Bhela Samhita · Chapter 8.1

riktakoṣṭhasya vamane mārutaḥ samprakupyati /
plīhā pracalati sthānāttasmād doṣānnihantyasūn //

peyāṃ maṇḍaṃ pibettasmāt susnigdhaṃ lavaṇānvitam /
saumye tithau muhūrte ca nakṣatre karaṇe śubhe //

śuklavastraḥ śucirbhūtvā hyarcayitvā dvijanmanaḥ /
tato ' smai vamanaṃ deyaṃ pūjayitvā bhiṣagvarān //

prāṅmukhena tu pātavyaṃ nivāte śaraṇe śubhe /
na cāsya kuryād āyāsaṃ maṇḍaṃ bhojyaṃ praśasyate //

vidhireṣa bhavetkāryo vamane ca virecane /
niṣkvāthasya trayaḥ prasthāḥ māgadhās tu kanīyasi //

jyeṣṭhe tu puruṣe jyeṣṭhaṃ vamanaṃ na kanīyasi /
catuḥprasthaṃ tu madhyaṃ syājjyeṣṭhaṃ prasthās tu te nava //

kanīyo madhyamaṃ jyeṣṭhaṃ trividhāni pṛthak pṛthak /
apītapūrvaṃ vamanaṃ vireko vāpi yena tu //

kanīyasā pramāṇena parīkṣeta ca buddhimān /
tripalaṃ śreṣṭham ākhyātaṃ kanīyas tu palaṃ bhavet //

madhyaṃ dve pale vidyāditi me niścitā matiḥ /
viṣakuṣṭhahatā ye tu kāsaśvāsaprapīḍitāḥ //

taruṇā balavantaś ca vāmayed uttamena tān /
madhyame prāṇavayasi madhyamaṃ tatra kārayet //

kanīyasi kanīys tu tathā prāṇe kanīyasi /
viparītaṃ prayuñjāno na rogānvijayiṣyati //

upadravānvā janayed āturaṃ vā vināśayet /
aṅkolasyātha nimbasya niṣkvāthaṃ sādhu yojayet //

sarpiṣā bheṣajaiścemaiḥ sukhoṣṇaṃ śītam eva vā /
madanasya phalaṃ piṣṭvā devadālīphalaissaha //

nimbapatrāṇi sārdrāṇi saindhavaṃ maricāni ca /
saindhavena samāyuktaṃ takramaṇḍena vā punaḥ //

bandhujīvo ' tha pippalyo madanaṃ sarpireva ca /
tatkaṣāyeṇa saṃyuktaṃ pradhānaṃ vamanauṣadham //

madanaṃ bandhujīvaś ca śatapuṣpā śukānanā /
saindhavena samāyuktaṃ pradhānaṃ vamanauṣadham //

madanasya ca patrāṇi puṣpāṇi saphalāni ca /
saindhavaṃ bandhujīvaś ca rājakośātakāni ca //

evaṃ pracchardano yogaḥ pradhānaṃ vamanauṣadham /
śreṣṭhaś ca viṣayukteṣu kāsaśvāse tu pūjitaḥ //

yadā tu vamanaṃ pītaṃ na chardayati mānavam /
kiṃ tatra bheṣajaṃ kuryāt kathaṃ vaidyaḥ samācaret //

darśayet tasya tu bhiṣak pālitāni pṛthak pṛthak /
makṣikākeśacūrṇāni tac ca maṇḍe niyojayet //

etena tu prayogeṇa kṣipraṃ chardayate naraḥ /
eṣā kriyā samākhyātā durbalānāṃ viśeṣataḥ //

hṛdayaṃ pṛṣṭhadeśaṃ ca vigṛhya ca vamen naraḥ /
tathāsya calati sthānātpītaṃ hy asminnupakrame //

kaphaṃ hi pūrvaṃ vamati tataḥ pittamanantaram /
pittasthānte bhavedvātaḥ tato vamati śoṇitam //

lakṣaṇāni tu vakṣyāmi samyagvāntasya dehinaḥ /
laghurāmāśaye śuddhirhṛcchuddhiś cāpy atandritā //

kṣutpipāse yathākālaṃ srotaḥśuddhiryathāgnitā /
ślaiṣmikāṇāṃ ca sarveṣāṃ vyādhīnāṃ vinivartanam //

na ca vairasyamāsyasya samyagvāntasya lakṣaṇam /
hṛllāso ' tha sirāharṣo manyā kaṇṭhaś ca dīryate //

atyudgārastamaḥ kāso hikkā śvāsaḥ svarakṣayaḥ /
vātajvaraḥ śuṣkavamistṛṣṇā śūlo hy anidratā //

āsyahṛcchoṣaṇaṃ caiva kṣatāc ca rudhirāgamaḥ /
indriyāṇyuparudhyante mūrcchā cāsyopajāyate //

hanustambhaś ca kampaś ca hyativānte pravartate /
ūrdhvaraktī pramehī ca gulmī cārśobhagandarī //

udarī pāṇḍurogī ca hṛdrogī kṛmikoṣṭhakaḥ /
apasmārī viṣārtaś ca śophastambhaś ca vātikaḥ //

viṣamajvaravīsarpī vātaśoṇitikaś ca yaḥ /
arśo ' tiviṣamāgniś ca kuṣṭhaśvayathupīḍitaḥ //

udāvartī tathonmādī pipluvyaṅganipīḍitaḥ /
pittaśleṣmasamutthānā vyākulā ye ca dhātavaḥ //

sannipātasamutthāś ca yoniduṣṭāś ca yāḥ striyaḥ /
śūlārtā raktagulminyo yāś ca saumyena pīḍitāḥ //

asnigdhāraktatāṅgānāṃ lāghavaṃ gātramārdavam /
hṛdayodgāramūtrāṇāṃ śuddhirvātānulomataḥ //

prasannasvaravarṇatvaṃ bubhukṣā vyādhinigrahaḥ /
śleṣmaṇā ca svayaṃ sthānaṃ suviriktasya laksaṇam //

udaraṃ vātasampūrṇaṃ kaṇḍūmaṇḍalasambhavaḥ /
piṭakājanma gātreṣu bhramaṇaṃ jvarasamplavaḥ //

hṛdayāveṣṭanaṃ vahneḥ sādassyāt kukṣigauravam /
kṛcchraviṇmūtravātatvaṃ durviriktasya lakṣaṇam //

pārśvaśūlaṃ gudabhraṃśaḥ śākhāsaṃkocasambhramaḥ /
vātavṛddhirvisaṃjñatvaṃ gudaśūlastṛṣā klamaḥ //

śūnyatā jarjarībhāvastataścimacimāyanam /
rūpāṇyativiriktānāṃ śūlaḥ śophaś ca jāyate //

gaurave durviriktasya yadajīrṇaṃ tadullikhet /
sātmyaṃ tu peyaṃ bhaiṣajyaṃ nirūho gāḍhavarcasām //

rūpāṇyativiriktasya haretkṣīraghṛtādibhiḥ /
snehaiścaivopanāhaiś ca sābhyaṅgaiś ca bhiṣagjayet // /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. // dvitīyo ' dhyāyaḥ // /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /..