Bhela Samhita · Chapter 2.4

vātātpittātkaphāccaiva kṣatādvātha kṣayād api /
pañca kāsā bhavantīha teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam //

yassadā vātalo janturasātmyaṃ vai niṣevate /
rūkṣamaśnāti pibati rūkṣaṃ hi bahu khādati //

tasya vātaḥ prakupito gṛhītvā hṛdayaṃ tataḥ /
ūrdhvaṃ samprāpya dhamanīratha kāsāya kalpate //

uraḥśūlaṃ pārśvaśūlaṃ pṛṣṭhastambhaśca jāyate /
āṭopyate ' syodaraṃ ca śiraś cāsyātimanthyate //

uro ' bhighātātpārśve ca gṛhyete iva dehinaḥ /
kaphaḥ prakāsamānasya sasaṃrambhaḥ pravartate /

pratataṃ kāsamānasya mūtraṃ vāto ruṇaddhi hi /
ity ebhir lakṣaṇairvidyādvātakāsaṃ śarīriṇām //

yassadā pittalo janturasātmyaṃ vai niṣevate /
amlamaśnāti pibati khādatyāsvādayaty api //

tasya pittaṃ prakupitaṃ gṛhītvā hṛdayaṃ tataḥ /
ūrdhvaṃ samprāpya dhamanīstataḥ kāsāya kalpate //

uro vidahyate cāsya tathaivāpyabhitapyate /
soṣmanāsaś ca bhavati dahyete cākṣiṇī tataḥ //

niṣṭhīvati sapittaṃ ca raktaṃ vā nā kadācana /
mukhaṃ bhavati vā pītaṃ pittakāsena dehinaḥ //

yassadā śleṣmalo jantuḥ śleṣmalaṃ bhajate ' śanam /
pibatyaśnāti madhuraṃ madhuraṃ vāpi khādati //

avyāyāma rataś cāpi divāsvapnaṃ ca sevate /
tasya śleṣmā prakupito gṛhītvā hṛdayaṃ tataḥ //

ūrdhvaṃ samprāpya dhamanīstataḥ kāsāya kalpate /
grathitaṃ śleṣmaṇā kāsaṃ niṣṭhīvati sapūtikam //

duṣṭaśleṣmapratiśyāyaḥ śleṣmakāsena jāyate /
sāhasaṃ karma yaḥ kṛtvā vikṣataṃ khedayatyuraḥ //

niṣṭhīvati saraktaṃ ca kāse kṣatasamudbhave /
strīṣu saktaś ca yo jantus tasya śuklaparikṣayāt //

liṅgaṃ vātābhibhūtatvāt sūcībhir iva tudyate /
saraktaṃ kurute mūtraṃ tathā śuklaṃ ca lohitam //

sarva ete samuddiṣṭāḥ kāsā lakṣaṇato mayā /
tānavekṣya bhiṣag buddhyā tataḥ kuryāc cikitsitam // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele nidāne caturtho ' dhyāyaḥ // // pañcamo ' dhyāyaḥ // athātaḥ kuṣṭhanidānaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /