Bhela Samhita · Chapter 8.8

snehavastirnirūhaś ca dvividhaṃ yāti vibhramam /
na yujyate vā duryukto yukto vāpy atipūryate //

teṣāṃ vipratipannānāṃ vastīnāṃ vyāpado daśa /
tāsāṃ rūpaṃ cikitsāṃ ca pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ //

na māti vā gude yukto vātādigadapīḍite /
purīṣeṇāvṛte vāpi sa na gāḍhaṃ prapīḍitaḥ //

arśasā pratisaṃruddhaḥ śleṣmaṇā pihite gude /
guruyantrayuto vāpi netre vā jīrṇasarpite //

na gacchati gude vastirvibhrānteṣu ca dhātuṣu /
tam ayogam iti brūyādatiyogaṃ nibodha me //

vātābhibhūtapitte vā śleṣmaṇā vā ' hitaśinaḥ /
purīṣeṇābhibhūtaś ca dūraṃ cātiprapīḍitaḥ //

na pratyāyātyadho vastirbhītasyonmathitasya vā /
gudavalyāṃ tṛtīyāyāmarśobhir vā nivāritaḥ //

virecitasya vāntasya madyaśokākulasya ca /
na pratyāyāty adho vastirūrdhvaṃ vātipravartate //

teṣām upadravā ghorā jāyante vastivibhramāt /
jīvādānaṃ tṛṣācchardiḥ hṛdrogaḥ śvayathus tathā //

śūlamarśāṃsi pāṇḍutvaṃ śvāso ' tha parikartikā /
eṣāṃ pratyekaśo rūpaṃ cikitsāṃ ca nibodha me //

gurukoṣṭhasya rūkṣasya bahudoṣasya dehinaḥ /
asnigdhasya guruvyādheryadi vastiḥ pradīyate //

atyalpo vātha rūkṣo vā śītavīryauṣadhastathā /
lavaṇasneharikto vā tanussāndro ' tha vā bhṛśam //

sambaddhabahudoṣasya doṣān utkleśayaty api /
tatrasthā yatra sarpanti doṣāste pīḍitā bhṛśam //

kaṭāvasthyūrujaṅghe ca pādapṛṣṭhodare tathā /
prasyandante bhavec cāsya saśūlamudakodaram //

vastiśūlamudāvarto gudaśoṣo jvaras tathā /
niṣṭhīvakāsahṛllāsā bhaktadveṣo vivarṇatā //

snigdhasya tasya svinnasya saṃkaraprastarādibhiḥ /
nirūhaṃ kārayet tīkṣṇamamoghāprativāraṇam //

bilvāgnimanthasyonākakāśmaryāśca sapāṭalāḥ /
rāsnā balāgokṣurakayavakolakulutthakāḥ //

etat sarvaṃ samāhṛtya jaladroṇe vipācayet /
caturbhāgāvaśiṣṭaṃ taṃ kaṣāyamavatārayet //

kalkena sarṣapāṇāṃ ca pīlūnāṃ madanasya ca /
sayavāsakaṣāyaṃ tu tattailalavaṇena ca //

mūtrāṇi ca yathālābhamatha samyaṅ nirūpayet /
yathā tṛtibalā /.. /.. /.. /.. //

tatra vāditraśabdāṃś ca śreyasaś ca svanānapi /
śāntiṃ puṇyāhaghoṣāṃś ca kuryāc cāpi pradakṣiṇam //

taṃ nidhāya śubhe kumbhe vastiṃ dadyāt pramāṇataḥ /
devaprasādato vastirarditānāṃ mahāguṇaḥ //

sarvarogaharo vṛṣyaḥ kṣatakṣīṇarujāpahaḥ /
vātapittasamutthānā rogā ye parikīrtitāḥ //

kāsadāhajvarādyāṃstānnāśayed aviśaṅkitaḥ /
tribhāgamākṣiko hyeṣa valīpalitanāśanaḥ //

rūpavarṇakaraḥ puṃsāṃ balamāṃsavivardhanaḥ /
śatāvarīṃ sahacaraṃ rāsnāṃ gokṣurakaṃ balām //

śataṃ śataṃ kalpayitvā toyadroṇaśate pacet /
droṇāvaśeṣitaṃ tac ca paripūtaṃ nidhāpayet //

barhikukkuṭahaṃsānāṃ māṃsāny api pṛthak pṛthak /
vasā māhiṣavārāhameṣāṇāṃ prasthasammitam //

vidāryāmalakekṣūṇāṃ rasaprasthāḥ pṛthak pṛthak /
tatra tailaghṛtaprasthau kṣīramaṣṭaguṇaṃ bhavet //

tadgomayāgninā yuktyā kalkenānena sādhayet /
tugākṣīryāmalakyau ca drākṣāmadhukacandanaiḥ //

madhūlikāpaṭolābhyāṃ patraṃ nīlotpalasya ca /
viśālāṃ ca mṛṇālaṃ ca kapikacchuphalāni ca //

kharjūraudanapākyau ca śītapākīṃ nidigdhikām /
salāmajjatvacaṃ patraṃ hvīberaṃ samahāsaham //

jīvakarṣabhakau medāṃ pippalīś cāpi saṃharet /
tatsiddhaṃ śītalīkṛtya kṣaudraprasthe niyojayet //

tatra vāditraśabdāṃś ca kuryāt svastyayanāni ca /
gajaskandhaṃ samāropya śvetacchatrānupālitam //

celāvṛtaṃ ca kurvīta sādhuśabdāṃś ca sarvaśaḥ /
tato ' smin dāpayed vastiṃ puṇye ' hani rasāyanam //

vastinānena dattena gacchennārīśataṃ naraḥ /
na vātra yantraṇā kāciduktā nārīvihāragā //

vṛṣyo balakaro vastirāpta āyurvivardhanaḥ /
valīpalitakhālity aṃ sevamāno niyacchati //

ṣaṇḍāṃś ca puruṣān kuryāllakṣaṇāḍhyān guṇānvitān /
kṣīṇān kṣatānnaṣṭaśuklān viṣamajvarapīḍitān //

yonīnāṃ vyāpado vandhyāṃ vastireṣa niyacchati /
guḍūcīsvarasaprasthaṃ grāhayed yantrapīḍitam //

śatāvarīrasaprasthaṃ tadvatsahacarasya ca /
vidāryāmalakekṣūṇāṃ drākṣākharjūrayor api //

pṛthak kuryād rasaprasthaṃ prasthau dvau tailasarpiṣoḥ /
ājamāhiṣagavyāni kṣīrāṇi dviguṇāni ca //

kṣuṇṇapiṣṭāni cemāni peṣayitvā vipācayet /
vadhūṭikāmuccaṭāṃ ca madhukaṃ pippalīm api //

śṛṅgāṭakaṃ puṣkarikāṃ kāṇḍaṃ nīlotpalasya ca /
jīvakarṣabhakau medāṃ balāṃ nīlotpalāni ca //

tugākṣīrīṃ mahāmedāṃ puṇḍarīkasya kesaram /
vṛṣameṣacakorāṇāṃ haṃsakukkuṭayor iha //

jīvañjīvakamattākṣakurarīkrauñcabarhiṇām /
vasā majjā ca sattvānāṃ meṣamāṃsarasaissaha //

tribhāgaṃ mākṣikaṃ caiva yuñjyāt samyagvipācite /
śaṅkhabherīninādaiś ca paṭahair vā murīsvanaiḥ //

āropayed gajaskandhe śvetacchatradhvajāyutam /
siddhānāṃ paramaṃ devaṃ maharṣigaṇasevitam //

śaraṇaṃ sarvabhūtānāmarcayed vṛṣabhadhvajam /
āśīrbhir maṅgalāśaṃsistutibhir devatārcanaiḥ //

rasāyanāni sidhyanti viparītāni cānyathā /
taṃ snehaṃ gamayed vastiṃ rāsāyanikam uttamam //

athāhāravihāreṣu na cainaṃ yantrayed bhiṣak /
vyāpannayonayo vandhyā raktagulminya eva ca //

yā vā ' patyaṃ mṛtaṃ sūte yāś ca naṣṭārtavās tathā /
naṣṭaśuklakṣatakṣīṇā viṣamajvarapīḍitāḥ //

prakṣīṇamāṃsarudhirā valīpalitapīḍitāḥ /
āśu praśamayed rogān tānāyurmāṃsavardhanam //

rasāyanam idaṃ śreṣṭhaṃ narāṇāmamṛtopamam /
rasāyanavidhānāni proktāny etāni yāni ca //

sahasraśatapākāni kāryāṇi vibhave sati /
madhukaṃ saindhavaṃ kuṣṭhaṃ śatapuṣpā hareṇavaḥ //

madanāni ca rāsnā ca bhārṅgī, nīparakajvalam /
mari /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. //

māyūraṃ kaukkuṭaṃ vāpi veśavāraṃ sukuṭṭitam /
sahitaṃ daśamūlyā tu jaladroṇe vipācayet //

rasasya tasya pūtasya prasthārdhaṃ ca pradāpayet /
vasātailaghṛtānāṃ tu madhunaḥ prasṛtadvayam //

hapuṣāśatapuṣpāṇāṃ mustānāṃ cāpi kārṣikam /
kalkapeṣyaṃ punardadyādvastiṃ salavaṇaṃ sukham //

pādagulphorujaṅghāsu trikavaṅkṣaṇabastiṣu /
śiśne vṛṣaṇayoś caiva vātarogaṃ niyacchati //

mṛgāṇāṃ tittirāṇāṃ ca tathaiva bilavāsinām /
ānūpānāṃ khagānāṃ ca kalpamevaṃ prayojayet //

tulyaṃ madhu ca tailaṃ ca tasmād uṣṇodakaṃ samam /
dvau karṣau śatapuṣpāṇāṃ karṣaś ca lavaṇottamaḥ //

eṣa rāsāyano vastirdīpanīyo ' tha bṛṃhaṇaḥ /
balavarṇakaro vṛṣyo yāpano nirupadravaḥ //

gulmodavartitādhmānapramehakṛmikoṣṭhinām /
nityaṃ gāḍhapurīṣāṇāṃ vastireṣa hitaḥ smṛtaḥ //

ghṛtaṃ madhu ca tailaṃ ca teṣāṃ mānaṃ samaṃ bhavet /
pūrvakalkena deyāni sa vastirbalavarṇakṛt //

vastau meḍhragate doṣe vastyasātmyacikitsite /
paittike mūtrakṛcchre ca pittavyādhiṣu cottamaḥ //

tulyaṃ ghṛtamatha kṣaudraṃ tayor māṃsarasassamaḥ /
akṣamātraṃ ca mustānāṃ sa vastiḥ pūrvakalpavat //

gulphorujānupṛṣṭheṣu sarvataḥ stambhiteṣu ca /
balāsapādaharṣeṣu vastiḥ praśamanaḥ smṛtaḥ //

vastau vṛṣaṇameḍhreṣu śūlamāśu niyacchati /
trikajānūrupṛṣṭhādivedanāṃ cāpakarṣati //

mṛdutvānna nivatante kṣubhyante vastayaś ca vā /
tīkṣṇairāsthāpanaṃ kāryaṃ kṣipraṃ pratinivartayet //

mṛdutvād yāpanānāṃ tu kecidvibhramabhīravaḥ /
dīpanānāṃ kaṣāyeṇa yojayanti cikitsakāḥ //

evamanyeṣu vibhrāntau sanirūheṣu vā punaḥ /
vastayaḥ kalpadṛṣṭā hi yathā kāle sukhāvahāḥ //

kṣīṇātiriktā dūṣyante tasmād yogaṃ samāharet /
nityaṃ nārīvihārāṇāṃ kṣīṇānāmalparetasām //

evam eva vidhānaṃ ca retobalavivardhanam /
svecchāvihārān vakṣyāmi vastīn śuklavivardhanān //

rasaḥ karkaṭakānāṃ tu śarkarāmastusaṃyutaḥ /
ghṛtasaubarcalayuto vastirvṛṣyatamaḥ smṛtaḥ //

haṃsasārasalāvānāṃ tittirikrauñcabarhiṇām /
kalpenānena kartavyā vājīkaraṇavastayaḥ //

payaḥ kukkuṭamāṃsena vipakvaṃ madhusaṃyutam /
caṭakāṇḍarasaś caiva kukkuṭāṇḍarasastathā //

ghṛtamākṣikasaṃyuktaḥ śarkarāsaindhavairyutaḥ /
eṣa vastiḥ smṛto vṛṣyaḥ māṃsaśuklavivardhanaḥ //

yataś śataṃ vā ṣaṣṭiṃ vā nārīr gacchati mānavaḥ /
eṣa varṇabalotsāhaḥ sthavire ' pi pradṛśyate //

timiṅgile vā makare pāṭhīne nakramīnayoḥ /
dugdhaṃ kūrme athakumbhīre kalpayecchiśumāravat //

vārāhabastavṛṣaṇau vṛṣaṇau govṛṣasya ca /
caṭakarkaṭakāṃś caiva kṣīreṇa saha sādhayet //

tannirūhaṃ tu śukreṇa bastānāmatha miśrayet /
uccaṭekṣurakaṃ cātra kalkapeṣyaṃ samāvapet //

ghṛtamākṣikasaṃyuktaṃ praṇītaḥ śarkarāyutaḥ /
kiṃcillavaṇito vastir gamayet strīśatāny api //

eṣa nārīvihārāṇāṃ bahvantaḥ puravāsinām /
retobalakaraḥ śreṣṭhaḥ krīḍāvastiranuttamaḥ //

ātmaguptāphalaiḥ kṣīram uccaṭekṣurakaiḥ śṛtam /
bhojane vānupāne vā vṛṣyārthaṃ samprayojayet //

rasāyanā vastayas tu ye mayā pūrvadarśitāḥ /
tān etair māṃsaniryūhair yojayet kalpakalpitān //

babhrusūkarakhaḍgāś ca chāgagomahiṣās tathā /
krauñcakāraṇḍavāḥ krauñcacakravākabakāstathā //

nirūhameṣāṃ saṃhṛtya lābhatassādhu yojayet /
kṣīraṃ panasabījāni kapikacchūphalāni ca //

uccaṭekṣurabījāni madhukaṃ tālamastakam /
pippalyaśśāribā drākṣā kharjūro madanāny api //

jīvakarṣabhakau medā bījaṃ nīlotpalasya ca /
garbheṇānena saṃsiddhaṃ caṭakāṇḍarasāyutam // Bhṣ8.8. /
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ /.. /.. /.. /.. /.. //
-------------------------------------------------------------------------