Bhela Samhita · Chapter 1.5
athāśitena pītena khāditena ca yuktitaḥ /
balamāpyāyate jantoḥ sadyo vahnirivendhanaiḥ //
tenaivātyādṛteneha bhojanena śarīrajāḥ /
vyādhayassaṃpravardhante kāyāgnāvapi dūṣite //
dvividhaṃ tu bhiṣagvidyādāhārasyaiva lāghavam /
dvividhaṃ gauravaṃ bhukte procyamānaṃ nibodhata //
mātrālaghussyādāhāraḥ kaściddravyalaghuḥ smṛtaḥ /
mātrāgurus tathaiva syād dravyataś ca tathā guruḥ //
purāṇaśālayo mudgāḥ śaśatittirilāvukāḥ /
evaṃprakāraṃ yaccānyat taddravyaṃ laghu saṃsmṛtam //
grāmyānūpaudakaṃ māṃsaṃ dadhi piṣṭaṃ tilāhvayam /
evaṃprakāraṃ yaccānyattaddravyaṃ gurviti smṛtam //
tatra yo mātrayā bhuṅkte dravyaṃ gurvapi mānavaḥ /
āhāraṃ tasya paśyanti laghum eva cikitsakāḥ //
śālyādīny api yo ' tyarthamaśnāti sulaghūny api /
āhārassa tathārūpo vyaktaṃ sampadyate guruḥ //
dravyasya laghuno yuktyā sauhity aṃ yo ' dhigacchati /
ekāntapathyaṃ taṃ vidyādāhāraṃ kuśalo laghum //
yadi yuktyāpi sauhityaṃ dravyasyālaghuno vrajet /
tathāvidhamihāhāraṃ gurum eva bravīmyaham //
tasmāt tribhāgasasauhityam ardhasauhityam eva vā /
āhāraṃ laghumanvicchet gurūṇāṃ sevitaṃ sadā //
laghu vāpi samāsādya dravyaṃ yo hy atisevate /
tallaghvapyatisaṃyuktaṃ koṣṭhe sampadyate guru //
gurulāghavavidvaidyo narāṇāṃ vardhayaty asūn /
tasmād evaṃ vijānīyāddravyāṇāṃ gurulāghavam //
evam eva ca bhojyena pathyenāpyāyate naraḥ /
hīyate cāpy apathyena praduṣṭairmārutādibhiḥ //
svasthasyānnena vardhante dhātavaḥ śoṇitādayaḥ /
vyādhitasyāpi doṣāya bhojyaṃ pariṇamaty atha //
yathā hy akālavṛṣṭyā ca bhūmau bījaṃ vipadyate /
vardhate kālavṛṣṭyā ca dehino ' pi tathā rasaiḥ //
yaś ca nityam udāraḥ syāt sukhaniścalamānasaḥ /
laghupānarataḥ sātmye ' pi yathāgasi dūragaḥ //
snāto ' nuliptaḥ sragvī syāddhautadantassvalaṃkṛtaḥ /
dharmassatyamahiṃsā ca prāyo hyannaṃ samāśritam //
vamayecchaleṣmarogāṃś ca paittikāṃś ca virecayet /
nirūhayed vātarogān raktajāṃś cāvasecayet //
raktaśālīn samudgān vā ṣaṣṭikānathavā punaḥ /
susvinnānmātrayāśnīyāt ghṛtasaindhavasaṃyutān //
īṣatpippalikaṃ yūṣamīṣac ca madhunānvitam /
īṣatsalavaṇaṃ cāpi payaś cārdhakṛtaṃ pibet //
viṣkirānpratudāṃś cājān jāṅgalāṃś ca mṛgadvijān /
yac cānyatkaṭukaṃ pāke bhojyaṃ tan nityam ācaret //
pādābhyāṃ na caretkṛṣṭe viṣame kaṇṭakeṣu ca /
gahanaṃ paradārāṃś ca nadīḥ pūrṇāś ca na vrajet //
kalahaṃ cāpi kopaṃ ca rātricaryāṃ vivarjayet /
gajasya na syādāsannaḥ toyārdrasya ca vājinaḥ //
janavādāṃś ca śauṇḍāṃś ca dviṣataś cāpi mānavān /
mlecchānnikṛtibuddhīṃś ca na seveta kadācana //
sarvān sarīsṛpāṃś caiva kṣudrapādāṃś ca na spṛśet /
mahiṣān gavayān khaḍgān vyāghrān siṃhāṃś ca varjayet //
nārohetpādapān veśma na dhāvedvarṣadurjale /
na gavāṃ pratilomaṃ ca na madhye nāgrato vrajet //
sadyaḥ pravṛṣṭau nāroheddhimavantaṃ ca parvatam /
ghṛtamuṣṇāmbu ca bhajedetadārogyam uttamam // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele pañcamo ' dhyāyaḥ // // ṣaṣṭho ' dhyāyaḥ // atha na vegāndhāraṇīyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /
Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0