Bhikṣuṇīvinaya · Chapter 8

pācattikadharma 135
varṣāvustā
246. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni śrāvastīyaṃ varṣoṣitāḥ vaiśālīm āgatāḥ | tāyo bhadrāye kāpileyīye jñātikulaṃ praviṣṭāḥ | tā striyo āhaṃsuḥ | kahiṃ āryamiśrikā varṣoṣitāḥ | tā dān āhaṃsuḥ | śrāvastīyaṃ | āhaṃsuḥ | kīdṛśī śrāvastī | āhaṃsuḥ | idṛśī ca idṛśī ca evam ārāmaramaṇīyā | evaṃ | jetavanaṃ | evaṃ gandhakuṭī | evam bhagavān viharati | evam āryamiśrikā śāriputramaudgalyāyanāḥ | yadi pravrajyā eṣā pravrajyā iyaṃ punar asmākam āryadhītā ihaiva jātā | ihaiva samvṛddhā | naiva kahiñci gacchati kūpamaṇḍūka iva tiṣṭhati aniḥkramā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | tena hi varṣāvustāyā bhikṣuṇīya cārikā prakramitavyā | yāvad bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī varṣāvustā cārikāṃ na prakrameya pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | varṣoṣiteti vārṣikāṃ trayo māsān cārikāṃ na prakrameyā ti antamasato grāmāntaraṃ pi vā pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī evaṃ rātraṃ pi prakramati pācattikaṃ | atha dāni jarādurbalā vā vyādhidurbalā vā bhoti na pratibalā gantuṃ kiñcāpi gacchati anāpattiḥ | bhikṣur api varṣāvusto cārikāṃ na prakramati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī varṣāvustā cārikāṃ na prakrameya pācattikaṃ || ṇka ||
pācattikadharma 136
udvaheya
247. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandāya bhikṣuṇīya jetā bhikṣuṇī rājagṛhaṃ gacchamānī nivāritā | ihāryāya varṣā vasitavyā tāya sā kulehi samvarṇitā | āryā jetā bhadrikā guṇavatī anubaddhā tā saṃvṛtā ca | etāya adhikāraṃ karotha sā dāni kulāni upasaṃkramati prāsādikena atikrāntena pratikrāntena avalokitena vyavalokitena sammiñjitaprasāritena saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇena anubaddhā anunnaḍā acapalā amukharā aprakīrṇavācā | sā prāsādikā ti prasannā devamanuṣyāḥ | te taṃhi kārāṃ kurvanti | pratyālapanti pratyutthihenti nimantrayanti pātreṇa cīvareṇa glānapratyayabhaiṣajya pariṣkārehi | sthūlanandā bhikṣuṇi anākalpasaṃpannā anīryāpathasampannā omalinamalinehi cīvarehi pāṭitavipāṭitehi vaḍḍaḍiṅgarapuṣṭālaṃbehi stanehi vaḍḍhehi sphicakehi uddhatā unnaḍā capalā mukharā prakīrṇavācā | te tasyā na gauravaṃ kurvanti na nimantrayanti | sā dāni tāṃ udvahati kāyena vācā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ sā dāni śabdāpitā tad eva sarvaṃ pṛcchīyatīti yāvad āma bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṃ te nande yāvat |
yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīm evam uktvā ihārye varṣaṃ vasitavyaṃ ity uktvā paścād udvaheya vā udvahāpeya vā pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīm evam vade ihārye varṣāṃ vasitavyam iti trayo māsāṃ uktveti nivārayitvā paścād udvaheya vā ti kāyena vā vācā vā svayaṃ udvahati | udvāhāpeya vā ti pareṇa kāyena vā vācāya pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati nivārayitvā paścād udvahituṃ atha bhavati śithilikā vā bāhulikā vā aśikṣākāmā vā kalahakārikā vā paśyati yadīha vaśiṣyati āśrayam utpādayiṣyatīti | kiñcāpi udvahati anāpattiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī bhikṣuṇīm udvahati pācattikaṃ | śrāmaṇerīm vā śikṣamāṇāṃ vā udvahati vinayātikramaḥ | antamasato gṛhiṇī pi udvahati samvaragāmīvinayātikramam āsādayati |
yā puna bhikṣuṇī yevam vaditvā ihārye varṣam vasitavyan ti uktvā paścād udvaheya vā udvahāpeya vā pācattikaṃ || tṛ ||
pācattikadharma 137
pūrvopagataṃ
248. bhagavān śrāvastīyam viharati | atha kālī nāma bhikṣuṇī | sā upagacchati | tā kālaṃ grāmāntaraṃ gatā | sā bhikṣuṇīhi upagatāhi āgatā | tatra ca bhikṣuṇīhi vihāroddeśaḥ śayanāsanoddeśaḥ kṛtaḥ | sā dān āha | ārye mahyaṃ vihāraṃ detha | sā vihāraṃ na labhati | āhaṃsuḥ | kahiṃ āryā varṣopanāyikā kālaṅ gatā | sā kalahaṃ karoti | aparā dāni bhikṣuṇī yogācārā | sā dān āha | ārye ayaṃ mama vihāro | atra mañcakaṃ praveśehi sahitikā vasiṣyāmaḥ | tayā tahiṃ mañcako praveśito | sā kāṣṭhakhaṇḍā ti yatra śākhāni praveśayati | sā dān āha | ārye mā vihāre ovilayaṃ karehi | sā dān āha | bhadrāyaṇi kin tvayā vihāro kṛto kim vikrīto | sāṃghiko vihāro kim arthaṃ na praveśayiṣyam | sā udvahati kāyenāpi vācāye pi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvat śabdāpayatha kāliṃ sā dāni śabdāpitā | etad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te kāli |
yā puna bhikṣuṇī jānantī bhikṣuṇīṃ pūrvopagatāṃ paścād āgatvā udvaheya vā udvahāpeya vā kāyena vā vācāya vā pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayaṃ vā jāneya parato vā śruṇeya | bhikṣuṇīm pūrvopagatām iti purimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ | paścād āgatveti paścimikāyāṃ | udvaheya vā ti svayaṃ | udvahāpeya | vā ti pareṇa kāyeṇa vā vācā vā pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇīm udvahati pācattikaṃ | śrāmaṇerīm vā śikṣamāṇām vā udvahati deśanāgāmivinayātikramam āsādayati | antamasato gṛhiṇīṃ pi udvahati samvaragāmivinayātikramaḥ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī jānantī bhikṣuṇīṃ pūrvopagatāṃ paścād āgatvā udvaheya vā udvahāpeya vā kāyena vā vācā vā pācattikaṃ || phu ||
pācattikadharma 138
vighasaṃ
249. bhagavān kāśiṣu viharati | aparāya dāni bhikṣuṇīya uccāramallakaṃ apratyavekṣitvā rathyāyāṃ choritaṃ | tahiṃ dāni aparo brāhmaṇo śīrṣasnāto āhatavastranivastro tāya rathyāya atikramati | uccāramallakaṃ tasya śīrṣe patitaṃ | tasya śīrṣaṃ vastrāṇi ca vināśitāni | janena copahāsitaṃ brāhmaṇa susnātaḥ suviliptas tvam iti | so dāni tām ākrośati | āha | itikitikāya dhīte śramaṇike na paśyasi mama śīrṣaṃ vastrāṇi ca viṣṭhena vināśitāni | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duskṛtan te evan nāma tvam apratyavekṣiya choresi | tena hi na kṣamati apratyavekṣiya chorayituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī tirokuḍyaṃ uccāram vā prāsrāvam vā kheṭakam vā siṃghāṇakam vā vighasam vā saṃkāram vā apratyavekṣitvā chorayet pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | tirokuḍyan ti tiraḥprakāram uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā vighasam vā saṃkāram vā vastradhovanam vā bhāṇḍadhovanam vā keśān vā nakhān vā | apratyavekṣitveti anirīkṣya | choreyā ti ujjheya | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | yadi kiñcit ujjhitukāmo bhavati pratyavekṣitavyaṃ | yadi tāvad ākīrṇabahujanamanuṣyā rathyā bhavanti ārāmayitavyaṃ | atha dāni anākīrṇā bhavanti kiñcāpi chorayaty anāpattiḥ | taṃ pi dāni na kṣamati aśabdakarṇikāye chorayituṃ api tu acchaṭikā dātavyā ukkāsitavyam vā | sā eṣā bhikṣuṇī naiva pratyavekṣati nāpi acchaṭikāṃ dattvā chorayati pācattikam āsādayati | bhikṣur api apratyavekṣya acchaṭikām akṛtvā chorayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī tirokuḍyaṃ uccāram vā prasrāvam vā kheṭaṃ vā siṃghāṇakam vā vighasam vā saṃkāram vā apratyavekṣya choreya pācattikaṃ || grā ||
pācattikadharma 139, 140
harita tṛṇe
udaka
250. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | rājño dāni prasenajitasya kośalasya pūrvakoṣṭhakaṃ nāma udyānam puṣkiriṇīsampannaṃ | anāvṛtaṃ bhikṣūnāṃ bhikṣuṇīnāṃ āvṛtaṃ itarāye janatāye | rājā dāni ārāmikasyāha | ho bhaṇe ārāmika pūrvakoṣṭhakam udyānaṃ siktasaṃsṛṣṭaṃ karehi | śvo haṃ sāntaḥpuro niryāsyaṃ | taṃ dāni ṣaḍvargiṇīhi śrutaṃ | śvo rājā sāntaḥpuro udyānabhūmin niryāsyatīti | tāyo dāni pratikṛty eva gatvā tahiṃ haritaśādvalopastarāṇāyāṃ pakvakheṭena ca pakvasiṃghāṇakena ca vināśayitvā padumapatrehi uccārasya puṭakāni bandhitvā puṣkiriṇīyaṃ pravāhayeṃsuḥ | tāyo dāni divasaṃ tahiṃ kākāvāhāṃ bhañjiya sāyāhnasamaye nagaraṃ praviṣṭāḥ rājā dāni prasenajita kośalo aparejjukāto niragato sāntaḥpuro | tāyo dāni antaḥpurikāyo kathañcid eva samrodhād avamuktā randhanamokṣam iva manyamānāḥ cañcūryante | kāścin niṣaṇṇāḥ kāścin nipannāḥ | kāścid ito ca ito ca dhāvanti avakāśaṃ gṛhṇanti śādvalopastaraṇe paribhrāmanti | tāsāṃ dāni pakvakheṭena pakvasiṃghāṇakena vastrāṇi vināśitāni | puṣkiriṇīṃ otīrṇāḥ snānāya | tāyo paśyanti puṭakān plavamānān | tāsāṃ bhavati kulaputrakehi śrutaṃ śvo rājā sāntaḥpuro udyānaṃ pravekṣyatīti tehi ete gandhapuṭakāḥ pravāhitā iti kṛtvā tāyo gṛhṇanti | te udakena klinnā uccāreṇa cā khāditāḥ prakṛtisukumāraṃ ca padmapatraṃ | gṛhītamātram eva vilīnaṃ | hī hī viṣṭhaṃ tā dāni rājño upasaṃkrāntā āhaṃsu | mahārāja eṣa tāvad īdṛśī avasthā rājā āha śabdāpayatha ārāmikaṃ | so dāni śabdāpito | rājā āha | ho bhaṇe ārāmika kena udyānaṃ viṭṭālitaṃ | āha ṣaḍvargiṇīyo śramaṇīyo eva divasaṃ kākavāhā bhañjitvā gatāḥ | rājā hasitvā āha | tāsām avinītānāṃ karma bhaviṣyati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato ārocayet | yāvad
yā puna bhikṣuṇī harite tṛṇe uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇī udake uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ ||
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | uccāran ti gūthaṃ | prasrāvan ti mūtraṃ | kheṭam iti śleṣmā | siṃghāṇakan ti pakvasiṃghāṇakaṃ | harite tṛṇe iti śādvale acchinnālūnasmiṃ udan ti udakāni nāma daśa | nādikaṃ tāḍāgaṃ audupānikaṃ śvabhrodakaṃ praghārimaṃ vṛṣṭisthitaṃ ucchodakaṃ antarīkṣapānīyaṃ himavilīnaṃ sāmudram vā uccāram vā prasrāvaṃ vā kuryāt pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | atha dāni prāvṛṣeṇyā se sarvabhumiḥ śādvalopastareṇā bhavati yahiṃ pradeśe svalpaharitam bhavati tahiṃ kartavyaṃ | atha dāni alpaharitaṃ na bhavati kaṭāhake vā iṣṭakāyam vā upale vā śuṣkatṛṇe vā kāṣṭhakhaṇḍe vā yatra vā anyena uccāro kṛto bhavati balīvardena vā | yatra vā anyena manuṣyena kṛto tahiṃ kartavyaṃ atha dāni evaṃ na bhavati antamasato kanīyasiṃ pi aṅguliṃ upadrāhayitvā kartavyaṃ | tathā kartavyaṃ yathā tahim prathamam nipatati | atha dāni caṅkramati na kṣamati haritaśādvale śleṣmaṃ chorayituṃ | atha khu kaṭe vā patrapuṭikāyāṃ vā chorayitavyaṃ | tena bhagavān āha |
yā puna bhikṣuṇī harite tṛṇe uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ |
yā puna bhikṣuṇī udake uccāram vā prasrāvam vā kheṭam vā siṃghāṇakam vā kuryāt pācattikaṃ ||
pācattikadharma 141
gaṇalābha
251. bhagavān śrāvastīyam viharati | tāyo dāni ṣaḍvargiṇīyo chandakaṃ aṇvanti | āhaṃsuḥ | prajāpati detha cchandakaṃ āryamiśrikāṇāṃ bhaktaṃ kariṣyāmaḥ | tā dāni striyo prayacchanti | tā dān āhaṃsuḥ āryā yaṃ divasaṃ saṃghabhaktaṃ kariṣyatha tadāsmākam api ārocayetha | vayam api pariveṣakā āgamiṣyāmo ti | tāhi dāni nimantritāḥ | āyuṣmanto śāriputramaudgalyāyanau aniruddho revataḥ kapphiṇo śroṇakoṭīviṃśa upavāno āyuṣmān rāhulo ṣaḍvargikāś ca | tāhi dāni dveāsanaprajñaptī kṛtā | ekā sthavirāṇāṃ aparā ṣaḍvargikāṇāṃ | tahiṃ dāni bhikṣū kālasyaiva nivāsayitvā prāvaritvā ca praviṣṭāḥ | tato āyuṣmato śāriputrasya dātuṃ śālināmodanaṃ mudgānāṃ sūpo ghṛtaṃ dadhi ca | āyuṣmato maudgalyāyanasya yavakodano māṣasūpo tailaṃ ca | apareṣām ṣaṣṭikodano sūpo ca | apareṣāṃ kodravodano | apareṣāṃ vyañjanāni dinnāni odano na dīyate | apareṣāṃ śākaṃ dinnaṃ odano na dīyate | apareṣāṃ vāṭikodano vyañjanaṃ na dīyate | āyuṣmato rāhulasya pi śyākaśākaṃ

tā dāni striyo bhakṣyabhojyam ādāya gatāḥ pṛcchanti | kahin te āryamiśrikāḥ | tāyo dāni sthavirān bhikṣūn āvaritvā ṣaḍvargikān darśenti | tatas teṣān dīyate śālinā modanaṃ mudgānāṃ sūpo ghṛtaṃ | navanītaṃ ambu madhurāṇi gauḍan dadhi śvetaṃ dadhi kṣīraṃ samitāsamitaṃ yasyārthaṃ yāv arthaṃ dīyati | yat kiñcit praṇītasammataṃ bhakṣyabhojyaṃ peyaṃ coṣmaṃ taṃ ṣaḍvargikāṇān dāpayanti | ime te āryamiśrikāḥ bhikṣū pi bhuktavibhuktakāḥ utthāyotthāya bhagavataḥ pādavandā upasaṃkrāntā | bhagavān jānanto yeva pṛcchati | api tu śāriputra śobhane māsi mṛṣṭam vā praṇītam vā prabhūtam vā | sthaviro āha | kṛtaṃ bhagavan āhāreṇāhārakṛtyaṃ | dvitīyam pi tṛtīyam pi | bhagavān āha | thero āha | labdho bhagavan śālināmodanaṃ mudgānāṃ sūpo navanītaṃ ambu madhurāṇi vyañjanani gauḍan dadhi kṣīraṃ yasyārthaṃ yāvad arthaṃ dīyati yathāpīdaṃ bhaginīnāṃ śraddhāprasannānāṃ parigrahe | bhagavān āha | ke tahiṃ saṃghasthaviro bhūta | āyuṣmāṃ cchāriputro | bhagavān āha | satyaṃ śāriputra āha | āma bhagavan | bhagavān āha | durbhuktaṃ te śāriputra evaṃ ca nāma tvaṃ bhikṣusaṃghaṃ viheṭhayantaṃ adhyupekṣasi | yasya bhagavān durbhuktam ity āha tasya taṃ kalpam vā kalpāvaśeṣam vā tiṣṭheya naiva jarā gaccheya | sthavireṇa kākapoṭaṃ dattvā sarva daradarāya vāntaṃ | bhagavān āha | śabdāpayatha bhikṣuṇīyo tāyo śabdāpitāḥ | etad eva pṛcchīyanti | āhaṃsuḥ | āma bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṃ vo bhikṣuṇīyo evam ca nāma yūyaṃ jānantīyo gaṇalābhaṃ gaṇasya pariṇāmayatha | tena hi na kṣamati | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī jānantī gaṇalābhaṃ gaṇasya pariṇataṃ gaṇasya pariṇāmayet pācattikam |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | gaṇalābham iti bhikṣugaṇasya bhikṣuṇīgaṇasya | lābham iti aṣṭa lābhāḥ yāvat kāliko yāmayāmiko yāvat kalpikākalpiko pariṇatan ti pariniṣpannaṃ | gaṇasya pariṇāmayet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | eṣa dāni kocid āgacchati deyadharmaṃ dātukāmo | āha | ārye icchāmi parigṛhyamāṇan ti parigṛhṇītavyaṃ |
prātideśanikā dharmā 18
sarpis tailaṃ etc
252. ti | te dāni bhikṣū ṣaḍvargikāḥ sarpikehi sarpi tailakehi tailaṃ gauḍakehi guḍaṃ mādhukehi madhuṃ mātsikehi matsyaṃ māṃsikehi māṃsaṃ dugdhikehi dugdhaṃ dodhikehi dadhiṃ vijñapiya khādanti | jano dāni ojjhāyati | paśyatha bhaṇe śramaṇo gautamo 'nekaparyāyeṇālpecchatāya varṇavādī yāvac chikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | tasmād iha gautami bhikṣuṇībhir avi atraiva śikṣitavyaṃ |
eṣaivārthotpattiḥ | ekam idam gautami samayaṃ tathāgato śākyeṣu viharati | yāvad bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |
yā puna bhikṣuṇī ātmārthāya agilānā kulehi sarpiṃ vijñāpetvā vā vijñāpāyetvā vā khādeya vā bhuñjeya vā pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya asaṃpreyam me āryamiśrikā prātideśanikaṃ dharmam āpannā tan dharmaṃ pratideśayāmi | ayan dharmo prātideśaniko |
evam sarpis [1] | tailaṃ [2] | madhu [3] | phāṇitaṃ [4] | dugdhaṃ [5] | dadhi [6] | matsyaṃ [7] | māṃsaṃ [8] |
yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | ātmārthāyeti ātmānaṃ sandhāya ātmānam upanidhyāya | agilānā ti pratyuddhṛtaṃ bhagavatā padaṃ anāpatti gilānāya | kin tāvad atra gailānyam abhipretam | jarādurbalā vā vyādhidurbalā tā virecanapītā vā śirāviddhā vā śleṣmā vā sannipātā vā | kulehīti kṣatriyakulāni vā brāhmaṇakulāni vā yāni vā punar anyāny api kānicit kulāni | sarpīti sarpin nāma gāviya māhiṣīye ajāye eḍakāya uṣṭrīya | vijñapetvā ti svayaṃ vijñāpetvā | vijñapāyetvā ti pareṇa vijñapāyetvā | khādeyā tī yaṃ khādanīyaṃ | bhojanīyan ti yaṃ bhojanīyaṃ | pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya yāvad ayam dharmo prātideśaniko |
atha dāni pittasaṃkṣobho bhavati labhyā sarpi vijñāpetuṃ peyālaṃ | atha dāni piṇḍapātam aṇvanti paśyati ghṛtaṃ vikrāyantaṃ na dāni vaktavyaṃ | "dirghāyuḥ lābho labhyatu bahuñ ca bhavatu |" labdho ca sthāvaro bhavatu | atha dān āha | kenārtho āryāye | vaktavyaṃ piṇḍacāraṃ aṇvāmi | atha dān āha | artho āryāya sarpiṇā yady arthikā bhoti | vaktavyam artho | yadi pūraṃ pi pātraṃ labhati anāpattiḥ | atha dāni aparā pi kācid bhavati labhyā pratyutpannaprāyeṇa (!) vaktuṃ imāye pi dehīti |
evaṃ tailaṃ | yadi vātavikāro bhavati labhyā tailaṃ vijñapayituṃ taṃ pi dāni na tailapīḍakānāṃ tena vijñapayitavyaṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvanti paśyati tailaṃ māpiyantaṃ yāvat pūraṃ pi pātraṃ labhati anāpattiḥ | yāvat labhyā pratyutpannaprayogeṇa vaktuṃ imāye pi dehīti |
evaṃ madhu | yadi śleṣmavikāro bhavati labhyaṃ madhu vijñapayituṃ | taṃ pi dāni nā kṣamati madhughātakānāṃ tena vijñapayituṃ |
evaṃ phāṇitaṃ | yadi gilānā bhavati vaidyo āha ārye guḍaprayogaṃ karohīti labhyaṃ guḍaṃ vijñapayituṃ |
evam dugdhaṃ | labhyaṃ dugdhaṃ piyayituṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvati paśyati yo kulehi gāvo duhyantāṃ na dāni vaktavyaṃ | bahulābho labhyatu kṣemeṇa gāvo carantu | āhaṃsuḥ | kena āryāye artho | vaktavyaṃ | piṇḍacāram aṇvāmi | āhaṃsuḥ | artho āryāye dugdhenāpūram pi pātraṃ pratīcchaty anāpattiḥ yāvat pratyutpannaprayogena labhyā vaktuṃ imāya pi dehīti | atha dāni śvetamayaṃ sikṣati | nāsti śvetamayaṃ | icchasi dugdhaṃ | āha | icchāmi | pūram pi pātraṃ labhati anāpattiḥ |
atha dāni pratiśyāyo bhavati | vaidyo āha dadhikṛtyaṃ karohīti labhyaṃ dadhi vijñapayituṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvati paśyati dadhi māpīyamānaṃ labhyā mastu vijñapayituṃ | atha dān āha | nāsti mastu icchasi dadhiṃ | āha icchāmi | pūraṃ pi pātraṃ pratigṛhṇāti anāpattiḥ |
atha dāni bhikṣuṇī vamanaṃ virecanaṃ vā kartukāmā bhavati vaidyo jalpati ārye abhiṣyandehi matsyarasehīti | yāvan na kṣamati kaivartānāṃ vijñapayituṃ | atha dāni piṇḍacāram aṇvati labhyaṃ āmbūkāñjikaṃ vijñapayituṃ |
atha dāni sirāviddhikā bhavati | virecanapītikā bhavati | vaidyo āha | ārye māṃsarasaṃ pratisevāhi | labhyaṃ māṃsarasaṃ vijñapayituṃ | na kṣamati orobhrikānāṃ tena | atha dāni piṇḍacāram aṇvati labhyaṃ śākarasaṃ vijñapayituṃ | atha dān āha | nāsti ārye śākaraso icchasi māṃsarasaṃ | āha | icchāmi | pūraṃ pi pātraṃ labhati anāpattiḥ |

atha dāni jānāti amukasmiṃ kāle kadācid gailānyaṃ bhaviṣyati imāni bhaiṣajyāni durlabhāni bhaviṣyantīti pratikṛty eva yācati anāpattiḥ | glānā vijñapiya agilānā khādati vinayātikramaḥ | agilānā vijñapiya glānā khādati anāpattiḥ | aglānā vijñāpiya aglānā khādati pratideśayitavyaṃ |
asaṃpreyaṃ siddhaṃ saṃpreyaṃ khādati anāpattiḥ | saṃpreyaṃ siddhaṃ | asaṃpreyaṃ siddhaṃ | asaṃpreyaṃ khādati vinayātikramaḥ | saṃpreyaṃ siddhaṃ saṃpreyaṃ khādati anāpattiḥ | parapratibaddhāya jīvikāya anāpattiḥ | tena bhagavān āha |
yāni kho punar imāni praṇītasammatāni bhojanāni bhavanti sayyath' īdaṃ sarpiḥ evaṃrūpaṃ taṃ bhikṣuṇī agilānā kulehi vijñapetvā vā vijñāpāyetvā vā khādeya vā bhuñjeya vā pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya | asaṃpreyam me ārye gārhyaṃ prātideśanikaṃ dharmam āpannā taṃ dharmaṃ pratideśayāmi | ayaṃ dharmo prātideśaniko |
evaṃ tailena kartavyaṃ | madhuphāṇitaṃ dugdhaṃ dadhi matsyaṃ māṃsaṃ |
yāni kho punar imāni praṇītasammatāni bhojanāni bhavanti sayyath' īdaṃ māṃsaṃ evaṃrūpaṃ bhikṣuṇī agilānā kulehi vijñapetvā vā vijñapāyetvā vā khādeya vā bhuñjeya vā pratideśayitavyaṃ tāya bhikṣuṇīya | asaṃpreyam me ārye gārhyaṃ prātideśanikaṃ dharmaparyāyaṃ vā tan dharmaṃ pratideśayāmi | ayaṃ pi dharmo prātideśaniko ||
uddānaṃ |
saripis [1] | tailaṃ [2] | madhu [3] | phāṇitaṃ [4] | dugdham [5] dadhi [6] | matsya [7] | māṃsaṃ [8] | idam aṣṭamaṃ | bhikṣuṇīnāṃ prātideśanikāṃ ||
śaikṣā dharmā 166
253. śaikṣā vistareṇa kartavyā yathā bhikṣuṇāṃ sarve ṣaḍvargāh sthāpayitvā haritodake |
uddānam |
nivāsanaṃ [1] | prāvaraṇaṃ [2] | susaṃvṛtaṃ [3] | cakṣuḥ [4] | śabdaṃ [5] | noccagghikā [6] | noguṇṭhikā [7] | notkṣiptikā [8] | na utkuṭuke [9] | na khambha [10] | na kāya [11] | na śīrṣa [12] | na bāhukena [13] || prathamo vargaḥ ||
uddānaṃ |
susaṃvṛtā [14] | cakṣuḥ [15] | na śabda [16] | uccagghayikā [17] | na oguṇṭhikā [18] | notkṣiptikā [19] | na osaktikā [20] | na pallatthikā [21] | na khambha [22] | na hastapādakaukṛtyena [23] | dvitīyo vargaḥ ||
uddānaṃ |
dve satkṛtya [24, 25] | samasūpa [26] | na stūpa [27] | nāvakīrṇa [28] | nāvagaṇḍa [29] | na jihvā [30] | nātimahanta [31] | nānāgata [32] | na kavaḍotkṣepaka [33] | na kavaḍacchedaka [34] | na sakavaḍena [35] | tṛtīyo vargaḥ ||
uddānaṃ ||
trayo nirlehā [36, 37, 38] | cuccu [39] | surusuru [40] | gulugulu [41] | na hasta [42] | na sittha [43] | nodhyāyana [44] | pātrasaṃjñī [45] | vijñapti [46] | chādayati [47] | na pātrodake [48] | na sasitthena [49] | caturtho vargaḥ ||
uddānaṃ |
na sthitā [50] | na niṣaṇṇā [51] | na uccāsanā [52] | upanaha [53] | na pādukā [54] | na oguṇṭhikā [55] | na saṃmukha [56] | na osaktikā [57] | na pallatthikā [58] | pūryate pañcamo vargaḥ ||
uddānaṃ |
na śastrāyudha [59, 60] | daṇḍa [61] | chatra [62] | utpatha [63] | pṛṣṭhato [64] | yāna [65] | sthitakena [66] | ṣaṣṭho vargaḥ ||
sapta adhikaraṇasamathā dharmā
dharmā anudharmā
254. saptādhikaraṇasamathā dharmā yathā bhikṣūṇāṃ |
sammukha [1] | smṛti [2] | amūḍha [3] | pratijñā [4] | tasya pāpeyaśika [5] | yo bhuyasika [6] | tṛṇaprastārako [7] ca saptamaḥ ||
dharmaś cānudharmaś ca yathā bhikṣūṇāṃ |
samāpto bhikṣuṇīnāṃ prātimokṣavibhaṅgaḥ ||
bhikṣuṇī prakīrṇaka 1
niṣadyāpratisaṃyuktaṃ
255. āryamahāsāṃghikānāṃ lokottaravādināṃ bhikṣuṇīprakīrṇakasyādiḥ |
bhagavān śrāvastīyam viharati | tāyo dāni bhikṣuṇīyo paścimaṃ prahāṇaṃ svastikaparyaṅkena niṣīdanti | athāparāye dāni bhikṣuṇīye vraṇamukhena dīrghako 'nusrotena praviṣṭo | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayet | bhagavān āha | gacchatha tāye amukaṃ bhaiṣajyaṃ detha tato so dīrghako niṣkramiṣyati | tāye dāni taṃ bhaiṣajyaṃ dinnaṃ pibanāye | so dīrghako anusrotam āgato na ca mṛto | bhagavān āha | evaṃ ca nāmā yūyaṃ svastikaparyaṅkena niṣīdatha | tena hi na kṣamati svastikaparyaṅkena niṣīdituṃ | niṣadyāpratisaṃyuktaṃ | na kṣamati bhikṣuṇīye paryaṅkena niṣīdituṃ | atha khalv ekinā padena paryaṅko baddhavyaḥ | aparāya pārṣṇikāya vraṇamukhaṃ pithayitavyaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī svastikaparyaṅkena niṣīdati vinayātikramam āsādayati | idam ucyate niṣadyāpratisaṃyuktaṃ ||
bhikṣuṇīprakirṇaka 2
kaṭhinapratisaṃyuktaṃ
256. bhagavān śrāvastīyam viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo kaṭhine cīvaraṃ nikṣipiya sīvanti | aparāye bhikṣuṇīye vaṃsavidalikāya vraṇamukhena kṛtaṃ rudhiram utpāditaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | bhagavān āha | tena hi na kṣamati kaṭhine niṣīdituṃ | kaṭhinapratisaṃyuktaṃ | etā dāni bhikṣuṇīyo cīvara niṣīditukāmā bhavanti | na kṣamati kaṭhine niṣīdituṃ | atha khu upasthānaśālāyām vā prāsāde vā prahāṇaśālāyām vā ākārṣān dattvā cīvarakaṃ prajñapiya sīvitavyaṃ | atha evaṃ pi na bhavati | pīṭhasya vā mañcasya vā upari prajñapayitvā sīvitavyaṃ | athaivaṃ pi na bhavati jānukānām upari sthāpayyitvā sīvitavyaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī kaṭhine niṣīdati vinayātikramam āsādayati | idam ucyate kaṭhinapratisaṃyuktaṃ

bhikṣuṇīprakīrṇaka 3
veṭhakapratisaṃyuktaṃ
257. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā dāni bhikṣuṇī saṃbahulāni strīhi sārdhaṃ nadīm ajirāvatīṅ gatvā ekānte cīvarakāṇī nikṣipiya snānāyāvatīrṇā | sā dāni pratikṛtyevottaritvā veṭhakena kāyaṃ veṭhayitvā strīṇām āha | prajāpati nidhyāpayatha māṃ | kim ahaṃ śobhāmi na śobhāmīti | tā dān āhaṃsuḥ | kim punar āryāya muṇḍāya piṇḍilikāya etena kāryaṃ | vayaṃ kāmopabhoganīyā mānārthāya evaṃ karomaḥ | kuṭumbikānāṃ priyatarikā bhaviṣyāmo ti | ārye kim etena | yaṃ tāhi strīhi avadhyāpitaṃ taṃ dāni bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | pe | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande yāvat tena hi na kṣamati veṭhakena kāyaṃ veṭhayituṃ | veṭhakapratisaṃyuktaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī veṭhakena paṭṭakena vā kāyaṃ veṭhayati vinayātikramam āsādayati | atha dāni paṭṭikāya vā lohakena vā kāyaṃ veṭhayati | na kṣamati dvir api vellakaṃ trir api vellakaṃ veṭhayituṃ | atha khu eka parivellakaṃ veṭhayitavyaṃ | atha dāni vātena pārśvaṃ gṛhītaṃ bhavati | gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā bhavati kiñcāpi paṭṭakena kāyaṃ veṭhayaty anāpattiḥ | idam ucyate veṭhakapratisaṃyuktaṃ