Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 9

9.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryāṃ karṇaparva
Śalyaparvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

9.2

evaṃ jambha ivendreṇa hate karṇe kirīṭinā /
yuddhaṃ nyavedayadrājñe punarabhyetya saṃjayaḥ

9.3

śekhare sarvavīrāṇāmarthināṃ kalpapādape /
hate vaikartane rājansarvāśārajanīkṛti

9.4

tadātmanā gate kvāpi nijajīva ivākulaḥ /
duryodhano nirucchvāso mene śūnyā diśo daśa

9.5

cacāra rathināṃ madhye pāṇḍavānyoddhumudyataḥ /
pareṇaiva śarīreṇa paralokagato naraḥ

9.6

tato drauṇigirā kṛtvā śalyaṃ senāpatiṃ nṛpaḥ /
raṇaṃ vitara(?)rājyārthe viveśa tridaśālayam

9.7

rathānāmayutaṃ sāgraṃ tāvadeva ca dantinām /
lakṣyadvayaṃ dvayānāṃ ca tisraḥ koṭyaḥ padātinām

9.8

sainyaśeṣamabhūdetatkururājasya saṃgare /
ator'dhaṃ pāṇḍavānāṃ ca hataśeṣamabhūdbalam

9.9

asminnāyodhane ghore rājñāṃ saṃhāramaṇḍale /
mastiṣkakardamaluṭhatpattisyandanakuñjare

9.10

ākīrṇavaktrakamale raṅgodbhaṅgarathāṅgake /
visrastārājaṃsaughe khaṅgakhaṇḍotpalākule

9.11

keśaśevālajambālaśeṣakīlālapicchile /
akālakālakariṇā sarasīva viloḍite

9.12

srastavarāśvakarṇāṅke bhagnabāṇāsanāvṛte /
kadalīśakalālole vane vajrairivāhate

9.13

utpalāvayavāpūrṇavyaktaśaktyāsavodite /
udyāna iva kālasya kapālacaṣakākule

9.14

punaḥ pravṛtte samare śalyahārdikyasauvalāḥ /
viviśuḥ pāṇḍavacamūṃ kṛpadrauṇisuyodhanāḥ

9.15

pārthapārṣataśaineyadraupadeyaśikhaṇḍinaḥ /
jaghnustrigartagāndhārakapināthavarūthinīḥ

9.16

amaryāde raṇe tasminkṣībā iva mahārathāḥ /
kruddhā yuyudhire ghoraṃ hatabandhusuhṛdgaṇāḥ

9.17

satyasenaṃ suṣeṇaṃ ca citrasenaṃ ca karṇajam /
jaghāna nakulo vīrānkarṇatulyaparākramān

9.18

tataḥ śalyena balinā gajeneva sarojinī /
mṛdyamānā sanirghoṣā cakampe pāṇḍuvāhinī

9.19

śalyena ripuśalyenā vadhyamānāṃ varūthinīm /
dṛṣṭvā bhīmo gadāpāṇirbhīmakopastamādravat

9.20

sa hatvā gadayā tasya rathaṃ rathaśatacchidaḥ /
mumūrṣordaṇḍamudyamya tasthau kāla ivāgrataḥ

9.21

ādāya madrarājo 'pi gadāṃ cāmīkarāṅgadām /
bhīmaṃ bhīmabalaḥ kopāddarpoddhatamayodhayat

9.22

maṇḍalāni carantau tāvabhipatya parasparam /
ghātajātasphuliṅgābhyāṃ gadābhyāmabhijaghnatuḥ

9.23

tayormūrcchitayoḥ kṣipraṃ mohātpatitayorbhuvi /
sānugāstūrṇamājagmuḥ saṃrabdhāḥ kurupāṇḍavāḥ

9.24

saṃjñāmavāpya sahasā yathāvatsthitayostayoḥ /
duryodhanamukhā vīrāḥ pārthamukhyānayodhayan

9.25

brahmalokābhikāmeṣu yudhyamāneṣu rājasu /
suyodhanaścekitānamavadhīdbhūbhujāṃ varam

9.26

madrarājastataḥ kruddhaḥ pāṇḍūputrānsahānugān /
avārayadbalādekaḥ pūjyamāno nabhaścaraiḥ

9.27

śastravṛṣṭiṃ tadutsṛṣṭāṃ chittvā bāṇairasaṃbhramaḥ /
muhurtādvidadhe śalyastānadṛśyānpatatribhiḥ

9.28

chādite śarajālena sainye madramahībhujā /
kruddho 'vadhītsahasre dve rathānāṃ dharmanandanaḥ

9.29

dṛṣṭvānugānhatānrājñā śalyo yudhi yudhiṣṭhiram /
śilīmukhaśataiḥ pūrṇamathāśokamivākarot

9.30

pīḍite dharmatanaye nakulaḥ kopakampitaḥ /
bhīmasātyakimukhyāśca śaraiḥ śalyamavākiran

9.31

tataḥ śarāndhakāreṇa sthagayanbhuvanodaram /
unmamāthaḥ ghanadhvānaḥ śalyaḥ pārthavarūthinīm

9.32

ākulaḥ samare tasmiñjiṣṇurdraiṇimayodhayat /
duryodhanaṃ bhīmaseno nakulaḥ subalātmajam

9.33

kṣapitāśeṣanṛpateḥ śalyasyātha yudhiṣṭhiraḥ /
chittvāyudhāni sarvāṇi tilaśo vidadhe ratham

9.34

aparaṃ rathamāsthāya madrarājaḥ krudhā jvalan /
cakāra dharmatanayaṃ kṛttacāparathadhvajam

9.35

bhīmaseno 'tha virathaṃ dṛṣṭvā rājānamākulaḥ /
cakarta madrarājasya rathaṃ sarvāyudhaiḥ saha

9.36

khaḍgahastastataḥ śalyo nighnansyandanakuñjarān /
cacārālakṣitatanurmargairgaruḍavikramaḥ

9.37

atha jvālāyamānena śoṇapaṭṭena guṇṭhitām /
bhrājiṣṇuratnakhacitāṃ mṛtyordantāvalīmiva

9.38

etadantaṃ kurubalaṃ yuddhamevaṃvidhaṃ kutaḥ /
itīva ghaṇṭāpaṭalaiḥ krośantīmaśanisvanām

9.39

yudhiṣṭhiraḥ sahasraghniṃ dīptāṃ ṣaṇmukhavikramaḥ /
prāhiṇonmadrarājāya śaktiṃ śaktimatāṃ varaḥ

9.40

sa tayā bhinnahṛdayaḥ papāta kṣmābhṛtāṃ varaḥ /
śrotranāsāsyavivarasravadrudhiranirjharaḥ

9.41

***** śalyavadhaḥ || 1 || *****
śalye hate kauravāṇāmāśā śeṣāvalambane /
rathino dudruvuḥ sarve bhagnamānamanorathāḥ

9.42

tataḥ śalyānujaḥ kruddho vicitrakavacābhidhaḥ /
abhyāyāyau dharmarājaṃ dārayantamanīkinīm

9.43

pṛṣatkavarṣiṇastasya citraratnojjvalaṃ śiraḥ /
rohaṇādrerivottuṅgaṃ śṛṅgaṃ ciccheda dharmajaḥ

9.44

tasminhate bhajyamānāṃ nāthahīnāṃ patākinīm /
parāvṛtya kṛpadrauṇihārdikyāstūrṇamāyayuḥ

9.45

nadadbhiścedipāñcālairlabdhalakṣyairmahārathāḥ /
te muhūrtaṃ yuyudhire prayātā bahutāmiva

9.46

tataḥ svāmivadhāmarṣādyudhiṣṭhiramabhidrutān /
hatvā śeṣānaho madrānamadrāṃ pṛthivīṃ vyadhāt

9.47

atha bhīmo gadāpāṇirnipuṇaḥ kṣayakarmasu /
niṣpiṣya mlecchānsarvāṃśca raṇaṃ śūnyamivākarot

9.48

tataḥ sātyakinā vīre satyarāje nipātite /
svayaṃ duryodhano 'bhyetya pāṇḍuputrānayodhayat

9.49

na ratho na gajo nāśvo na yodhaḥ pāṇḍaveṣvabhūt /
haimanāmāṅkitairvyāpto yo na duryodhaneṣubhiḥ

9.50

cakampe kuñjarakulaṃ tasya nārācavarṣiṇaḥ /
maṇikāñcanajhāṅkāratāramaurvīravairmuhuḥ

9.51

duryodhane yudhyamāne labdhalakṣyairarātibhiḥ /
āyayurdraiṇihārdikyasuśarmakṛpasaubalāḥ

9.52

ghore raṇavyatikare teṣāṃ nibiḍapātinām /
nirāloko 'bhavalloko rajasā saṃvṛte ravau

9.53

kuñjarendrataṭāghātakṣame rajasi duḥsahe /
vibhāgo nābhavatkaścitkalpāpāya ivāgate

9.54

kva drauṇiḥ kva ca gāndhāraḥ kva ca rājā suyodhanaḥ /
ityabhūdvipulaḥ śabdaḥ pāṇḍusenāsu sarvataḥ

9.55

tasminmuhūrte pralayāvartasaṃkrāntagocare /
jaghāna mārutasutaḥ śeṣānduryodhanānujān

9.56

mahābāhuṃ bhūribalaṃ jaitraṃ durdarśanaṃ śalam /
sunādaṃ ca sa hatvā tānunnanāda kṣayocitān

9.57

tato māmagrahīdvīraḥ sātyakirvinarale raṇe /
saṃjayo 'yaṃ mayā labdho nigadyeti sasaṃbhramam

9.58

athārjunaḥ suśarmāṇaṃ saputraṃ sapadānugam /
hatvā saṃśaptakānīkaṃ niḥśeṣaṃ viśikhairvyadhāt

9.59

dyūte raṇābhidhe tasminsāyakākṣānkṣipanmuhuḥ /
sahadevor'dhacandreṇa jahāra śakuneḥ śiraḥ

9.60

***** śakunivadhaḥ || 2 || *****
ulūkaṃ tatsutaṃ hatvā gāndhārāṇāmanīkinīm /
jaghāna mādrītanayo vanavāsadaśāṃ smaran

9.61

atha niḥśeṣite sainye śrānto nihatavāhanaḥ /
apasṛtya raṇātprāyātpadbhyāṃ rājā suyodhanaḥ

9.62

kṛtavarmakṛpadrauṇiśeṣe tasminmahāraṇe /
kṣaṇādaśeṣatāṃ yāte bhūtavetālamaṇḍale

9.63

dhṛṣṭadyumnasya vacasā māṃ nihantuṃ samudyate /
śaineye bhagavānvyāso rarakṣa karuṇānidhiḥ

9.64

tato dinānte śokārtaḥ prasthito 'haṃ suyodhanam /
apaśyaṃ vajrahṛdayaṃ prayāntaṃ cakravartinam

9.65

sa pādacārī māṃ dṛṣṭvā lajjākuṭilakandharaḥ /
ūce saṃjayarājānaṃ brūyāstvaṃ janakaṃ mama

9.66

tena karṇena suhṛdā taiśca vīrairvinā kṛtaḥ /
hradaṃ praviṣṭaḥ putraste hīno duḥśāsanādibhiḥ

9.67

māmityuktvā sa saṃstambhya salilaṃ daityamāyayā /
hradaṃ viveśa vipulaṃ prauḍhaśokānalākulaḥ

9.68

taṃ stambhitorusalile sarasi praviṣṭaṃ jñātvā girā mama gurostanayaḥ kṛpaśca /
bhojaśca bhūpatiśikhāmaṇilīḍhapādaṃ lakṣmīvilāsasadanaṃ śuśucustametya

9.69

akṣauhiṇīparivṛto 'tha visṛjya gehaṃ rātrau yuyutsumakhilaiḥ saha rājadāraiḥ /
dharmātmajastamṛṇaśeṣamiva pradadhyau duryodhanaṃ saha dhanaṃjayabhīmamukhyaiḥ

9.70

yatpādapadmanakhacandramarīcimālā mālā iva kṣitibhṛtāṃ babhuruttamāṅge /
so 'pyeka eva kururājasutaḥ padātiryāto dhigāsthiravilāsavikāsi daivam

9.71

yasyā vaśādbata natonnatabhāñji bhāvacakrāṇi hanta viśarārudaśāṃ viśanti /
saṃkrandanāni yativibhramamudritāni tasyai namo 'stu satataṃ bhavitavyatāyai

Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc