Bhela Samhita · Chapter 6.5

pañca gulmāḥ samuddiṣṭā nidāneṣu savistaram /
gulmatvaṃ teṣu vakṣyāmi cikitsāṃ tu pṛthak pṛthak //

mārutaḥ kupito dehe srotāṃsyunnahya sarvaśaḥ /
abhyāgatya dūṣayati pūrvaṃ pittaṃ kaphaṃ tataḥ //

dūṣayatyatha raktaṃ ca medo māṃsaṃ vidhāvati /
sa saṅghātasthirībhūto gulmatvam upapadyate //

duṣṭānāṃ hantukāmānāṃ paraṃ prāṇabhṛtāṃ yathā /
hastyaśvarathayānānāṃ saṃghāto gulma iṣyate //

evaṃ dehe rasādīnāṃ dhātūnāṃ viprakarṣaṇam /
saṃsargo gulma ity uktaḥ saṃghāto gulma ucyate //

stambinistambinīnāṃ tu vallīnāṃ vīrudhām api /
saṃghāto gahanaṃ gulmaḥ tadvad gulmas tu dehinām //

amūrtatvād dhi vātasya saṃvittirnopajāyate /
sandhāya pittaśleṣmāṇau māruto gulmatāṃ vrajet //

madhūcchiṣṭamayaṃ piṇḍaṃ cinvanti bhramarā yathā /
tathā koṣṭheṣu pavano dhātūṃstānvicinoty api //

sthānāni tasya gulmasya śaṃmanti gurulāghavam /
kukṣikastigato gulmo vātabhūyiṣṭha ucyate //

sa vātagulmarūpāṇi kuryāt sthānavaśena tu /
tathaiva pittasthānasthaḥ pittarūpāṇi darśayet //

evaṃ śleṣmaṇi rakte ca sannipāte ca sarvaśaḥ /
sarveṣāṃ sannipāte tu svaṃ svaṃ rūpaṃ nidarśanam //

āganturdūṣayatyatra dhātuṃ sthānastha ulbaṇaḥ /
cikitsitaṃ tu sthānasya sa hi tatra balādhikaḥ //

yadi vastigataḥ pākaṃ vātagulmas tu gacchati /
hṛnnābhyor antaraṃ gulmaḥ pākaṃ gacchati paittikaḥ //

hṛdi ca śleṣmagulmas tu pākaṃ yāty ananuṣṭhitaḥ /
pacyate sannipātāt tu gulmaśśoṇitajas tathā //

doṣadvayena saṃsṛṣṭāḥ sarve gulmāḥ pramāthinaḥ /
tasmāt teṣāṃ bhedanīyāḥ kriyāssarvāḥ prayojayet /
atyarthaṃ snihyamāno ' pi gulmo vṛddhim avāpnuyāt //

atas tu vātagulmasya pravakṣyāmi cikitsitam /
prabhurhi sarvabhūtānāṃ vāyuḥ prāṇeśvaro balī //

harītakī trikaṭukaṃ vacā kaṭukarohiṇī /
sauvarcalaṃ yavakṣāro viḍaṅgaṃ citrakas tathā //

akṣapramāṇairetais tu ghṛtaprasthaṃ vipācayet /
tasmiddhaṃ srāvayitvā tu pāyayet tu yathābalam //

vātagulmaṃ krimiṃ kāsaṃ śvāsaṃ plīhānam eva ca /
daśāṅgaṃ nāśayatyetadrogān vajramivāsurān //

dvepañcamūlyau suṣavīmaśvagandhāṃ punarnavām /
kālāṃ chinnaruhāṃ rāsnāṃ bhārṅgīṃ gokṣurakaṃ balām //

śaṭiṃ puṣkaramūlaṃ ca palāśaṃ gandhasaṃjñakam /
eteṣāṃ dvipalān bhagān jaladroṇe vipācayet //

kolānāṃ sakulutthānāṃ māṣāṇāṃ ca yavaissaha /
prasthaṃ prasthaṃ pṛthak kṛtvā tasminn eva samāvapet //

tena pādāvaśiṣṭena ghṛtaprasthaṃ vipācayet /
dadhyādibhis samaṃ śuktamāranālaṃ tuṣodakam //

dāḍimāmrātakarasaṃ mātuluṅgarasaṃ tathā /
caturguṇaṃ cātra dadhi garbhe caiṣāṃ samāvapet //

kāravīṃ tryūṣaṇaṃ dantīṃ trīṇyeva lavaṇāni ca /
hiṃsrāṃ rāsnāṃ vacāṃ caiva yavānīmamlavetasam //

viḍaṅgaṃ dāḍimaṃ hiṅgu nīlikāṃ trivṛtām api /
dvau kṣārau cājamodāṃ ca pāṭhāṃ pāṣāṇabhedakam //

ūṣakaṃ vṛṣakaṃ bhārṅgīṃ śvadaṃṣṭrāṃ hapuṣām api /
trapusorvārubījāni śatavīryopakuñcike //

ajājīṃ citrakaṃ mūrvāṃ tumburuṃ gajapippalīm /
dhānyakaṃ surasaṃ caiva dadyādakṣeṇa sammitam //

garbheṇānena tatsiddhaṃ pāyayetsarpiruttamam /
raktagulmādṛte sarvān gulmānetatpraṇāśayet //

ekāṅgage pakṣagate gṛdhrasyāṃ plīhni caiva hi /
hṛdroge grahaṇīdoṣe vātagulme ca dāruṇe //

dādhikaṃ nāma vikhyātaṃ sarpiretanmahāguṇam /
unmādaṃ koṣṭhaśūlāni cāpasmāraṃ ca nāśayet //

yāvaśūkaṃ tathā kṣāraṃ saindhavaṃ hastipippalīm /
pippalīṃ śṛṅgaberaṃ ca maricaṃ ca samāvapet //

eṣāṃ ṣaṇṇāṃ ṣaḍeva syuḥ pṛthagbhāgāḥ palaṃ palam /
eṣāmardhapalān bhāgān kaṣāyam upasādhayet //

peṣyairardhapalīnais tu ghṛtaprasthaṃ vipācayet /
snehatulyaṃ kaṣāyaṃ tu kṣīraṃ taddviguṇaṃ bhavet //

ity etat ṣaṭpalaṃ nāma sarpirgulmavināśanam /
plīhānamarśāṃsi tathā grahaṇīdoṣam eva ca //

vastikuṇḍalavardhmāni pānādevāpakarṣati /
eṣāmanyatamaiḥ svehaiḥ snehitaṃ vātagulminam /
virecanena snigdhena yuktyā saṃśodhayed bhiṣak //

ghṛtaṃ ca saktuṃ ca tathā citrakaṃ saindhavaṃ vacām /
pippalīṃ ca pacetkṣīraṃ praśastaṃ cāvatārayet //

tato biḍālapadakaṃ pibeduṣṇena vāriṇā /
ghṛtena payasā vāpi madyenoṣṇena vāriṇā //

vātagulmaṃ nudatyeṣa gulmaśūlāni yāni ca /
saplīhānamudāvartaṃ śleṣmagulmaṃ ca nāśayet //

mahauṣadhaṃ devadāru vāsā kaṭukarohiṇī /
citrakaḥ pippalīmūlaṃ pippalyo hastipippalī //

kuṣṭhaṃ ca sarpagandhā ca pañcaiva lavaṇāni ca /
dvau kṣārau trivṛtā dantī dravantī copakuñcikā //

eṣāmardhapalān bhāgān lavaṇānāṃ palaṃ palam /
cūrṇāni dadhnaḥ prasthārdhe samāloḍya vipācayet //

vasātailaghṛtānāṃ ca prasthaṃ prasthaṃ pradāpayet /
pradīptaṃ ca yathāśāntamathainamavatārayet //

tato biḍālapadakaṃ pibeduṣṇena vāriṇā /
ghṛtena payasā vāpi madyenāmlena vā punaḥ //

eṣa kṣārāgado nāma vātagulmavināśanaḥ /
plīhānamarśaḥśūlāni vardhmodāvartakuṇḍalam //

krimīn sagrahaṇīdoṣān viṣān vātāpatānakau /
sarpamūṣakadaṃśāṃś ca granthitān gadayojitān //

vātaśleṣmasamutthānaṃ sannipātātmakaṃ tathā /
prasahya nāśayed gulmaṃ chinnābhrāṇīva mārutaḥ // vandhyā ca labhate garbhaṃ garānapi ca naśayet /
apasmārānathonmādān // ṣaṣṭho ' dhyāyaḥ //