Bhela Samhita · Chapter 1.28

yad bhakṣayati bhuṅkte vā vidhivac cāpi mānavaḥ /
anyac ca kiñcit pibati tat sarvaṃ ṣaḍrasānvitam //

pathyāpathyam abodhāryaṃ, tasmād bhojyaṃ śarīriṇām /
rasato vīryataś caiva pravakṣyāmy ata uttaram //

śālayo madhurāḥ sarve vipāke kaṭukāḥ smṛtāḥ /
raktaśālirvaras teṣāmaraukṣyāl lekhano na ca //

dīrghaśūko mahā śāliḥ sugandhiḥ śālikāmukhaḥ /
kṛṣṇavrīhiḥ kāñcanakaḥ lopārkṣaḥ śītabhīrukaḥ //

hāyano lodhraśāliś ca raktaśāliguṇānvitaḥ /
pūrvapūrvo laghutaraḥ pathyaḥ kiṃca bhavatyataḥ //

sugandhakā gandhavanto gandhena madayantyatha /
raukṣyāc ca kalamaṃ vidyādadhikaṃ vai viśeṣataḥ //

kaṣāyas tv adhikaḥ kiṃcit ṣaṣṭikāḥ śālibhiḥ samāḥ /
mahādoṣāḥ suguravaḥ pāṭalāvrīhayas tathā //

yavakā nityam ahitāḥ kṛṣṇavrīhipramodakāḥ /
vīryoṣṇā madhurāste vai sakaṣāyāś ca kīrtitāḥ //

bahūrūkṣāḥ kaṣāyāś ca koradūṣāḥ savāruṇāḥ /
prasādhikāḥ kaṃ gavaś ca śyāmākāś ca samā rasaiḥ //

uddālakās tu saṃkhyā tāḥ kaṣāyā madhurā rase /
grīṣme tu sevitāste vai kopayanty āśu mārutān //

yavās tv atiyavāś caiva godhūmāś ca samā rase /
madhurāḥ sakaṣāyāś ca śleṣmalā lohitā nṛṇām //

atha veṇuyavā nātikaṣāyā madhurā rase /
kaphaṃ pittaṃ ca medaś ca kopayantyatisevitāḥ //

kṛṣṇā mudgā mahāmudgāḥ haritāścirajīvinaḥ /
makuṣṭhakāś ca te ' pyuktāḥ kaṣāyā madhurā rase //

hareṇavo masūrāś ca satīnāś ca tathāḍhakī /
kulutthāś ca viseṣeṇa kaṣāyamadhurā rase //

sarve tu lavaṇakṣārā dīpanīyāḥ prakīrtitāḥ /
avṛṣyāś ca viśeṣeṇa durbalānāṃ hitā na ca //

śvadaṃṣṭrā yāvanālaś ca dvau kṣārau śītalau smṛtau /
śuklaṃ vinihatastau tu dṛṣṭiṃ cāpi śarīriṇām //

navanītaṃ tathāmlaṃ tu ghṛtaṃ vai madhuraṃ smṛtam /
sarvaṃ dugdhamabhiṣyandi gavyaṃ tebhyo viśiṣyate //

vājī bhavati dugdhena balaṃ cātyupajāyate /
sañjīvanaṃ sambhavati sarvaṃ kṣīramudāhṛtam //

rase pāke ca madhuraṃ tailaṃ sarvaṃ prakīrtītam /
yasminyasminviśeṣas tu yo yastasminnibodha tam //

tailameraṇḍabilvānāmuṣṇaṃ vātaharaṃ smṛtam /
ity uktānyuṣṇavīryāṇi ya danyacchītam eva tat //

vibhītakānāṃ tailaṃ tu kaṣāyamadhuraṃ rase /
kaphapittaharaṃ proktaṃ keśyaṃ caiva śarīriṇām //

ataḥ karañjabījānāṃ vijñeyāni tathaiva ca /
tailāni rasato vidyāt tiktāni madhurāṇi ca //

pittaśleṣmakaraṃ tiktamiṅgudītailamucyate /
sakaṣāyaṃ madhūkānāṃ kaphapittānilāpaham //

kaulakaṃ madhurasparśaṃ rasato ' tha vipākataḥ /
yasminyasminviśeṣas tu yo yastaṃ me nibodhata //

palālajātaṃ chvākamatīva guru sammatam /
mahādoṣamabhiṣyandi sukhaṃ bāhyopaghātakam //

chatrākaṃ gomayodbhūtaṃ kaṣāyamadhuraṃ rase /
kaṣāyaṃ veṇucchatrākaṃ mārutaṃ kopayennṛṇām //

sarvaṃ tu śākaṃ madhuraṃ rasato ' tha vipākataḥ /
yasminyasminviśeṣas tu yo yastasminnibodha tam //

mārutaṃ kopayennṝṇāṃ viṣṭambhitvād alāvukam /
śleṣmāṇaṃ vardhayec cāpi vipākena balīyasā //

kūṣmāṇḍaṃ śleṣmalaṃ vidyānnavaṃ śaradi bhakṣitam /
tadalpadoṣaṃ bhavati parisaṃvatsaroṣitam //

kaṣāyamadhuraṃ vidyāt khādiraṃ cātisāri ca /
tiktaṃ dīpanasaṃsṛṣṭaṃ nirdoṣaṃ taccharīriṇām //

kośātakī karīrāṇāṃ śatāvaryāś ca tiktakam /
kaṣāyaṃ nālikāyāś ca tiktaḥ puṣkaravartakaḥ //

vetrāgraṃ tiktakaṃ nimbaṃ tilaśākaṃ ca śītikā /
kurūṭikā kunaṭikā tathā gandharvahastakaḥ //

tathā nāḍīkalāyaś ca pañcāṅgulyas tathaiva ca /
etāni vidyācchākāni tiktāni rasapākataḥ //

sa tīnaśākaṃ madhuramīṣatiktopasaṃhitam /
kovidārasya śākaṃ tu pūrveṇaiva samaṃ matam //

vārtākīnāṃ phalaṃ tiktaṃ kaṭukenopasaṃhitam /
grahaṇīṃ dīpayatyetacchaleṣmāṇaṃ vinihanti ca //

kaṭhillabakulau caiva madhurau śukraśo dhanau /
hatastandrāṃ ca vātaṃ ca nityam eva viṣūcikām //

alambusaḥ sakaṭukastiktako vātakopanaḥ /
bhinatti kaphasaṅghātaṃ viṣṭabhyātha vipacyate //

lāṅgaśākaṃ tu madhuraṃ lavaṇenopasaṃhitam /
kaṭukaṃ bahudoṣaṃ ca tathā pakṣanikācanam //

kaṭuko dīpanīyaś ca viṣahā svastiko rase /
kaṣāyamadhurā cillī cuñcurmadhuraśītalaḥ //

bhārṅgī māṣaś ca madhurau rasataḥ parikīrtitau /
mudgaśākaṃ satiktaṃ tu sakṣāraś caiva vāstukaḥ //

niṣpāvaśākaṃ madhuraṃ māṣaśākaṃ tathā smṛtam /
candrākaśākamamlaṃ tu kaṣāyas tu gavedhukaḥ //

tunnakaṃ prapunāṭaś ca jīvantī suniṣaṇṇakam /
madhurāṇyalpadoṣāṇi tathaiva tu kuṭiñjakaḥ //

piṇḍāluśākaṃ ca navaṃ tuṇḍikeraphalāni ca /
madhurāṇyalpadoṣāṇi saṃsṛṣṭakaṭukāni ca //

upodakā tu madhurā lavaṇenopasaṃhitā /
ity etannirdiśecchākaṃ yadanyadapi tadvidham //

ājaṃ gavyamathaurabhraṃ vārāhaṃ caiva yatsmṛtam /
hastimāṃsaṃ ca madhuramuṣṭraṃ guru ca nirdiśet //

vidyādevaṃguṇaṃ caiva sakaṣāyaṃ ca māhiṣam /
khaḍgamāṃsamabhiṣyandi sasvādulavaṇaṃ rase //

kutamāyurmayūraśca gokarṇo gavayo guruḥ /
sṛmaraścamaro nyaṅkurmadhurā guravaś ca te //

ṛśyaś ca mṛgamātā ca tuṅgaś ca hariṇī mṛgaḥ /
pārāvata // iti bhele aṣṭāviṃśo ' dhyāyaḥ // iti bhelasaṃhitāyāṃ sūtrasthānaṃ samāptam // nidānasthānam // dvitīyo ' dhyāyaḥ //