Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 8

8.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryāṃ droṇaparva
Karṇaparvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

8.2

hate droṇe kurukṣetre punarabhyetya saṃjayaḥ /
rājñe nyavedayadyuddhamāścaryaṃ karṇapārthayoḥ

8.3

tato duryodhanaḥ karṇaṃ cittasaṃkalpaśālinam /
cakre drauṇigirā hṛṣṭaḥ śūraṃ senāsu nāyakam

8.4

abhiṣikto maṇimayaiḥ kalaśairyaśasāṃ nidhiḥ /
manorathasudhāvarṣī so 'bhavatkurubhūpateḥ

8.5

vidhāya makaravyūhaṃ sthito vairikuleṣu saḥ /
cakrire pāṇḍavā vyūhamardhacandramatandritam

8.6

tataḥ śastrāstrasaṃgharṣakīrṇavahnikaṇākule /
ghore pravṛtte samare nirdhoṣastumulo 'bhavat

8.7

bhīmo 'tha kuñjarārūḍho mattamātaṅgamāsthitam /
caturdantaṃ jaghānograṃ kulūtanṛpatiṃ raṇe

8.8

tataḥ karṇāntanirmuktaiḥ karṇacāpacyutaiḥ śaraiḥ /
nirbhinnāḥ kuñjarāḥ petuśchinnapakṣā ivācalāḥ

8.9

pārthasātyakipāñcāladraupadeyaśikhaṇḍinaḥ /
kṛpadrauṇimukhaiścakruḥ paraṃ navamivāharam

8.10

pārthaḥ saṃśaptakānhatvā nināya bhrātarau nṛpau /
daṇḍādhāraṃ sadaṇḍaṃ ca daṇḍādhārapuraṃ śaraiḥ

8.11

atha pāṇḍyaḥ kurucamūṃ dārayañjagatībhujām /
bhallaiḥ śirāṃsi ciccheda labdhalakṣyaḥ prahāriṇām

8.12

bhīṣmadroṇārjunaspardhāṃ darpajvarabhavāṃ nayaḥ /
sahate nityamātmānaṃ manyamāno balādhikam

8.13

dakṣiṇāpathanāthena karṇāṭīsmitakīrtinā /
lāṭīnetraśitāstreṇa tena bāṇairnipīḍitā

8.14

drauṇinā sūtapūtreṇa saubalena kṛpeṇa ca /
vāryamāṇāpi dudrāva kururājavarūthinī

8.15

tamabhyetya javāddrauṇirviśikhāśanivarṣiṇam /
ayodhayadasaṃbhrānto jambhāririva śambaram

8.16

tasya līlāvatīlolalocanabhramarāmbujam /
drauṇiḥ śiro jahārātha bhallenāndelikuṇḍalam

8.17

pāṇḍyasaṃjñe hate vīre mauliratne mahībhujām /
pāṇḍusenā na śuśubhe śaśihineva śarvarī

8.18

***** pāṇḍyavadhaḥ || 1 || *****
tato gāḍhaniṣakteṣu śastravṛṣṭiṃ pibatsiva /
āviṣṭeṣviva vīreṣu yudhi māneṣvavāritam

8.19

miśrībhūteṣu bhūpānāṃ ratheṣu ca gajeṣu ca /
naṣṭālokeṣu lokeṣu vapurgāḍhena pāṃsunā

8.20

mleccharājaṃ mahānīkaṃ nakulaḥ krūrayodhinam /
jaghāna rākṣasācāraṃ sarvāyudhaviśāradam

8.21

vimarde nibiḍe tasminnakulaṃ vadhagocaram /
smarankuntīvacaḥ karṇo nāvadhītsatyavikramaḥ

8.22

tataḥ karṇamukhairvīraiḥ kīrṇāḥ pāñcālasṝñjayāḥ /
na lebhire paritrāṇaṃ kuravaścārjunādibhiḥ

8.23

hatavīreṣu bhagneṣu cchinnadhvajaratheṣu ca /
gāḍhaviddhasravaddantighaṭāniṣpiṣṭapattiṣu

8.24

akāṇḍatāṇḍavāviddhakabandhākulavartmasu /
viśālaśoṇitanadīmañjatkuñjaravājiṣu

8.25

hataśeṣeṣu sainyeṣu śrānteṣu kurupāṇḍavāḥ /
avahāraṃ dināpāye cakruḥ śithilakārmukāḥ

8.26

***** prathamo yuddhadivasaḥ || 2 || *****
atha prabhāte saṃnaddhe saṃnikṛṣṭe baladvaye /
ūce duryodhanaṃ karṇaḥ pāṇḍusenāṃ vyalokayan

8.27

tvatprasādapraṇayino mānasya vibhavasya ca /
adyāhamanṛṇo bhūtvā raṇe gacchāmi nirvṛtim

8.28

adya gāṇḍīvadhanvānaṃ hatvā sāraṃ bhavaddviṣām /
saphalaṃ te karomyeṣa saṃkalpaṃ cirasaṃbhṛtam

8.29

nindyaṃ sarvātmanā loke satāṃ svaguṇakīrtanam /
kiṃtu kartavyakāleṣu na praśaṃsanti mūkatām

8.30

ahamabhyadhikaḥ pārthādvidyayā vikrameṇa ca /
etāvadadhikaṃ kṛṣṇo yadanargho 'sya sārathiḥ

8.31

kṛṣṇādabhyadhikaḥ śalyo viditaḥ sarvabhūbhujām /
tena sārathinā jiṣṇuṃ vijetumahamutsahe

8.32

iti vaikartanenokte hṛṣṭo rājā suyodhanaḥ /
tadevābhyetya vinayānmadrarājamabhāṣata

8.33

tato madrādhipaḥ kruddhaḥ saṃrambhalulitāṃśukaḥ /
sāsūyaṃ vīkṣya rādheyaṃ kauravādhipamabhyadhāt

8.34

aho saralatā rājannavamānāya kevalam /
yadahaṃ dīrghasaṃghābhyāṃ sārathye gaditastvayā

8.35

kimahaṃ pāṇḍavānsarvānhantuṃ śakte na saṃgare /
nṛpaṃ māṃ sūtaputrasya sūtaṃ kartuṃ yadicchasi

8.36

uktveti sahasā śalye sānuge hantumudyate /
prasādya taṃ kurupatirvaktuṃ samupacakrame

8.37

madrarāja ja saṃrambhamasthāne kartumarhasi /
adhikastvaṃ hi govindādato 'smābhirihārthyate

8.38

arjunādadhikaḥ kṛṣṇaḥ sārathirvihitaḥ paraiḥ /
tvaṃ karṇādadhikastasmātsārathye mā haṭhaṃ kṛthāḥ

8.39

trailokyopaplave daityaiḥ prajāpativarorjitaiḥ /
rājatāyasasauvarṇasvacchandapuravāsibhiḥ

8.40

vadhyamāneṣu lokeṣu devāḥ śakrapurogamāḥ /
purā pinākinaṃ devaṃ śaṃkaraṃ śaraṇaṃ yayuḥ

8.41

viśvatrāṇāya viśveśastridaśairarthitastataḥ /
sarvadevamayaṃ kṛtvā rathaṃ viṣṇuṃ ca sāyakam

8.42

uvāca devānsaṃnaddhaḥ sārathiḥ kalpyatāṃ mama /
matprabhāvādhikaḥ kaścidyena hantāsmi dānavān

8.43

tataḥ śakramukhā devā vicārya suciraṃ dhiyā /
brahmāṇaṃ viśvakartāraṃ sārathye paryakalpayan

8.44

tenoṅkārapratodena gṛhīte syandane haraḥ /
ekībhūtānpure daityāndadāha viśikhāgninā

8.45

***** tripuravadhopākhyānam || 3 || *****
iti rudrasya dhātāpi svayaṃ sūto 'bhavatpurā /
tathā tvamapi karmasya nāvajñāṃ kartumarhasi

8.46

aiśvaryasyābhijanyasya guṇānāṃ vikramasya ca /
santaḥ phalaṃ hi manyante mitrapraṇayapūraṇam

8.47

ukte duryodhaneneti madrarājaḥ smitānanaḥ /
svacchandavādī sūto 'haṃ bhaviṣyāmītyabhāṣata

8.48

***** śalyasārathyasvīkāraḥ || 4 || *****
tataḥ svakalpitaiḥ śvetaisturaṅgairiva mātaliḥ /
taptakāñcanasaṃnāhe karṇasya rucire rathe

8.49

jagrāha helayā śalyo raśmimamālāṃ suśikṣitām /
pratāpadhāmnaḥ sūryasya divīva garuḍāgrajaḥ

8.50

yuyutsuṃ karṇamālokya dhanvinaṃ śalyasārathim /
jayaṃ hastagataṃ mene kururājaḥ sahānugaḥ

8.51

nadastu kurusainyeṣu śaṅkhadundubhiniḥsvanaiḥ /
maurvīmāsphālayankarṇo madrarājamabhāṣata

8.52

adya śakraḥ sutaṃ dṛṣṭvā mayā nihatamarjunam /
divyāstreṣu dṛśaḥ śaṅke sāsūyaṃ kṣipati kṣaṇāt

8.53

adya madbāṇadalitaṃ pārthaṃ vīkṣya yudhiṣṭhiraḥ /
bhīṣmadroṇavadhāyāsavaiphalyātparitapyatām

8.54

iti bruvāṇaṃ rādheyaṃ karṇa madrādhipo 'bravīt /
mā sūtaputra mithyaiva pralāpaṃ śiśuvatkṛthāḥ

8.55

gandharvasamare pūrvaṃ tvayi dhīmati vidrute /
yena trailokyavīreṇa kauravāḥ parirakṣitāḥ

8.56

mānināmāttaśastrabhāṇāṃ tasmingograhavigrahe /
yuṣmadvidhānāṃ sahasā hṛtā yenāṃśukāvalī

8.57

ākhaṇḍalaḥ sānucaraḥ khāṇḍave yena nirjitaḥ /
taṃ samutsahase jetuṃ karṇa karṇo 'si kiṃ na vā

8.58

iti śalyena sahasā śalyenevārdito muhuḥ /
saṃstambhya kopaṃ rādheyo drakṣyasīti tamabhyadhāt

8.59

tato vyūheṣvanīkeṣu savyasāciraṇotsukaḥ /
agresaro rathāgryāṇāṃ karṇaḥ papraccha sainikān

8.60

kvāsau jayadrathārātirvīro vānaraketanaḥ /
taṃ vinā rabhasādete tāmyantyeva mameṣavaḥ

8.61

vidhatte locanapathaṃ mama yastūrṇamarjunam /
dadāmi tasmai vāsāṃsi citrāṇyābharaṇāni ca

8.62

rathānsamattamātaṅgāngāḥ suvarṇaṃ purāṇi ca /
kāntāśca vividhaṃ cānyaddraviṇaṃ yāvadicchati

8.63

etadākarṇya sotprāsaṃ babhāṣe madrabhūpatiḥ /
hāso duḥkhāya jāyeta rādheya tvadviceṣṭitaiḥ

8.64

mūmūrṣuriva niṣputro draviṇaṃ cirasaṃbhṛtam /
avicāryaiva kiṃ mohātpareṣu tyaktumicchasi

8.65

svayamarjunamāyāntaṃ vaśaḥ sitasaṭābharam /
draṣṭāsi bāṇanakharaiḥ kuraṅga iva kātaraḥ

8.66

śrutvaitatkupitaḥ karṇo jagāda bhrukuṭīmukhaḥ /
nirguṇastvaṃ na jānīṣe na māṃ na ca dhanaṃjayam

8.67

ahamevārjunaṃ jāne pratimallaṃ pinākinaḥ /
sa ca māṃ vetti tattvena tvaṃ mithyā tu pragalbhase

8.68

ayaṃ mitropadhiḥ śatruḥ kenāpi preṣito 'si naḥ /
kudeśajasya vā naitattava kauṭilyamadbhutam

8.69

madrakāḥ kutsitācārāḥ satyaśīlārjavojjhitāḥ /
mānaṃ pracakṣate loke sarvavedavido janāḥ

8.70

nirlajjāḥ sarvagāminyo lobhamohamadākulāḥ /
anāryā madrikāyāstāḥ svasāro mātaraśca te

8.71

rādheyeneti saṃrambhādbhāṣito madrabhūpatiḥ /
uvāca mūḍha bahuśo hitamuktaṃ na budhyase

8.72

smartāsi vigaladdarpo nirjitaḥ savyasācinā /
hitopadeśavākyānāṃ śocannanuśayākulaḥ

8.73

samudrakūlanilayaḥ purā vaiśyo mahādhanaḥ /
bahvapatyo 'bhavadrājñā rakṣito nirupadravaḥ

8.74

tatputrāṇāmabhūtkākaḥ satatocciṣṭabhojanaḥ /
puṣṭāṅgo yo dhanāḍhyānāṃ praṇayī putravatpriyaḥ

8.75

tataḥ kadācidāyātā haṃsā mānasagāminaḥ /
so 'vadajjātasaṃgharṣastulyā yūyaṃ na me jave

8.76

jāne pātaśataṃ pūrṇaṃ viḍīnoḍḍīnabhedataḥ /
jñāyate tulyapātānme yuṣmākaṃ ca tarasvitā

8.77

ityucchiṣṭabhujā tena rājahaṃsā vivalgitāḥ /
āhūtā vihasanto 'ntarvīrā no kiṃcidūcire

8.78

ekastu haṃso jaladhau vrajāva iti saṃvidā /
kākena sārdhaṃ śaravannipapāta smitānanaḥ

8.79

tena vātajavenābdhau vāyasaḥ khe vrajansamam /
sa ca krośārdhamātre 'bhūddhastapakṣo 'tivihvalaḥ

8.80

tenaiva bhagnadarpo 'tha tīre nyastaḥ kṛpāvatā /
raktaṣṭhīvī cirātprāpa saṃjñāṃ jñātakhagāntaraḥ

8.81

***** haṃsakākīyam || 5 || *****
evaṃ tvamapi rādheya kauravaiḥ parivāritaḥ /
arjunaṃ samare prāpya hīnadarpo bhaviṣyasi

8.82

śrutvaitanmadrarājena kathitaṃ marmadāraṇam /
ūce vaikartano vīraḥ pṛthukopo 'pyavikriyaḥ

8.83

yuṣmadvidhānāṃ vacasā jāyate na bhayaṃ mama /
paśyārjunaṃ mayā śalya samare vinipātitam

8.84

lakṣyābhyāse mayā vatsaḥ purā bāṇena dāritaḥ /
pracchannastarukhaṇḍena homadhenordvijanmanaḥ

8.85

tacchāpādrathacakraṃ me paryantaṃ sādhayiṣyati /
ityetacchidramekaṃ me durjayo 'hamato 'nyathā

8.86

tvaṃ tu kevalayānena nṛpeṇa vāhinā vṛtaḥ /
mayā svayaṃ saṃnikarṣe dvijihvaḥ kuṭilo vṛtaḥ

8.87

madrakāṇāṃ kuvṛttānāṃ pāpadeśanivāsinām /
tīrthācāravihīnānāmadhipo 'si kimucyate

8.88

abhakṣyaṃ bhuñjate nityamapātavyaṃ pibanti ye /
agamyāsu ramante ca te madrāstava bāndhavāḥ

8.89

sarvasādhāraṇā yoṣāḥ sarvabhakṣyā dvijātayaḥ /
sarvapātakasaṃpṛktā madrā yeṣu bhavānnṛpaḥ

8.90

***** madrakutsanam || 6 || *****
iti karṇena gadite madrarājo 'pyabhāṣata /
karṇa rājā tvamaṅgānāṃ mātulyatyāgapāpinām

8.91

vikrīyante sadā yatra dārāḥ putrāśca mānavaiḥ /
tasminpraṇetā viṣaye naivaṃ me vaktumarhasi

8.92

***** aṅgakutsanam || 7 || *****
ityukte madrarājena coditāste turaṅgamāḥ /
dārayanta iva kṣoṇīṃ jātapakṣā ivodyayuḥ

8.93

athādṛśyata śubhrāśvo jiṣṇuracyutasārathiḥ /
agre samagrasainyānāṃ vyagraḥ śatrunibarhaṇe

8.94

tataḥ pravṛtte vīrāṇāṃ samare prāṇahāriṇi /
dhanuṣāṃ kūjatāṃ śabde chādite tūryaniḥsvanaiḥ

8.95

uvāca śalyo rādheyaṃ dhanaṃjayaraṇotsukam /
paśya gāṇḍīvadhanvānaṃ bhindānaṃ kuruvāhinīm

8.96

ete saṃśaptakāḥ pārthaśaraśreṇīśatārditāḥ /
hatadvipaghaṭākūṭakuṭīṣu nibhṛtaṃ sthitāḥ

8.97

paśyārjunaśarotkṛttakaṇṭhānāṃ mauktikāvalī /
patitā bhūmipālānāmaśrumālā iva śriyaḥ

8.98

iti madrādhipenokte kva yāsyati dhanaṃjayaḥ /
madbāṇagocaraṃ yāto harṣādityavadannṛpaḥ

8.99

tato vaikartanaśaraiḥ pūrite bhuvanodare /
cakampe pāṇḍavānīkaṃ vātairiva mahadvanam

8.100

dhṛṣṭadyumnamukhānvīrānkurvāṇo virathānmuhuḥ /
ayutāni kṣaṇātkarṇo vīrāṇāmavadhīddaśa

8.101

cedimāgadhapāñcālasainye bhagne yudhiṣṭhiraḥ /
mahārathairanugataḥ svaṃya rādheyamādravat

8.102

rājavallabha vāgyuddhaṃ nedaṃ yatra pragalbhase /
ityuktvā dharmatanayaḥ śaraiḥ karṇamapūrayat

8.103

atha karṇo narapateścakrarakṣau mahārathau /
hatvā śarairunmamātha dhvajaṃ cāpaṃ cakarta ca

8.104

tataḥ śaktiṃ niśātāgrāṃ kāladaṃṣṭrāmivotkaṭām /
prāhiṇotsūtavṛtrāya sa nirhnādāṃ yudhiṣṭhiraḥ

8.105

bhittvā vaikartanaḥ śaktiṃ tāṃ ghaṇṭākrandinīṃ muhuḥ /
jātarūpamayaṃ varma cakarta nṛpateḥ śaraiḥ

8.106

muhūrtaṃ taṃ samāpūrya cchinnavarmāṇamāśugaiḥ /
dantavarṇāñjaghānāsya kṛṣṇabālāṃsturaṅgamān

8.107

vidrutaṃ dharmatanayaṃ dṛṣṭvā krodhī vṛkodaraḥ /
karṇaṃ parāṅmukhaṃ cakre śarairaśanidāruṇaiḥ

8.108

duryodhanānujānvīrānāyātānbhrāturajñayā /
vidadhe vipulairbāṇairbhīmaḥ pretapurāśrayān

8.109

nandopanandau durdharṣaṃ dhanurgrāhaṃ mahābhujam /
jarāsaṃdhaṃ śrutarvāṇaṃ durdinaṃ saniṣaṅgiṇam

8.110

pāśahastaṃ kavacinaṃ krodhaṃ ca sa mahābhujam /
hatvā praviśya pṛtanāṃ nāgānīkamapothayat

8.111

tataḥ sātyakipāñcālamādrīsutayudhiṣṭhirāḥ /
ayodhayankarṇamukhyāṃstasminsubhaṭasaṃkṣaye

8.112

vṛṣasenamukhairvīrairbhidyamāne balārṇave /
udabhūccaṇḍagāṇḍīvadhvanirāghaṭṭitāmbaraḥ

8.113

hatvā saṃśaptakānsarvānpratyāvṛtte dhanaṃjaye /
āvartanartitevābhūtsahasā kuruvāhinī

8.114

bhagne suśarmapramukhe pārthāstrairnṛpamaṇḍale /
karṇaḥ pāṇḍavasainyeṣu kālalīlāyitaṃ vyadhāt

8.115

ayutāni gajendrāṇāṃ sapta hatvā tarasvinām /
tāvantyeva rathānāṃ ca cakre bhūmibhujāṃ kṣayam

8.116

vyāghraketuṃ jayaṃ śaṅkuṃ rudramugrāyudhaṃ param /
siṃhasenaṃ rocamānaṃ śuktaṃ citrāyudhaṃ harim

8.117

devāpiṃ jiṣṇukarmāṇaṃ śalabhaṃ citradaṇḍakau /
anyāṃśca bhūmipānhatvā pāñcālakadanaṃ vyadhāt

8.118

vadhyamāne 'tha karṇena vidīrṇe ca sahasradhā /
babhūva pāṇḍave sainye ghoro vyatikaro navaḥ

8.119

karṇena droṇaputreṇa kṛpeṇa kṛtavarmaṇā /
kirīṭinā pārṣatena śaineyena śikhaṇḍinā

8.120

kupitena ca bhīmena te sene pravidārite /
babhūvaturviprakīrṇe vidhvastakavacāyudhe

8.121

divyāstravarṣiṇaṃ drauṇiṃ divyāstreṇaiva phalguṇaḥ /
jitvā dadarśa karṇena vadhyamānānmahārathān

8.122

tamabravīnmadhuripurvismitaḥ karṇāvikramāt /
paśya kaunteya karṇāstravahnidagdhāṃ varūthinīm

8.123

paśya kālakaṭākṣeṇa lakṣitaḥ sūtanandanaḥ /
kaṭākṣeṇa madādhmātaḥ sārathye māṃ yadaikṣata

8.124

kṣaṇena nikhilāṃ syūtāṃ tāṃ senāṃ kurute nṛpaḥ /
paśyāsya śarajālena nīrandhreṇāvṛtā diśaḥ

8.125

ityuktvā keśavastūrṇaṃ rathena ghananādinā /
nināya śakratanayaṃ bhīmasenarathāntikam

8.126

tato bhīmagirā dhyātvā dharmarājaṃ dhanaṃjayaḥ /
karṇasāyakanirbhinnaṃ prayātaṃ śibiraṃ śanaiḥ

8.127

niḥśvasanbhṛśasaṃtaptaḥ kesarīva talāhataḥ /
prayayau bhrātaraṃ draṣṭuṃ saha kāliyavidviṣā

8.128

sa hemapuṅkhairnirbhinnaṃ karṇanāmāṅkitaiḥ śaraiḥ /
śayānaṃ dharmatanayaṃ dadarśa cchinnakaṅkaṭam

8.129

tasyābhivādya caraṇau niṣaṇṇau keśavārjunau /
cintāsaṃtāpitatanū tasthatuḥ kṣaṇamākulau

8.130

yudhiṣṭhirastaṃ vijñāya karṇaṃ hatvā samāgatam /
utthāya nirvyatho harṣājjayādapṛthuvismayaḥ

8.131

prāyo niḥśeṣitāḥ senā yenāstradahanena naḥ /
sa diṣṭyā samare pārtha tvayā karṇo nipātitaḥ

8.132

vīrāḥ sa vidviṣāṃ hantā dhaureyaḥ sarvadhanvinām /
rāmaśiṣyastvayā brūhi kathaṃ vaikartano hataḥ

8.133

iti pṛṣṭo nṛpatinā babhāṣe śvetavāhanaḥ /
yudhyamānasya suciraṃ drauṇinā rudratejasā

8.134

saṃśaptakaiśca vighano 'bhūnmama karṇanipātane /
bhīmasenamavasthāpya pratyanīke mahābhujam

8.135

prahāravikṣataṃ deva tvāmahaṃ draṣṭumāgataḥ /
adhunā tvadanujñātaḥ kauravāṇāṃ parāyaṇam

8.136

kathāśeṣaṃ karo 'pyeṣa karṇaṃ karṇāyataiḥ śaraiḥ /
iti bruvāṇaṃ bibhatsuṃ moghasaṃkalpaduḥkhitaḥ

8.137

uvāca sāyakākīrṇaḥ kopatapto yudhiṣṭhiraḥ /
bhāraṃ vinyasya vipulaṃ bhīmasene dhanurdharaḥ

8.138

apayāto 'si karṇasya satyaṃ dṛṣṭvā parākramam /
mithyaiva kuntyā garbhe tvaṃ kṣatriyavyañjano dhṛtaḥ

8.139

pūrakaḥ putrasaṃkhyāyāṃ bāṇastṛṇamayo yathā /
trayodaśa samāste te saṃkalpā vihitāstvayi

8.140

sarve prayātā vaiphalyamupakārā ivādhame /
ka eva nāma jānīte karṇādbhīto dhanaṃjayaḥ

8.141

apayāsyati saṃgrāmādyo varteta tathā vidhim /
etatprayaccha kasmaicidgāṇḍīvaṃ śauryaśāline

8.142

samare karṇasaṃtrāsaṃ yo 'smākamapaneṣyati /
etadākarṇya bībhatsurmarmaṇīva samāhataḥ

8.143

etadgirā dadau khaḍge kruddhaḥ sāśrulavā dṛśaḥ /
taṃ kopasaṃkaṭo ghore duḥkhāgnau ca nirantare

8.144

patitaṃ vīkṣya govindaḥ sarvavyāpī tamabhyadhāt /
jāne te hṛdgataṃ pārtha yena dolāyase muhuḥ

8.145

gāṇḍīvaṃ vitarānyasmai tvāṃ brūyādyaḥ sa te dhruvam /
vadhya ityucitācāra pratijñā tava viśrutā

8.146

tadarthamasi kopāndho nihantuṃ kiṃsvidagrajam /
ātmānaṃ vā vratabhraṃśabhayātkhaṅgaṃ nirīkṣase

8.147

śruyatāmatra satyena kevalena vimuhyase /
dharmādharmau na jānīṣe satyamātradṛḍhavrataḥ

8.148

asatyaṃ dharmatāṃ yāti satyamāyātyadharmatām /
kadācitkarmabhedena tadvicāryaṃ dhiyā budhaiḥ

8.149

dharmo 'pi gahanaḥ sūkṣmo jñāyate na yathā tathā /
purā babhūva vipine balāko nāma lubdhakaḥ

8.150

ghorasattvaṃ kadācitsa gobrāhmaṇagaṇāntakam /
hatvā śareṇa sahasā śakralokamavāptavān

8.151

kauśiko nāma vipraḥ prāksatyavākyakṛtavrataḥ /
vidrutāndhanikānpṛṣṭo dasyubhiḥ kva gatā iti

8.152

adarśayatsatyavādī sa tānguṇadayāśrayān /
dṛṣṭāṃśca dasyavo jaghnustūrṇaṃ tāndraviṇāśayā

8.153

kauśiko 'pyatha kālena patito narakaṃ yayau /
ityevaṃ gahanā pārtha pravṛttiḥ satyadharmayoḥ

8.154

tasmāttvamagraje rājñi dharmaniṣṭhe yudhiṣṭhire /
mohādasāṃprataṃ kiṃcinna cintayitumarhasi

8.155

śrutvaitatkhaḍgamākṛṣya hantumātmānamudyatam /
pratijñābhaṅganirbhinnaṃ pārthaṃ kṛṣṇo 'bravītpunaḥ

8.156

avamānena nihato gururbhavati sarvathā /
bhavatyātmā ca nihataḥ ślāghayā gurusaṃsadi

8.157

rakṣanpratijñāmajñānaṃ nirasya krodhasaṃbhavam /
tasmādetadvadhāyādya nivṛtto bhava phalguṇa

8.158

ityuktavati dāśārhe tathetyuktvā dhanaṃjayaḥ /
bhīruḥ pramādī krūrastvamityuvāca yudhiṣṭhiram

8.159

mayaikena hatāḥ sarve saṃhatā daityadānavāḥ /
dhuryo 'haṃ kārmukabhṛtāmityātmānamuvāca ca

8.160

tato dharmasutaṃ duḥkhātkānanaṃ gantumudyatam /
yatnātprasādayāmāsa gṛhītvā caraṇau hariḥ

8.161

pārthaṃ ca pādapatitaṃ sāśrunetraṃ yudhiṣṭhiraḥ /
rurodha gāḍhamāliṅgya vigalanmanyuviplavaḥ

8.162

kṛtaśaucau tato vīrau dharmarājadhanaṃjayau /
rathāvāruhya saṃnaddhau jagmatuḥ samarāṅgaṇam

8.163

athārjunaśaravrātakṛttavaktrairnareśvaraiḥ /
kṣaṇaṃ babhūva patitaiḥ sā kabandhamayīva bhūḥ

8.164

atrāntare bhīmaseno hatvā duryodhanānujān /
duḥśāsanaṃ yudhyamānamāsasādebhavikramam

8.165

niṣpiṣya gadayā tasya rathaṃ sāśvāyudhadhvajam /
ācakarṣa raṇe dhvastaṃ taṃ hiḍimbāpatirbalāt

