Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 9
iti kṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryāṃ karṇaparva
Śalyaparvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
evaṃ jambha ivendreṇa hate karṇe kirīṭinā /
yuddhaṃ nyavedayadrājñe punarabhyetya saṃjayaḥ
śekhare sarvavīrāṇāmarthināṃ kalpapādape /
hate vaikartane rājansarvāśārajanīkṛti
tadātmanā gate kvāpi nijajīva ivākulaḥ /
duryodhano nirucchvāso mene śūnyā diśo daśa
cacāra rathināṃ madhye pāṇḍavānyoddhumudyataḥ /
pareṇaiva śarīreṇa paralokagato naraḥ
tato drauṇigirā kṛtvā śalyaṃ senāpatiṃ nṛpaḥ /
raṇaṃ vitara(?)rājyārthe viveśa tridaśālayam
rathānāmayutaṃ sāgraṃ tāvadeva ca dantinām /
lakṣyadvayaṃ dvayānāṃ ca tisraḥ koṭyaḥ padātinām
sainyaśeṣamabhūdetatkururājasya saṃgare /
ator'dhaṃ pāṇḍavānāṃ ca hataśeṣamabhūdbalam
asminnāyodhane ghore rājñāṃ saṃhāramaṇḍale /
mastiṣkakardamaluṭhatpattisyandanakuñjare
ākīrṇavaktrakamale raṅgodbhaṅgarathāṅgake /
visrastārājaṃsaughe khaṅgakhaṇḍotpalākule
keśaśevālajambālaśeṣakīlālapicchile /
akālakālakariṇā sarasīva viloḍite
srastavarāśvakarṇāṅke bhagnabāṇāsanāvṛte /
kadalīśakalālole vane vajrairivāhate
utpalāvayavāpūrṇavyaktaśaktyāsavodite /
udyāna iva kālasya kapālacaṣakākule
punaḥ pravṛtte samare śalyahārdikyasauvalāḥ /
viviśuḥ pāṇḍavacamūṃ kṛpadrauṇisuyodhanāḥ
pārthapārṣataśaineyadraupadeyaśikhaṇḍinaḥ /
jaghnustrigartagāndhārakapināthavarūthinīḥ
amaryāde raṇe tasminkṣībā iva mahārathāḥ /
kruddhā yuyudhire ghoraṃ hatabandhusuhṛdgaṇāḥ
satyasenaṃ suṣeṇaṃ ca citrasenaṃ ca karṇajam /
jaghāna nakulo vīrānkarṇatulyaparākramān
tataḥ śalyena balinā gajeneva sarojinī /
mṛdyamānā sanirghoṣā cakampe pāṇḍuvāhinī
śalyena ripuśalyenā vadhyamānāṃ varūthinīm /
dṛṣṭvā bhīmo gadāpāṇirbhīmakopastamādravat
sa hatvā gadayā tasya rathaṃ rathaśatacchidaḥ /
mumūrṣordaṇḍamudyamya tasthau kāla ivāgrataḥ
ādāya madrarājo 'pi gadāṃ cāmīkarāṅgadām /
bhīmaṃ bhīmabalaḥ kopāddarpoddhatamayodhayat
maṇḍalāni carantau tāvabhipatya parasparam /
ghātajātasphuliṅgābhyāṃ gadābhyāmabhijaghnatuḥ
tayormūrcchitayoḥ kṣipraṃ mohātpatitayorbhuvi /
sānugāstūrṇamājagmuḥ saṃrabdhāḥ kurupāṇḍavāḥ
saṃjñāmavāpya sahasā yathāvatsthitayostayoḥ /
duryodhanamukhā vīrāḥ pārthamukhyānayodhayan
brahmalokābhikāmeṣu yudhyamāneṣu rājasu /
suyodhanaścekitānamavadhīdbhūbhujāṃ varam
madrarājastataḥ kruddhaḥ pāṇḍūputrānsahānugān /
avārayadbalādekaḥ pūjyamāno nabhaścaraiḥ
śastravṛṣṭiṃ tadutsṛṣṭāṃ chittvā bāṇairasaṃbhramaḥ /
muhurtādvidadhe śalyastānadṛśyānpatatribhiḥ
chādite śarajālena sainye madramahībhujā /
kruddho 'vadhītsahasre dve rathānāṃ dharmanandanaḥ
dṛṣṭvānugānhatānrājñā śalyo yudhi yudhiṣṭhiram /
śilīmukhaśataiḥ pūrṇamathāśokamivākarot
pīḍite dharmatanaye nakulaḥ kopakampitaḥ /
bhīmasātyakimukhyāśca śaraiḥ śalyamavākiran
tataḥ śarāndhakāreṇa sthagayanbhuvanodaram /
unmamāthaḥ ghanadhvānaḥ śalyaḥ pārthavarūthinīm
ākulaḥ samare tasmiñjiṣṇurdraiṇimayodhayat /
duryodhanaṃ bhīmaseno nakulaḥ subalātmajam
kṣapitāśeṣanṛpateḥ śalyasyātha yudhiṣṭhiraḥ /
chittvāyudhāni sarvāṇi tilaśo vidadhe ratham
aparaṃ rathamāsthāya madrarājaḥ krudhā jvalan /
cakāra dharmatanayaṃ kṛttacāparathadhvajam
bhīmaseno 'tha virathaṃ dṛṣṭvā rājānamākulaḥ /
cakarta madrarājasya rathaṃ sarvāyudhaiḥ saha
khaḍgahastastataḥ śalyo nighnansyandanakuñjarān /
cacārālakṣitatanurmargairgaruḍavikramaḥ
atha jvālāyamānena śoṇapaṭṭena guṇṭhitām /
bhrājiṣṇuratnakhacitāṃ mṛtyordantāvalīmiva
etadantaṃ kurubalaṃ yuddhamevaṃvidhaṃ kutaḥ /
itīva ghaṇṭāpaṭalaiḥ krośantīmaśanisvanām
yudhiṣṭhiraḥ sahasraghniṃ dīptāṃ ṣaṇmukhavikramaḥ /
prāhiṇonmadrarājāya śaktiṃ śaktimatāṃ varaḥ
sa tayā bhinnahṛdayaḥ papāta kṣmābhṛtāṃ varaḥ /
śrotranāsāsyavivarasravadrudhiranirjharaḥ
***** śalyavadhaḥ || 1 || *****
śalye hate kauravāṇāmāśā śeṣāvalambane /
rathino dudruvuḥ sarve bhagnamānamanorathāḥ
tataḥ śalyānujaḥ kruddho vicitrakavacābhidhaḥ /
abhyāyāyau dharmarājaṃ dārayantamanīkinīm
pṛṣatkavarṣiṇastasya citraratnojjvalaṃ śiraḥ /
rohaṇādrerivottuṅgaṃ śṛṅgaṃ ciccheda dharmajaḥ
tasminhate bhajyamānāṃ nāthahīnāṃ patākinīm /
parāvṛtya kṛpadrauṇihārdikyāstūrṇamāyayuḥ
nadadbhiścedipāñcālairlabdhalakṣyairmahārathāḥ /
te muhūrtaṃ yuyudhire prayātā bahutāmiva
tataḥ svāmivadhāmarṣādyudhiṣṭhiramabhidrutān /
hatvā śeṣānaho madrānamadrāṃ pṛthivīṃ vyadhāt
atha bhīmo gadāpāṇirnipuṇaḥ kṣayakarmasu /
niṣpiṣya mlecchānsarvāṃśca raṇaṃ śūnyamivākarot
tataḥ sātyakinā vīre satyarāje nipātite /
svayaṃ duryodhano 'bhyetya pāṇḍuputrānayodhayat
na ratho na gajo nāśvo na yodhaḥ pāṇḍaveṣvabhūt /
haimanāmāṅkitairvyāpto yo na duryodhaneṣubhiḥ
cakampe kuñjarakulaṃ tasya nārācavarṣiṇaḥ /
maṇikāñcanajhāṅkāratāramaurvīravairmuhuḥ
duryodhane yudhyamāne labdhalakṣyairarātibhiḥ /
āyayurdraiṇihārdikyasuśarmakṛpasaubalāḥ
ghore raṇavyatikare teṣāṃ nibiḍapātinām /
nirāloko 'bhavalloko rajasā saṃvṛte ravau
kuñjarendrataṭāghātakṣame rajasi duḥsahe /
vibhāgo nābhavatkaścitkalpāpāya ivāgate
kva drauṇiḥ kva ca gāndhāraḥ kva ca rājā suyodhanaḥ /
ityabhūdvipulaḥ śabdaḥ pāṇḍusenāsu sarvataḥ
tasminmuhūrte pralayāvartasaṃkrāntagocare /
jaghāna mārutasutaḥ śeṣānduryodhanānujān
mahābāhuṃ bhūribalaṃ jaitraṃ durdarśanaṃ śalam /
sunādaṃ ca sa hatvā tānunnanāda kṣayocitān
tato māmagrahīdvīraḥ sātyakirvinarale raṇe /
saṃjayo 'yaṃ mayā labdho nigadyeti sasaṃbhramam
athārjunaḥ suśarmāṇaṃ saputraṃ sapadānugam /
hatvā saṃśaptakānīkaṃ niḥśeṣaṃ viśikhairvyadhāt
dyūte raṇābhidhe tasminsāyakākṣānkṣipanmuhuḥ /
sahadevor'dhacandreṇa jahāra śakuneḥ śiraḥ
***** śakunivadhaḥ || 2 || *****
ulūkaṃ tatsutaṃ hatvā gāndhārāṇāmanīkinīm /
jaghāna mādrītanayo vanavāsadaśāṃ smaran
atha niḥśeṣite sainye śrānto nihatavāhanaḥ /
apasṛtya raṇātprāyātpadbhyāṃ rājā suyodhanaḥ
kṛtavarmakṛpadrauṇiśeṣe tasminmahāraṇe /
kṣaṇādaśeṣatāṃ yāte bhūtavetālamaṇḍale
dhṛṣṭadyumnasya vacasā māṃ nihantuṃ samudyate /
śaineye bhagavānvyāso rarakṣa karuṇānidhiḥ
tato dinānte śokārtaḥ prasthito 'haṃ suyodhanam /
apaśyaṃ vajrahṛdayaṃ prayāntaṃ cakravartinam
sa pādacārī māṃ dṛṣṭvā lajjākuṭilakandharaḥ /
ūce saṃjayarājānaṃ brūyāstvaṃ janakaṃ mama
tena karṇena suhṛdā taiśca vīrairvinā kṛtaḥ /
hradaṃ praviṣṭaḥ putraste hīno duḥśāsanādibhiḥ
māmityuktvā sa saṃstambhya salilaṃ daityamāyayā /
hradaṃ viveśa vipulaṃ prauḍhaśokānalākulaḥ
taṃ stambhitorusalile sarasi praviṣṭaṃ jñātvā girā mama gurostanayaḥ kṛpaśca /
bhojaśca bhūpatiśikhāmaṇilīḍhapādaṃ lakṣmīvilāsasadanaṃ śuśucustametya
akṣauhiṇīparivṛto 'tha visṛjya gehaṃ rātrau yuyutsumakhilaiḥ saha rājadāraiḥ /
dharmātmajastamṛṇaśeṣamiva pradadhyau duryodhanaṃ saha dhanaṃjayabhīmamukhyaiḥ
yatpādapadmanakhacandramarīcimālā mālā iva kṣitibhṛtāṃ babhuruttamāṅge /
so 'pyeka eva kururājasutaḥ padātiryāto dhigāsthiravilāsavikāsi daivam
yasyā vaśādbata natonnatabhāñji bhāvacakrāṇi hanta viśarārudaśāṃ viśanti /
saṃkrandanāni yativibhramamudritāni tasyai namo 'stu satataṃ bhavitavyatāyai
Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0