Bhela Samhita · Chapter 6.15

vātātpittātkaphāccaiva sannipātād dvayād api /
visarpāḥ pañca nirdiṣṭās teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam //

kaṣāyakaṭurūkṣāṃś ca yo nityam upasevate /
tasya vāyuḥ prakupitaḥ tvagraktaṃ māṃsam eva ca //

sirāś ca samadhiṣṭhāya visarpaṃ janayed balī /
pipīlikāṃ visarpantīṃ manyate tu, ghṛte ' pi ca //

jṛmbhikā tāluśoṣaś ca pārśvaśūlagrahajvarāḥ /
ghoraś cāruṇavarṇābhaḥ śvayathuḥ kṛṣṇa eva ca //

ity eṣa vātavīsarpaḥ tasya karmavidhiṃ śṛṇu /
tasya nirvāpaṇaṃ kuryāt kṣīreṇa pariṣecanam //

pītvā ca tailvakaṃ sarpirharītakyā virecanam /
avidāhīni cānnāni bhojanārhtaṃ pradāpayet //

kṣīraṃ ca yavacūrṇaṃ ca ghṛtaṃ caivātra sādhayet /
yaṣṭīmadhukasaṃyuktametadālepanaṃ varam //

gavāṃ mūtraṃ ca kṣīraṃ ca gośakṛdrasa eva vā /
pañcamūlī ca tatsiddhaṃ jalaṃ seke praśasyate //

rāsnāṃ ca madhukaṃ caiva peṣayed dadhimastunā /
pradeho vātavīsarpe ghṛtāktasya praśasyate //

śṛṅgāṇi kṣīrivṛkṣāṇāṃ madhukaṃ nīlamutpalam /
kṣīrasiddham idaṃ koṣṇaṃ vātavīsarpanāśanam //

etair eva uṣadhaissarvaiḥ kṣīrapiṣṭaiḥ pralepayet /
sukhoṣṇair vātavīsarpe tathā sampadyate sukhī //

atha vā dadhimaṇḍena tailakṣīraghṛtena vā /
secayanti sukhoṣṇena visarpe vātasambhave //

kaṭvamlalavaṇakṣāratīkṣṇaṃ hyuṣṇāni cāśnataḥ /
tasya pittaṃ prakupitaṃ śirāmāṃsatvagāśritam //

raktena saha saṃsṛṣṭaṃ śarīre dehaveṣṭitam /
jvalayitvā jvaraṃ pūrvaṃ jvalitāgniśikhopamam //

visarpaṃ janayet tīvraṃ dāruṇaṃ pittasambhavam /
sphoṭāstasyopajāyante vahnineva samīritāḥ //

yatra yatra ca jāyante sphoṭās tatra vilīyate /
hāridraṃ haritaṃ kṛṣṇaṃ koṣaṃ muñcatyabhīkṣṇaśaḥ //

eṣo ' gnikalpo vīsarpaḥ paittiko dehanāśanaḥ /
cikitsāṃ tatra kurvīta pratyākhyāya cikitsakaḥ //

virecanaṃ snehayuktaṃ pāyayet taṃ cikitsakaḥ /
pariṣekāṃś ca kurvīta kṣīrairikṣurasena vā //

abhīkṣṇaṃ secayeccaiva himakalpena vāriṇā /
kṣīrivṛkṣakaṣāyair vā kaṣāyairmadhukasya vā //

pradehaṃ tvasya kurvīta śatadhaitena sarpiṣā /
madhukotpalakalkais tu kṣīrapiṣṭaiḥ pralepayet //

mañjiṣṭhā padmakaṃ padmaṃ candanaṃ nīlamutpalam /
madhūkaṃ madhukaṃ drākṣā lāmajjakakaserukau //

mṛṇālāni vidārī ca samudrāntā śatāvarī /
sahasravīryā naladaṃ balā dantī madhūlikā //

etāni samabhāgāni jaladroṇe vibhāvayet /
etair eva kaṣāyaiś ca piṣṭaiś caiva vipācayet //

ghṛtaṃ tasya hito ' bhyaṅgaḥ visarpe pittasambhave /
nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣavetasajās tathā //

kalkāḥ pañca praśasyante kṣīrapiṣṭāḥ pralepane /
śleṣmalānyannapānāni śleṣmalo yo niṣevate //

tasya śleṣmā prakupito rakte tiṣṭhati dehinaḥ /
tato ' sya śleṣmavīsarpo jāyate mandavedanaḥ //

sphoṭāś ca tasya jāyante śvayathuḥ pāṇḍureva ca /
tasya tandrā ca nidrā ca jvaraḥ kāsaḥ śirograhaḥ //

cirāc ca pākaṃ vrajati visarpaḥ śleṣmasambhavaḥ /
vamanaṃ recanaṃ caiva kuryāt tasya yathābalam //

tailvakaṃ vā pibetsarpiḥ purāṇaṃ ghṛtam eva vā /
sarjāśvakarṇau sustā ca sallakī somavalkalaḥ //

dvau karañjau kapitthatvak śirīṣośīrasāribāḥ /
kṣīrivṛkṣapravālāni kuṭajatvagdhanajjayaḥ //

dhavaḥ palāśaḥ syonākaḥ khadiro vetasāsanau /
kaṣāyaṃ sādhayed etaṃ sukhoṣṇena ca secayet //

ajākṣīreṇa piṣṭais tu kalkairetaiḥ pralepayet /
tailaprasthaṃ pacedebhiḥ kaṣāyairatha peṣitaiḥ //

abhyañjanena vīsarpaḥ ślaiṣmikastena śāmyati /
gomāṃsakhaṇḍair uṣṇaiś ca visarpam upanāhayet //

majjabhir jāṅgalānāṃ ca tadabhyaṅgaṃ prakalpayet /
māṃsopanāhaṃ kurvīta ślaiṣmike vātike ' pi vā //

jāṅgalairgavyamāyūraiḥ kukkuṭaiśchāgalair api /
yadā prakupitā doṣās trayas tvaṅmāṃsamāśritāḥ //

raktena saha saṃsṛṣṭāḥ śarīroddeśaceṣṭitāḥ /
saṃśyāmaṃ maṇḍalaṃ tatra jāyate kṛṣṇam eva ca //

atha lohitaparyantaṃ visarpati savedanam /
jvarastṛṣṇā ca dāhaś ca chardirmūrchā bhramas tathā //

yadyac ca spṛśyate tena tatroṣmā na nivartate /
dagdhe ca śoṇite gātraṃ śuṣkālābunibhaṃ bhavet //

/.. /.. /.. /.. /// yāṃ tatra kārayet /
sukumāraṃ balātailaṃ tailaṃ śairīṣam eva vā /
dhānvantaraṃ cāpi ghṛtaṃ pāyayed vātaśoṇite //

pippalīvardhamānaṃ vā takrāsavamathāpi vā /
khādiraṃ vā niṣeveta vātaśoṇitapīḍitaḥ //

nityam āsthāpayeccainaṃ mustādyena tu vastinā /
pāyaye---ravastibhyām athavā mādhutailikaiḥ //

yac cikitsitam ākhyātaṃ visarpe vātasambhave /
tadvātaśoṇite sarvaṃ kartavyaṃ śoṇitottare //

yadi śoṇitamākrāntaṃ gambhīre vātaśoṇite /
vātavattaccikitseta snehapānānuvāsanaiḥ //

mayūrakauñcalāvānāṃ vasā majjā ca lāmataḥ /
pāne ' bhyaṅge ca vastau ca balātailaṃ praśasyate //

akriyābhiḥ kriyābhir vā pakvaṃ yadvātaśoṇitam /
pāṭanaṃ tatra kurvīta suvikalpya prayogavit // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele pañcadaśo ' dhyāyaḥ // // ṣoḍaśo ' dhyāyaḥ // athāto ' rśasāṃ cikitsitaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /