Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhela Samhita · Chapter 1.5

1.5.1

athāśitena pītena khāditena ca yuktitaḥ /
balamāpyāyate jantoḥ sadyo vahnirivendhanaiḥ //

1.5.2

tenaivātyādṛteneha bhojanena śarīrajāḥ /
vyādhayassaṃpravardhante kāyāgnāvapi dūṣite //

1.5.3

dvividhaṃ tu bhiṣagvidyādāhārasyaiva lāghavam /
dvividhaṃ gauravaṃ bhukte procyamānaṃ nibodhata //

1.5.4

mātrālaghussyādāhāraḥ kaściddravyalaghuḥ smṛtaḥ /
mātrāgurus tathaiva syād dravyataś ca tathā guruḥ //

1.5.5

purāṇaśālayo mudgāḥ śaśatittirilāvukāḥ /
evaṃprakāraṃ yaccānyat taddravyaṃ laghu saṃsmṛtam //

1.5.6

grāmyānūpaudakaṃ māṃsaṃ dadhi piṣṭaṃ tilāhvayam /
evaṃprakāraṃ yaccānyattaddravyaṃ gurviti smṛtam //

1.5.7

tatra yo mātrayā bhuṅkte dravyaṃ gurvapi mānavaḥ /
āhāraṃ tasya paśyanti laghum eva cikitsakāḥ //

1.5.8

śālyādīny api yo ' tyarthamaśnāti sulaghūny api /
āhārassa tathārūpo vyaktaṃ sampadyate guruḥ //

1.5.9

dravyasya laghuno yuktyā sauhity aṃ yo ' dhigacchati /
ekāntapathyaṃ taṃ vidyādāhāraṃ kuśalo laghum //

1.5.10

yadi yuktyāpi sauhityaṃ dravyasyālaghuno vrajet /
tathāvidhamihāhāraṃ gurum eva bravīmyaham //

1.5.11

tasmāt tribhāgasasauhityam ardhasauhityam eva vā /
āhāraṃ laghumanvicchet gurūṇāṃ sevitaṃ sadā //

1.5.12

laghu vāpi samāsādya dravyaṃ yo hy atisevate /
tallaghvapyatisaṃyuktaṃ koṣṭhe sampadyate guru //

1.5.13

gurulāghavavidvaidyo narāṇāṃ vardhayaty asūn /
tasmād evaṃ vijānīyāddravyāṇāṃ gurulāghavam //

1.5.14

evam eva ca bhojyena pathyenāpyāyate naraḥ /
hīyate cāpy apathyena praduṣṭairmārutādibhiḥ //

1.5.15

svasthasyānnena vardhante dhātavaḥ śoṇitādayaḥ /
vyādhitasyāpi doṣāya bhojyaṃ pariṇamaty atha //

1.5.16

yathā hy akālavṛṣṭyā ca bhūmau bījaṃ vipadyate /
vardhate kālavṛṣṭyā ca dehino ' pi tathā rasaiḥ //

1.5.17

yaś ca nityam udāraḥ syāt sukhaniścalamānasaḥ /
laghupānarataḥ sātmye ' pi yathāgasi dūragaḥ //

1.5.18

snāto ' nuliptaḥ sragvī syāddhautadantassvalaṃkṛtaḥ /
dharmassatyamahiṃsā ca prāyo hyannaṃ samāśritam //

1.5.19

vamayecchaleṣmarogāṃś ca paittikāṃś ca virecayet /
nirūhayed vātarogān raktajāṃś cāvasecayet //

1.5.20

raktaśālīn samudgān vā ṣaṣṭikānathavā punaḥ /
susvinnānmātrayāśnīyāt ghṛtasaindhavasaṃyutān //

1.5.21

īṣatpippalikaṃ yūṣamīṣac ca madhunānvitam /
īṣatsalavaṇaṃ cāpi payaś cārdhakṛtaṃ pibet //

1.5.22

viṣkirānpratudāṃś cājān jāṅgalāṃś ca mṛgadvijān /
yac cānyatkaṭukaṃ pāke bhojyaṃ tan nityam ācaret //

1.5.23

pādābhyāṃ na caretkṛṣṭe viṣame kaṇṭakeṣu ca /
gahanaṃ paradārāṃś ca nadīḥ pūrṇāś ca na vrajet //

1.5.24

kalahaṃ cāpi kopaṃ ca rātricaryāṃ vivarjayet /
gajasya na syādāsannaḥ toyārdrasya ca vājinaḥ //

1.5.25

janavādāṃś ca śauṇḍāṃś ca dviṣataś cāpi mānavān /
mlecchānnikṛtibuddhīṃś ca na seveta kadācana //

1.5.26

sarvān sarīsṛpāṃś caiva kṣudrapādāṃś ca na spṛśet /
mahiṣān gavayān khaḍgān vyāghrān siṃhāṃś ca varjayet //

1.5.27

nārohetpādapān veśma na dhāvedvarṣadurjale /
na gavāṃ pratilomaṃ ca na madhye nāgrato vrajet //

1.5.28

sadyaḥ pravṛṣṭau nāroheddhimavantaṃ ca parvatam /
ghṛtamuṣṇāmbu ca bhajedetadārogyam uttamam // ity āha bhagavān ātreyaḥ /
iti bhele pañcamo ' dhyāyaḥ // // ṣaṣṭho ' dhyāyaḥ // atha na vegāndhāraṇīyaṃ vyākhyāsyāma iti ha smāha bhagavān ātreyaḥ /

Original text: Bhelasaṃhitā · Edition: ed. V. S. Venkatasubramania Sastri and C. Raja Rajeswara Sarma (CCRAS, New Delhi); e-text by SARIT · SARIT: Search and Retrieval of Indic Texts · SARIT (e-text) via Internet Archive · CC BY-SA 3.0

Esc