Bhṛgusaṃhitā · Chapter 19
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre 'ṣṭādaśo 'dhyāyaḥ
ZÄHLUNG BEI 39???
athaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ.
athaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ.
bhagavadarcanam
ata ūrdhvaṃ dhruvārcāyām arcanaṃ saṃpravakṣyate /
mūrdhādi pīṭhātsannyastapuṣpādīnyapi śodhayet
yogavīrārcanaṃ syāccettrikālaṃ snānamācaret /
prātarmadhyāhnayorvātha yogapīṭhedhruvār'canam
bhogameva dhruvārcāyāṃ prātarmadhyāhna yorapi /
trikālaṃ vātha saṃsnāpya dhruvārcāyāṃ viśeṣataḥ
vastrādīnyapi saṃśodhya puṣpanyāsaṃ ca pūrvavat /
śivādīnarcayitvātu pādapīṭhe samantataḥ
tathāsanādyaissarvaiśca trisaṃdhyaṃ cārcayedbudhaḥ /
ardhayāme tu pūrvāntamarcayitvā ca pūrvavat
havirni vedayeccaivānuktamasyacca pūrvavat /
āvāhanavisargau tuna kuryāditi śāsanam
atha vakṣyer'canāntetu vidhānaṃ prati karmaṇām /
sauvarṇamuttamaṃ pātraṃ rājataṃ madhyame bhavet
adhamaṃ tāmrapātraṃ tu trividhaṃ pātra mucyate /
tritālamuttamaṃ proktaṃ dvitālaṃ madhyamaṃ bhavet
adhamaṃ tvekatālaṃ syāttrividhaṃ pātravistaram /
vistāreṇa samākhyātaṃ tayormadhyamamadhyamam
tasya madhye tribhāgaikaṃ karṇikāṃgulamucchrayam /
pareto 'ṣṭadalaṃ kuryātkarṇikocchrayamānataḥ
dvyaṅgulaṃ mūlanāhaṃ syāttadagraṃ tvardhanāhakam /
kiñcitphalāṃbujākāramagraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
dviprasthataṇḍulaiḥ pakvamannaṃ tatraiva nikṣipet /
abhighārya ghṛtenaiva aṣṭāṃgulasamunnatam
daśāṅgulaṃ vā utsedhaṃ dvādaśāṃgulamevavā /
tatpātrañca samādāya kautukāgre nidhāya ca
kautukācchaktimādāya cārcayedaṣṭavigrahaiḥ /
"parabrahmāṇa mityuktvā paramātmānamityapi
bhaktavatsalaṃ yogeśaṃ' caturmūrtibhirarcayet /
prātaḥpuṣpabaliṃ kuryānmadhyāhnennabaliṃ tathā
sāye tvarghyabaliṃ kuryātpūrvameva pracoditam /
taṇḍulaiḥ kuḍubaiścāpi yathālābhamathāpi vā
śrutaṃ cārghyabaliṃ kuryātpuṣbaṃ tu caturaṅgulam /
śiṣyamāhūya tatkāle soṣṇīṣaṃ sottarīyakam
śiṣyaṃ garuḍa vatsmṛtvā pātramuddhṛtyatatra vai /
"udutya'miti mantreṇa śiṣyastacchirasi nyaset
pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryātkur yācchabdaravairyutam /
vitānachatrasaṃyuktaṃ piñchacāmarasaṃyutam
dhūpadīpasamāyuktaṃ śanaiḥkuryātpradakṣiṇam /
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā praviśedālayaṃ bhudhaḥ
bhūtapīṭhāntare tiṣṭhedgṛhṇīyāttu tadarcakaḥ /
kautukāgretu sannyasya oṅkāreṇa niveśayet
balyagraṃ khaṇḍayitvātu seneśāya nivedayet /
taccheṣaṃ sodakaṃ caiva bhūtapīṭhe tu nikṣipet
utsavaṃ kartukāmaścettrisaṃdhiṣvevamuttamam /
sāyaṃ prātarmadhyamaṃ syātsāyaṃ caivādhamaṃ bhavet
baliṃ ca baliberaṃ vā kārayediti ke ca na /
balyarthaṃ klaptadevasya cordhvamānamudāhṛtam
mahāberasya hastena caikaviṃśatikāṃgulam /
saptadaśāṅgulaṃ vidyāddvādaśāṃgulameva vā
śreṣṭhamadhyakaniṣṭhāni trividhaṃ mānamācaret /
arcāberatribhāgai kamuttamapratimābhavet
tanmānasya daśāṃśena tvekonaṃ madhyamaṃ bhavet /
madhyamasya daśāṃśena tvekonamadhamaṃ bhavet
mahato mūlaberasya mukhāyāmaṃ praśasyate /
balyarthaṃ pratimāṃ kuryātsarveṣāṃ sthāpanaṃ bhavet
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ śreṣṭhamadhyamagauṇataḥ /
ratnajapratimāṃ kuryānmānonmānaṃ na vidyate
uṣṇīṣaṃ golakaṃ jñeyaṃ śiromānaṃ trimātrakam /
keśāntārcā samaṃ bhāgaṃ saṃgamātpuṭasūtrakam
puṭasūtrāddhanuparyantamekamekantu bhāgaśaḥ /
galamardhāṅgulaṃ vindyānmātrārdhaṃ grīvamucyate
hikkāhṛdayaparyantaṃ mukhaṃ mātrādhikaṃ bhavet /
hṛdayaṃ nābhi tathaivoktaṃ tadadhastāttu tatsamam
ūrū ca dvimukhāyāmaṃ golakotsedhamiṣyate /
caraṇaṃ jānumānaṃ ca kālāyapurato param?
hikkāsūtrādadhastāttu bāhudvimukhanetrakam /
prakoṣṭhaṃ mukhabandhaṃ ca mukhamardhādhikaṃ bhavet
maṇibandhāṅgulasyāgre mukhayāmaṃ praśasyate /
caturbhujaṃ ca kṛtvā tu mānamevamudāhṛtam
.........vakuryātpadmākāraṃ tu golakam /
atha vakṣye viśeṣeṇa haviṣpākaṃ vidhānataḥ
paktvā vittānusāreṇa havīṃṣyapi ca kalpayet /
alpe mahati vā tulyaṃ phalamāḍhyadaridrayoḥ
nivedayitvā deveśaṃ kalyāṇaṃ kārayedbudhaḥ /
avadatvā? ghṛtaṃ yattu kalyāṇamaśubhāyavai
alābhe caiva sarveṣāṃ vrīhīṇāṃ taṇḍulāṃ ḥs tathā /
śatadvayaṃ pañcaviṃśadvrīhibhiḥ pūritaṃ tu yat /
śuktimātramiti khyātaṃ mānaṃ tenaiva kārayet
taddvayaṃ tilamityuktaṃ prakuñcaṃ syāttiladvayam /
prasṛtistaddvayaṃ proktaṃ kuḍubaṃ prasṛtidvayam
añjali staddvayaṃ proktaṃ prasthaṃ syādañjalidvayam /
pātraṃ prasthadvayaṃ proktamāḍhakaṃ taddvayaṃ bhavet
caturāḍhakasaṃyuktaṃ droṇamityabhidhīyate /
droṇadvayaṃ bhavetkhārī bhāraṅkhārīdvayaṃ bhavet
droṇataṇḍulasaṃyuktamuttamaṃ havirucyate /
tadardhaṃ madhyamaṃ proktantadardhamadhamaṃ bhavet
uttamottamamityuktamaṣṭadroṇaintu taṇḍulaiḥ /
adhikaṃ yadbhavettasmātproktaṃ sarvaṃ mahāhaviḥ
tadardhaistaṇḍulaiḥ siddhaṃ madhyamaṃ havirucyate /
ṣaḍdroṇaistaṇḍulaiḥ siddhaṃ haviruttamamadhyamam
droṇahīnaṃ bhavettasmāduttamādhamamucyate /
madhyamottamamityuktaṃ caturdreṇaistu taṇḍulaiḥ
droṇatrayaṃ bhavedyatra kṛtaṃ madhyamamadhyamam /
madhyamādhamamityuktaṃ droṇadvayakṛtaṃ haviḥ
droṇena taṇḍulenaiva nivedya'madhamottamam /
tasya madhyamamityuktamāḍhakadvaya sammitam
āḍhakena tu saṃyukta madhasūdhamamucyate /
taṇḍulānāḍhakārdhaṃ tu devīnāṃ tu prakalpayet
caruprasthadvayaṃ proktaṃ havirāḍhakamucyate /
prasthaṃ kuḍubasaṃyuktaṃ piśācānāṃ balirbhavet
gandhavarṇarasairjuṣṭāḥ pragrāhyāstaṇḍulāstathā /
prakṣālya taṇḍulān samyak niṣbīḍya ca punaḥpunaḥ
catuḥ prakṣālanaṃ kṛtvā "prajāsthā'līti mantrataḥ /
"ūrjasva'tīti mantreṇa pātre prakṣipya taṇḍulān
chullyāmāropayetpaścā "dviṣṇave juṣṭa'mityapi /
"vācaspa'tīti mantreṇa havissvinnantu pācayet
dhūmagandharasaṃ svinnamatipakvaṃ ca śītalam /
keśakīṭāpaviddhantu tyajetparyuṣitaṃ tathā
mudgaṃ caiva mahāmudgaṃ kūṭasthaṃ rājamāṣakam /
kadalī panasaṃ caiva kūśmāṇḍaṃ bṛhatī tathā
kandamūlaphalānyanye sārāḍhyā upadaṃśakāḥ /
guḍaṃ dadhi samāyuktamājyayuktaṃ.........
haviḥkṛtvā caturbhāgamūrdhvabhāge nivedayet /
adhastādekabhāgena homārthaṃ balaye tathā
yadaṃśaṃ pātrasaṃśiṣṭaṃ pūjāyaiva ca nirmitam /
sauvarṇe rājate pātre kāñcye tāmre nivedayet
agni kāryāvaśiṣṭaṃ ca baliśiṣṭaṃ ca yaddhaviḥ /
tatsarvaṃ pūjakāyaiva proktamevaṃ manīṣibhiḥ
dvitīyāvaraṇe proktamāgneyyāṃ pacanālayam /
arcakasya gṛhe vāpi pācayitvā nivedayet
praṇidhiṃ cājyasthālīṃ ca prokṣaṇīpātrameva ca /
arghyapradānapātraṃ ca kuḍubena prapūritam
haviḥpātrapramāṇantaṃ balipātrapramāṇataḥ /
pānīyadānapātraṃ ca kāṃsyaṃ śuktijameva vā
hiraṇmayaṃ vā raupyaṃ vā yadhāśobhamalaṅkṛtam /
tāṃbūladāne pyevaṃ syātsauvarṇaṃ kāṃsyameva hi
dapanṇaṃ ca pradātavyaṃ dhruvānasasamaṃ bhavet /
āvāhanārthapraṇithiṃ prasthamātra prapūritam
kaluṣaṃ kṛmiśaivālayuktaṃ sūtravivarjitam /
gandhavarṇarasairjuṣṭamaśucisthānamāśritam
paṅkāśmadūṣitaṃ caiva sāmudraṃ palvalodakam /
agrāhyamudakaṃ grāhyamebhirdeṣairvivarjitam
uttamaṃ triguṇair adbhissānaṃ cāthamamucyate /
abhiṣeko nadībhnantu madhyame madhyamaṃ bavet
uśīracandanopetaṃ yajjalaṃ pādyamucyate /
elālavaṅgatakkolajātīphalasamanvitam
āpa ācamanīyārthamuśīrāmayacandanaiḥ /
āpaḥkṣīrakuśāgrādi yavasiddhārthataṇḍulaiḥ
tilavrīhi samāyuktairarghya maṣṭāṅga mucyate /
candanaṃ cāguruścaiva kuṅkumaṃ gandha ucyate,
ekaṃ dvayaṃ trayaṃ vāpi karbūreṇa catuṣṭayam /
uśīracanṭanopetaṃ ghṛtayuktaṃ ghṛtāplutam
kiñcitkarbūrasaṃyuktaṃ dhūpamityucyate budhaiḥ /
goghṛtena kṛtaṃ yattu dīpamuttamamucyate
caturaṅgulamāyāmaṃ rājasaṃ dīpameva hi /
dīpaṃ tattṣaṅgulāyāmaṃ madhyamaṃ dīpamucyate
adhamaṃ tu bhaveddīpamaṅguladvayasammitam /
kāpilena gṛtenāpi kṛtaṃ karbūravartikam
dīpaṃ viṣṇupriyaṃ proktaṃ sarvasiddhipradāyakam /
tāmasaṃ tu bhaveddīpaṃ māhiṣeṇa tu sarpiṣā
vṛkṣabījodbhavasnehadīpaṃ paiśācamucyate /
tāmasaṃ vāpi paiśācamayogyaṃ dīpamucyate
kṣaumaṃ kārpāsajaṃ vastraṃ vakṣabhedāṅgasaṃbhavam /
daśahastāyataṃ caiva vistāraṃ tu dvihastakam
manoharaṃ tu suślakṣṇaṃ viśeṣaṃ vastramucyate /
berāyāmārdhamānena vastravistāra mucyate
vistārāṣṭaguṇāyāmaṃ sadaśaṃ tu salakṣaṇam /
mayūrapiñchaiḥkuryāttu catustālaṃ tu vistṛtam
adhomukhaṃ tu kartavyamata ūrdhvamukhaṃ tathā /
pañcāratnipramāṇeva daṇḍassyādadhamaṃ tathā
adhikaṃ dvādaśāṅgulyaṃ madhyamecottamepi vā /
evaṃ piñchaṃ samākhyātaṃ chatralakṣaṇamucyate
ṣaṭtānaṃ chatravistāramuttamaṃ samudāhṛtam /
madhyamaṃ pañcatālaṃsyācca tustālamathādhamam
mauktikaṃ tu bhavecchatraṃ vastreśāpi hitaṃ tathā /
vastreṇa vā tathā kuryāttālapatramathāpi vā
chatraṃ tvadhomukhaṃ proktaṃ daṇḍaṃ piñchasya daṇḍavat /
suvarṇaratnasaṃyuktaṃ kuryādābharaṇādikam
mukuṭaṃ kuṇḍalaṃ caiva hāraṃ kaiyūrakaṃ tathā /
kaṭakaṃ kaṭisūtraṃ ca puṣpaṃ vai hāranūpure
kuryādudarabandhaṃ ca ratnahāraṃ ca mekhalām /
hāraṃ ca karṇapuṣpaṃ ca pratimāyā yathārhakam
cāmarai ścāmaraṃ kuryātpiñchairvāpi mayūrajaiḥ /
daṇḍaṃ haktapramāṇaṃ syādbāladaṇḍapramāṇakam
hemaratnamayaṃ daṇḍaṃ tāratāmramayaṃ tathā /
atha vā dārudaṇḍaṃ syānmayūrapiñchaṃ ca yojayet
evaṃ tu cāmaraṃ proktaṃ pracchannapaṭamucyate /
kṣaumakārpāsasaṃyuktaṃ dvāramānantu kārayet
atha vakṣye viśeṣeṇa sahasradhārāvidhikramam /
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmraṃ vāpi svaśaktitaḥ
uttamaṃ ṣoḍaśāṅgulyaṃ madhyamaṃ dvādaśāṃgulam /
aṣṭāṃgulaṃ tadadhamaṃ yathāśakti ca kārayet
etairaṅgulibhissamyak bhramīkṛtya ca candravat /
bhāgaṃ bhittyunnataṃ proktaṃ golakaṃ vā viśeṣataḥ
sīmāvṛttaṃ tu vistāramaṣṭāṅgulamiti smṛtam /
karṇi kāyāmavistāraṃ golakaṃ tu yavonnatam
madhye ratnaṃ suvarṇaṃ vā yathā śakti samarpayet /
karṇikāmabhitaḥ kuryāddalānyaṣṭa susaṃgatam
paritaṣṣoḍaśadalaṃ dvātriṃśatkarṇikaṃ bahiḥ /
catuṣṣaṣṭisamāyuktaṃ dalaṃ bāhye prakalpayet
dale yavadvayaghanaṃ rekhāmapi ca kārayet /
sahasrasuṣirairyuktaṃ samānoktaṃ ca kārayet
ṣoḍaśadvādaśāṣṭābhiraṅgulyāyāmavistṛtam /
mālaṃ taddhastavistāraṃ śaṅkhāntarasamīkṛtam
padmākṛtiṃ ca kṛtvā tu tau ca nālasamāyutau /
śeṣaṃ yuktyā prakurvīta jalanirgamanaṃ budhaḥ,,
sarvasaindaryasaṃyuktaṃ tathākāraṃ ca kārayet /
prakṣālya pañcagavyena śodhanīyena śodhayet
devālayasya purito gomayenopalipya ca /
thānyarāśiṃ samāstīrya vastraṃ copari vinyaset
uttare vāstuhomaṃ ca paryakniṃ caiva pūrvavat /
ācāryaṃ pūjayettatra navavastrāṅgulīyakāḥ,
tantrendumaṇḍalaṃ dhyātvā padme padmanidhiṃ tathā /
śaṅkhe śaṅkhanidhiṃ tadvadāvāhyaiva samarcayet
puṇyāhaṃ vācayitvā tu dakṣiṇāṃ ca dadetpunaḥ /
biṃbaśuddhiṃ ca kṛtvātu mantreṇaivābhiṣicya ca
devadevaṃ samabhyarcya havistatra nivedayet /
evaṃ vai kṛtapātrāṇi devārthaṃ ca pradāpayet
tasya kāyakṛtaṃ pāpaṃ tat kṣaṇādeva naśyati /
sarvadoṣopaśamanaṃ viṣṇubhaktivivardhanam
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0