Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhela Samhita · Chapter 8.7

8.7.1

phalamātraṃ nirūheṣu śreṣṭham āhur manīṣiṇaḥ /
teṣāṃ tu madanaṃ śreṣṭhaṃ pravadanti cikitsakāḥ //

8.7.2

jīmūtakaṃ praśaṃsanti keciddhāmārgavaṃ tathā /
kṛtavedhanam ity eke kuṭajaṃ prāhurapyatha //

8.7.3

garhitā ssarva evaite vādāḥ pratyekaśaḥ smṛtāḥ /
bheṣajānāṃ ca saṅghāto nirūheṣu praśasyate //

8.7.4

vātapittakaphagnāṃstu nirūhāṃś cānupūrvaśaḥ /
vyākhyāsyāmo yathānyāyaṃ sannipātahitāś ca ye //

8.7.5

dvai pañcamūlyau kolāni naladaśśuṣkamūlakam /
dvipalīnāni sarvāṇi jaladroṇe vipācayet //

8.7.6

aṣṭabhāgāvaśeṣaṃ tu kaṣāyamavatārayet /
kalkapeṣyāṇi cemāni bheṣajāni samāvapet //

8.7.7

nikuñcikāṃ kharapuṣpāṃ pippalīṃ saindhavaṃ vacām /
trapusorvārubījāni śatapuṣpāṃ yavānikām //

8.7.8

kuṣṭhaṃ ca tagaraṃ caiva yaṣṭīmadhukam eva ca /
sakṣīrassakaṣāyaś ca sagomūtraśca kīrtitaḥ //

8.7.9

satailaś ca nirūhaḥ syādvātarogavināśanaḥ /
paṭolapatramūlaṃ ca picumandaṃ śatāvarīm //

8.7.10

trāyamāṇāṃ balāṃ rāsnāṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām /
guḍūcīṃ triphalāṃ śyāmāṃ sāribāṃ vaṃśakatvacam //

8.7.11

dvipalīnān pṛthagbhāgān pūrvakalpena sādhayet /
madhukaṃ vaṃśakaphalaṃ śatapuṣpāṃ durālabhām //

8.7.12

mahāsahāmaṃśumatīṃ kalkaṃ kuryāt pṛthak pṛthak /
kṣīreṇātha kaṣāyeṇa ghṛtena madhunā tathā //

8.7.13

kalpamiśraḥ sumathito nirūhaḥ pittanāśanaḥ /
daśamūlī karañjau dvau dantī citrakam eva ca //

8.7.14

ekāṣṭhīlā turaṅgī ca triphalā devadāru ca /
pūtikaṃ rauhiṣaṃ śyāmā mūrvā rājatṛṇāni ca //

8.7.15

pṛthak pañcapalānetān sādhayetsarvakalpavit /
adhobhāgordhvabhāgdravyaissādhayetsādhu yojitaiḥ //

8.7.16

mūtratailayutaḥ śreṣṭhaḥ nirūhaḥ śleṣmanāśanaḥ /
aśvagandhāṃ balāṃ rāsnāṃ śvadaṃṣṭrāṃ sapunarnavām //

8.7.17

paṭolapañcamūlyau ca bhārṅgīṃ śyāmāṃ śatāvarīm /
guḍūcīṃ triphalāṃ śigruṃ karṇikāyāḥ phalāni ca //

8.7.18

uśīraṃ rajanīpatraṃ pūtikaṃ kattṛṇāni ca /
pṛthak pañcapalānetān khaṇḍaśaśchedayed bhiṣak //

8.7.19

jaladroṇe vipaktavyamaṣṭabhāgāvaśeṣitam /
madhukaṃ śatapuṣpāṃ ca saindhavaṃ sarṣapān guḍam //

8.7.20

hapuṣāmajamodāṃ ca madanasya phalāni ca /
vacāmaśokabījāni pippalīkuṣṭham eva ca //

8.7.21

etāni kalkapeṣyāṇi bheṣajāni pṛthak pṛthak /
kṣīratailasamāyukto ghṛtamūtrasamanvitaḥ //

8.7.22

khajena mathitaḥ pūtaḥ sa nirūhaḥ praśasyate /
ekena yadi vā dvābhyāṃ tribhir vātipramāṇataḥ //

8.7.23

kiṃcinnyūnātiriktaṃ vā jñātvā vyādhibalābalam /
kuryāt , viṃśativarṣāṇāṃ tatra prasthapramāṇataḥ //

8.7.24

atha dvādaśavarṣāṇāmardhaprasthaṃ prayojayet /
kaṣāyakuḍavaṃ cātra ṣaḍvarṣāṇāṃ prayojayet //

8.7.25

yuktaṃ lavaṇatailabhyāṃ kṣīreṇa madhunā tathā /
kaṣāyavastiṃ kurvīta svehād dviprasṛtaṃ bhiṣak //

8.7.26

prasṛtaṃ madhyame kuryāt prasṛtārdhaṃ kanīyasi /
nātiśītaṃ na vātyuṣṇaṃ kaṣāyam upakalpayet //

8.7.27

vāyuḥ kupyati śītatvād atyuṣṇaṃ tu gudaṃ dahet /
atisāndrātigrathito doṣeṇa sa hi mūrchati //

8.7.28

madapravego bhavati vyāpaccāsyopajāyate /
athavāpi tanuryasya kaṣāyo yojito bhavet //

8.7.29

so ' lpaṃ harati doṣaṃ ca na ca saṃśodhayed gudam /
parikartaṃ ca śūlaṃ ca janayec ca pravāhikām //

8.7.30

atyarthamadhuro datto vidagdhaḥ stambhaved anām /
grahaṇīṃ raktamarśāṃsi pāṇḍurogaṃ bhagandaram //

8.7.31

atitīkṣṇas tu duryuktaḥ kṣipraṃ pratinivartate /
na nirharati doṣāṃś ca jvaraṃ mūrchāṃ karoti ca //

8.7.32

jvaritaṃ dahyamānaṃ ca mūrchamānaṃ ca mānavam /
śītairmadhurasaṃyuktairyojayetkṣīravastibhiḥ //

8.7.33

yasyātha lavaṇaḥ koṣṭhe nirūhaḥ paittikīṃ rujām /
janayet tatra peṣyaṃ syānmadhureṇa nirūhaṇam //

8.7.34

nirūho madhuro yasya śleṣmāṇaṃ parikopayet /
kaṭukaiś ca kaṣāyais taṃ nirūhedyasya mārutaḥ //

8.7.35

prakupyedadhikaṃ tatra mārutaghnaṃ nirūhaṇam /
tasmāllavaṇayuktāni dravyāṇi madhurāṇi ca //

8.7.36

bhiṣagdadyānna śītāni tathoṣṇāni vivecayet /
pitte śīto nirūhaḥ syāduṣṇas tu kaphavātayoḥ //

8.7.37

praśleṣmaṇi pravāte vā pyuṣṇamāsthāpanaṃ bhavet /
madanasya phalaṃ piṣṭvā tailenācchena sādhayet //

8.7.38

tannirūhe praṇaṃsanti phalatailaṃ cikitsakāḥ /
gomūtrayuktametat tu phalatailanirūhaṇam //

8.7.39

nirūhaṃ lavaṇaṃ kuryāc chreṣṭhamānāhabhedanam /
bilvairaṇḍaphalaṃ vāpi paced dviprasthasammitam //

8.7.40

amlaṃ salavaṇaṃ sādhyamaṣṭabhāgāvaśeṣitam /
kaṣāye tatra pīlūni kalkapeṣyāṇi yojayet //

8.7.41

phalatailayuto vastirdeya ānāhabhedanaḥ /
eṣa sarvānudāvartān śophagulmān bhinatty api //

8.7.42

athaiva vastirādhmānamudāvartaṃ vināśayet /
oṣṭhajihvaṃ pṛṣṭhaccūrṇaṃ bṛhatīṃ kaṇṭakārikām //

8.7.43

candanaṃ padmakaṃ caiva vṛntaṃ puṣpaṃ ca śālmaleḥ /
khaṇḍitānāṃ yavānāntu kuḍavaṃ tatra yojayet //

8.7.44

tadaikadhyaṃ pacet sarvaṃ jale cāṣṭaguṇe bhiṣak /
ghṛtena madhunā caiva picchāṃ saṃyojya śaktitaḥ //

8.7.45

nirvāhikāyāṃ śaṃsanti picchāvastim imaṃ budhāḥ /
atas tu ṣoḍaśī caiva pale dve ca punarnave //

8.7.46

kaṭāhake pañcamūlīṃ yavaiḥ saha vipācayet /
upodakāyāḥ kṣuṇṇāyāḥ svarasaṃ ca supīḍitam //

8.7.47

yuktaṃ tena kaṣāyeṇa ghṛtena saha yojayet /
mākṣikeṇa ca saṃyukto vastis tu yavamūrcchitaḥ //

8.7.48

picchāvastir iti khyātaḥ śūle nirvāhikāsu ca /
taruṇaṃ śiṃśupāpatraṃ karbudārasya pallavam //

8.7.49

kṣuṇṇaissaha yavaissiddhaiḥ saṃpiṣṭo ghṛtasaṃyutaḥ /
mākṣikakṣīrasaṃyuktaḥ sa vastir yavamūrcchitaḥ //

8.7.50

nirvāhikāṃ vātaśūlaṃ kṣatakṣīṇasya nāśayet /
ete nirūhā vyākhyātāḥ sarvarogavināśanāḥ /
vyākuleṣu vikārais tu tān bhiṣak saṃprayojayet // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele saptamo ' dhyāyaḥ // /
/aṣṭamo ' dhyāyaḥ // athāto daśavyāpadāmāsthāpanānuvāsanasiddhiṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /

Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc