Bhela Samhita · Chapter 2.5

pippalīṃ kākamācīṃ ca likucaṃ dadhisarpiṣā /
vātāyuṃ payasā sārdhaṃ guḍena saha mūlakam //

anyadevaṃvidhaṃ yac ca viruddhaṃ tatsamaśnataḥ /
chardiṃ pratighnataś cāpi mithyāsaṃsargasevanāt //

anullikhya vidagdhaṃ ca vidāhi ca samaśnataḥ /
pathi cārādviriktasya śrāntasyodakasevanāt //

matsyān payaś ca nimbūṃś ca tathaikadhyaṃ samaśnataḥ /
jantossañjāyate kuṣṭhaṃ tadvidhānāṃ ca sevanāt //

yassadā śleṣmalo jantuḥ śleṣmalaṃ bhajate ' śanam /
sevate ca divāsvapnaṃ tasya śleṣmā pravardhate //

sa vṛddho dūṣayatyasya māṃsaṃ tvagrudhiraṃ tathā /
utsādyate tvagdoṣeṇa svidyate tena cāpy atha //

tatra kuṣṭhāni jāyante dadru sidhmāni vai punaḥ /
maṇḍalāni ca citrāṇi teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam //

maṇḍalāni ghanānīha piṭakābhāni sarvaśaḥ /
sakaṇḍūni visarpīṇi dadrukuṣṭhāni nirdiśet //

prasravanti yadā tāni doṣotsannāni dehinaḥ /
tadāsya kīlaṃ koṣaṃ ca picchilaṃ saṃsravanti ca //

saṃhatāni vipāṇḍūni paṅkiloṣṭhacitāni ca /
tvagutthāni tu rūksāṇi maṇḍalāni tanūny api //

sidhmakuṣṭhāni jānīyāt tathā tāni bhavanti vai /
picchilaṃ madhuvarṇaṃ ca yadā doṣāḥ sravanti ca //

maṇḍalāni ca śuklāni ghanotsannāni sarvaśaḥ /
vidyānmaṇḍalakuṣṭhāni cirabhedīni dehinām //

yadā tu tāni bhidyante tadā śvetaṃ sravanti hi /
iti śleṣmasamutthāni trīṇi kuṣṭhāni nirdiśet //

yassadā vātalo janturvātalaṃ bhajate ' śanam /
vātātapau sevate ca tasya vātaḥ pravardhate //

sa vṛddho dūṣayatyasya tvaṅmāṃsarudhiraṃ tathā /
utsādyate tvagdoṣeṇa svidyate tena cāpy atha //

kapālakuṣṭhaṃ tenāsya praduṣṭe māṃsaśoṇite /
jantorvivṛddhavātasya tasya vakṣyāmi lakṣaṇam //

paruṣāṇyaruṇābhāni maṇḍalāni samāni ca /
vidyāt kapālakuṣṭhāni cirabhedīni dehinām //

yassadā pittalo jantuḥ pittalaṃ bhajate ' śanam /
vātātapau sevate ca tasya pittaṃ prakupyati //

tad vṛddhaṃ dūṣayatyasya tvaṅmāṃsarudhiraṃ tadā /
utsādyate tvagdoṣeṇa svidyate tena cāpy atha //

tataḥ kuṣṭhāni jāyante praduṣṭe māṃsaśoṇite /
pittasya parikope vā teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam //

pakvodumbaravarṇāni maṇḍalānīha yāni tu /
vidyādaudumbarāṇyatra tānyasādhyāni dehinām //

prāpnuvanti yadā bhedaṃ kuṣṭhāny audumbarāṇi ca /
maṇḍalīkāni kuṣṭhāni tadā tāni bhavanti vai //

maṇḍalāni ca yānīha puṇḍarīkanibhāni vai /
puṇḍarīkāṇi sādhyāni tāni vidyādvicakṣaṇaḥ //

prāpnuvanti yadā bhedaṃ puṇḍarīkāṇi yāni vai /
ṛśyajihvāni kuṣṭhāni tadā tāni vinirdiśet //

nīlotpalasavarṇāni maṇḍalānīha rūpataḥ /
ṛśyajihvāni kuṣṭhāni tānyasādhyāni nirdiśet //

prāpnuvanti yadā bhedamṛśyajihvānyaśeṣataḥ /
kākaṇānīti matimāṃstadā tāni vinirdiśet //

kākaṇantikavarṇāni maṇḍalānīha yāni tu /
kākaṇānīti tānyāhuḥ pratyākhyeyāni dehinām //

iti kuṣṭhanidānaṃ vai vyākhyātam anupūrvaśaḥ /
tanniśamyeha matimān hitajīrṇāśano bhavet // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele nidāne pañcamo ' dhyāyaḥ // // ṣaṣṭho ' dhyāyaḥ // athātaḥ pramehanidānaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /