Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhela Samhita · Chapter 1.9

1.9.1

bheṣajaṃ hi catuṣpādamāturaṃ kurute ' gadam /
yunakti yaśasā vaidyamarthamapyasya yacchati //

1.9.2

tasmād auṣadhayogasya vaidyasyāpy āturasya ca /
upasthātuś ca vakṣyāmi sampadaṃ siddhikārikām //

1.9.3

prativātaṃ yathākṣiptaḥ pāṃsumuṣṭirvinaśyati /
tathā hi nāśamāgacchedṛte karma bhiṣakkṛtāt //

1.9.4

nadyāṃ prasyandamānāyāṃ śvabhrasthāne sthaleṣu ca /
praṇaśyati yathā vṛṣṭaṃ tathā duryojitāḥ kriyāḥ //

1.9.5

iṣvāsas tu yathā yukto dharmātmā khaḍgapāṇidhṛt /
parebhyaḥ kṣobham ādhatte pātyātmīyāṃś ca hantyarīn //

1.9.6

evaṃ cikitsakaḥ pādair bheṣajaiś copabṛṃhitaḥ /
rakṣatyakīrterātmānaṃ vyādhiṃ cāpi niyacchati //

1.9.7

sidhyati pratikurvāṇa ity ātreyasya śāsanam /
api cāpratikurvāṇa ity ākhyadbhadraśaunakaḥ //

1.9.8

guṇayuktāturadravyabhiṣakparicarānvitā /
dṛśyate viphalā yasmānnāphalā tu viparyaye //

1.9.9

tasmānnaikāntikī siddhiś catuṣpāde cikitsite /
na tvetāṃ buddhimātreyaśśaunakasyānumanyate //

1.9.10

pratikurvati siddhirhi varṇotsāhabalānvitā /
na ca syādvyādhibahutā na tvevāpratikurvati //

1.9.11

durvarṇo durbalaś ca syād vyādhibhiś cāpy upadrutaḥ /
vikalo vā bhavatyajñair upakrānta ivāturaḥ //

1.9.12

na sā siddhirasiddhiḥ syādyāṃ dṛṣṭvā nābhipadyate /
tasmāt jñānavatāṃ siddhiṃ vindeta matimān bhiṣak //

1.9.13

tatra prathamataḥ pādamauṣadhaṃ tu nibodha me /
khaṃ vāyuranalastoyaṃ bhūmiś caiveha pañcamī //

1.9.14

guṇottarāṇi sarvāṇi yathāsaṃkhyaṃ vibhāvayet /
teṣāntu ye bhūtaguṇāḥ pṛthagbhāvanidarśakāḥ //

1.9.15

parasparasamāyogāddravyeṣveva bhavanti te /
lakṣaṇaṃ khasya sauṣiryaṃ raukṣyaṃ cāpy anilātmakam //

1.9.16

auṣṇyamagnerapāṃ śaity aṃ kharatvaṃ pārthivo guṇaḥ /
yasminyasmin bhavelliṅgametaddravye viśeṣataḥ //

1.9.17

yasya bhūtasya taddravyaṃ tattadātmakamiṣyate /
sauṣiryaṃ lāghavaṃ yatra bhaiṣajyaṃ cāpi khātmakam //

1.9.18

kharatvaṃ ca vivekaś ca raukṣyaṃ cāpy anilātmakam /
snehaḥ kledaś ca śaity aṃ ca mṛdutvaṃ cāpi vārijam //

1.9.19

paicchilyaṃ gauravaṃ mūrtisthairyaṃ gandhaś ca pārthivam /
etairbhūtaguṇairyuktaṃ yaddravyaṃ tattadātmakam //

1.9.20

pañcabhūtātmakaissarvairguṇais tatra samanvitam /
(prativāsaṃ raso gandhastadā praduvanāni ca //

1.9.21

śitamuṣṇodakaṃ caiva raidya cedipriyaṃ rathāḥ /
sajjopakaraṇatvaṃ ca mūlatvakphalasañcayaḥ) //

1.9.22

mūlādīnāṃ sugandhitvaṃ kalyāṇasparśavattathā /
anyūnānatiriktatvarūpavac ca praśasyate //

1.9.23

sthalātmatākanimneṣu saikateṣūpaleṣu ca /
suṣiraṃ nātiviṣṭaṃ ca tiryagyātaṃ ca garhitam //

1.9.24

yenauṣadhārthassadyassyāttena cāpratibadhnatā /
bheṣajaṃ prathamaḥ pādaḥ iti jñeyaṃ cikitsite //

1.9.25

pratiśrāvī dvitīyaḥ syāttasya pratyekaśo guṇāḥ /
balavān dakṣiṇo dakṣaḥ priyavāgajugupsakaḥ //

1.9.26

vīraś cāpratikūlaś ca raktaścitrakathas tathā /
prajñāvāṃś cāpy upasthāyī tathā śāstrānusārataḥ //

1.9.27

na cātipratibadhnīyātsarveṣv auṣadhakarmasu /
praśasyate kleśasahaḥ pratiśrāvī yathāguṇaḥ //

1.9.28

tṛtīyaś cāturaḥ pādaḥ satyāśaṃsī praśasyate /
lakṣaṇaś cātmavāṃś caiva kṛtajñassumanāś ca yaḥ //

1.9.29

auṣadhasya pratigrāhī na ca rogānnigūhayet /
dṛḍhabhakto ' nasūyaś ca yaś cāpi na viṣīdati //

1.9.30

sarvatrāpratikūlaś ca na kriyāmativartate /
ebhir guṇaissamāyuktaṃ jānīyātsādhyamāturam //

1.9.31

bhiṣak caturthaḥ pādas tu sasūtrārthaviśāradaḥ /
arogo dṛṣṭakarmā ca kṛtakṛtyeṣu kovidaḥ //

1.9.32

prayoktā ca pragalbhaś ca kṣamāvānpratibhānavān /
buddhimāṃstarkakuśalo vīryaudāryabalānvitaḥ //

1.9.33

astabdhaś cāpramattaś ca satataṃ saṃyatendriyaḥ /
ojasvī cauṣadhajñaś ca deśakālaprayogavit //

1.9.34

bhiṣak caturthapādaḥ syādevaṃguṇasamanvitaḥ /
bheṣajaṃ ca pratiśrāvī bhiṣagātura eva ca //

1.9.35

anyonyaguṇasaṃyogād ete syus siddhikārakāḥ /
eta eva ca vauguṇyāttasya vyādhivivardhanāḥ //

1.9.36

tasmāc caturṣu pādeṣu cikitsāsiddhiriṣyate /
paktaye kāraṇaṃ pakturyathā pātrendhanānalāḥ //

1.9.37

vijeturvijaye bhūmiś camūḥ praharaṇāni ca /
āturādyās tathā pādāḥ siddhau kāraṇasaṃjñitāḥ //

1.9.38

mṛddaṇḍacakrasūtrādyāḥ kumbhakārādṛte yathā /
nāvahanti guṇān vaidyādṛte pādatrayaṃ tathā /
vidyāt tasmāc cikitsāyāṃ pradhānaṃ kāraṇaṃ bhiṣak // ity āha bhagavān ātreyaḥ iti bhele navamo ' dhyāyaḥ // // daśamo ' dhyāyaḥ // athāta āmapradoṣīyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /

Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc