Bhela Samhita · Chapter 3.3
/.. /.. yasya bhuktaṃ vipacyate /
bhuñjānasyāpi cānnāni balaṃ varṇaś ca hīyate //
alpaṃ laghvapi yaccānnaṃ bhuktaṃ duḥkhena jīryati /
nāpnoti balavarṇau ca durbalāgniḥ sa ucyate //
kadācitpacyate bhuktaṃ kadācinna vipacyate /
guru vā laghu vā yasya viṣamāgniḥ sa ucyate //
mitaṃ pacyeta yasyānnamatibhuktaṃ na pacyate /
samāgniṃ taṃ naraṃ vidyāt samapittakaphānilam //
naro bhavati tīkṣṇāgniḥ prakṛtyā vātapaittikaḥ /
vātiko viṣamāgniśca, mandāgniś ca kaphān naraḥ //
yasya hīnādhikas tv agniḥ kṣipraṃ dehaṃ sa muñcati /
samāgniś ca samātmā yaḥ sa dīrghāyuṣṭvamṛcchati //
gavyamāhiṣavārāhaiḥ kulīrairmatsyakarkaṭaiḥ /
māṃsaissapalalaiḥ snigdhairatyagniṃ pratibhojayet //
godhāniṣkvathite kṣīre siddhaṃ bhuñjīta pāyasam /
pibeddadhi sasarpiṣkaṃ māṣasūpena miśritam //
tathā palalasammiśraṃ kacchapāṇḍarasaṃ pibet /
guḍaṃ ca tailasammiśraṃ kuryād anyac ca taddhitam //
snigdhasya viṣamāgnes tu vamanādīni kārayet /
grahaṇīdūṣaṇīyoktaṃ mandāgnes tu cikitsitam //
antarauṣadhapānāni bahirlepe ca yā kriyā /
śastrakarmavidhānaṃ ca bheṣajaṃ trividhaṃ smṛtam //
madhuro ' mlaḥ kaṭuś caiva paktimārgāstrayaḥ smṛtāḥ /
kaṭur bhavati pakvasya pacyamānasya cetarau //
ihānnapānaṃ bhojyaṃ ca madhurāmlaṃ pracakṣate /
vātajeṣu vikāreṣu yadā vā tairna śāmyati //
dadyādathāsmai snigdhāya bhiṣak snehavirecanam /
vastibhir vā cikitseta hyadhobhāge ca mārutaḥ //
tathā ca tiktamadhuraṃ pānamannaṃ pradāpayet /
paittikeṣu vikāreṣu yadi vātanna śāmyati //
tasya snigdhasya vamanaṃ śirasaś ca virecanam /
kuryād yathābalaṃ śleṣmā hyūrdhvabhāgaprakīrtitaḥ //
śakṛnmūtrānilāś caiva raktamāṃsādayaś ca ṣaṭ /
vidyānnibandhanānīti tāni deheṣu dehinām //
balaṃ vayaḥ śarīraṃ ca pratyekaṃ trividhaṃ smṛtam /
uttamādhamamadhyaṃ tu bhedenātha niśāmayet //
āhāraś ca vihāraś ca sevyamānau krameṇa tu /
kālena prakṛtiṃ yātas tad āhuḥ sātmyalakṣaṇam //
ity āha bhagavān ātreyaḥ / iti bhele vimāne tṛtīyo ' dhyāyaḥ // // caturtho ' dhyāyaḥ // athāto rogaprakṛtiviniścayaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /
Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0