Bhela Samhita · Chapter 6.21

tena śītena kartavyaṃ bahuśaḥ pariṣecanam //

nityaṃ vegapratīghātādajīrṇādhyaśanādapi /
raktaṃ vāyuś ca kupitau mastake pratitiṣṭhataḥ //

sa mastakagato vāyuḥ raktaṃ caikatra mūrchitam /
udaye ' rkasya saṃpātādādity akaradūṣitam //

vedanāṃ janayet tīvrāṃ śaṅkhayor mūrdhni gaṇḍayoḥ /
nighnanniva śiro ' tyarthaṃ muhurgṛhṇāti pāṇinā //

niṣyandate hi mastiṣkamādity oṣmasamuddhatam /
vardhate vardhamāne tu sūrye śīrṣarujā hyataḥ //

sa mastiṣkaśca nirvāti divasasya parikṣayāt /
sūryāvarta iti prāhurmunayo ' nena hetunā //

kalyāṇakaṃ pibetsarpiḥ sūryāvartanipīḍitaḥ /
virecanaṃ ca kāryaṃ syāt tatrarahā śīrṣavirecanam //

nasyakarma tathā kuryāt snehaś cottarabhaktikaḥ /
ghṛtatailavasābhis tu dhāryāḥ syuḥ śīrṣavastayaḥ //

mayūrān kukkuṭān lāvān kṣīreṇa saha sādhayet /
tatkṣīramanthanodbhūtaṃ navanītamathoddharet //

tatkṣīre ṣaḍguṇe sādhyaṃ jīvanīyaissahauṣadhaiḥ /
tato ' sya nasyaṃ dātavyaṃ sūryāvartavināśanam //

bilvamaṃśumatī rāsnā sahadevā punarnavā /
kālā guḍūcī suṣavī padmakaṃ madhukaṃ balā //

etānyājena dugdhena siddhāni pariṣecanam /
etair eva uṣadhaissiddhaṃ sarpirājaṃ vināśayet //

jāṅgalāni ca māṃsāni kārayed upanāhanam /
tenāsya śāmyati vyādhissūryāvartassudāruṇaḥ //

palalaṃ dadhi matsyāṃś ca piṣṭānnavikṛtīḥ payaḥ /
divāsvapnaṃ ca bhajatastrayaḥ kupyanti dhātavaḥ //

manyāpāś cātyaghāṭāsu tīvrāṃ kurvanti vedanām /
tataścaivotthitā tīkṣṇā bhruvoś cākṣṇoś ca tiṣṭhati //

spandayed gaṇḍapārśve ca hanū vāsthāya tiṣṭhati /
netrayor āmayān kuryāc chaṅkhau cāsya pratodayet //

anantavāta ity eṣa śīrṣavyādhiḥ sudāruṇaḥ /
sannipātasamutthānas tasya vakṣyāmi bheṣajam //

lalāṭasthasirāṃ vidhyet snehapānaṃ ca kārayet /
kāyaṃ virecayed asya śiraś cāpi virecayet //

cikitsitaṃ yathākhyātaṃ sūryāvartaśirograhe /
anantavāte tatkāryaṃ tadā sampadyate sukham //

sambhojanāddivāsvapnācchardikṣavathunigrahāt /
abhighātātpratāpāc ca vegasandhāraṇād api //

śirovahāṃ bhṛśaṃ gṛhya tasyobhau kaphamārutau /
śīrṣārdhaṃ śaṅkhamūlaṃ ca dārayantau ca tiṣṭhataḥ //

śvayathurjāyate gaṇḍe cakṣuścaivaṃ virajyate /
ardhāvabhedako nāma śīrṣavyādhiḥ sudustaraḥ //

virecanaṃ ca śiraso nasyakarma ca kārayet /
lābhataśca vasā sarvā ghṛtaṃ tailaṃ ca yuktitaḥ //

tasyaiva mahatīṃ mātrāṃ pāyayet tena sidhyati /
kārpāsabījaṃ māṣāṃś ca godhūmān sarṣapān yavān //

pañcamūlyau tathā dve ca kṣīreṇa saha sādhayet /
auṣṇyamudvahatā tena nāḍīsvedena svedayet //

uṣṇaiś ca taiḥ kṣīrasiddhaiḥ kuryāt tasyopanāhanam /
karañjaṃ śigrubījāni tvak patraṃ śarkarā tathā //

sarveṣāṃ śīrṣarogāṇāmetacchīrṣavirecanam /
śiraso ' nte lalāṭānte śaṅkhaparyanta eva ca //

manyayoś cāpi pippalyā dahetkāṇḍena vā punaḥ /
tathaivārdhāvabhedasya tenaiva vidhinā bhavet //

vātike śīrṣaroge ca dahanaṃ ślaiṣmike ' pi ca /
tasmād atipravṛddheṣu śīrṣarogeṣu buddhimān //

āraṇyapippalībhir vā dahetkāṇḍena vā punaḥ /
rūkṣānnasevināṃ nityaṃ tathodāvartinām api //

ūrdhvamutkramya pavanaḥ śiraḥkampamudīrayet /
taṃ pāyayenmṛdu snehaṃ balātailamathāpi vā //

nasyakarma snehapānaṃ nityaṃ caivānuvāsanam /
samaśnataḥ sarvarasānajīrṇādhyaśanādapi //

kurvanti mūrdhni śvayathuṃ trayo doṣāssamutthitāḥ /
tasya pūrvaṃ śirāṃ vidhyet pibejjīrṇaghṛtaṃ tathā //

viśodhanaṃ dhūmapānaṃ śirasaś ca virecanam /
ity eṣa śīrṣarogāṇāṃ pradeśaḥ parikīrtitaḥ //

antaḥkaṇṭhagatān rogān vakṣyāmi sacikitsitān /
uccaiḥ pralāpātsaṃrambhādatīvādhyaśanādibhiḥ //

rūkṣānnapānasevābhir bhinatti pavanaḥ param /
dhūmāyate galas tasya tathā dhumadhumāyate //

dūyate hṛdayaṃ cāsya svarabhedaśca mārutāt /
nasyakarmāṇi pāne ca balātailaṃ praśasyate //

kaphavātottare dhāryās tathaiva kabalagrahāḥ /
pippalī pippalīmūlaṃ maricāni harītakī //

śṛṅgaberaṃ yavakṣāro lodhraṃ tejovatī tathā /
etāni samabhāgāni cūrṇāni madhunā saha //

arocake śleṣmabhave pradhānaṃ mukhadhāvanam /
pippalyo madhukaṃ mūrvā candanaṃ kamalotpalam //

uśīraṃ padmakaṃ lodhramelā lāmajjakaṃ tathā /
etāni smabhāgāni kṣaudreṇa saha sādhayet //

dviguṇaṃ śarkarāṃ dattvā pittajāyāmathārucau /
ajājyo maricaṃ kuṣṭhaṃ bilvaṃ sauvarcalaṃ tathā //

madhukaṃ śarkarā tailaṃ vātike mukhadhāvanam /
jambvāmrapallavaṃ lodhraṃ triphalā cavyaciktrakau //

paṭolaṃ naktamālaṃ ca śirīṣaḥ khadirāsanau /
dārvī haridrā mustā ca tejohvā madhukaṃ balā //

etāni samabhāgāni kaṣāyam upasādhayet /
ity eṣa kabalagrāhaḥ kartavyo madhusaṃyutaḥ //

sārdrakaś ca kapittho vā savyoṣmadhuśarkaraḥ /
arocakeṣu sarveṣu praśasto dhāraṇo mukhe //

ajājyo maricaṃ drākṣā tintriṇīkaṃ sadāḍimam /
sauvarcalaṃ kāravīṃ ca guḍamākṣikasaṃyutam //

drākṣāghautakaya /.. /.. mukhabiśodhanaḥ /
arocakānāṃ sarveṣāṃ praśastaḥ kabalottamaḥ //

sambhavanti trayo doṣāḥ gale nāsaudaneriṇīm /
galaśuṇḍīṃ vardhayanti ghorāṃ galavisāriṇīm //

sirāvyadhaḥ snehapānaṃ tīkṣṇaṃ śīrṣavirecanam /
śastrāvacāro dhūmaś ca nāśayed galaśuṇḍikām //

vātikaḥ karṇaśūlaś ca karṇavātaś ca vātikaḥ /
bādhiryaṃ ca samākhyātam vātaśleṣmasamudbhavam //

snehapānāni nasyaṃ ca nāḍīsvedopanāhanam /
ānūpāś ca vasā majjāḥ praśastāḥ karṇapūraṇe //

pippalyau bilvamūlaṃ ca kuṣṭhaṃ madhukam eva ca /
lodhravyāghranakhaṃ māṃsī sūkṣmailā devadāru ca //

garbheṇānena tailasya prasthaṃ mṛdvagninā pacet /
mūlakasyārdrakasyāpi rasau snehasamau tathā //

tena karṇe picuṃ dadyānnasyakarma ca kārayet /
tenopaśāmyati kṣipraṃ karṇaśūlassudāruṇaḥ //

śairīṣaṃ śatapākaṃ ca balātailaṃ ca miśrakam /
āśu karṇagataṃ śūlaṃ bādhiryaṃ cāpakarṣati //

chāgasarpamayūrāṇāṃ nakraśalyakayor api /
tulāṃ māṃsasya vipacet kṣīradroṇeṣu saptasu //

pādabhāgāvaśiṣṭantu śītaṃ pūtaṃ vimanthayet /
tatra yannavanītaṃ syāt tadebhir vipacetsamaiḥ //

kṣavaḥ /.. phaṇijjako /// saindhavaṃ balā /
vacā vyāghranakho māṃsī devadārvagarū tathā //

jīvakarṣabhakau medā śṛṅgī karkaṭakasya ca /
ātmaguptāphalaṃ drākṣā tvakpatramatha vālukam //

tat sarvaṃ srāvayitvā tu svanuguptaṃ nidhāpayet /
picumabhyañjanaṃ pānaṃ vastikarma ca kārayet //

etena śīrṣarogāś ca karṇaśūlāni yāni ca /
karṇasrāvāś ca śāmyanti rogā jatrugatāś ca ye //

etadvātottare proktaṃ karṇaśūle cikitsitam /
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi raktajaṃ krimijaṃ ca yat //

yadā duṣṭaṃ pittaraktaṃ karṇameva pradhāvati /
śvayathuś ca hi rāgaś ca karṇaśūlaś ca jāyate //

vidhyetsirāṃ lalāṭasya dadyāccāsya virecanam /
/.. mle śirapānaṃ ca tathā śīrṣavirecanam //

akriyābhiḥ kriyābhiś ca karṇe pākaṃ niyacchati /
tasyopanāhaṃ kurvīta vraṇatailaṃ ca ropaṇam //

tathā karṇaśalākābhiḥ karṇasrāvaṃ viśodhayet /
trayūṣaṇaṃ saindhavaṃ kuṣṭhaṃ mañjiṣṭhā madhukaṃ tathā //

rāsnā haridrā tejohvā varāṅgaṃ tilvakatvacaḥ /
lākṣā mūrvā rubūrkākakesarāsanavīraṇāḥ //

sūkṣmailā tagaraṃ patraṃ tvagvyāghranakham eva ca /
āramālatilā māṣā bhūrjagranthirnidigdhikā //

etaistulyakṛtairbhāgais tailaprasthaṃ vipācayet /
bhoginaś ca vasāṃ dadyānmāṃsaṃ babhroḥ kharasya ca //

etena pūrayetkarṇaṃ muhūrtāccāvanāmayet /
karṇasrāvaṃ karṇaśūlaṃ bādhiryaṃ karṇavedanām //

sarvāṃś caiva śirorogān tailametanniyacchati /
karṇasrotassu ruddheṣu tāluke mastake tathā //

vedanā jāyate tīvrā vidāhastodavibhramau /
etani karṇaśūlasya kṛmijasya manīṣiṇaḥ //

rūpāṇyāhuḥ samastāni sa cāsādhya ihocyate /
pataṅgaḥ śatapadyaś ca tathā kīṭapipīlikāḥ //

praviśya karṇasroto vai bhṛśaṃ kurvanti vedanām /
karṇau nistudyatas tasya tathā ghuraghurāyaṇam //

kīṭe carati ruk tīvrā niṣpandena bhaved aruk /
madhuśuktena payasā surayā vāāsavena vā //

uṣṇena pūrayetkarṇaṃ muhūrtāccāvanāmayet /
srute kīṭe tu yadyasya karṇasrāvaḥ pravartate // yathoktaṃ tasya kurvīta karṇasrāvacikitsitam /
/.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. // dvāviṃśo ' dhyāyaḥ // /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /.. /..