Bhela Samhita · Chapter 1.6
na vegāndhārayed dhīraḥ prāptānmūtrapurīṣayoḥ /
na vātasya na pittasya na śuklasya kaphasya ca //
udgāracchardijṛmbhāṇāṃ tathā ca kṣavathorapi /
na bāṣpasya na nidrādeḥ prāptaṃ vegaṃ vidhārayet //
rogasañjanakā hyete hiṃsyurāyurvidhāritāḥ /
etāneva prakuryuś ca tathā ' prāptāssamīritāḥ //
vātamūtrapurīṣāṇāṃ dhāraṇādanilādayaḥ /
kupyanti retasaś cāpi śarkarā sāśmarī tathā //
tvagdoṣo vā jvaro vā syāt gātre śophādi vā punaḥ /
chardipittakaphānāṃ tu dhāraṇena samīraṇāt //
jṛmbhādidhāraṇādāndhyaṃ timiraṃ bāṣpadhāraṇāt /
kṣavathūdgāranidrādeḥ dhāraṇātsyācchirorujā //
tasmānmūtrapurīṣaṃ vai visṛjetkālyamutthitaḥ /
uktā hy adhāraṇīyās tu dhāraṇīyānnibodhata //
lobhamohabhiyāṃ tṛṣṇācintayor madamānayoḥ /
śauryasya ca tathā vidvān prāptaṃ vegaṃ vidhārayet //
etaddhārayato hy asya balamāyuś ca vardhate /
udaṅmukhaśśucau deśe prāṅmukhaś cā ' vakuṇṭhitaḥ //
āvaśyakamupāsīta kṛte cādbhir upaspṛśet /
kṛtaśaucastato janturbhakṣayed dantadhāvanam //
dhavaṃ palāśaw nyagrodhaw naktamālamathāpi vā // śirīṣaṃ karavīraṃ ca jātivṛkṣamathārjunam //
eteṣāṃ dantadhavanaṃ śreṣṭhamāha punarvasuḥ /
āpāṭya vidalīkṛtya dantamāṃsamabādhayan //
tadasya śodhayed vaktraṃ pittasya ca kaphasya ca /
śamanaṃ vātaraktādeḥ kurute dantadhāvanam //
mustakalkaṃ satriphalaṃ madhu tailaṃ sukhodakam /
pratyekaṃ kabalagrāhaṃ dhārayed anupūrvaśaḥ //
vātapittakaphā duṣṭāḥ śāmyanti kabalagrahāt /
mādhūkaṃ copadehaghnaṃ svararaktaprasādanam //
tailaṃ dantyaṃ surabhikṛttadabhiṣyandanāśanam /
kṣataṃ saṃrohayed vaktraṃ śīryamāṇaṃ niyacchati //
indriyāṇāṃ mato ' bhyaṅgo gurudoṣavimokṣaṇaḥ /
tvagdoṣaśamano balyo vātaraktaprasādanaḥ //
grāmyadharmātigatyā ca rathāśvagajapātanāt /
daṇḍamuṣṭihatānāṃ ca rujāśramavināśanaḥ //
tvacaḥ prasādano abhyaṅgaḥ śāmyatyutsādanātklamaḥ /
praharṣaṃ kurute sthairyaṃ malaghnaṃ cāvasecanam //
vilepanaṃ hlādayati kaṇḍūṃ hanti prasādanam /
śiśiraṃ hyañjanaṃ dṛṣṭeḥ timiraṃ ca praṇaśyati //
tanūruhendriyabalaṃ nasyatailādupāgatāt /
svararaktaprasādaś ca naśyanti palitāni ca //
svaktaḥ sūtsāditaś caiva praghṛṣṭaś ca yathābalam /
yathartuvāriṇā snātas tv anuliptastataḥ param //
prasādhitottamāṅgaś ca tato nasyaṃ pradāpayet /
tatassaṃśuddhadoṣasya dhūmamasya prakalpayet //
kuṭannaṭailāhrīberaṃ dhyāmakāgarucandanam /
kālānusāryāṃ naladaṃ pṛthvīkām atha guggulam //
tālīsaṃ padmakaṃ mustaṃ priyaṃguṃ sahareṇukām /
haridrāṃ ca sugandhāṃ ca saralāṃ devadāru ca //
śrīveṣṭakaṃ sarjarasaṃ corakaṃ ceti saṃharet /
vaktraṃ ca sarpiṣāktaṃ syād dhūmametaṃ tataḥ pibet //
aṣṭāṃgulapramāṇā vāpy athavā dvādaśāṃgulā /
ṣaḍaṃgulapramāṇā vā dhūmavartiḥ praśasyate //
sauvarṇaṃ rājataṃ tāmraṃ gajadantasya vā punaḥ /
vṛkṣasāramayaṃ vāpi dhūmanetraṃ praśasyate //
caturvā pañcakṛtvo vā dhūmaṃ srotasyavācaret /
vātānulomanaṃ kuryāc chleṣmāṇaṃ cāpakarṣati /
balaṃ dadāti dṛṣṭeś ca samyagdhūmo niṣevitaḥ //
aṣṭau dhūmasya kālāḥ syur yeṣām ante praśasyate /
utthitasyaiva śayanād dantaprakṣālane kṛte //
jalakrīḍānivṛttasya tathā bhuktavato ' śanam /
kṣutoccāravyavāyānte bhuktavāntavatas tathā //
guṇāṃś caikaikaśas teṣāṃ dhūmapānakṛtān śṛṇu /
tatra śayyotthitasyaiva vakṣyāmyatha yathākramam //
hantyutsannaṃ kaphaṃ jantoṣṣaḍindriyavibodhanaḥ /
pratibuddhasya ceddhūmo mārutasyānulomanaḥ //
dantaprakṣālanādūrdhvaṃ rogānsamyagvyapohati /
cyutaśleṣmāpanayanaḥ sugandhiviśadāsyakṛt //
dantamāṃsakṣayakṛtavyādhayo vadaneṣu ye /
doṣāḥ kāsaprabhṛtayastāṃś ca dhūmo vyapohati //
śirogatā yāś ca rujāḥ salilakrīḍanodbhavāḥ /
karṇaśūlaṃ pratiśyāyaṃ cāśu dhūmo vyapohati //
vātapittakaphān dhūmaḥ śamayed bhojanodgatān /
śiroviśuddhiṃ kurute bhuktaṃ ca sthāpayaty api //
dhamanipratipannas tu vāyuḥ kṣavathuneritaḥ /
vyāpnoti sarvasrotāṃsi sa dhūmenānulomyate //
varcaḥkarmoddhato vāyurgalamūrdhaśirogataḥ /
prāṇānādhmāpayati vā sa dhūmenānulomyate //
śuklasrotogato vāyurūrdhvam eva prapadyate /
sa ghorān hi sṛjedrogāṃstaṃ dhūmenānulomayet //
rogādhipataye chardyā sthānebhyo ' bhis amīritāḥ /
anārogyāya kalpante teṣāṃ dhūmaḥ praśasyate //
hṛteṣu doṣeṣv anilaḥ śūnyasthānāni saṃcaran /
sammūrcchati śiro gatvā taṃ dhūmenānulomayet //
pūrvaṃ pītodako bhuktvā labhate kṛśatāṃ naraḥ /
madhye bhaktasya pibato bhojanaṃ nāpakṛṣyate //
bhuktavānatha pānīyaṃ paścād anupibec ca yaḥ /
tadāpyānugataṃ bhuktaṃ samatvāyopapadyate //
agnau pratāpayet pāṇī syātāṃ yāvat tu nirjalau /
tataḥ padaśataṃ gacchedbhaktaṃ hyevaṃ prayātyadhaḥ //
na rātrau dadhi bhuñjīta nāghṛtaṃ nāpy amākṣikam /
kuṣṭhau patepi vāṃchaṃ kiṃ kaṇṭharogāc ca buddhimān //
toyakṣiptaṃ spṛśennānnaṃ na ca paryuṣitāśanaḥ /
na cājīrṇāśano janturjighāṃsurvyādhisaṃbhavam //
sopānatkas tathā daṇḍī chatreṇa vyajanena ca /
ābādhān varjayetsarvānvicaredāpariśramāt //
tapasvinaḥ pitṝndevānbrāhmaṇāṃś ca samāhitaḥ /
arcayanvidhivannityaṃ jīvedvarṣaśataṃ naraḥ //
vāto hi śūlaṃ vihataḥ karoti mūtrapradoṣaṃ janayec ca mūtram /
kāsaḥ pratiśyāyamatho kṣayaṃ ca śvāsaṃ ca kuryād vihate tu vege //
purīṣamānāhamatīva kuryād reto ' varodhaḥ kurute ' tha ṣāṇḍyam /
tasmād dhi vegaṃ na vidhārayeta naro ya icchediha dīrghamāyuḥ // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele ṣaṣṭho ' dhyāyaḥ // // saptamo ' dhyāyaḥ // athāta indriyopakramaṇīyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /
Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0