Bhela Samhita · Chapter 3.1

śarīraṃ dhārayantīha ṣaḍrasāḥ samamāhṛtāḥ /
ato ' nyathā vikārāṃs tu janayanti śarīriṇām //

rūkṣo laghuḥ sthiraśśītaḥ kaṣāyastikta eva ca /
tīkṣṇoṣṇāvamlalavaṇau kaṭurvāpi vikāśyatha //

śītaḥ snigdho gururbalyaḥ picchilo madhuro rasaḥ /
kaṣāyatiktakaṭukaḥ śīto rūkṣo ' nilaḥ smṛtaḥ //

rūkṣoṣṇamamlaṃ pittantu kaṭukaṃ ca pracakṣate /
śleṣmā tu madhuraḥ snigdhaḥ śīto mandaḥ sthiro guruḥ //

ity etān rasadoṣāṇāṃ sahotpannān guṇānviduḥ /
tatra vāyuguṇaistulyān kaṣāyakaṭutiktakān //

kaṭvamlalavaṇaistulyāṃs tathā pittaguṇānviduḥ /
madhuraṃ lavaṇāmlau ca vidyāt kaphasamān rasān //

tasmād abhyasyamānais taiḥ śleṣmā dehe pravardhate /
atraikatra kṛto rāśirdvirmahatvamiharcchati //

guṇasāmyādvivardhante yathāsvaṃ dhātavo nṛṇām /
rasais tadviparītaiś ca yāntyete kṣayamāhṛtaiḥ //

yathodakaṃ samāsādya śāntiṃ gacchati pāvakaḥ /
kaṣāyatiktakaṭukai rūkṣo rūkṣairvivardhate //

mārutaḥ snigdhabhāvaiś ca tato ' nyair upaśāmyati /
kaṭvamlalavaṇaiḥ pittamuṣṇamuṣṇairvivardhate //

śītaiśśāmyati śeṣais tu guṇānāṃ hi viśeṣataḥ /
snigdhaḥ snigdhaiḥ kaphaś cāpi vardhate madhurādibhiḥ //

rasaiḥ śāmyati rūkṣaiś ca kaṣāyakaṭutiktakaiḥ /
ekaikamekasāmānyādvardhayanti trayastrayaḥ //

ghnanti cānyaguṇatvena rasā doṣaṃ śarīriṇām /
na vāyussaha tailena snehauṣṇyādvyapalīyate //

śītatvānmadhuratvāc ca na pittaṃ saha sarpiṣā /
raukṣyāt kaṣāyabhāvāc ca snigdho madhura eva ca //

na śleṣmā madhunā sārdhaṃ dehe paryavatiṣṭhate /
ānūpamāṃsajā vāpi vasā majjāna eva ca //

tailavanmārutaṃ ghnanti snehauṣṇyagurubhāvataḥ /
śākādaviṣkirāṇāṃ ca rasā majjāna eva ca //

ghṛtavad ghnanti te pittaṃ śītamādhuryabhāvataḥ /
kaṣāyatiktakaṭukaṃ yac ca kiñcidihauṣadham //

madhuraṃ tatkaphaṃ hanti guṇānyatvena dehinām /
atha nātyupayuñjīta pippalīṃ kṣāram eva ca //

lavaṇaṃ caiva, bahvetad bhuktaṃ doṣāya kalpate /
śleṣmāṇaṃ cyāvayitvā tu notsahetāpakarṣitum //

pippalī pākamadhurā tasmāt tāṃ nātibhakṣayet /
atyāhṛtā paceddehaṃ tīkṣṇoṣṇakaṭubhāvataḥ //

kṣāraṃ ca lavaṇaṃ caiva bhoktuṃ neheta kevalam /
mātrāvaduṣṇaṃ snigdhaṃ ca sātmyaṃ svādu ca bhojanam //

avidāhi ca yat pāke jīrṇe tadupayojayet /
balavarṇakaraṃ snigdhamuṣṇaṃ śleṣmānilāpaham //

vidahyate na mātrā ca sātmyatāṃ ca karotyatha /
svādu puṣṭikaraṃ jantoravidāhi prasādanam //

nṛṇāmāyuṣkaraṃ caiva jīrṇe bhojanamiṣyate /
na jalpanna hasaṃś cāpi na drutaṃ na vilambitam //

bhuñjītābhyādṛtaḥ snigdhaṃ dehe nirvartate rasaḥ /
yatheha vodyato vahniḥ pravarteta sudāruṇi //

pacyamāne tathā bhukte rasādirupacīyate /
jīvayanti paraṃ varṣā hemantaḥ pāyayaty api //

grīṣmaḥ pacati cāpy enaṃ pariṇāma ivāparaḥ /
bhṛśamauṣṇyāt kaṭurgrīṣmaḥ sarvadhātuviśoṣaṇaḥ //

dhairyasthairyakaraṃ śītaṃ, varṣāmadyaba.... /
/....... // ity āha bhagavān ātreyaḥ // /tṛtīyo ' dhyāyaḥ //