8.166

priyāparibhavaṃ ghoraṃ smarannatha vṛkodaraḥ /
prakoparākṣasāviṣṭaḥ koṣṇaṃ śoṇitamāpapau

8.167

ghoraṃ tatkarma bhīmasya dṛṣṭvā srastāsikārmukāḥ /
trastā mahārathāḥ sarve mīlitākṣākampire

8.168

asṛkprasaragarvitaḥ pulakadaṇḍagaṇḍānano madādativiśṛṅkhalaḥ skhalitapādacārakramaḥ /
babhau bhayadavibhramabhramitabhīmabhāsvadgadaḥ priyācikurasaṃyamodyatamatiḥ samīrātmajaḥ

8.169

apūrveṇaiva vidhinā hate duḥśāsane tathā /
mahatāmapi bhūtānāmabhūtkaṇṭakitā tanuḥ

8.170

***** ***** duḥśāsanavadhaḥ || 8 || ***** *****
atrāntare pāṇḍavānāṃ vṛṣasenaśarārdite /
sainye babhūva nirghoṣaḥ patatāṃ gajavājinām

8.171

saṃhatā api bhūpālā bhīmasātyakirakṣitāḥ /
na sehire raṇe dīptaṃ karṇasūnoḥ parākramam

8.172

sa sātyakiṃ bhīmasenaṃ mādrīputrau kirīṭinam /
dhṛṣṭadyumnaṃ nṛpāścānyānvīrastulyamayodhayat

8.173

āścaryayodhinastasya smayamāna ivārjunaḥ /
bhujau śiraśca ciccheda kamalākamalopamam

8.174

***** vṛṣasenavadhaḥ || 9 || *****
vṛṣasene hate karṇaḥ puro gāṇḍīvadhanvanā /
sasmāra sāśrunayanaḥ saubhadraṃ bahubhirhatam

8.175

athāmarṣājyasiktena bhrukuṭīdhūmaketunā /
krodhāgninā dahyamānaḥ karṇo 'dhāvaddhanaṃjayam

8.176

manorathaśatābhyaste pravṛtte samare tayoḥ /
babhūva kautukāyātasurasiddhākulaṃ nabhaḥ

8.178

karṇārjunaraṇe tasminsvaputrajayaśaṃsinoḥ /
jāte vivāde sahasā divi sūryasurendrayoḥ/
pṛṣṭo dvidhā sthitairdevairvṛṣāṅkakamalodbhavau /
kṛṣṇo yatra jayastatretyūcaturniścitaṃ purā

8.179

atha gambhīranirghoṣau śaṅkhau karṇakirīṭinau /
dadhmatuḥ śauriśalyau ca yaiścakampe jagattrayī

8.180

tato dhavalapakṣāgrāḥ svayaśobhirivāṅkitāḥ /
vaikartanaḥ pāṇḍavāya prāhiṇodviśikhāvalīḥ

8.181

pārthadhvajenābhihataḥ karṇaketurakampata /
kṛṣṇasya dṛktribhāgaśca śalyaṃ śalyamivāviśat

8.182

athārjunaśarairdikṣu pūryamāṇāsu saṃtatam /
bāṇapātamatikramya tasthuḥ kauravasainikāḥ

8.183

duryodhanaprayuktānāṃ rādheyaratharakṣiṇām /
mahārathānāṃ vaktrāṇi jahārātha kapidhvajaḥ

8.184

asaṃbhrāntastataḥ karṇo muṣṭimūle kirīṭinaḥ /
prayujyamānamasakṛcciccheda śaramaṇḍalam

8.185

tato bhīmo 'bravītpārthamacyutaścātivismitaḥ /
durjayaḥ samare karṇaḥ sthiro yudhyasva phalguṇa

8.186

kairāte khāṇḍave vīra kālakeyavadhe 'pi vā /
yo 'bhavattava saṃrambho gṛhāṇābhyadhikaṃ tataḥ

8.187

etadākarṇya vijayo vellanmukharakaṅkaṇaḥ /
gāḍhamākṛṣya gāṇḍīvaṃ divyāstrairdyāmapūrayat

8.188

bhārgavāstreṇa hatvā tāmastravṛṣṭiṃ kirīṭinaḥ /
taṃ ca bhīmaṃ ca kṛṣṇaṃ ca karṇo bāṇairapūrayat

8.189

tataḥ karṇaśarāsārairarjunāstraiśca sarvataḥ /
pāṇḍukauravasenāsu babhūva vipulaḥ kṣayaḥ

8.190

atha sarpamukhaṃ dīptaṃ kīrṇacandanaśālinam /
astraṃ karṇo mahābhogaṃ prāhiṇotsavyasācinaḥ

8.191

visṛṣṭe bhujage tasminśalyo 'ṅgapatimabhyadhāt /
nāyaṃ prāpnoti pārthasya kaṇṭhaṃ nāgastvayeritaḥ

8.192

punaḥ saṃdhānayogyaste rādheya yadi manyase /
akarṇo 'syatha vā karṇahitavākyeṣu sarvadā

8.193

iti tejovadhāyoktaḥ śalyena tapanātmajaḥ /
uvāca dvirna saṃdhatte karṇa ityamalāśayaḥ

8.194

karṇacyutaṃ mahāghoramāpatantaṃ viṣolbaṇam /
vyālaṃ dṛṣṭvā hariścakre vapurmandaragauravam

8.195

jānubhirvasudhāṃ yāte tato hayacatuṣṭaye /
phaṇī jagrāha namrasya kirīṭāgraṃ kirīṭinaḥ

8.196

kirīṭakhaṇḍe patite muktāratnāṭṭahāsini /
so 'viśadvasudhāṃ sarpo vipralabdho viniḥśvasan

8.197

tataḥ kṛṣṇārjunau vidhyankāladaṇḍopamaiḥ śaraiḥ /
karṇaḥ karṇāyato 'sṛṣṭairunnanāda hasanmuhuḥ

8.198

atha śakrasutaḥ kopāddivyaratnavirājitam /
varma ciccheda karṇasya śaraiścāpūrayadvapuḥ

8.199

khāṇḍave kṛtavairaṃ taṃ khaṃ vrajantaṃ mahoragam /
chittvā ṣaḍbhiḥ śaraiḥ pārthaḥ karṇaṃ punaratāḍayat

8.200

vaikartanena nihate brahmāstre śākramarjunaḥ /
prāduścakre vighātāya vajrāśaniśatākulam

8.201

hatvā tamastraṃ rādheyo jyāṃ ciccheda kirīṭinaḥ /
kṣaṇādabhinavāṃ maurvī vidadhe ca dhanaṃjayaḥ

8.202

tato raudraṃ sphurajjvālājaṭālaṃ saṃdadher'junaḥ /
astraṃ yenābhavadvyoma ghoradigdāhabhīṣaṇam

8.203

atrāntare mahī svayaṃ rathacakraṃ vidhervaśāt /
jagrāha samaye tasminnaṅgarājasya saṃgare

8.204

tatastaccakramuddhartumudyato viṣamasthitaḥ /
uvāca karṇaḥ kaunteyaṃ muhūrtaṃ kṣamatāṃ bhavān

8.205

uddhṛte 'sminmayā cakre mahāstraṃ muñca phalguṇa /
vyasanasthe viśastre ca nahi śūrā bhavādṛśaḥ

8.206

etacchrutvāvadatkarṇaṃ hasankāliyasūdanaḥ /
diṣṭyādya karṇa jānīṣe dharmaṃ vīravrate sthitaḥ

8.207

bahubhirnihato bālaḥ saubhadraḥ kiṃ nu vismṛtaḥ /
gaṇyatāṃ tacca yatkṛṣṇāṃ sabhāyāmuktavānasi

8.208

viṣavahnipradāneṣu cchinnadharmaḥ smṛtastvayā /
nūnaṃ vipadi nīcānāṃ nṛpāṇāṃ dharmavṛttayaḥ

8.209

ukte janārdaneneti manyunā prajvalanniva /
brahmāstraṃ karṇavihitaṃ brāhmeṇa vijayo 'vadhīt

8.210

āgneyamarjunotsṛṣṭaṃ vāruṇenāṅgabhūpatiḥ /
astreṇāstraṃ samāhṛtya grastacakro vyalambata

8.211

athonmamātha bāṇena dhvajaṃ kanakabhāsvaram /
karṇasyākhaṇḍalasuto manorathamivonnatam

8.212

tato 'ñjalikamādāya śaraṃ kāñcanabhūṣitam /
abhimantrya samākṛṣya mṛtyudaṃṣṭrāsitānanam

8.213

rudrādayo 'straguravastuṣṭā me tapasā yadi /
tadanena ripuṃ hanyāmityuktvāsṛjadarjunaḥ

8.214

nirbhinnastena sahasā kaṇṭhe hārapariṣkṛte /
rādheyaḥ krakacotkṛttahematāla ivāpatat

8.215

hate dhanuṣmatāṃ dhurye kauravānīkanāyake /
karṇe drutaṃ yayau śalyaḥ śalyayanhṛdayānanam

8.216

prāptaṃ rathena śūnyena dṛṣṭvā madranareśvaram /
hato duryodhanaḥ karṇo jīvatītyūcire nṛpāḥ

8.217

duryodhano 'rjunaśarairaṅgarāje nipātite /
uttamāṅga ivājñāsīnna kiṃcidvihatondriyaḥ

8.218

tejastatastaraladīdhitikarṇadehādabhyudgataṃ taraṇimaṇḍalamāviveśa /
yenāvakāśaviśarāruvimānamāsījjvālākalāpajaṭilaṃ kṣaṇamantarikṣam

Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc