Bhela Samhita · Chapter 6.8

pañconmādās samākhyātā nidāneṣu savistarāḥ /
saliṅgāssasamucthānāḥ śṛṇu teṣāṃ cikitsitam //

cittabuddhīnriyāṇāṃ hi teṣām api viceṣṭitam /
śirastālvantaragataṃ sarvendriyaparaṃ manaḥ //

tatrasthaṃ taddhi viṣayānindriyāṇāṃ rasādikān /
samīpasthān vijānāti trīn bhāvāṃś ca niyacchati //

sumanaḥprabhavaṃ cāpi sarvendriyamayaṃ balam /
kāraṇaṃ sarvabuddhīnāṃ cittaṃ hṛdayasaṃśritam //

kriyāṇāṃ cetarāsāṃ ca cittaṃ sarvatra kāraṇam /
sucittāssatpathaṃ yānti duścittās tu vimārgagāḥ //

viditaṃ manasā cittamālabhya prabhavet tataḥ /
tato buddhiḥ prabhavati kāryākāryavicārikā //

śubhāśubhaṃ hi kurvāṇā bodhanaṃ buddhiriṣyate /
bodhanāc cāpi bodhyasya naro budha ihocyate //

sā buddhiḥ paramātmā ca sa śarīre prakīrtitaḥ /
yathā kṛtī karmakaraḥ kriyāṃ yojayate nṛṣu //

manasaścittabuddhīnāṃ sthānāny etāni karma ca /
sandūṣitānāṃ teṣāṃ tu śṛṇu hetumataḥ param //

ūrdhvaṃ prakupitā doṣāḥ śirastālvantare sthitāḥ /
manaḥ sandūṣayanty āśu tataścittaṃ vipadyate //

citte vyāpadamāpanne buddhirnāśaṃ niyacchati /
tatas tu buddhivyāpattau kāryākāryaṃ na budhyate //

evaṃ pravartate vyādhirunmādo nāma dāruṇaḥ /
tasmād viśeṣaṃ vakṣyāmi hyunmādamadayor api //

śokātkopāttathā harṣād dravyāṇāṃ ca vināśanāt /
calite cittamanasi madamāśu niyacchati //

pradhyāyati prasvipiti roditīhānimittataḥ /
hasatyakasmānnidrāluralpavāṅ nityam utsukaḥ //

trastaḥ śarīrī krodhano nirapatrapaḥ /
purastādavalokī ca na yathāvṛtta eva ca //

paruṣatvaṃ tathā lomnāmāvilaṃ cakṣuṣorapi /
etāni yasya rūpāṇi sa mado nāma kīrtitaḥ //

vivardhamānas tu mada unmādatvaṃ niyacchati /
savātikāni rūpāṇi śleṣmapittodbhavāni ca //

unmādastūcyate dhīraiḥ sannipātātmakāni ca /
etallakṣaṇamuddiṣṭamunmādasya niruktitaḥ //

nidāne pūrvamuddiṣṭaṃ śṛṇu teṣāṃ cikitsitam /
snehitaṃ sveditaṃ caiva yojayetpañcakrmaṇā //

dādhikaṃ vā pibetsarpistailaṃ śairīṣam eva vā /
śatapākaṃ balātailaṃ mahāpaiśācikaṃ ghṛtam //

dādhikaṃ ca mahākṣāramunmattaḥ śīlayet tathā /
yac cikitsitam ākhyātam apasmāravināśanam //

tad eva sarvaṃ nikhileṣūnmādeṣv avacārayet /
ghātayet taṃ kaśābhiś ca vadhnīyāt tāḍayet tathā //

gajenāpyathavāśvena trāsayetpannagena vā /
punastṛṇāgninā vāpi sarvatassamavākiret //

avakīryāthavāṅgāraiḥ pradīptaiḥ pāribhadrakaiḥ /
prayuktaṃ śītalenaiva jalenābhyukṣayetpunaḥ //

prasārayed vā sariti saraṇe vā nirodhayet /
bubhukṣayā śoṣayed vā kūpe prakṣipya mānavaḥ //

apūrvā bhīṣayeyustaṃ puruṣāḥ śastrapāṇayaḥ /
vitrāsayeyurvaidyāstaṃ trāsanais tu pṛthagvidhaiḥ //

trāsāstīvrā hi kurvanti cittasya vikṛtiṃ bhayāt /
bhayam eva tu cittasya mānavānarthamucyate //

prakṣiptacitto vicaret trāsyamāno ' pi śastrataḥ /
kumārabṛndānugatastamasādhyaṃ vinirdiśet //

tāpanāñjananasyaiś ca kṣāraiḥ kṣārāgadair api /
proktairapasmāraharair unmādaṃ samupācaret //

purāṇaṃ pāyayeccainaṃ sarpirunmādanāśanam /
sthitaṃ varṣaśataṃ śreṣṭhaṃ kumbhasarpistaducyate //

pānābhyañjananasyeṣu hitamunmādināṃ sadā /
kāñjikaṃ laśunaṃ caiva bastamūtreṇa peṣavet //

unmādināṃ prayogo ' yaṃ purāṇaghṛtasaṃyutaḥ /
etāḥ kriyāḥ prayuñjīta vaidyaḥ kāyacikitsakaḥ //

śāntikarmāṇi homāṃś ca kuryād bhūtacikitsakaḥ /
iṣṭayaḥ śāntikarmaṇi homāḥ svastyayanāni ca /
vedoktāḥ karmavidhayaḥ kāryāśconmādanāśanāḥ // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele cikitsite aṣṭamo ' dhyāyaḥ // // navamo ' dhyāyaḥ // athāto ' pasmāracikitsitaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /