Bhṛgusaṃhitā · Chapter 11
iti śrīvaikhānase bhagavacchāstre bhṛguproktāyāṃ saṃhitāyāṃ prakīrṇādhikāre daśamo 'dhyāyaḥ
athaikādaśo 'dhyāyaḥ.
athaikādaśo 'dhyāyaḥ.
bhagavatpratiṣṭhāvidhiḥ
athātassaṃpravakṣyāmi pratiṣṭhāvidhimuttamam
supraśaste muhūrte vai pratiṣṭhāṃ kārayedbudhaḥ
ācāryalakṣaṇam
vaikhānasena sūtreṇa niṣekādikriyānvitān /
viprān vedavidaśśreṣṭhān dhārmikān jñāpatatparān
saumyān jitendriyān śuddhān viṣṇorārādhane parān /
ūhāpohavidhānena dhvastasaṃśayamānasān
patnyapatyayutān śāntān snānaśīlān surūpiṇaḥ /
āhūya pūjyatatraikaṃ sarvakāryopadeśakam
ācāryaṃ varayitvaiva tenoktaṃ sarva mācaret /
bhūmiḥ parīkṣitā yena guruṇā vidhipūrvakam
karṣaṇādipratiṣṭhāntaṃ karma tenaiva kārayet /
ūrdhvepyācāryakarmāṇi tatra tenaiva kārayet
tadabhāve tu tatputraṃ pautraṃ naptārameva vā /
tasyaiva bhrātaraṃ śiṣyaṃ praśiṣyaṃ gurumeva vā
sabrahmacāriṇaṃ vāpi pūrvābhāve tathottaram /
tadanujñāta mitara mācāryatve niyojayet
anyadhā ce nmahāndoṣo rājā rāṣṭraṃ ca naśyati /
kṣīyante varṇadharmāśca jāyate varṇasaṃkaraḥ
agnihotrā na sīdanti svādhyāyo na pravartate /
viparītāni cānyāni bhaviṣyantyadharottaram
tasmācchāstroktavidhinā sarvakarmāṇi kārayet /
śvetagandhānulepaiśca śvetapuṣpāṃgulīyakaiḥ
ācāryādīn samaphyarcya namaskṛtya svadaivavat /
"karmedaṃ me kuru'ṣveti yāce dācārya mādarāt
śiṣyaḥ samarpayetsarvaṃ bharamācāryapādayoḥ /
ācāryaḥ suprasannātmā śiṣyānugrahatatparaḥ
tathaiveti susaṃkalpya kuryāccaivāṃkurārpaṇam /
aṅkurārpaṇakādūrdhva māraṃbhadivasādadhaḥ
kūśmāṇḍahoma mabjāgnaukārayedgururatvaraḥ /
śuddhadantanakhaścaiva śvetavastrottarīyakaḥ
triṣavaṇasnānanirato haviṣyāśī jitendriyaḥ /
evaṃ krameṇavai vidvān ṛtvigbhiḥ sārthamācaret
araṇīṃ srukcruvaucaiva juhūmupabhṛtaṃ tathā /
maṅgalāni ca darvīṃ ca toraṇāni yathākramam
nyagrodhaplakṣā paśvadthaṃ pitṛvṛkṣayutaṃ tathā /
toraṇārthaṃ samāhṛtya lakṣaṇena samanvitam
athāṣṭamaṅgalaṃ vakṣyedvitālāyatameva ca /
prādeśavistṛtaṃ kuryāt ṣaḍaṅgula mathāpi vā
ghanaṃ syāc caturaṅgulya? mata vā dvyaṅgulaṃbhavet /
tasya madhye likhe dvidvān tattadrūpaṃ pṛthak pṛthak
śrīvatsaṃ pūrṇakuṃbhaṃ ca bherī mādarśanaṃ tathā /
matsyayugmāṅkuśau śaṅkha māvartaṃ cāṣṭamaṅgalam
āvartalakṣaṇaṃ vakṣye pañcaviṃśatpadaṃ tathā /
īśādinairṛtāntantu padaṃ tristriḥkrameṇa ca
pūrvamadhyamapāścātyapadānyevatu yojayet /
vāyuvye tvagnikoṇānta mudaṅmadhyamadakṣiṇe
antarālapadāṃścāṣṭau vinaiva tu vicakṣaṇaḥ /
etaiśca saptadaśabhi rāvarta mabhidhīyate
śaṅkhacakragadācāpā asiḥ pañcāyudhānyapi /
srucaḥ sruvasya daṇḍaṃ tu prādeśatraya māyatam
mūlaṃ prādeśamātraṃ syā dagranāhaṃ tadardhakam /
agre bilvaphalākāraṃ prādeśa pratimaṇḍalam
dvyaṅgulaṃ syāttadāsyantu kartaṃ māṣadvayāvadhi /
sruvamevaṃ prakurvīta dviprādeśa mathāpivā
juhūdaṇḍasamāyāmaṃ caturviṃśatakāṅgulam /
nāhaṃ tadardha mityuktaṃ padmasya mukulopamam
ṣaḍaṅgulaṃ tu tasyāgraṃ nāhaṃ tasya vicakṣaṇaḥ /
yugāṅgulāgravistāra maṣṭāṃgula mathāyatam
śeṣaṃ tu tṣaśra mityuktaṃ vistṛtonnata maṅgulam /
madhyagartānupūrvyeṇa juhvāścaivakramaṃ viduḥ
paścādupabhṛtaṃ kuryāt prādeśatraya māyatam /
prādeśaṃ nāhamityuktaṃ mūlādagraṃ tadardhakam
ānupūrvyātkṛśaṃ daṇḍaṃ galāntamiti saṃjñitam /
ūrdhve prādeśamāyāmaṃ caturaśraṃ ṣaḍaṅgulam
tadūrdhver'dhāṅgulāyāmaṃ kaṇṭha mevaṃ pracakṣate /
śeṣaṃ tu tṣaśrakaṃ kuryāt tatra tenaiva kārayet
unnatāsyāṅgulārdhaṃ syādbhittyuccamiti kathyate /
oṣṭha mekāṅgulaṃ jñātvā tanmadhyenimna mācaret
pūrṇacantrākṛtiṃ kṛtvā prādeśaṃ tasya nāhakam /
nimnaṃ caturyavāgāḍha magrāntastu kramādbudhaḥ
atha darvyāstathāyāmaṃ caturviṃśatikāṃgulam /
ṣaḍaṅgulaṃ tadagraṃ syāt pucchaṃ pañcāṃgulaṃ bhavet
śeṣaṃ trayodaśāṃgulyādaṇḍa mityucyate kramāt /
mūlasthūlaṃ bhavennārī agrasthūlaṃ napuṃsakam
mūlādagraṃ kramādvṛttaṃ puṃrūpa mītikathyate /
darbhairmālāṃ ca kṛtvaiva tasyāṃ parvaṇi parvaṇi
dvaudvaudarbhau vivikṣipya dvitālaṃ laṃbayetkramāt /
dvitālāyāmasaṃyuktaṃ khādiraṃ daṇḍameva ca
daśāṃgulaparīṇāhaṃ samavṛttaṃ tathaiva hi /
śākhāṃgulasamāyuktaṃ mūlādagraṃ tu bandhayet
tattāmrāyasapaṭṭairvābandhayitvā vicakṣaṇaḥ /
tanmūle suṣiraṃ kṛtvā golakaṃ tatpramāṇakam
evantu manthadaṇḍassyāt kuryāt tacchāstrapāragaḥ /
śamījāta mathāśvadtha maraṇyarthaṃ pragṛhya ca
ṣaḍaṅgulaṃ tu vistāraṃ golakaṃ tu ghanaṃ bhavet /
dairghyaṃ tasya dvitālaṃ syātphalakāṃ kārayedbudhaḥ
tathaivopari paṭṭiṃ ca kṛtvā tatra vicakṣaṇaḥ /
maiñjyaiva trivṛtāṃ rajjuṃ manthanārthāya kārayet
daśāṣṭanavabhirhastairvastra māyata mucyate /
tricatuḥpañcatālaṃ vāvistṛtaṃ vastramucyate
gavyaṃ ghṛtaṃ cāhareta kāpilaṃ tu gavādiṣu /
ājaṃ ca māhiṣaṃ tyājyaṃ pakṣātītaṃ ca varjayet
pādauprakṣālyacācamya pūrvodaṅmukha evavā /
brāhmamāsasa māsthāya vaiṣṇavaṃ mantramuccaran
paristaraṇakūrcādīn samithādīn pragṛhyaca /
kūrcaṃ pradakṣiṇāvartaṃ gṛhṇīyā dvidhivittamaḥ
pramukhe dakṣiṇe vāpi yāgaśālāṃ prakalpayet /
yāgaśālā
ṣoḍaśastaṃbhasaṃyuktaṃ maṇḍapaṃ kūṭamevavā
prapāṃ vā tatra kurvīta madhye kūṭaṃ ca kārayet /
nimnonnataṃ vibhajyaiva jalasthalasamīpakam
pūrvoktena vidhānena alaṅkṛtya yathākramam /
madhye vediṃ prakalpyaivabiṃbādhyardha pramāṇataḥ
tadbahiḥpūrvabhāgetu sabhyakuṇḍaṃ prakalpayet /
sabhyasya pūrvabhāgetu kuṇḍa māhavanīyakam
uttarevāpunaḥ kuryā daupāsanavidhānataḥ /
sabhyasya dakṣiṇe kuṇḍaṃ paiṇḍarīkaṃ prakalpayet
vedyāstu dakṣiṇekuṇḍamanvāhāryaṃ prakalpayet /
nairṛte devatāsthānaṃ kalpayetta dvicakṣaṇaḥ
vaidyāntu paścime bhāge gārhapatyaṃ prakalpayet /
vāyavye saṃcayasthānaṃ kalpayet tadvidhānataḥ
vedyāstathottare bhāge tvāvasadhyaṃ prakalpayet /
aiśānye snāpanaśvabhraṃ kalpayet tadvidhānataḥ
sabhyasya paiṇḍarīkasya maikhalātrayamucyate /
anyeṣāṃ caiva kuṇḍānāṃ mekhalādvayameva hi
ekaikavedyā vistāra munnataṃ caturaṅgulam /
sabhyasya madhyamaṃ pañca padmasyādhaṣṣaḍaṅgulam
aupāsananorthvavedyāssyā dunnataṃ tu dviyaṅgulam /
dakṣiṇottarayoścaiva saṃsthānaṃ brahmasomayoḥ
dvādaśāṃgulasaṃyuktaṃ caturaśraṃ suvṛttakam /
śalyaloṣṭatuṣāṃgāratṛṇabhasmādihīnayā
mṛdā vā vālukais tatra pṛthakkuṇḍaṃ prakalpayet /
yāgasthānasya pūrvetu prapāṃ kṛtvā vicakṣaṇaḥ
nayanonmīlanār'thāya yāgaśālāṃ prakalpayet /
nayanonmīlanam
uktakriyāvasāne tu beramādāyacātvaraḥ
śilpinā śāstramārgeṇa kārayedakṣimocanam /
devasya pramukhe kuryād dhānyarāśiṃ viśeṣataḥ
hemaśruṅgāṃ raupyakhurāṃ savatsāṃ kāṃsyadohanām /
savatsāṃgāṃ samādāya devasya pramukhe nyaset
ghṛtaṃ madhudadhikṣīraṃ gṛhītvā kāṃsyabhājane /
rukmantatraiva nikṣipya dīpayuktaṃ tu vinyaset
hemapātraistu sūcībhyāṃ rajatairvāpi cāharet /
hūlikāṃ tāṭanīñcaiva śīlāṃ lohamayasyavai
biṃbasya cottare pārśve vāstuhomaṃ yajettataḥ /
paryagni caiva kṛtvātu prokṣayet pañcagavyakaiḥ
uttarābhimukho dehaghuddhiṃ kṛtvā gurustataḥ /
hūlikāṃ tāṭanīñcaiva gṛhītvā mantrapūrvakam
"viṣṇustvāṃ rakṣa'tvityuktvā viṣṇusūktaṃ ca saṃsmaran /
paṭasya cāntardevasya mūrdhādīn saṃspṛśetkramāt
viṣṇugāyatrī muccārya tatra karma samācaret /
devībhyāṃ ca krameṇaiva tattanmastraṃ japettadā
paścāttupātre sūcībhyāṃ kṛhītvā cākṣimocanam /
ṣaṇmaṇḍalāni saṃskuryādadhideva manusmaran
pakṣmavarma ca raktañca śvetaṃ kṛṣṇaṃ ca taijasam /
etaistu maṇḍalaṃ dhyātvā dṛḍhīkṛtvātvaraḥ kramāt
hitvār'karāhusaurāṇā mudayantu dvilocane /
nayanonmīlanaṃ kuryātsarvasaṃpatsamṛddhaye
andhanakṣatrake kuryātsarvanāśaṃ na saṃśayaḥ /
puruṣasūktaṃ japitvaiva dakṣiṇe nayane nyaset
tadhaiva vāmanetretu vaiṣṇavaṃ mantra muccaran /
tatsūktābhyāṃ viśeṣeṇa śrībhūmyośca samācaret
devasyāṃgaṃ spṛśan hutvā maulimālādipūrvakam /
tathā devyośca hutvātu dadbhyassyāhādinā pṛthak
vimānaṃ nūtanaṃ cettu sdhūpyādīnāṃ hutaṃ caret /
parṣadāṃ mūrtimantreṇa kārayenmantravittamaḥ
vaiṣṇavaṃ viṣṇusūktañca sviṣṭākāraṃ ca hūyatām /
godānasūkta muccārya kavādīnabhimṛśya ca
paṭaṃ paścā dvisṛjyaiva gavādīn saṃpradarśayet /
gavādidravya mādāya dadyācca gurave tataḥ
kautukādī nviśeṣeṇa pūrvoktena krameṇavai /
berapīṭhe ca saṃpādya ratnādīni vinikṣipet
ratnaṃ dhātūṃśca bījāni suvarṇaṃ cā 'tra nikṣipet /
evaṃ saṃsthāpya matimān saṃtāpyaiva dṛḍhaṃ yathā
dhruvaberoktavatkṛtvā nayanonmīlanaṃ caret /
paścājjalādhivāsādīn kuryāt tanmantrapāragaḥ
pañcagavyaṃ pragṛhyaiva prokṣayitvā vicakṣaṇaḥ /
vasoḥpavitramityuktvātatra kāryaṃ samcaret
paścāt kṣīraṃ samādāya prokṣayitvā samāhitaḥ /
"śanno devī'ritiprocya tena karma samācaret
arthadarśī pragṛhyaiva devasyāgre nidhāyaca /
pradīpa marpaye dvadvān jale tatrādhivāsayet
evañcātrādhivāsyaiva cāsyabereṣuvai punaḥ /
pañcagavyādhivāsaṃ ca tathā kṣīrādhivāsanam
etaddvayaṃ vinā tatra kuryāttoyādhivāsanam /
grāme sarvatra tadrātrau prabhūtaṃ nikṣipedbalim
Original text: Bhṛgusaṃhitā (a text of the Vaikhānasa-tradition) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0