Bhela Samhita · Chapter 5.7

indriyāṇi yathā jantoḥ parīkṣeta viśeṣataḥ /
āyuḥpramāṇaṃ jijñāsurbhiṣak tanme nibodhata //

annapānātparīkṣeta darśanādyaiś ca tattvataḥ /
arthādivihitaṃ jñānamindriyāṇāmatīndriyam //

svasthebhyo vikṛtaṃ yasya jñānamindriyasaṃśrayam /
alakṣitaṃ nimittena lakṣaṇaṃ maraṇe hi tat //

ity uktaṃ lakṣaṇaṃ samyagindriyeṣv aśubhodayam /
tad eva tu punarbhūyo vistareṇa nibodha me //

ghanībhūtamivākāśaṃ paśyaṃstamiva medinīm /
vigītaṃ hyubhayaṃ hyetatpaśyanmaraṇamṛcchati //

yasya darśanam āyāti māruto ' mbaragocaraḥ /
agnirnāyāti vā dīptaḥ tasyāpi kṣayam ādiśet //

jale ' pi nirmale jālamajālaṃ manute naraḥ /
sthire gacchati vā dṛṣṭvā jīvitātparihīyate //

jāgratpaśyati yaḥ pretān rakṣāṃsi vividhāni ca /
anyadvāpyadbhutaṃ kiṃcinna sa jīvati tādṛśaḥ //

yo ' gniṃ prakṛtivarṇasthaṃ nīlaṃ paśyati niṣprabham /
kṛṣṇaṃ vā yadi vā śuklaṃ na sa jīvati mānavaḥ //

marīcīnasato meghe meghānvāpyamalāmbare /
vidyuto vā vinā meghānna sa jīvati mānavaḥ //

mṛṇmayīmiva vā pātrīṃ kṛṣṇāṃ vāpi purīṣitām /
ādity amardhacandraṃ vā kṣipraṃ dṛṣṭvā vinaśyati //

naktaṃ sūryamahaścandramavahnau dhūmamutthitam /
agniṃ vā niṣprabhaṃ dṛṣṭvā rātrau, maraṇamādiśet //

prabhāvataḥ prabhāṃ hīnāṃ niṣprabhānvā prabhāvataḥ /
narān viliṅgān paśyanti bhāvān bhāvajighāṃsavaḥ //

vyākṛtīni ca varṇāni visaṃkhyopacitāni ca /
nimittāni ca paśyanti rūpāṇyāyuḥparikṣayāt //

yas tu paśyatyadṛśyaṃ vā dṛśyaṃ yas tu na paśyati /
tāvubhau gacchataḥ kṣipraṃ yamakṣayamasaṃśayam //

aśabdasya ca yaḥ śrotā śabdaṃ yaś ca na vindati /
dvāvapy etau yathā pretau tathā jñeyau vijānatā //

viparyayeṇa yo vidyād gandhānāṃ caiva nāma tam /
na vā tat sarvato vidyād vidyāt taṃ vai gatāyuṣam //

yo rasaṃ na vijānāti vipakvaṃ vā ca tattvataḥ /
apakvaṃ dṛśyate, pakvaṃ tam āhuḥ kuśalā narāḥ //

uṣṇān śītān kharān ślakṣṇān mṛdūnapi ca dāruṇān /
spṛśyān spṛṣṭvā tato ' nyac ca mumūrṣusteṣu manyate //

antareṇa tapastīvraṃ yogaṃ vā vidhipūrvakam /
indriyairadhikaṃ paśyan pañcatvam upapadyate //

indriyāṇāmṛte dṛṣṭerindriyārthānnadoṣajān /
naraḥ paśyati yaḥ kaścidindriyairna sa jīvati //

svasthāḥ prajñāviparyāsairindriyārtheṣu vaikṛtam /
paśyanti ye tu bahuśaḥ teṣāṃ maraṇamādiśet //

etad eva ca vijñānaṃ yassamyaganupaśyati /
maraṇaṃ jīvitaṃ caiva sa bhiṣag jñātumarhati // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele indriye saptamo ' dhyāyaḥ // // aṣṭamo ' dhyāyaḥ // athāto dūtādhyāyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /