Bhikṣuṇīvinaya · Chapter 7

pācattikadharma 120
raho
234. bhagavān vaiśālīyam viharati | sujātā nāma bhikṣuṇī āyuṣmato udāyiṣya purāṇadvitīyā | tāya dāni tasya dūtena preṣito | ehi tvaṃ mama oheyyakavāro bhaviṣyati | sahitakā āsiṣyāmaḥ | yadā tāyo bhikṣuṇīyo gocaraṃ praviṣṭāḥ tadāyuṣmān udāyī kālasyaiva nivāsayitvā prāvaritvā pātracīvaram ādāya tahiṃ praviṣṭo | te dāni vihārasya paścāt vastuke ambarīyakeṇa niṣaṇṇā raktacittā karmaṇyenāṅgajātena anyamanyasya aṅgajātāni nidhyāyattā āsanti | aparā dāni bhikṣuṇī mahallikā uccārakarmāya vā prasrāvakarmāya vā paścād vastukaṃ gatā | tāya dṛṣṭo | sā dāni vrīḍitā pratyosakkitā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtan te sujātike yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇā sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpayet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | ekā ekeneti sā ca bhavati anyo ca tatra bhoti | supto matto unmattotkṣiptacitto vedanābhinno uttānaśayyāko amānuṣo tiryagyonigato | evam apy eṣā ekā ekena | raho ti mitho | niṣadyāṃ kalpayati | sahitakā āseyuḥ | pācattikaṃ | peyālaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī bhikṣuṇā sārdhaṃ sakṛn nisaṇṇā divasam pi niṣīdati ekaṃ pācattikam āsādayati | atha dāni puno puno ucchati ca niṣīdati ca tattikā pācattikam āsādayati | atha dāni dve janā bhavanti eko vihāraṃ praviśati kasyacid arthāya bhikṣuṇīya śīghram utthihitavyaṃ | nāpi dāni sahasrām ājāneya māṃ eṣā viheṭhayitukāmā ti | atha khu pratisaṃveditavyaṃ | utthāsyāmy ahaṃ | āha | kasyārthāya | vaktavyaṃ | ekāye ekena sthātuṃ | so eṣo ūnasaptavarṣo cellako bhavati | so āsādanāya na mocanāya kettāvatā antareṇāpattir bhavati | yenāntareṇānabhisaṃskṛtā bhikṣā dīyate | atha dāni ākīrṇajanamanuṣyo bhikṣuṇī upāśrayo bhavati niṣkramanti ca praviśanti ca sthapativardhakicitrakarāḥ kiñcāpi tehi kalpiyakārehi āsati anāpattiḥ | atha dāni rathyāmukhaṃ dvāraṃ bhavati avīciḥ striyo ca puruṣā ca gacchanti akiñcāpi tehi kalpiyakārehi āsati anāpattiḥ | atha dāni antarāvīciḥ chinnā bhavati pācattikaṃ | kalpiyakāro pravalāyati acchaṭikāya bodhayitavyo | atha dāni dve bhūmake kalpiyakāro tiṣṭhati trayāṇām anyatamānyataraṃ paśyaty anāpattiḥ | tatra vāyo vā vemāntareṇa trayāṇām anyatamānyataraṃ paśyaty anāpattiḥ | asti darśanopavicāro na śramaṇopavicāro | asti śramaṇopavicāro na darśanopivicāro | asti darśanopavicāro ca śramaṇopavicāro ca | asti naiva darśanopavicāro na śramaṇopavicāraḥ | kin ti dāni asti darśanopavicāro na śramaṇopavicāraḥ | prākṛtena cakṣuṣā paśyati bhikṣur eṣo āsati bhikṣuṇī veti no tu prākṛtena śrotreṇa tayor āyaṃ śṛṇoti | evaṃ catuṣko yojayitavyaḥ | yāvad eṣā āpattiḥ | grāme vāraṇye vā rātrau vā divā vā channe vā abhyavakaśe vā ekasya na mahājane santike na dūre | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇā sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpayet pācattikaṃ

pācattikadharma 121
puruṣa
235. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ gatā bhrātṛkehi bhrātṛputrakehi mātulehi mātulaputrakehi sārdhaṃ ekā ekena saha tiṣṭhati | bhikṣuṇīyo dāni piṇḍapātaṃ aṇvantīyo dṛṣṭvā ojjhāyanti | kin tāvad imāye pravrajitāye puruṣeṇa sārdhaṃ ekāya ekena raho niṣīdituṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye āhaṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha bhadrāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | tena hi na kṣamati | ekāye ekena puruṣeṇa sārdhaṃ raho niṣīdituṃ yāvad bhagavān aha |
yā puna bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpeya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇī upasampannā | puruṣeṇa sārdhaṃ ekā ekeneti sā ca bhavati yāvad evam apy eṣā ekā ekena | raho ti mithyā | niṣadyāṃ kalpeyā ti sahitakā āseyuḥ | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ sā eṣā bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdhaṃ sanniṣaṇṇā divasan niṣīdati ekaṃ pācattikam āsādayati | evaṃ vistareṇa yathaiva bhikṣuṇā | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdhaṃ ekā ekena raho niṣadyāṃ kalpeya pācattikaṃ ||lṛṃ ||
pācattikadharma 122
upakarṇakena
236. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ gatā | bhrātṛduhitṛputrehi mātulaputrehi saha anto hastapāśasya tiṣṭhati saṃlapati upakarṇakaṃ jalpati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | kin tāvad imāye pravrajitāye upakarṇakaṃ jalpitena |
avaśyam eṣā asmākam arthāya jalpati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye āhaṃsuḥ yāvat |
yā puna bhikṣuṇī puruṣena sārdhaṃ anto hastapāśasya saṃtiṣṭheya vā saṃlapeya vā upakarṇam vā jalpeya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | puruṣeṇa sārdham iti gṛhasthena vā pravrājitena vā | anto hastapāśaṃ ti vyāyāmābhyantare tiṣṭheya | saṃlapatīti kiñci jalpeya | upakarṇakaṃ jalpeyā ti karṇakalpikam jalpeya | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya puruṣeṇa sārdhaṃ anto hastapāśasya tiṣṭhatum vā samlapitum vā upakarṇakam vā jalpitum vā | atha dāni kiṃ jalpitavyaṃ bhavati | paraṃ hastapādā sthitāya jalpayitavyaṃ | atha dāni guhyaṃ jalpitavyaṃ bhavati bhittim vā kuḍyam vā stambham vā vṛkṣam vā yamanikām vā antarīkṛtvā jalpayitavyaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī puruṣeṇa sārdham anto hastapāśasya tiṣṭhati vā saṃlapati vā upakarṇakam vā jalpati pācattikaṃ | bhikṣur api striyā sārdhaṃ anto hastapāśasya tiṣṭhati vā saṃlapati vā upakarṇam vā jalpati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇīpuruṣeṇa sārdhaṃ anto hastapāśasya santiṣṭheya vā saṃlapeya vā upakarṇaṃ vā jalpeya pācattikaṃ

uddānaṃ |
chatra [1(112)], mañca [2(113)], ekāstaraṇā [3(114)] | prakramati [4(115)], praviśati [5(116)] | samanuṣya [6(117)], adhvānaṃ [7(118)], udyānam [8(119)] | raho [9(120)], puruṣa [10(121)], upakarṇakena [11(122)] || dvādaśamo mā (va)rgaḥ ||
pācattikadharma 123
upasaṃkramati
237. bhagavān vaiśālīyam viharati | atha bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ gatvā putrabhrātṛbhāgineyānāṃ raho gatānāṃ andhakāre apratisamviditā sahasā chatti praviśati | te dāni tahiṃ veḍā bhavanti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye guatamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evaṃ nāma tvaṃ jānantī sapuruṣam āvāsaṃ andhakāre apradīpikā upasaṃkramasi | tena hi na kṣamati etad eva yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti
yā puna bhikṣuṇī jānantī sapuruṣam āvāsam andhakāre apradīpikā upasaṃkrameya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | sapuruṣo ti yahiṃ puruso ti yahiṃ puruṣo bhaveya andhakāre apradīpiketi yahin na syāt tailapradīpo vā kaṇḍolkā vā | upasaṃkrameya ti praviśeta pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya sapuruṣam āvāsam andhakāre apradīpikāya upasaṃkramituṃ | atha dāni kiñcit kāryaṃ bhavati yadi tahiṃ uccaśabdo bhavati praviśaty anāpattiḥ | atha dāni agnir na bhavati pratisaṃvedayitavyo | acchaṭikā vā kartavyā ukkāsitavyam vā | yady āha praviśeti praviśitavyaṃ | sa eṣā bhikṣuṇī naiva pratisaṃvedayati nācchaṭikāṃ karoti upasaṃkramati pācattikam āsādayati |
bhikṣur api sastrīkam āvāsam andhakāre apratisaṃvidito upasaṃkramati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī sapuruṣam āvāsam andhakāre apradīpikā upasaṃkrameya pācattikaṃ ||
pācattikadharma 124
viśoko
238. bhagavān rājagṛhe viharati | tāyo dāni ṣaḍvargiṇo bhikṣuṇīyo giryagrasamājaṃ gacchanti | tā dāni tahiṃ gatvā pṛthag mañca gṛhṇanti naṭo nāṭayati saprahāsaṃ vastupadā nāṭitam bhavati | sarvo jano hasati | tāyo dāni tūṣṇīkās tiṣṭhanti yogācarā iva | yadā praśāntam bhavati nāṭakam avatāritaṃ bhavati | tato tāyo aṭṭahāsaṃ muñcanti | sarvo jano tato sukho bhoti | jano dāni ojjhāyati | atihāsyaṃ imāsāṃ śramaṇikānāṃ | te dāni vicakṣu kṛtā nelāṭikaṃ na prayacchanti | ojjhāyanti | imāsām śramaṇikānāṃ bāhanelāṭikaṃ na labhāmaḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad āma bhagavan bhagavān āha | tena hi na kṣamati viśokadarśanāya gantuṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā punar bhikṣuṇī viśokadarśanāya gacchet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | viśokam iti naṭanartanakasallamallapāṇisvarikāḥ kumbhabhūmīrāḥ antamasato yahiṃ catvāro pi janāḥ sannipatanti krīḍyārthaṃ tahiṃ darśanāya gacchanti | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na dāni kṣamati viśokadarśanāya gantuṃ | atha dāni bhikṣuṇī piṇḍacāram aṇvati paśyati devayānaṃ niṣkramantaṃ rājño 'ntaḥpuraṃ niṣkrāntaṃ dāni śakyam akṣīṇi nimīlayituṃ kiñcāpi paśyati anāpattiḥ | atha dāni ābhogaṃ karoti ime paśyāmi ito paśyāmīti pācattikaṃ | atha dāni bhagavato mālyāropaṇaṃ bhavati upāsakopāsikā āhaṃsuḥ | āryamiśrikāhi śobhā bhāvayitavyaṃ | sāmagrī dātavyeti labhyā sāmagrī dātuṃ | atha dāni tahiṃ kocic cittasya vikāro bhavati na kṣamati sthātuṃ | bhikṣur api viśokadarśanāya gacchati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī viśokadarśanāya gacchet pācattikaṃ ||
pācattikadharma 125
kalaho
239. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha khalu mahāprajāpatī gautamī bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnāṃ vṛṣabhī samānā adhikaraṇāni na vyupaśamayati na vyupaśamāpayati na vyupaśamanāyautsukyaṃ karoti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo bhagavato ārocayemsuḥ | yāvad bhagavān sarvaṃ pṛcchati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evaṃ nāma tvaṃ bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ vṛṣabhī samānā adhikaraṇāni na vyupasamayasi na vyupasamāpayasi na vyupasamanāyautsukyaṃ karosi | tena hi na kṣamati | atha khalu yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti | yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnāṃ vṛṣabhī samanā adhikaraṇāni na vyupaśamayen na vyupasamāpayen na vyupasamanāyautsukhyaṃ kuryāt pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | kalahajātānām iti vācākalahaṃ kurvantīnāṃ vātayuktaṃ mama yuktam ity ādi | bhaṇḍanajātānām iti anyamanyaṃ mama ghaṭanaṃ kurvantīnāṃ | vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnām iti tadyathā | dharmo adharmo vinayo avinayo | āpattir anāpattiḥ | gurukā laghukā sapratikarmā apratikarmā sāvaśeṣā niravaśeṣā | dharmakarma adharmakarma samagrakarma vyagrakarma yāvat sthānārhaṃ karma iti viharantīnāṃ | vṛṣabhī samānā ti prabhū samānā | adhikaraṇāni na vyupasamayed iti svayan | na vyupasamāpayed iti parehi | na vyupasamānāyautsukyaṃ kuryāt pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | etā dāni bhikṣuṇīyo kalahajātā bhaṇḍanajātā vigrahavivādam āpannā viharanti na dāni kṣamati tāyo adyupekṣituṃ | atha khu vyupasamitavyāḥ vyupasamāpayitavyāḥ | autsukyaṃ kartavyaṃ upasamanāya pratyāśaṃsitavyaṃ parasparaṃ kṣamāpayitavyāḥ prāptakālaṃ yathārūpaṃ paribhāṣayitavyāḥ samagrīkartvyāḥ | atha dāni na śaknoti anyā bhikṣuṇī adhyesitavyā udyojayitavyā upāsakopāsikāyo bhikṣubhikṣuṇīyo | atha tāny adhikaraṇāni karkkaśāni bhavanti durvyupasamāni teṣām eva adhikaraṇānāṃ kālam āgamayati samayam āgamayati paripākam āgamayati | kālaṃ ca samayam ca paripākaṃ cāgamya vyupaśamayaty anāpattiḥ bhikṣur api bhikṣūṇāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍaṇajātānāṃ vigrahavivādam āpannānām viharantānāṃ vṛṣabho samāno adhikaraṇāni na vyupaśamayati na vyupasamāpayati na vyupasamānāyautsukyaṃ karoti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīnāṃ kalahajātānāṃ bhaṇḍanajātānāṃ vigrahavivādam āpannānāṃ viharantīnāṃ vṛṣabhī samānā adhikaraṇāni na vyupasamayen na vyupasamāpayen na vyupasamānāyautsukyaṃ kuryāt pācattikaṃ

pācattikadharma 126
udvartanaṃ
240. bhagavān vaiśālīyam viharati | bhadrā dāni kāpileyī jñātikulaṃ nīyate udvartanāya snāpanāya gṛhapatinīhi nīyate | vayam āryām udvartayāmaḥ snāpayiṣyāmaḥ asmākaṃ puṇyaṃ bhaviṣyati | kecit prasādena kecid aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | sā dāni prāsādikā darśanīyā | kautūhalajātiko mātṛgrāmaḥ | varṇalolāṃ udvartayanti kāleyakena tuṅgeyakena svaṅgakena padmakena gandhacūrṇehi | sā pi dāni adhivāsayati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | paśythāryamiśrikāyo adyāpīyaṃ pravrajitā mahacchandā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evan nāma tvaṃ gṛhiṇīnām udvartnaparimardanasnāpanasammatena udvartāpayasi | tena hi na kṣamati | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yāni khalu punar imāni gṛhiṇīnām udvartanaparimardanasnāpanasammatāni tathārūpehi bhikṣuṇī agilānā udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ |
yāni khalu punar imāni gṛhiṇīnam iti kṣatriyakanyakānāṃ brāhmaṇakanyakānāṃ gṛhapatikanyakānāṃ | udvartanaparimardanasnāpanasammatānīti kāleyakam vā tuṅgeyakam vā cikkasam vā | yady eko vā tehi bhikṣuṇīhi agilānā udvartāpayet | kin tāvad atra gailānyam abhipretaṃ jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā bhavati udvartāpayaty anāpattiḥ | udvartāpayed iti parimardāpayet pācattikaṃ | atha dāni gaṇḍam vā piṭakam vā bhavati labhyā bhaiṣajyehi udvartāpayituṃ parimardāpayituṃ | atha dāni pittasaṃkṣobho bhavati labhyā cikkasenāliṃpituṃ | atha dāni vātasaṃkṣobho bhavati labhyā godhūmacikkasenāliṃpituṃ | atha dāni sannipāto bhavati saṃyuktehi bhaiṣajyehi udvartāpayitavyaṃ parimardāpayitavyaṃ āliṃpitavyaṃ | tāya pi dāni āliṃpiya na kṣamati abhyāgame pradeśe sthātuṃ | atha khalu pratigupte pradeśe sthātavyaṃ | yadāvarta bhavati tadā udvartayitvā niṣkramitavyaṃ | bhikṣur api agilāno cikkasenodvartāpayet parimardāpayed vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī gṛhiṇīnām udvartanaparimardanasnānasammatehi udvartāpayeta parimardāpayeta pācattikaṃ ||
pācattikadharma 127
bhikṣuṇī
241. bhagavān vaiśālīyam viharati | bhagavatā dāni śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ na kṣamati gṛhiṇīnām udvartanaparimardanasnānasammatehi udvartāpayituṃ parimardāpayituṃ | sā dāni bhadrā bhikṣuṇīhi udvartāpayati parimardāpayati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā bhikṣuṇīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīyeti upasampannāya | agilānā ti kin tāvad atra gailānyam abhipretaṃ jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā bhoti | pratyuddhṛtaṃ bhagavatā anāpattiḥ gilānāya | udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī agilānā bhikṣuṇīya udvartāpayati na parimardāpayati vinayātikramaḥ | parimardāpayati nodvartāpayati vinayātikramaḥ | ubhayaṃ karoti pācattikaṃ | nobhayam anāpattiḥ | bhikṣur api agilāno bhikṣuṇā udvartāpayati parimardāpayati vinayātikramaḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā bhikṣuṇīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ || phu ||
pācattikadharma 128
śrāmaṇeri
evaṃ eva śrāmaṇeryā nāsti nānākaraṇaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā śrāmaṇerīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ || phu ||
pācattikadharma 129
śikṣamāṇā
etad eva śikṣamāṇāyāḥ | śikṣamāṇā nāma aṣṭādaśahi vartehi dve varṣāṇi śikṣamāṇā yāvat | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā śikṣamāṇāya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ ||grā ||
pācattikadharma 130
gṛhiṇī
etad eva gṛhiṇīya | nāsti nānākaraṇaṃ | gṛhiṇīti gṛhasthā | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī agilānā gṛhiṇīya udvartāpayet parimardāpayet pācattikaṃ || hrā ||
pācattikadharma 131
viśuddhisaṃvāsena
242. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni sannipatitāḥ poṣadha karmāya | jetā nāma bhikṣuṇī | sā nāgacchati | tāye dūto 'nupreṣito | ārye āgacchāhi bhikṣuṇīyo sannipatitāḥ poṣadhakarmāya | sā dān āha | bhagavatā viśuddhasya viśuddhipoṣadhaḥ prajñaptaḥ | yāvatikā kā viśuddhā ahan tāsām anyatamāsāṃ tatra nāgacchāmi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te jete | tvañ ca nāma poṣadhan na satkaroṣi | kā anyā satkariṣyati ko ca poṣadhasya satkāro | agilānāya upasaṃkramitavyaṃ | gilānāya chando dātavyo | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī anvardhamāsaṃagilānā viśuddhisaṃvāsaṃ na satkareya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | anvardhamāsaṃ viśuddhisaṃvāsaṃ ti cāturdaśikena vā cāturdaśikaṃ pāñcadaśikena vā pāñcadaśikaṃ | agilānā poṣadhan na satkāroti | kin dāni atra gailānyam abhipretaṃ | eṣā bhavati jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā śirāviddhikā vā bhavati asukhā bhaiṣajyaṃ vā pītam bhavati | ghṛtaṃ vā pītam bhavati | chando dātavyo |
sā eṣā bhikṣuṇī agilānā poṣadhan na gacchati | gilānā vā chandan na deti pācattikaṃ |
bhikṣur api agilāno naiva poṣadhaṃ gacchati na cchandan deti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī anvardhamāsaṃ agilānā viśuddhisaṃvāsan na satkareya pācattikaṃ |
uddānaṃ |
upasaṃkramati [1(123)] | kalaho [3(124)] | viśoko [2(125)] | udvartanaṃ [4(126)] | bhikṣuṇī [5(127)] | śrāmaṇerī [6(128)] | śikṣamāṇā [7(129)] | gṛhiṇīya [8(130)] | viśuddhisaṃvāsena [9(131)] ||
pūryate trayodaśamo vargaḥ ||
pācattikadharma 132
ovādopasaṃkramaṇaṃ
viśuddhipoṣadhaṃ

243. bhagavān śrāvastīyam viharati | therabhikṣū paryāyeṇa bhikṣuṇīyo ovadanti | te dāni āyuṣmanto ṣaḍvargikāḥ ovādakavāraṃ na labhanti | te dān āhaṃsuḥ | na ete yuṣmākaṃ ovādakavāraṃ dāsyanti | kasya dāni vayam ovādakavāraṃ gacchāmaḥ | te dān āhaṃsuḥ | āyuṣmāṃ cchāriputraḥ sa khilo ca mṛduko ca | vistāreṇa yāvad bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | na kṣamati asammatena bhikṣuṇā bhikṣuṇīyo ovadituṃ | eṣa niḥsīmaṃ gatvā parasparaṃ sammanyāmaḥ | te dāni niḥsīmaṃ gatvā anyamanyaṃ saṃmanyitvā kalyato yeva nivāsayitvā prāvaritvā ca bhikṣuṇī upāśrayaṃ gatvā āhaṃsuḥ | sannipatatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | yāyo ṣaḍvargiṇīyo tāyo 'cchanti sannipatitāḥ | yāyo yogācārāyo bhikṣuṇīyo tāyo na sannipatanti | āhaṃsuḥ | kim artham vayam eṣām avinītānām avavādaṃ gamiṣyāmaḥ | te dāni tāhi saha muhūrtam antaraṃ kākavaṃhā bhañjitvā gatāḥ | āyuṣmān dāni śāriputro kālasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya āyuṣmatā ānandena paścāc chramaṇena sārdhaṃ vistareṇa | yāvad āha | sannipatatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | yāyo bhikṣuṇīyo yogācārāḥ tāyo 'cchanti sannipatitāyo | ṣaḍvargiṇīyo bhikṣuṇīyo nāgacchanti | thero pṛcchati | samagro hi bhikṣuṇīsaṃgho | āhaṃsuḥ | nahi ko nāgacchati | āhaṃsuḥ ṣaḍvargiṇīyo | tāsān dūtaḥ preṣito | āgacchatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | tā dān āhaṃsuḥ | na vayam āgamiṣyāmaḥ | ovaditā vayam āryamiśrakehi ṣaḍvargikehi anyavihitakena ovādena | athāyuṣmān śāriputro vyagro bhikṣuṇīsaṃgho ti kṛtvā utthāyāsanāto prakrānto | bhagavān jānanto yeva pṛcchati kin dāni gautamī mātā śīghram āgato si | ovaditā bhikṣuṇīyo | āha | ahaṃ bhagavan kālasyaiva nivāsayitvā yāvad bhikṣuṇīupāśrayaṃ praviṣṭo ovadituṃ mayoktaṃ sannipatatha bhaginīyo ovādo bhaviṣyati | yāyo yogācārāyo bhikṣuṇīyo tāyo 'cchanti sannipatitāyo | yāyo ṣaḍvargiṇīyo bhikṣuṇīyo tā na sannipatanti | ahaṃ jalpāmi samagro bhikṣuṇīsaṃgho | āhaṃsuḥ | nahi | ko nāgacchati | āhaṃsuḥ ṣaḍvargiṇīyo | tāsān dūtaḥ preṣitaḥ | āgacchatha bhaginiyo ovādo bhaviṣyati | āhaṃsuḥ | na vayam āgamiṣyāmaḥ ovaditā vayam āryamiśrikehi ṣaḍvargikehi anyavihitakena ovādena | ahaṃ pi bhagavan vyagro bhikṣuṇīsaṃgho ti kṛtvā utthāyāsanāto sannirgato | bhagavān āha | śabdāpayatha ṣaḍvargiṇīyo bhikṣuṇīyo | tā dāni śabdāpitāḥ | tad eva sarvaṃ bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ vo ṣaḍvargiṇīyo yāvat paryavadātāni bhavanti |
yā puna bhikṣuṇī anvardha māsaṃ bhikṣusaṃghe ovādopasaṃkramaṇaṃ na satkareya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | anvardhamāsan ti cāturdaśikena vā cāturdaśikaṃ | pāñcadaśikena vā pāñcadaśikaṃ | bhikṣusaṃghe ovadopasaṃkramaṇaṃ na satkareya pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | atha dāni jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā ghṛtapītikā vā bhavati vaktavyaṃ | ovādasya chandan demi trikkhatto | sā eṣā bhikṣuṇī agilānā ovādopasaṃkramaṇaṃ na gacchati gilānā vā chandan na deti pācattikam āsādayati | yadā poṣadho bhavati tadā cchandahārikāhi bhikṣuvihāraṅ gatvā vaktavyaṃ | samagro bhikṣuṇīsaṃgho samagrasya bhikṣusaṃghasya pādāṃ cchirasā vandati poṣadhañ ca pratīcchati avavādaṃ ca yācati evaṃ trikkhatto yācitavyaṃ | yadi tāvat kocid bhikṣuṇīovādako bhavati vaktavyaṃ | eṣa bhaginīyo ovādako āgamiṣyati | atha na kocid bhavati yo taṃhi aṅgopeto bhavati so saṃmanyitavyo | atha na kocid vaktavyaṃ | nāsti bhaginīyo bhikṣuṇīovādako apramādena saṃpādetha āpattiñ ca poṣadhaṃ pratijāgratha sagauravā ca bhavatha sthavirehi bhikṣūhi madhyehi navakehīti | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī anvardhamāsaṃ viśuddhipoṣadhaṃ na satkareya pācattikaṃ ||
pācattikadharma 133
gaṇḍam vā piṭakam vā
244. bhagavān rājagṛhe viharati | jetāye bhikṣuṇīye saṃbādhe pradeśe gaṇḍam utpannaṃ | tāye antevāsinīyo gocarañ gatāyo | hiṇḍikavaidyo āgato | sā dān āha | dīrghāyuḥ śakyasi mama śastrakarma kartuṃ | so dān āha | bāḍhaṃ | so dāni pāṭayitvā dhovāyitvā upanāhayitvā gato | tāyo bhikṣuṇīyo āgatāyo | tāhi dāni so pradeśo dṛṣṭo pūyamrakṣito | tā dān āhaṃsuḥ | ārye kim idaṃ | āha | śastrakarma kāritaṃ | āhaṃsuḥ | sāhasam āryāya kṛtaṃ saṃbādhe pradeśe śastrakarma kārayantīya | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | evaṃ ca nāma tvaṃ upari jānumaṇḍalābhyāṃ adho kakṣābhyāṃ gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyaṃ anavalokayitvā saṃghaṃ śastrakarma kārāpayasi | tena hi na kṣamati | peyālaṃ | yāvat |
yā puna bhikṣuṇī upari jānumaṇḍalābhyām adho kakṣābhyāṃ gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyaṃ anavalokayitvā saṃghaṃ puruṣeṇa pātāpayed vā dhovāpayed vā upanāhāpayed vā pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | upari jānumaṇḍalābhyām iti ūrunābhibhyāṃ | adho kakṣābhyām iti stanodarasya | gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyan ti bhikṣuṇī vaktavyo śastrakarma kārāpayiṣyan ti |
anavalokayitvā saṃghā ti saṃghamadhye avalokanā kartavyā | śṛṇotu me āryā saṃgho yadi saṃghasya prāptakālaṃ itthannāmā bhikṣuṇī śastrakarma kārāpeya | kārāpayiṣyati āryā saṃgho itthannāmā bhikṣuṇī śastrakarma | kṣamate taṃ saṃghasya yasmāt tūṣṇīm evam etad dhārayāmi |
puruṣeṇeti gṛhasthena vā pravrajitena vā pāṭāpayed vā dhovāpayed vā upanāhāpeya vā ti yathā jetā bhikṣuṇīti pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | atha dāni saṃbādhe pradeśe gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā bhavati antevāsinīye vā samānopādhyāyinīye vā samānācāryāye vā yasyā viśvāso tāya ākhyātavyaṃ | kaṇṭakena vā nakhena vā bhedāpayitavyaṃ bhaiṣajyena vā ālimpāpeyatavyaṃ atha dāni adho jānumaṇḍalābhyām upari kakṣābhyām bhavati gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā puruṣeṇa pāṭāpayati vā dhovāpayati vā upanāhāpayati vā evam śirām vā vedhāpayati nelāṭikam vā bāhuśirām vā gulphaśirām vā aparāya bhikṣuṇīya ākramitavyā tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī upari jānumaṇḍalābhyāṃ adho kakṣābhyāṃ gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā akṛtvā pūrvakṛtyaṃ anavalokayitvā saṃghaṃ puruṣeṇa pāṭāpayed vā dhovāpayed vā upanāhāpayed vā pācattikaṃ ||
pācattikadharma 134
varṣopagatā

245. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha kālī nāma bhikṣuṇī varṣopagatā sāṃghikaṃ vihāraṃ bandhitvā cārikāṃ prakrāntāḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtam te kāli evan nāma tvaṃ varṣopagatānāṃ cārikāṃ prakramasi | tena hi na kṣamati varṣopagatāya cārikāṃ prakramituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī varṣopagatā cārikāṃ prakrāmeya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | varṣā ti varṣārātraṃ | upagatā ti purimikāṃ paścimikām vā varṣopanāmayikāṃ upagatā | cārikāṃ prakrāmeyā ti anyatra gaccheya grāmāntaraṃ pi pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī ekarātram pi vipravasati pācattikaṃ | atha dāni rājabhayam vā senābhayam vā paracakrabhayam vā jīvitāntarāyo vā brahmacaryāntarāyo vā bhaveya kiñcāpi gacchati anāpattiḥ | nāsti bhikṣuṇyā avalokanākarma saptāhaṃ vā kiñcāpi bhikuḥ avalokanākarma kṛtvā saptāhaṃ vā adhiṣṭhiheya gacchaty anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī varṣopagatā cārikāṃ prakrameya pācattikaṃ