Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhṛgusaṃhitā · Chapter 11

11.1

iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre daśamo 'dhyāyaḥ
athaikādaśo 'dhyāyaḥ.
athaikādaśo 'dhyāyaḥ.
bhagavatpratiṣṭhāvidhiḥ
athātassaṃpravakṣyāmi pratiṣṭhāvidhimuttamam
supraśaste muhūrte vai pratiṣṭhāṃ kārayedbudhaḥ

11.2

ācāryalakṣaṇam
vaikhānasena sūtreṇa niṣekādikriyānvitān /
viprān vedavidaśśreṣṭhān dhārmikān jñāpatatparān

11.3

saumyān jitendriyān śuddhān viṣṇorārādhane parān /
ūhāpohavidhānena dhvastasaṃśayamānasān

11.4

patnyapatyayutān śāntān snānaśīlān surūpiṇaḥ /
āhūya pūjyatatraikaṃ sarvakāryopadeśakam

11.5

ācāryaṃ varayitvaiva tenoktaṃ sarva mācaret /
bhūmiḥ parīkṣitā yena guruṇā vidhipūrvakam

11.6

karṣaṇādipratiṣṭhāntaṃ karma tenaiva kārayet /
ūrdhvepyācāryakarmāṇi tatra tenaiva kārayet

11.7

tadabhāve tu tatputraṃ pautraṃ naptārameva vā /
tasyaiva bhrātaraṃ śiṣyaṃ praśiṣyaṃ gurumeva vā

11.8

sabrahmacāriṇaṃ vāpi pūrvābhāve tathottaram /
tadanujñāta mitara mācāryatve niyojayet

11.9

anyadhā ce nmahāndoṣo rājā rāṣṭraṃ ca naśyati /
kṣīyante varṇadharmāśca jāyate varṇasaṃkaraḥ

11.10

agnihotrā na sīdanti svādhyāyo na pravartate /
viparītāni cānyāni bhaviṣyantyadharottaram

11.11

tasmācchāstroktavidhinā sarvakarmāṇi kārayet /
śvetagandhānulepaiśca śvetapuṣpāṃgulīyakaiḥ

11.12

ācāryādīn samaphyarcya namaskṛtya svadaivavat /
"karmedaṃ me kuru'ṣveti yāce dācārya mādarāt

11.13

śiṣyaḥ samarpayetsarvaṃ bharamācāryapādayoḥ /
ācāryaḥ suprasannātmā śiṣyānugrahatatparaḥ

11.14

tathaiveti susaṃkalpya kuryāccaivāṃkurārpaṇam /
aṅkurārpaṇakādūrdhva māraṃbhadivasādadhaḥ

11.15

kūśmāṇḍahoma mabjāgnaukārayedgururatvaraḥ /
śuddhadantanakhaścaiva śvetavastrottarīyakaḥ

11.16

triṣavaṇasnānanirato haviṣyāśī jitendriyaḥ /
evaṃ krameṇavai vidvān ṛtvigbhiḥ sārthamācaret

11.17

araṇīṃ srukcruvaucaiva juhūmupabhṛtaṃ tathā /
maṅgalāni ca darvīṃ ca toraṇāni yathākramam

11.18

nyagrodhaplakṣā paśvadthaṃ pitṛvṛkṣayutaṃ tathā /
toraṇārthaṃ samāhṛtya lakṣaṇena samanvitam

11.19

athāṣṭamaṅgalaṃ vakṣyedvitālāyatameva ca /
prādeśavistṛtaṃ kuryāt ṣaḍaṅgula mathāpi vā

11.20

ghanaṃ syāc caturaṅgulya? mata vā dvyaṅgulaṃbhavet /
tasya madhye likhe dvidvān tattadrūpaṃ pṛthak pṛthak

11.21

śrīvatsaṃ pūrṇakuṃbhaṃ ca bherī mādarśanaṃ tathā /
matsyayugmāṅkuśau śaṅkha māvartaṃ cāṣṭamaṅgalam

11.22

āvartalakṣaṇaṃ vakṣye pañcaviṃśatpadaṃ tathā /
īśādinairṛtāntantu padaṃ tristriḥkrameṇa ca

11.23

pūrvamadhyamapāścātyapadānyevatu yojayet /
vāyuvye tvagnikoṇānta mudaṅmadhyamadakṣiṇe

11.24

antarālapadāṃścāṣṭau vinaiva tu vicakṣaṇaḥ /
etaiśca saptadaśabhi rāvarta mabhidhīyate

11.25

śaṅkhacakragadācāpā asiḥ pañcāyudhānyapi /
srucaḥ sruvasya daṇḍaṃ tu prādeśatraya māyatam

11.26

mūlaṃ prādeśamātraṃ syā dagranāhaṃ tadardhakam /
agre bilvaphalākāraṃ prādeśa pratimaṇḍalam

11.27

dvyaṅgulaṃ syāttadāsyantu kartaṃ māṣadvayāvadhi /
sruvamevaṃ prakurvīta dviprādeśa mathāpivā

11.28

juhūdaṇḍasamāyāmaṃ caturviṃśatakāṅgulam /
nāhaṃ tadardha mityuktaṃ padmasya mukulopamam

11.29

ṣaḍaṅgulaṃ tu tasyāgraṃ nāhaṃ tasya vicakṣaṇaḥ /
yugāṅgulāgravistāra maṣṭāṃgula mathāyatam

11.30

śeṣaṃ tu tṣaśra mityuktaṃ vistṛtonnata maṅgulam /
madhyagartānupūrvyeṇa juhvāścaivakramaṃ viduḥ

11.31

paścādupabhṛtaṃ kuryāt prādeśatraya māyatam /
prādeśaṃ nāhamityuktaṃ mūlādagraṃ tadardhakam

11.32

ānupūrvyātkṛśaṃ daṇḍaṃ galāntamiti saṃjñitam /
ūrdhve prādeśamāyāmaṃ caturaśraṃ ṣaḍaṅgulam

11.33

tadūrdhver'dhāṅgulāyāmaṃ kaṇṭha mevaṃ pracakṣate /
śeṣaṃ tu tṣaśrakaṃ kuryāt tatra tenaiva kārayet

11.34

unnatāsyāṅgulārdhaṃ syādbhittyuccamiti kathyate /
oṣṭha mekāṅgulaṃ jñātvā tanmadhyenimna mācaret

11.35

pūrṇacantrākṛtiṃ kṛtvā prādeśaṃ tasya nāhakam /
nimnaṃ caturyavāgāḍha magrāntastu kramādbudhaḥ

11.36

atha darvyāstathāyāmaṃ caturviṃśatikāṃgulam /
ṣaḍaṅgulaṃ tadagraṃ syāt pucchaṃ pañcāṃgulaṃ bhavet

11.37

śeṣaṃ trayodaśāṃgulyādaṇḍa mityucyate kramāt /
mūlasthūlaṃ bhavennārī agrasthūlaṃ napuṃsakam

11.38

mūlādagraṃ kramādvṛttaṃ puṃrūpa mītikathyate /
darbhairmālāṃ ca kṛtvaiva tasyāṃ parvaṇi parvaṇi

11.39

dvaudvaudarbhau vivikṣipya dvitālaṃ laṃbayetkramāt /
dvitālāyāmasaṃyuktaṃ khādiraṃ daṇḍameva ca

11.40

daśāṃgulaparīṇāhaṃ samavṛttaṃ tathaiva hi /
śākhāṃgulasamāyuktaṃ mūlādagraṃ tu bandhayet

11.41

tattāmrāyasapaṭṭairvābandhayitvā vicakṣaṇaḥ /
tanmūle suṣiraṃ kṛtvā golakaṃ tatpramāṇakam

11.42

evantu manthadaṇḍassyāt kuryāt tacchāstrapāragaḥ /
śamījāta mathāśvadtha maraṇyarthaṃ pragṛhya ca

11.43

ṣaḍaṅgulaṃ tu vistāraṃ golakaṃ tu ghanaṃ bhavet /
dairghyaṃ tasya dvitālaṃ syātphalakāṃ kārayedbudhaḥ

11.44

tathaivopari paṭṭiṃ ca kṛtvā tatra vicakṣaṇaḥ /
maiñjyaiva trivṛtāṃ rajjuṃ manthanārthāya kārayet

11.45

daśāṣṭanavabhirhastairvastra māyata mucyate /
tricatuḥpañcatālaṃ vāvistṛtaṃ vastramucyate

11.46

gavyaṃ ghṛtaṃ cāhareta kāpilaṃ tu gavādiṣu /
ājaṃ ca māhiṣaṃ tyājyaṃ pakṣātītaṃ ca varjayet

11.47

pādauprakṣālyacācamya pūrvodaṅmukha evavā /
brāhmamāsasa māsthāya vaiṣṇavaṃ mantramuccaran

11.48

paristaraṇakūrcādīn samithādīn pragṛhyaca /
kūrcaṃ pradakṣiṇāvartaṃ gṛhṇīyā dvidhivittamaḥ

11.49

pramukhe dakṣiṇe vāpi yāgaśālāṃ prakalpayet /
yāgaśālā
ṣoḍaśastaṃbhasaṃyuktaṃ maṇḍapaṃ kūṭamevavā

11.50

prapāṃ vā tatra kurvīta madhye kūṭaṃ ca kārayet /
nimnonnataṃ vibhajyaiva jalasthalasamīpakam

11.51

pūrvoktena vidhānena alaṅkṛtya yathākramam /
madhye vediṃ prakalpyaivabiṃbādhyardha pramāṇataḥ

11.52

tadbahiḥpūrvabhāgetu sabhyakuṇḍaṃ prakalpayet /
sabhyasya pūrvabhāgetu kuṇḍa māhavanīyakam

11.53

uttarevāpunaḥ kuryā daupāsanavidhānataḥ /
sabhyasya dakṣiṇe kuṇḍaṃ paiṇḍarīkaṃ prakalpayet

11.54

vedyāstu dakṣiṇekuṇḍamanvāhāryaṃ prakalpayet /
nairṛte devatāsthānaṃ kalpayetta dvicakṣaṇaḥ

11.55

vaidyāntu paścime bhāge gārhapatyaṃ prakalpayet /
vāyavye saṃcayasthānaṃ kalpayet tadvidhānataḥ

11.56

vedyāstathottare bhāge tvāvasadhyaṃ prakalpayet /
aiśānye snāpanaśvabhraṃ kalpayet tadvidhānataḥ

11.57

sabhyasya paiṇḍarīkasya maikhalātrayamucyate /
anyeṣāṃ caiva kuṇḍānāṃ mekhalādvayameva hi

11.58

ekaikavedyā vistāra munnataṃ caturaṅgulam /
sabhyasya madhyamaṃ pañca padmasyādhaṣṣaḍaṅgulam

11.59

aupāsananorthvavedyāssyā dunnataṃ tu dviyaṅgulam /
dakṣiṇottarayoścaiva saṃsthānaṃ brahmasomayoḥ

11.60

dvādaśāṃgulasaṃyuktaṃ caturaśraṃ suvṛttakam /
śalyaloṣṭatuṣāṃgāratṛṇabhasmādihīnayā

11.61

mṛdā vā vālukais tatra pṛthakkuṇḍaṃ prakalpayet /
yāgasthānasya pūrvetu prapāṃ kṛtvā vicakṣaṇaḥ

11.62

nayanonmīlanār'thāya yāgaśālāṃ prakalpayet /
nayanonmīlanam
uktakriyāvasāne tu beramādāyacātvaraḥ

11.63

śilpinā śāstramārgeṇa kārayedakṣimocanam /
devasya pramukhe kuryād dhānyarāśiṃ viśeṣataḥ

11.64

hemaśruṅgāṃ raupyakhurāṃ savatsāṃ kāṃsyadohanām /
savatsāṃgāṃ samādāya devasya pramukhe nyaset

11.65

ghṛtaṃ madhudadhikṣīraṃ gṛhītvā kāṃsyabhājane /
rukmantatraiva nikṣipya dīpayuktaṃ tu vinyaset

11.66

hemapātraistu sūcībhyāṃ rajatairvāpi cāharet /
hūlikāṃ tāṭanīñcaiva śīlāṃ lohamayasyavai

11.67

biṃbasya cottare pārśve vāstuhomaṃ yajettataḥ /
paryagni caiva kṛtvātu prokṣayet pañcagavyakaiḥ

11.68

uttarābhimukho dehaghuddhiṃ kṛtvā gurustataḥ /
hūlikāṃ tāṭanīñcaiva gṛhītvā mantrapūrvakam

11.69

"viṣṇustvāṃ rakṣa'tvityuktvā viṣṇusūktaṃ ca saṃsmaran /
paṭasya cāntardevasya mūrdhādīn saṃspṛśetkramāt

11.70

viṣṇugāyatrī muccārya tatra karma samācaret /
devībhyāṃ ca krameṇaiva tattanmastraṃ japettadā

11.71

paścāttupātre sūcībhyāṃ kṛhītvā cākṣimocanam /
ṣaṇmaṇḍalāni saṃskuryādadhideva manusmaran

11.72

pakṣmavarma ca raktañca śvetaṃ kṛṣṇaṃ ca taijasam /
etaistu maṇḍalaṃ dhyātvā dṛḍhīkṛtvātvaraḥ kramāt

11.73

hitvār'karāhusaurāṇā mudayantu dvilocane /
nayanonmīlanaṃ kuryātsarvasaṃpatsamṛddhaye

11.74

andhanakṣatrake kuryātsarvanāśaṃ na saṃśayaḥ /
puruṣasūktaṃ japitvaiva dakṣiṇe nayane nyaset

11.75

tadhaiva vāmanetretu vaiṣṇavaṃ mantra muccaran /
tatsūktābhyāṃ viśeṣeṇa śrībhūmyośca samācaret

11.76

devasyāṃgaṃ spṛśan hutvā maulimālādipūrvakam /
tathā devyośca hutvātu dadbhyassyāhādinā pṛthak

11.77

vimānaṃ nūtanaṃ cettu sdhūpyādīnāṃ hutaṃ caret /
parṣadāṃ mūrtimantreṇa kārayenmantravittamaḥ

11.78

vaiṣṇavaṃ viṣṇusūktañca sviṣṭākāraṃ ca hūyatām /
godānasūkta muccārya kavādīnabhimṛśya ca

11.79

paṭaṃ paścā dvisṛjyaiva gavādīn saṃpradarśayet /
gavādidravya mādāya dadyācca gurave tataḥ

11.80

kautukādī nviśeṣeṇa pūrvoktena krameṇavai /
berapīṭhe ca saṃpādya ratnādīni vinikṣipet

11.81

ratnaṃ dhātūṃśca bījāni suvarṇaṃ cā 'tra nikṣipet /
evaṃ saṃsthāpya matimān saṃtāpyaiva dṛḍhaṃ yathā

11.82

dhruvaberoktavatkṛtvā nayanonmīlanaṃ caret /
paścājjalādhivāsādīn kuryāt tanmantrapāragaḥ

11.83

pañcagavyaṃ pragṛhyaiva prokṣayitvā vicakṣaṇaḥ /
vasoḥpavitramityuktvātatra kāryaṃ samcaret

11.84

paścāt kṣīraṃ samādāya prokṣayitvā samāhitaḥ /
"śanno devī'ritiprocya tena karma samācaret

11.85

arthadarśī pragṛhyaiva devasyāgre nidhāyaca /
pradīpa marpaye dvadvān jale tatrādhivāsayet

11.86

evañcātrādhivāsyaiva cāsyabereṣuvai punaḥ /
pañcagavyādhivāsaṃ ca tathā kṣīrādhivāsanam

11.87

etaddvayaṃ vinā tatra kuryāttoyādhivāsanam /
grāme sarvatra tadrātrau prabhūtaṃ nikṣipedbalim

Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc