Bhela Samhita · Chapter 6.11
agnirvāāyurmanuṣyāṇāṃ prāṇās tatra pratiṣṭhitāḥ /
balamārogyamāyuś ca sukhaduḥkhaṃ tadāśrayam //
mriyate hy upaśānte ' gnau yukte coṣmaṇi jīvati /
tasmāt prāṇāyuṣī vidyādagnimūle śarīriṇām //
so ' gnissamucitaṃ bhuktaṃ rasāya vitanotyadhaḥ /
tenendriyabalaṃ puṣṭiṃ varṇañ ca labhate naraḥ //
caturvidhaṃ pacatyagniḥ samaṃ tīkṣṇaṃ tathā mṛdu /
viṣamaṃ ceti teṣāṃ tu yaḥ samo ' gniḥ sa śasyate //
bhajatāṃ guru rūkṣaṃ ca divāsvapnaṃ ca nity aśaḥ /
rātrau na vā saṃsvapatāṃ tathā vegavidhāriṇām //
adhyaśnatāmajīrṇe ' nne hy atisnehe virekiṇām /
jvarānmadyaprasaṅgāc ca tathā ' sātmyaniṣevaṇāt //
madhurakṣīranity ānāṃ tathā jalavihāriṇām /
piṣṭānnadadhiśākānāmahṛdyānāṃ niṣevaṇāt //
īdṛśairgrahaṇī jantordūṣyate ' ti niṣevitaiḥ /
mandā tīkṣṇātiviṣamā trividhaṃ sā prakupyati //
tathā rogāḥ pravartante grahaṇīdoṣajā nṛṇām /
jvaraḥ kāsaḥ pāṇḍurogaḥ śvayathuḥ parikartikā //
aruciś cāvipākaś ca gulmārśāṃsi bhagandaram /
atisāraś ca kuṣṭhaṃ ca śūlānyalasako bhramaḥ //
etāṃś cānyāṃś ca janayed rogānasyāmitāśinaḥ /
grahaṇī dūṣitā jantoḥ sāmā rogānnihanti vā //
yasyākrānte hi kāyāgnau śleṣmaṇā madhurāśinaḥ /
na pacyate ' nnaṃ kālena sa mandāgniriti smṛtaḥ //
agnau mande kaphenāsya śīghraṃ bhuktaṃ na pacyate /
sa bhūyo mṛdutāṃ yāti gurubhojanadūṣitaḥ //
evaṃ rūpaś ca vṛddhaś ca kaphe tasya praśāmyati /
evaṃ sa viṣamo nāma grahaṇīdoṣa ucyate //
agnissomakṣayādyasya bhṛśaṃ dehe prakupyati /
bhuktaṃ bhuktaṃ jarayate na ca varṇabalāya ca //
bhukte bhukte kṣudhāpyasya jāyate na ca puṣyati /
atyagniriti taṃ vidyāt sa ca duḥkhatamaḥ smṛtaḥ //
ity eṣa rogastrividhaḥ grahaṇīsaṃśrito mayā /
proktas tasya cikitsāṃ tu vistareṇa nibodha me //
dhānvantaraṃ pibetsarpiḥ prājāpatyamathāpi vā /
tato ' smai vamanaṃ dadyāt tataś cordhvaṃ virecanam //
pippalīvardhamānaṃ vā pibetkṣārāgadānapi /
takraṃ māsaṃ pibec cāpi gaṇḍīrāriṣṭam eva vā //
dādhikaṃ ca pibetsarpistailaṃ śairīṣam eva vā /
mahadyatpañcagavyaṃ vā / / / / / / // / / / / / / / / / / / / // dvādaśo ' dhyāyaḥ // / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / / /
Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0