Bhṛgusaṃhitā · Chapter 10

iti śrīvaikhānase phagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre navamo 'dhyāyaḥ.
atha daśamo 'dhyāyaḥ.
atha daśamo 'dhyāyaḥ.
aṅkurārpaṇam
ataḥparaṃ pravakṣyāmi bhūparīkṣādikarmaṇām /
devadevasya viṣṇortu vidhinā cāṃkurārpaṇam

navame saptamevāpi pañcame vātṣahe 'tha vā /
ālayābhimukhe vāpi aiśānye cottare 'pi vā

rudrahastaṃ dvijātīnāṃ nṛpāṇāṃ navahastakam /
vaiśyānāṃ munihastantu śūdrāṇāṃ pañcahastakam

ṣoḍaśastaṃbha saṃyuktaṃ caturdvārasamāyutam /
maṇḍapaṃ vāta kūṭaṃ vā prapāṃ vā vidhinā caret

gomayālepanaṃ kṛtvā "śāmya'ntviti ca? mantrataḥ /
śvetatanttulacūrṇaṃ vā sudhācūrṇa mathāpi vā

sūkṣmacūrṇaṃ ca kṛtvā tu vālukairmiśritaṃ tathā /
prāgragaṃ cottarāgraṃ ca "somaṃrā'jeti mantrataḥ

yugmaṃ ca srāyitvātu darśanīyaṃ ca sundaram /
cakravālādyalaṅkṛtya pālikāṃkuraśobhitaiḥ?

madhyecakraṃ ca kṛtvātu darśanīyaṃ ca kārayet /
vitānais staṃbhaveṣṭaiśca darbhamālādyalaṅkṛtam

dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgya maiśvaryaṃ ca catuṣṭayam /
antastsaṃbha catuṣkośe sthāpayedadhidevatāḥ

bāhyānāṃ dvādaśādityā dvādaśānāntu devatāḥ /
arcayitvā yadhānyāyyaṃ tattadvidhimadhācaret

pañcahastaṃ trihastaṃ vā ekahasta mathāpivā /
pañcaviṃśatpadaṃ kṛtvā madhye brahmāsanaṃ caret

saṃcārārthaṃ phavantyaṣṭa paritaśca padāni vai /
prāgādimadhyamāḥ proktā dvārā ścatvāra evaca

śeṣitārkapade dhīmān pālikānāṃ sthitiṃ caret /
vrīhibhi staṇḍulairvāpi paṅktiṃ kuryā dvidhānataḥ

ṣoḍaśāṃgula māyāmaṃ yathālābhasamunnatam /
trivedisahitaṃ kuryā dvedāśraṃ brāhma māsanam

pūrvadvārottare śeṣaṃ dakṣiṇadvārapūrvake /
vakratuṇḍasya pīṭhaṃ syāt paścimadvāradakṣiṇe

paṅktīśa muttaradvāra paścime somapīṭhakam /
kuṃbhe vātha samabhyarcyet tatpūrveśānta marcayet

ṣaṇṇāṃ pīṭhaṃ prakalpyaiva brahmaṇa ścoktavaccaret /
aindrādica tathaiśāntaṃ jayādyapsarasor'cayet

āḍhakaṃ vā tadardhaṃ vā pādaṃ vā taṇḍuraiḥ pṛthak /
bāhye 'ṣṭāṃgulivistāre pīṭhe vā sthaṇḍile 'pivā

caturaśraṃ suvṛttaṃ catrikoṇaṃ dhanurākṛti /
daṇḍākāraṃ ca padmābhaṃ vasvaśraṃ samavṛttakam

jayādīnāṃ kramātpīṭhaṃ pālikābāhyata ścharet /
dikpālānāntuśaktaśce nmaṇḍalāni tu kārayet

bhūmyāṃ vā pūjayet tadvatkuśakūrceṣu satvaraḥ /
caturaśraṃ trikāṇaṃ ca suvṛttaṃ vajrameva ca

ardhacandraṃ ca ṣaṭkoṇaṃ vṛttaṃ nūpurameva ca /
digīśamaṇḍalākāra manyeṣāṃ caturaśrakam

aśvadthapallavaṃ dūrvāṃ kuśaṃ cābaddhya madhyame /
pālikādīn krameṇaiva mṛdā vāpūrayec chuciḥ

gāyatrīmantramuccārya praṇavenādāyamantravit /
medinīmantra muccārya caiśānyādiṣu pālikāḥ

sannyasyaiva tataḥ kuṃbhān dvāravāme ca sannyaset /
"rākāmahaṃ' samuccārya dvāradakṣiṇataḥ punaḥ

"sinīvā'līti mantreṇa ācāryaḥ sannyasetkramāt /
jātikrameṇa caiśāstaṃ pālikānāṃ pade pade

brahmaṇo dakṣiṇe pārśva ācārya ścottarāmughaḥ /
brāhmamāsana māsthāya devadeva manusmaran

brahmādyān hṛdayātpūrvaṃ praṇidhyāṃ sanniveśayet /
sthaṇḍilopari kūrceṣu pātrā dāvāhayetkramāt

caturmukhaṃ caturbāhuṃ sarvābharaṇa būṣitam /
abhayaṃ dakṣiṇaṃ hastaṃ vāmamūrupratiṣṭhitam

kuṇḍikā makṣamālāñca vahantaṃ dakṣavāmayoḥ /
padmāsanasthaṃ hemābhaṃ śyāmavastrañca padmajam

mūrtimantraissamāvāhya brahmāṇaṃ prāṅmukhaṃ yajet /
prāgdvāre prāṅmukhaṃ caiva dakṣiṇadvārake tathā

pratyagdvāravimāne 'pi cottaradvārake tadhā /
abjajaṃ prāṅmukhañcānyān yathāvidhi ca saṃsmaret

bhavanaṃ prāṅmukhādīnāṃ prāṅmukhaśca prajāpatiḥ /
paṅktimadhye samabhyarcye dbrāhmamantraṃ samuccaran

hemāṅgaṃ pītavastraṃ ca dvibhujaṃ padmadhāriṇam /
sdhitaṃ karaṇḍikāmauliṃ śeṣaṃ tatpaścimāmukham

anantaṃ sarvanāgānā madhipaṃ vāruṇīpatim /
phaṇasaptakasaṃyuktaṃ sitābhaṃ prāñjaliṃ smaret

pravālābhaṃ gajamukha māsīnaṃ cottarāmukham /
kadalīcūtapanasapāśāṃkuśadharaṃ prabhum

ekadaṃṣṭraṃ caturbāhuṃ vagratuṇḍaṃ smaredbudhaḥ /
pītāṃbare taṃ śyāmābhaṃ khaḍgakheṭakadhāriṇam

dvibhujaṃ
karaṇḍikāmauliṃ paṅktīśaṃ prāṅmukhaṃ smaret /
sitaṃ śyāmāṃbaraṃ saunyuṃ dvibhujaṃ daṇḍadhāriṇam

karaṇḍamakuṭasaṃyuktaṃ susthitaṃ dakṣiṇāmugham /
abhrābhāṃraktavastrāntāṃ dvihastāṃbujadhāriṇīm

sarvabhūṣābhūṣitāṅgāṃ jayāmaindrapader'cayet /
nīlābhāṃ pītavastrāṃ tāṃ dvikarāṃbujadhāriṇīm

bhūṣābhūṣitasarvāṅgāṃ vijayā manaler'cayet /
kumudābhāṃ haridvastrāṃ dvikarāṃpaṅkajāṅkitām

nānābhūṣābhūṣitāṅgāṃ vindāṃ yāmyapader'cayet /
dhātakīpatra saṃkāśāṃ nīlanīlāṃbarāvṛtām

dvikarāmaṃbujadharāṃ nandāṃnairṛtipader'cayet /
dhautābhāṃ pītavastrāṃ tāṃ dvihastāṃbujadhāriṇīm

puṣpābharaṇasaṃyuktāṃ puṣṭikāṃ vāruṇer'cayet /
svarṇābhāṃ raktavastrāṃ tāṃ dvihastāṃbujadhāriṇīm

kumudvatīṃ bhūṣitāṅgāṃ vāyavye cārcayetkramāt /
raktābhā mabhrasaṃkāśavasanāṃ bhūṣaṇairvṛtām

dvikarā maṃbujadharāṃ saumye cotbalakāṃ yajet /
hāṭakābhāṃ haridvastrāṃ padmasaṃyutabāhukām

sarvālaṅkāra saṃyuktāṃ viśogā marcayettataḥ) /
raktābhāṃ hāṭakābhāṃ ca hariṇīṃ nīlavarṇakām

dhātakīpadra saṃtāśāṃ kumudotpalasannibhām /
aśokābhāṃ kramādetā dvibhujāḥ padmadhāriṇīḥ

viparītāṃbaradharāḥ sukhāsīnā stadāsanāḥ /
jayādyāssarvabhūṣāṃgā dhyāyedatreti kecana

medinīṃ caiva rākāṃ ca sinīvālīṃ smaredbudhaḥ /
medinīṃ pīdavastrāntāṃ śyāmāṅgīṃ dvibhujāṃ sthitām

hastayoḥ pālikāṃ dhṛtvā sukeśīṃ taddigānanām /
pūrṇacandrapriyāṃ devīṃ pūrṇacandranibhānanām

hemāṅgīṃ raktavastrāntāṃ rākāṃ kuṃbhadharāṃ sthitām /
śeṣaṃ tadvacchinīvālīṃ sitāṃgīṃ śyāmalāṃbarām

śarāvaṃ dadhatīṃ manye medinīsadṛśāṃ tathā /
dhyātvātattatpade samyagāsīnāṃ vātha cār'cayet

bījesomaṃ tathā dhyātvā hastābhyāṃ bījadhāriṇam /
sthānakaṃ vāthacāsīvaṃ cottare dakṣiṇāmukham

evaṃ dhyātvā tatodeva māsanādibhirarcayet /
haviḥ samyaṅmi vedyaiva baliṃ vā dāpaye dbudhaḥ

jayādīnāṃ kramādvarṇaḥ prādakṣiṇyakrameṇatu /
vitastiḥ pālikotsedhaṃ tadardhaṃ vipulaṃ mukham

adhovipulanāhena madhyanāhaṃ daśāṃgulam /
kuṃbhodayaṃ tu tattulyaṃ rasamātraṃ mukhāyatam

kuṃbhoṣṭhamiva vaktavyaṃ kuṃbhakukṣirdaśāṃgulam /
āśramadvāra saṃyuktaṃ śeṣaṃ tatpālikāsamam

tārotsedhaṃ śarāvaṃ syānmukhaṃ tatpālikāsamam /
ālayasyottare vāpi aiśānye vā viśeṣataḥ

gomayenopalipyaiva medinīṃ tu samarcayet /
cakraṃ śāntaṃ samabhyarcya harettajjaṭhare mṛdam

kāṃsyapātre nusannyasya śiṣyasya śirasi nyaset /
grāmaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā ālayaṃ vā pradakṣiṇam

pālikādīn prapūryaiva gāyatrīmantra muccaran /
aiśānyādiṣu koṇeṣu sthāpayet tāśca pālikāḥ

dvāravāme tu kuṃbhaṃ syāccharāvaṃ dvāradakṣiṇe /
navavastraissamāveṣṭya pālikādīn samarcayet

kaṅkumudgayavāścāpiniṣpāvāḥ sarṣapāstathā /
caṇakā stilatilvāśca pātredhānyānicāharet

haviḥpātraṃ tu saṃgṛhya vāyavye soma marcayet /
puṇyāhaṃ vācya tatkāle tūryaghoṣaṇa mācaret

"imebī'jeti mantreṇa vāpayedaṅkurāṃ stataḥ /
viṣṇusūktaṃ samuccārya yajamānayuto guruḥ

"somaṃ rā' jeti mantreṇa vāpayedaṅkurāṃ stataḥ /
vāruṇaṃ mantramuccārya jalanekaṃ tu kārayet

śūdrastu yajamānaścen napapastrairguruṃ punaḥ /
saṃpūjya dakṣiṇāṃ datvātatastenaiva vāpayet

praṇavenār kapatrairvātathā cairaṇḍapatrakaiḥ /
ācchādaye dyāvadantaṃ trikālābhyarcanaṃ matam

atra devān visṛjyaiva guptedeśe nidhāpayet /
vastrairnavaiḥ samācchādya pālikādīn samarcayet

amāvāsyāvyavahite kuryāt sadyā eṃkurārpaṇam /
saṃkramavyavadhāne 'pi sadya eveti ke ca na

sadyā eṃkuraścedrātrau vā divāvāpi ca kārayet /
tathā sarvakriyāṃ kṛtvā puṣpairvā taṇḍurais tathā

vāpayetkarmaṇa stasyasadya evatu kārayet /
pātrālābheśarāvevā yathālābhaṃ ca kārayet

arcayettaṇḍulān śuddhān sadyaḥkālāṃkurārpaṇe /
gṛhṇīyāt pālikā eva navapañcaikakalpane

brahmaṇo 'bhimukhecaikaṃ śeṣāntu paritodiśi /
tattaddigīśa mabhyarcya tattanmantreṇacār'cayet

eṣa eva viśeṣassyā danyatsarvaṃ khiloktavat /
lakṣaṇaṃ ca tathaivoktaṃ tatraiva ca guṇāguṇāḥ

ajasradīpadānaṃ tu sarvatra vidhinā caret /
karmānte jalamadhyetu nikṣipe dvijayāṃkurān