṇīṣaṃ golakaṃ jñeyaṃ śiromānaṃ trimātrakam /
keśāntārcā samaṃ bhāgaṃ saṃgamātpuṭasūtrakam

19.31

puṭasūtrāddhanuparyantamekamekantu bhāgaśaḥ /
galamardhāṅgulaṃ vindyānmātrārdhaṃ grīvamucyate

19.32

hikkāhṛdayaparyantaṃ mukhaṃ mātrādhikaṃ bhavet /
hṛdayaṃ nābhi tathaivoktaṃ tadadhastāttu tatsamam

19.33

ūrū ca dvimukhāyāmaṃ golakotsedhamiṣyate /
caraṇaṃ jānumānaṃ ca kālāyapurato param?

19.34

hikkāsūtrādadhastāttu bāhudvimukhanetrakam /
prakoṣṭhaṃ mukhabandhaṃ ca mukhamardhādhikaṃ bhavet

19.35

maṇibandhāṅgulasyāgre mukhayāmaṃ praśasyate /
caturbhujaṃ ca kṛtvā tu mānamevamudāhṛtam

19.36

.........vakuryātpadmākāraṃ tu golakam /
atha vakṣye viśeṣeṇa haviṣpākaṃ vidhānataḥ

19.37

paktvā vittānusāreṇa havīṃṣyapi ca kalpayet /
alpe mahati vā tulyaṃ phalamāḍhyadaridrayoḥ

19.38

nivedayitvā deveśaṃ kalyāṇaṃ kārayedbudhaḥ /
avadatvā? ghṛtaṃ yattu kalyāṇamaśubhāyavai

19.40

alābhe caiva sarveṣāṃ vrīhīṇāṃ taṇḍulāṃ ḥs tathā /
śatadvayaṃ pañcaviṃśadvrīhibhiḥ pūritaṃ tu yat /
śuktimātramiti khyātaṃ mānaṃ tenaiva kārayet

19.41

taddvayaṃ tilamityuktaṃ prakuñcaṃ syāttiladvayam /
prasṛtistaddvayaṃ proktaṃ kuḍubaṃ prasṛtidvayam

19.42

añjali staddvayaṃ proktaṃ prasthaṃ syādañjalidvayam /
pātraṃ prasthadvayaṃ proktamāḍhakaṃ taddvayaṃ bhavet

19.43

caturāḍhakasaṃyuktaṃ droṇamityabhidhīyate /
droṇadvayaṃ bhavetkhārī bhāraṅkhārīdvayaṃ bhavet

19.44

droṇataṇḍulasaṃyuktamuttamaṃ havirucyate /
tadardhaṃ madhyamaṃ proktantadardhamadhamaṃ bhavet

19.45

uttamottamamityuktamaṣṭadroṇaintu taṇḍulaiḥ /
adhikaṃ yadbhavettasmātproktaṃ sarvaṃ mahāhaviḥ

19.46

tadardhaistaṇḍulaiḥ siddhaṃ madhyamaṃ havirucyate /
ṣaḍdroṇaistaṇḍulaiḥ siddhaṃ haviruttamamadhyamam

19.47

droṇahīnaṃ bhavettasmāduttamādhamamucyate /
madhyamottamamityuktaṃ caturdreṇaistu taṇḍulaiḥ

19.48

droṇatrayaṃ bhavedyatra kṛtaṃ madhyamamadhyamam /
madhyamādhamamityuktaṃ droṇadvayakṛtaṃ haviḥ

19.49

droṇena taṇḍulenaiva nivedya'madhamottamam /
tasya madhyamamityuktamāḍhakadvaya sammitam

19.50

āḍhakena tu saṃyukta madhasūdhamamucyate /
taṇḍulānāḍhakārdhaṃ tu devīnāṃ tu prakalpayet

19.51

caruprasthadvayaṃ proktaṃ havirāḍhakamucyate /
prasthaṃ kuḍubasaṃyuktaṃ piśācānāṃ balirbhavet

19.52

gandhavarṇarasairjuṣṭāḥ pragrāhyāstaṇḍulāstathā /
prakṣālya taṇḍulān samyak niṣbīḍya ca punaḥpunaḥ

19.53

catuḥ prakṣālanaṃ kṛtvā "prajāsthā'līti mantrataḥ /
"ūrjasva'tīti mantreṇa pātre prakṣipya taṇḍulān

19.54

chullyāmāropayetpaścā "dviṣṇave juṣṭa'mityapi /
"vācaspa'tīti mantreṇa havissvinnantu pācayet

19.55

dhūmagandharasaṃ svinnamatipakvaṃ ca śītalam /
keśakīṭāpaviddhantu tyajetparyuṣitaṃ tathā

19.56

mudgaṃ caiva mahāmudgaṃ kūṭasthaṃ rājamāṣakam /
kadalī panasaṃ caiva kūśmāṇḍaṃ bṛhatī tathā

19.57

kandamūlaphalānyanye sārāḍhyā upadaṃśakāḥ /
guḍaṃ dadhi samāyuktamājyayuktaṃ.........

19.58

haviḥkṛtvā caturbhāgamūrdhvabhāge nivedayet /
adhastādekabhāgena homārthaṃ balaye tathā

19.59

yadaṃśaṃ pātrasaṃśiṣṭaṃ pūjāyaiva ca nirmitam /
sauvarṇe rājate pātre kāñcye tāmre nivedayet

19.60

agni kāryāvaśiṣṭaṃ ca baliśiṣṭaṃ ca yaddhaviḥ /
tatsarvaṃ pūjakāyaiva proktamevaṃ manīṣibhiḥ

19.61

dvitīyāvaraṇe proktamāgneyyāṃ pacanālayam /
arcakasya gṛhe vāpi pācayitvā nivedayet

19.62

praṇidhiṃ cājyasthālīṃ ca prokṣaṇīpātrameva ca /
arghyapradānapātraṃ ca kuḍubena prapūritam

19.63

haviḥpātrapramāṇantaṃ balipātrapramāṇataḥ /
pānīyadānapātraṃ ca kāṃsyaṃ śuktijameva vā

19.64

hiraṇmayaṃ vā raupyaṃ vā yadhāśobhamalaṅkṛtam /
tāṃbūladāne pyevaṃ syātsauvarṇaṃ kāṃsyameva hi

19.65

dapanṇaṃ ca pradātavyaṃ dhruvānasasamaṃ bhavet /
āvāhanārthapraṇithiṃ prasthamātra prapūritam

19.66

kaluṣaṃ kṛmiśaivālayuktaṃ sūtravivarjitam /
gandhavarṇarasairjuṣṭamaśucisthānamāśritam

19.67

paṅkāśmadūṣitaṃ caiva sāmudraṃ palvalodakam /
agrāhyamudakaṃ grāhyamebhirdeṣairvivarjitam

19.68

uttamaṃ triguṇair adbhissānaṃ cāthamamucyate /
abhiṣeko nadībhnantu madhyame madhyamaṃ bavet

19.69

uśīracandanopetaṃ yajjalaṃ pādyamucyate /
elālavaṅgatakkolajātīphalasamanvitam

19.70

āpa ācamanīyārthamuśīrāmayacandanaiḥ /
āpaḥkṣīrakuśāgrādi yavasiddhārthataṇḍulaiḥ

19.71

tilavrīhi samāyuktairarghya maṣṭāṅga mucyate /
candanaṃ cāguruścaiva kuṅkumaṃ gandha ucyate,

19.72

ekaṃ dvayaṃ trayaṃ vāpi karbūreṇa catuṣṭayam /
uśīracanṭanopetaṃ ghṛtayuktaṃ ghṛtāplutam

19.73

kiñcitkarbūrasaṃyuktaṃ dhūpamityucyate budhaiḥ /
goghṛtena kṛtaṃ yattu dīpamuttamamucyate

19.74

caturaṅgulamāyāmaṃ rājasaṃ dīpameva hi /
dīpaṃ tattṣaṅgulāyāmaṃ madhyamaṃ dīpamucyate

19.75

adhamaṃ tu bhaveddīpamaṅguladvayasammitam /
kāpilena gṛtenāpi kṛtaṃ karbūravartikam

19.76

dīpaṃ viṣṇupriyaṃ proktaṃ sarvasiddhipradāyakam /
tāmasaṃ tu bhaveddīpaṃ māhiṣeṇa tu sarpiṣā

19.77

vṛkṣabījodbhavasnehadīpaṃ paiśācamucyate /
tāmasaṃ vāpi paiśācamayogyaṃ dīpamucyate

19.78

kṣaumaṃ kārpāsajaṃ vastraṃ vakṣabhedāṅgasaṃbhavam /
daśahastāyataṃ caiva vistāraṃ tu dvihastakam

19.79

manoharaṃ tu suślakṣṇaṃ viśeṣaṃ vastramucyate /
berāyāmārdhamānena vastravistāra mucyate

19.80

vistārāṣṭaguṇāyāmaṃ sadaśaṃ tu salakṣaṇam /
mayūrapiñchaiḥkuryāttu catustālaṃ tu vistṛtam

19.81

adhomukhaṃ tu kartavyamata ūrdhvamukhaṃ tathā /
pañcāratnipramāṇeva daṇḍassyādadhamaṃ tathā

19.82

adhikaṃ dvādaśāṅgulyaṃ madhyamecottamepi vā /
evaṃ piñchaṃ samākhyātaṃ chatralakṣaṇamucyate

19.83

ṣaṭtānaṃ chatravistāramuttamaṃ samudāhṛtam /
madhyamaṃ pañcatālaṃsyācca tustālamathādhamam

19.84

mauktikaṃ tu bhavecchatraṃ vastreśāpi hitaṃ tathā /
vastreṇa vā tathā kuryāttālapatramathāpi vā

19.85

chatraṃ tvadhomukhaṃ proktaṃ daṇḍaṃ piñchasya daṇḍavat /
suvarṇaratnasaṃyuktaṃ kuryādābharaṇādikam

19.86

mukuṭaṃ kuṇḍalaṃ caiva hāraṃ kaiyūrakaṃ tathā /
kaṭakaṃ kaṭisūtraṃ ca puṣpaṃ vai hāranūpure

19.87

kuryādudarabandhaṃ ca ratnahāraṃ ca mekhalām /
hāraṃ ca karṇapuṣpaṃ ca pratimāyā yathārhakam

19.88

cāmarai ścāmaraṃ kuryātpiñchairvāpi mayūrajaiḥ /
daṇḍaṃ haktapramāṇaṃ syādbāladaṇḍapramāṇakam

19.89

hemaratnamayaṃ daṇḍaṃ tāratāmramayaṃ tathā /
atha vā dārudaṇḍaṃ syānmayūrapiñchaṃ ca yojayet

19.90

evaṃ tu cāmaraṃ proktaṃ pracchannapaṭamucyate /
kṣaumakārpāsasaṃyuktaṃ dvāramānantu kārayet

19.91

atha vakṣye viśeṣeṇa sahasradhārāvidhikramam /
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmraṃ vāpi svaśaktitaḥ

19.92

uttamaṃ ṣoḍaśāṅgulyaṃ madhyamaṃ dvādaśāṃgulam /
aṣṭāṃgulaṃ tadadhamaṃ yathāśakti ca kārayet

19.93

etairaṅgulibhissamyak bhramīkṛtya ca candravat /
bhāgaṃ bhittyunnataṃ proktaṃ golakaṃ vā viśeṣataḥ

19.94

sīmāvṛttaṃ tu vistāramaṣṭāṅgulamiti smṛtam /
karṇi kāyāmavistāraṃ golakaṃ tu yavonnatam

19.95

madhye ratnaṃ suvarṇaṃ vā yathā śakti samarpayet /
karṇikāmabhitaḥ kuryāddalānyaṣṭa susaṃgatam

19.96

paritaṣṣoḍaśadalaṃ dvātriṃśatkarṇikaṃ bahiḥ /
catuṣṣaṣṭisamāyuktaṃ dalaṃ bāhye prakalpayet

19.97

dale yavadvayaghanaṃ rekhāmapi ca kārayet /
sahasrasuṣirairyuktaṃ samānoktaṃ ca kārayet

19.98

ṣoḍaśadvādaśāṣṭābhiraṅgulyāyāmavistṛtam /
mālaṃ taddhastavistāraṃ śaṅkhāntarasamīkṛtam

19.99

padmākṛtiṃ ca kṛtvā tu tau ca nālasamāyutau /
śeṣaṃ yuktyā prakurvīta jalanirgamanaṃ budhaḥ,,

19.100

sarvasaindaryasaṃyuktaṃ tathākāraṃ ca kārayet /
prakṣālya pañcagavyena śodhanīyena śodhayet

19.101

devālayasya purito gomayenopalipya ca /
thānyarāśiṃ samāstīrya vastraṃ copari vinyaset

19.102

uttare vāstuhomaṃ ca paryakniṃ caiva pūrvavat /
ācāryaṃ pūjayettatra navavastrāṅgulīyakāḥ,

19.103

tantrendumaṇḍalaṃ dhyātvā padme padmanidhiṃ tathā /
śaṅkhe śaṅkhanidhiṃ tadvadāvāhyaiva samarcayet

19.104

puṇyāhaṃ vācayitvā tu dakṣiṇāṃ ca dadetpunaḥ /
biṃbaśuddhiṃ ca kṛtvātu mantreṇaivābhiṣicya ca

19.105

devadevaṃ samabhyarcya havistatra nivedayet /
evaṃ vai kṛtapātrāṇi devārthaṃ ca pradāpayet

19.106

tasya kāyakṛtaṃ pāpaṃ tat kṣaṇādeva naśyati /
sarvadoṣopaśamanaṃ viṣṇubhaktivivardhanam

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc