Bhela Samhita · Chapter 6.2
kecidvātātmakaṃ prāhurbhiṣajo viṣamajvaram /
sannipātodbhavaṃ kecidapare pittasambhavam //
śleṣmajaṃ tvapare prāhurapare bhūtasambhavam /
janmanakṣatrapīḍābhir apare devacintakāḥ //
īdṛśaḥ śāstrakārāṇāṃ matayo ' tha pṛthagvidhāḥ /
sannipātodbhavaṃ hyetadahaṃ vakṣyāmi hetubhiḥ //
pakvāśayasthapavano hy asthimajjagatastathā /(ṃadhukośa on ṃṇ2.38)) kupitaḥ kopayatyāśu śleṣmāṇaṃ pittam eva ca //
sa gambhīrasamutpattisthānatantratrayo mahān /
anyedyuṣkaikāntaritau kuryād vāpi caturthakam //
majjānamasthi medaś ca dūṣayetprathame ' hani /
dvitīye ' hani samprāpte dūṣayenmāṃsaśoṇitam //
tatastṛtīye divase dūṣayet kaphamārutau /
abhigamya tataḥ pittaṃ dūṣayet tu caturthake //
jvaro ' yaṃ prāṇināṃ dehe raudro māheśvaras tathā /
prayateta praśāntau tu tasmād asya vicakṣaṇaḥ //
gambhīrasthānasambhūto dhātusaṃkaradūṣitaḥ /
tasmāc caturthako nāma duścikitsyatamo mataḥ //
śoṣayatyeṣa bhūtāni dāruṇo viṣamajvaraḥ /
tasmāc choṣopacāreṇa kuryāt tasya cikitsitam //
triphalākvāthasiddhena ghṛtena matimān bhiṣak /
snehayet taṃ yathānyāyaṃ yuktyā vṛṣaghṛtena vā //
sraṃsayet tamadhobhāgaṃ yathāvyādhibalābalam /
doṣeṣvāmāśayastheṣu kārayed vamanaṃ bhiṣak //
āsthāpanaṃ ca kurvīta tathā cāpy anuvāsanam /
etanmahāpañcagavyaṃ vikhyātaṃ sarpiruttamam //
caturthakaṃ mokṣayati mantrasiddhiyuto yathā /
śvayathuṃ pāṇḍurogaṃ ca plīhānaṃ sabhagandaram //
udarāṇi tathā gulmān kāmilāṃ cāpakarṣati //
śakṛdrasaṃ payo mūtraṃ dadhi sarpiś ca pāyayet /
tatpañcagavyaṃ śamayecchvayathuṃ pāṇḍutāṃ jvaram //
samūlapatraśākhasya śataṃ kṛtvā vṛṣasya tu /
jaladroṇe vipaktavyamaṣṭabhāgāvaśeṣitam //
garbheṇa vṛṣapuṣpāṇāmāḍhakaṃ sarpiṣaḥ pacet // tatsiddhaṃ pāyayed yuktyā madhupādasamanvitam //
kāsaṃ śvāsaṃ pāṇḍurogaṃ tṛtīyakacaturthakau /
raktapittaṃ kṣayaṃ caiva vṛṣasarpirniyacchati //
nāgaraṃ saindhavaṃ cavyaṃ pippalīkṣāracitrakau /
eteṣāṃ palikairbhāgairghṛtaprasthaṃ vipācayet //
kṣīraprasthena saṃyojya śanairmṛdvagninā pacet /
etena gulmāḥ śāmyanti kuṣṭhāni jaṭharāṇi ca //
jvare ca viṣame peyaṃ plīhaśvayathumehinām /
śūle pāṇḍvāmaye caiva grahaṇīdīpaneṣu ca //
ūrdhvavātāś ca ye kecitsarveṣāmauṣadhaṃ param /
tryūṣaṇaṃ citrakaṃ hiṃsrāṃ vilaṅgāni harītakīm //
vibhītakānyāmalakaṃ cirabilvatvacaṃ tathā /
daśaitāni samāṃśāni ślakṣṇānyakṣasamāni ca //
taiḥ pācayed dhṛtaprasthaṃ samyak payasi ṣaḍguṇe /
grahaṇī dīpyate tena vātagulmaś ca śāmyati //
arśasāṃ śamanaṃ caiva gudaśophe ca pūjitam /
etad eva hi vai śreṣṭhamudāvarte ghṛtaṃ bhavet //
darbhavetasamūlāni candanaṃ madhukaṃ balā /
phenilā padmakośīramubhe ca kamalotpale //
kiṃśukaśceti bhāgāḥ syuḥ pṛthak pañcapalonmitāḥ /
jaladroṇe vipaktavyaṃ caturbhāgāvaśeṣitam //
jīvakarṣabhakau medāṃ lodhraṃ lāmajjakaṃ tathā /
kāleyakaṃ sapriyakaṃ dadyāt kesaram eva ca //
tripuṇḍarīkaṃ lodhraṃ ca padmakaṃ padmakesaram /
surabhiṃ kuṅkumaṃ caiva mañjiṣṭhāṃ madayantikām //
mācipatraṃ ca tulyāni dviguṇaṃ kuṅkumaṃ bhavet /
caturguṇāṃ ca mañjiṣṭhāṃ sauvīraṃ snehasammitam //
tailaprasthaṃ pacettena kaṣāyeṇārdhapeṣitam /
etadabhyañjanaṃ tailaṃ viṣamajvaranāśanam //
mahāpadmakam ākhyātam etat sarvajvarāpaham /
vātapittodbhavaṃ kṣipraṃ jvarametanniyacchati //
trāyamāṇāṃ jayāṃ vīrāṃ nākulīṃ gandhanākulīm /
kāyasthāṃ ca vayaḥsthāṃ ca jīrakaṃ sapalaṅkaṣam //
chatrāticchatrajaṭilāṃ sūkarīṃ karkaṭīṃ tathā /
cāraṭīṃ pūtanāṃ keśīṃ vacāṃ kaṭukarohiṇīm //
mahāpuruṣadantāṃ ca vṛścikālīṃ kaṭambharām /
sthirāṃ ca piṣṭvā taissiddhaṃ caturthakavināśanam //
mahāpaiśācikaṃ nāma sarpiretajjvarāpaham /
bhūtagrahānapasmārānunmādāṃś cāpakarṣati //
etair eva uṣadhagaṇaiḥ pradehaṃ kārayed bhiṣak /
dhūpayejjvaritaṃ caiva tathā sampadyate sukhī //
balayaḥ śāntikarmāṇi homasvastyayanāni ca /
snānāni copavāsaś ca śamayanti caturthakam //
sraṣṭāraṃ cāsya rogasya bhūtādhipatimacyutam /
pūjayaṃś cābhigacchec ca śmaśāne vṛṣabhadhvajam //
bhūtavidyāsamutpannairbandhanaissādhanair api /
homairbalividhānaiś ca nāśayed viṣamajvaram // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele cikitsite dvitīyo ' dhyāyaḥ // // tṛtīyo ' dhyāyaḥ // athāto raktapittacikitsitaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /
Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0