Bhela Samhita · Chapter 6.24

hanugrahaṃ pādaharṣaṃ pārśvaśūlaṃ jvaraṃ kṣayam /
vardhmakuṇḍalikṛcchrāṇi hṛdgrahaṃ gātrajaṃ klamam //

aśītiṃ vātikān rogān tailametadvyapohati /
sannipātasamutthāṃś ca saṃsṛṣṭāṃś caikajāṃstathā //

yonivyāpattivandhyātvaṃ pravṛddhaṃ yadasṛgdaram /
balavarṇakaraṃ caiva kāsakṣayanirbahaṇam //

balāmūlātpalaśataṃ daśamūlācchataṃ tathā /
śatāvaryā guḍūcyāś ca rāsnāmadhukadāruṇaḥ //

kuryād daśapalānbhāgān kulutthān badarān yavān /
māṣāṃś ca kuḍavāṃśena jaladroṇeṣu pañcasu //

kvāthaṃ droṇāvaśiṣṭantu tailāḍhakasamāyutam /
ghṛtaprasthena vipacet kṣīradroṇena cāpy atha //

peṣyān pradadyādvaidyo vai tagarośīravālakam /
kuṣṭhadhānyakamustailā vacāñcāgurucandanam //

paripelavakālīyaṃ māṃsīṃ śrīveṣṭakaṃ rasam /
kunduruṣkaṃ ca takkolaṃ saralaṃ nalikāṃ nakham //

spṛkkākuṃkumakarpūraṃ jātitindukayoḥ phalam /
patraṃ corakanāgāhvaṃ śatāhvāṃ sahareṇukām //

saturuṣkaṃ jīvanīyaṃ priyaṃguṃ hapuṣāṃ tathā /
sthauṇeyakamuśīrāṇi śaileyaṃ ca samaṃ ghṛtam //

kalkapiṣṭaiḥ pacettailametadvātāmayāpaham /
pāne cābhyañjane nasye vastau cāpi prayojayet //

sarvadehāśrayā vātāḥ saṃsṛṣṭāś caikajāś ca ye /
teṣāṃ nigrahaṇe yuktam ity uvāca punarvasuḥ //

tailenānena satataṃ vidhivattarpitaṃ naram /
sarvāmayā varjayanti sihmāvāsaṃ yathā mṛgāḥ //

balāyā jātasārāyāstulāṃ kuryāt sukuṭṭitām /
pacettoye caturdroṇe caturbhāgāvaśeṣitam //

palāni daśa piṣṭāni balāyās tatra dāpayet /
luñcitānāṃ tilānāntu dadyāt tailāḍhakadvayam //

caturguṇena payasā pacettanmṛdunāgninā /
vātavyādhiṣu sarveṣu raktapitte kṣatakṣaye //

vyāpannāsu ca yonīṣu śastaṃ naṣṭe ca retasi /
tāluśoṣaṃ tṛṣāṃ dāhaṃ pārśvaśūlamasṛgdaram //

hanti śoṣamapasmāraṃ visarpaṃ saśirograham /
āyurvarṇakaraṃ proktaṃ balātailaṃ prajākaram //

rāsnāmūlasya kurvīta dve śate ca balāśatam /
śatāvarīguḍcībhyāṃ varaṇāc ca śataṃ śatam //

āḍhakīśigrukairaṇḍaśirīṣāragvadhād api /
śvadaṃṣṭrābhūtikābhyāṃ ca pṛthak pañcapalaṃ kṣipet //

toyadroṇeṣu daśasu sādhayetsūkṣmakuṭṭitam /
droṇāvaśeṣe tasmiṃs tu tailasyārdharmaṇaṃ pacet //

droṇān daśa ca dugdhasya ghṛtasyārdhaḍhakaṃ tathā /
tadaikadhyaṃ vipaktavyaṃ garbhe cātra vipācayet //

madhukaṃ mālatīpuṣpaṃ mañjiṣṭhāṃ madayantikām /
kāśmaryāmajamodāṃ ca śṛṅgīṃ kapilamustakam //

ātmaguptāḍhakīmūrvāvārtākāni madhūlikām /
sahadevāmathairaṇḍāṃ rohiṣaṃ navamālikām //

phaṇijjakaṃ madhūkāni vīrānīrakadambakam /
phalaṃ ca pīlupālāśaṃ kumāryaśvatthataindukam //

hrīberaṃ pippalīkuṣṭhaṃ drākṣāṃ kaṭukarohiṇīm /
kāyasthāṃ ca vayasthāṃ ca madhuparṇīṃ sacitrakām //

mahāpuruṣadantāṃ ca modakīṃ sallakīm api /
devadārvaguru śreṣṭhaṃ candanaṃ paripelavam //

nīlotpalamuśīrāṇi mṛdvīkāṃ sāmlavetasām /
etaiḥ palasamaiḥ piṣṭaissamaṃ tailaṃ vipācayet //

bhojane ' bhyañjane pāne vastau nasye ca śasyate /
vātavyādhiṣu sarveṣu kṣatakṣīṇe śirograhe //

svarakṣaye raktapitte hikkāśvāseṣv asṛgdare /
mārute pittasaṃsṛṣṭe saṃsṛṣṭe śoṇitena ca //

viṣamajvarahṛdroge gātrakampe tathaiva ca /
apasmāre raktagulme puṃsāṃ naṣṭe ca retasi //

rāsnātailam idaṃ śreṣṭhaṃ balamāṃsavivardhanam /
samūlapatraśākhasya śataṃ sahacarasya ca //

caturṣu toyadroṇeṣu sādhayetsūkṣmakuṭṭitam /
droṇāvaśeṣapūte ca pacettailāḍhakaṃ śanaiḥ //

ambujānūpamāṃsaiś ca śirastasyopanāhayet /
nasyakarma ca kurvīta picuṃ mūrdhni ca dāpayet //

mukhaṃ vighaṭayet tasya sandaṃśena yathāsukham /
bhṛṅgāreṇa prayacchec ca snehamāṃsarasaṃ tathā //

avyādadānasya tathā dantānuddhāṭya saṃhatān /
āmāśayagate vāte snehairnopacared bhiṣak //

laṅghanaṃ tasya kurvīta tathā saṃśodhanāni ca /
āmapralepasambhūtaḥ śleṣmasthānagato ' nilaḥ //

snehairmāṃsarasaiś caiva snehyamāno vivardhate /
tasmāt tasya virūkṣāṇi bhojanāni kaṭūni ca //

āhāre cauṣadhārthe ca vidadhyācśāstrakovidaḥ /
āmāśayasthe vamanaṃ kṣārāḥ kṣāraguḍās tathā //

ariṣṭāśśīdhavaś caiva hitaṃ māṃsaṃ ca jāṅgalam /
śyāmākāḥ koradūṣāś ca mudgā lohitaśālayaḥ //

svedo yavānnaṃ ca hitamāmāśayagate ' nile /
yadā pakvāśayagato rūpāṇi kurute ' nilaḥ //

sirāsu sarvagātreṣu majjasvasthigato ' pi vā /
nirūpya rūpamuktasya tasya kuryāc cikitsitam //

kṛtsnaṃ yadupadiṣṭaṃ tu vātavyādhicikitsitam /
raktasthānagate vāyau pūrvamuktaṃ cikitsitam //

vātaśoṇitake tat tu kuryād raktagate ' nile /
samutthitāyāṃ gṛdhrasyāṃ balātailaṃ praśasyate //

śreṣṭhaṃ mūlakatailaṃ vā tailaṃ sahacarasya vā /
vastayaḥ snehapānāni snehaśconmardanani ca //

gṛdhrasyāṃ tu praśasyante śoṇitasya ca mokṣaṇam /
aśītirvātajā rogāḥ ye ye pūrvaṃ prakīrtitāḥ //

teṣāmeṣā cikitsā tu vāyoḥ sthāneṣu saptasu /
sādhyā ye cāpy asādhyās tu rogā mārutasambhavāḥ //

utpatantyatha tiṣṭhanti vāyoḥ sthāneṣu saptasu /
asthimajjāgato bhaṅgaṃ kampanaṃ gātraśoṣaṇam //

pakṣagrahamapasmāramunmādam api cārditam /
hanugrahaṃ kuṇiṃ kubjaṃ pāṅgulyaṃ sandhivicyutim //

karoti māruto ' nye ca vātarogā bhavanty api /
sādhyān sthānavaśādeva tāṃścikitsedyathākramam //

itīyaṃ vistareṇoktā cikitsā vātarogiṇām /
vāto hi jīvite hetuḥ prāṇināṃ ca tathātyaye //

santatyā gamayennityaṃ sūryaṃ candramasaṃ tathā /
varṣaṇaṃ vāyunā loke tathaiva ca nivāraṇam //

vahate ca vimānāni sarvaśaḥ svargavāsinām /
sāgare kurute velāṃ vāyurmeghān sṛjaty api //

vigatirvāyunā megho vidyudbhavati vāyunā /
trailokyadhārī pavanassarvaṃ vātātpravartate //

nirvartayetpuṣpaphalaṃ vāyurdhārayate jalam /
ulkāpātān mahīkampān dharaṇīdhāraṇāni ca //

ākāśe dhārayed gaṅgāṃ vāyus tv atibalānvitaḥ /
etāś cānyāś ca bahavo vāyor guṇavibhāvanāḥ //

tasmāt prayatnatas tasya cikitsāṃ bhiṣajāṃ varaḥ /
kuryāc chāstrānusāreṇa tathā siddhim avāpnuyāt // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele caturviṃśo ' dhyāyaḥ // // pañcaviṃśo ' dhyāyaḥ // athātaḥ plīhahalīmakacikitsitaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /