Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 7

7.1

iti śrīkṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryā bhīṣmaparva
Droṇaparvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

7.2

suravrataṃ hataṃ śrutvā dhṛtarāṣṭro 'tiduḥkhitaḥ /
muhurmuhuryaśorāśiṃ tamaśocadariṃdamam

7.3

punaḥ saṃgrāmamālokya samāyāto 'tha saṃjayaḥ /
pṛṣṭo vaicitravīryeṇa vīrasaṃhāramabhyadhāt

7.4

tato bhīṣmehate rājankuravo bhṛśaduḥkhitāḥ /
abdhau bhagne pravahaṇe vaṇijaḥ patitā iva

7.5

vāñchitaṃ samare śarma dadṛśuḥ karṇamāgatam /
vikrītāḥ paradeśeṣu snigdhaṃ bandhumivāpadi

7.6

tato duryodhanaḥ śokaṃ saṃstambhya dhṛtisāgaraḥ /
karṇasyānumate cakre droṇaṃ senāsu nāyakam

7.7

tenābhiṣikto vidhivadguruḥ sarvadhanuṣmatām /
sa babhau śaktimānvīro mahāsena ivāparaḥ

7.8

vṛddhasya svayaśaḥśubhraṃ chattraṃ tasya vyarocata /
dugdhodadheriva śrīmaccandramaṇḍalamudyatam

7.9

āmuktahemakavacaḥ sa dīptaḥ kiraṇairbabhau /
upasthitaiḥ kṛtyakāle divyāstrairiva sevitaḥ

7.10

praṇetā sarvavīrāṇāṃ sadṛśaḥ prājyatejasā /
sākṣādiva dhanurvedaḥ saṃhārasyāgamāvadhiḥ

7.11

reje rathena raukmena śoṇāśvena patākinā /
saṃdhyājuṣā nirjhariṇā meruṇeva divākaraḥ

7.12

virarāja rathe tasya śātakaumbhaḥ kamaṇḍaluḥ /
śauryoṣmaṇā pratigataḥ pratāpa iva piṇḍitaḥ

7.13

ākarṇapalitaḥ śyāmo dhaureyaḥ sarvadhanvinām /
dadau varaṃ śriyā juṣṭaḥ sa rājñā svayamarthitaḥ

7.14

jīvagrāhaṃ samādāya rājānaṃ te yudhiṣṭhiram /
haterjune pradāsyāmi paśyatāṃ sarvabhubhujām

7.15

etadguruvaco rājā pratigṛhya kṛtāñjaliḥ /
viśrāvya nijasenāsu tūryanādotsavaṃ vyadhāt

7.16

tacca dharmasuto jñātvā saha gāṇḍīvadhanvanā /
krauñcavyūhaṃ samādhāya saṃnaddho yoddhumudyayau

7.17

dromena śakaṭavyūhe nirmite bhṛśasaṃhate /
avartata mahadyuddhaṃ vīrāṇāṃ dehaśātanam

7.18

tataḥ sṛñjayapāñcālamatsyasenāsu duḥsahāḥ /
śarīrahāriṇaḥ peturdreṇanāmāṅkitāḥ śarāḥ

7.19

bhidyamāneṣu sainyeṣu nipatadgajavājiṣu /
raktakallolinīvegairnīteṣu syandaneṣvapi

7.20

yudhiṣṭhiramukhānvīrānkopāddroṇamabhidrutān /
avārayansusaṃrabdhāndroṇikarṇakṛpādayaḥ

7.21

abhimanyurathākṛṣya rathātkeśeṣu pauravam /
apātayatkṛpāṇena paśyatāṃ sarvadhanvinām

7.22

tatkopātkhaṅgamādāya jayadrathamupāgatam /
śalyaṃ ca virathaṃ vīro vidadhe balināṃ varam

7.23

tataḥ śalyo gadāpāṇiḥ padbhyāṃ saubhadramādravat /
gadayā vīravārinyā bhīmaśca tamavārayat

7.24

tayoḥ parasparāghātakīrṇavahnikaṇākulam /
nṛṇāṃ vimohanaṃ ghoraṃ gadāyuddhamavartata

7.25

maṇḍalāni carantau tau samadāviva kuñjarau /
abhipatya padānyaṣṭau gadābhyāṃ jaghnaturmithaḥ

7.26

gāḍhaprahārasaṃjātamūrchāvihvalamānasau /
tau dṛṣṭvā patitau vīrāḥ saṃnipetuḥ prahāriṇaḥ

7.27

nīte madrādhipe tūrṇaṃ rathena kṛtavarmaṇā /
bhīmasenaḥ samādāya kurusenāmadārayat

7.28

karṇasūnoratha śarairdṛṣasenasya pāṇḍavāḥ /
ākīrṇāndraupadīputrānvilokya tamupādravan

7.29

tato rukmaratho droṇaḥ svayaṃ pāñcālavāhinīm /
praviśya bāṇairvidadhe viprakīrṇāṃ sahasradhā

7.30

śikhaṇḍisātyakimukhānsa vidārya mahārathān /
yudhiṣṭhiramabhiprekṣuḥ kurvannarapatikṣayam

7.31

yugaṃdharaṃ vyāghradattaṃ sihasenaṃ ca pārthivam /
nināya mṛtyusadana śarairaśanidāruṇaiḥ

7.32

tiṣṭha sthito 'ha yuddhasva hato 'sīti muhurmuhuḥ /
droṇāgre yudhyamānānāṃ bhūbhujāmabhavadraṇaḥ

7.33

droṇena yudhyamānānāṃ niśamya śvetavāhanaḥ /
kolāhalaṃ svasainyānāṃ tūrṇaṃ taṃ deśamāyayau

7.34

sa nihatyāstrajālena vīraḥ kuruvarūthinīm /
vidadhe raktataṭinīmāvartahṛtakuñjarām

7.35

tato 'vahāraṃ sainyānāṃ pārthasāyakapīḍitāḥ /
yāte 'staṃ tigmakiraṇe cakrire kurupuṃgavāḥ

7.36

***** droṇābhiṣekaḥ prathamo yuddhadivasaśca || 1 || *****
niśāyāṃ saṃniviṣṭeṣu śibire sarvarājasu /
lajjamāna ivācāryo duryodhanamabhāṣata

7.37

uktameva mayā rājanrahitaṃ savyasācinā /
yudhiṣṭhiraṃ grahīṣyāmi durjayo hi dhanaṃjayaḥ

7.38

iti bruvāṇe vailakṣyādācārye rājasaṃnidhau /
trigarvarājaḥ provāca kṛtavairaḥ kirīṭinā

7.39

vayaṃ saṃśaptakagaṇairmālavaistuṇḍilaistathā /
vīrairmadrakakāmbojalalitaiśca prahāribhiḥ

7.40

rathāyutaistribhiḥ pārthamāhūya pṛthagāsthitaḥ /
yotsyāmahe suprakṛtairiti satyaṃ śapāmahe

7.41

ityukte śapathaṃ kṛtvā trigartā vahnisākṣiṇaḥ /
pratyūṣe niryayurvīrāḥ suśarmapramukhā nṛpāḥ

7.42

te turaṅgakharoddhūtadhūligrastanabhastalāḥ /
cakrire phalguṇāhvānaṃ nādaiḥ pralayaśaṃsibhiḥ

7.43

tānvyūhenārdhacandreṇa same deśe vyavasthitān /
dṛṣṭvā pārthastadāhūto yudhiṣṭhiramabhāṣata

7.44

anujānātu māmāryastrigartānāṃ vadhaṃ prati /
ete māmabhivāñcanti yoddhuṃ saṃgharṣaśālinaḥ

7.45

ayaṃ te satyajidvīraḥ pāñcālyaḥ pravaro rathaḥ /
goptā droṇābhisaraṇe śakratulyaparākramaḥ

7.46

ityuktvā caṇḍagāṇḍīvaghoṣaghaṇṭitadiktaṭaḥ /
pralayāmbhodasaṃrabdhastānyayau kapiketanaḥ

7.47

te 'pi pāṇḍavamāyāntaṃ dṛṣṭvā pramadanirbharāḥ /
phullasālamivādṛśyaṃ cakruḥ kṣipraṃ śilīmukhaiḥ

7.48

tataḥ śauryāmbudheḥ phenamaṭṭahāsaṃ raṇaśriyaḥ /
dadhmau dhanaṃjayaḥ śaṅkhaṃ kandaṃ nijayaśastaroḥ

7.49

tasya śabdena mahatā tatsainyaṃ bhayakāriṇā /
abhūnnivṛttamātaṅgaṃ stimitāṅgaturaṅgamam

7.50

atha sāyakajālena jīvamatsyāpahāriṇā /
trigartavāhinīṃ pārthaḥ samantātparyavārayat

7.51

tataḥ saṃśaptakagaṇotsṛṣṭairavivaraiḥ śaraiḥ /
pihite bhuvanābhoge babhūvākālaśarvarī

7.52

tataḥ pravidadhe tvāṣṭraṃ mahāstraṃ vajrinandanaḥ /
yenārjunasahasrāṇi dadṛśuste sasaṃbhramāḥ

7.53

jahārākarṇakṛṣṭena bhallena ca mahaujasaḥ /
sphuranmauliprabhājālaṃ śiraḥ kāyātsudhanvanaḥ

7.54

tatpreṣitāṃ śastravṛṣṭiṃ pavanāstreṇa hāriṇā /
vidhūya tacchiraḥpuñjairadṛśyāṃ vidadhe mahīm

7.55

chinnacchattradhvajarathaṃ patadbhujabhaṭānanam /
trigartakadanaṃ pārtho ghoramāyodhanaṃ vyadhāt

7.56

***** saṃśaptakayuddham || 2 || *****
asminkṣaṇe vainateyavyūhe droṇena nirmite /
vyūhena nirmitārdhena pāṇḍuputrāḥ samudyayuḥ

7.57

tataḥ pravṛtte saṃgrāme kṣaye caiva mahībhujām /
dhṛṣṭadyumnaprabhṛtayo droṇamukhyānayodhayan

7.58

rajobhiḥ pihite vyomni dikṣu ruddhāsu sāyakaiḥ /
avibhāgamamaryādaṃ ghoraṃ yuddhamavartata

7.59

abhidrute tato droṇe dharmarājajighṛkṣayā /
ghoro halahalāśabdaḥ sainyānāmudabhūtkṣaṇam

7.60

kālāgnitejasaṃ vīraṃ dhaureyaṃ sarvadhanvinām /
avārayitumabhyetya satyajitsatyavikramaḥ

7.61

yudhyamānaṃ tato hatvā vṛkaṃ rājasutaṃ guruḥ /
śaraiḥ satyajitaṃ cakre kīrṇāṃśumiva bhāskaram

7.62

hemanāmāṅkitairbāṇairmuhūrtādatha satyajit /
dīptairapūrayaddroṇaṃ khadyotairiva pādapam

7.63

tataḥ satyajitaḥ kāyādācāryaḥ śauryaśālinaḥ /
śiro jahāra bhallena caṇḍatāṇḍavakuṇḍalam

7.64

nipātite satyajiti pravare sarvadhanvinām /
vidrute dharmatanaye vyadīryate varūthinī

7.65

***** satyajidvadhaḥ || 3 || *****
hṛtvānujaṃ virāṭasya śatānīkaṃ prahāriṇam /
dṛḍhasenaṃ kṣatradevaṃ vasudānaṃ ca pārthivam

7.66

nighnanrukmarathaścedimatsyapāñcālasṛñjayān /
vidadhe rudhirāvartaiḥ kṛtāntodyānavāhinīm

7.67

vidrute pāṇḍavabale pīḍite droṇasāyakaiḥ /
karṇaduryodhanamukhā bhāradvājamapūjayan

7.68

punarāvartite sainye bhīmena bhujaśālinā /
saṃhatāḥ pṛthivīpālāḥ kopāddroṇamupādravan

7.69

ṛṣyavarṇairhayairbhīmaḥ sātyakiḥ sphāṭikaprabhaiḥ /
pārāvataprabhaiścāśvairdhṛṣṭadyumnaścamūpatiḥ

7.70

nakulaḥ sahadevaśca śukatittirisaprabhaiḥ /
abhimanyuḥ piśaṅgābhaiḥ pāṇḍyaiśca tuhinaprabhaiḥ /
dantaprabhaiḥ kṛṣṇavālaiḥ svayaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ

7.71

anye tu vividhacchāyaiścitravarmāmbaradhvajaiḥ /
parivārya raṇe droṇaṃ cakrurbāṇamayaṃ jagat

7.72

mṛdaṅganādakau rājño dhvajo nandopanandakau /
divyayantreṇa vihitau babhaturdharmajanmanaḥ

7.73

dharmānilendrāśvināṃ ca pratimā draupadībhuvām /
tumule yudhyamānānāṃ rejire kāñcanojjvalāḥ

7.74

āvṛtaṃ droṇamālokya rājabhiḥ krūrayā dhiyā /
duryodhanādayo vīrānbhīmamukhyānsamāpatan

7.75

teṣu śalyapradhāneṣu yudhiṣṭhirapurogamaiḥ /
dvandvaddhaniṣakteṣu samarotsavarājiṣu

7.76

kṛtabāhau subāhau ca hate vīre yuyutsunā /
vaṅgarāje samātaṅge bhīmasenena pātite

7.77

vidrute kauravabale nihateṣvabhimāniṣu /
nirālokeṣu lokeṣu rajastimiramaṇḍalaiḥ

7.78

prerito bhagadattena saṃvartakaghanaprabhaḥ /
supratīko madoddāmaḥ pāṇḍusenāṃ vyagāhata

7.79

daityasaṃgrāmasāhāyye jambhāribhavanasthitaḥ /
airāvaṇaghaṭābandhaḥ pramāṇaṃ yasya varṣmamaḥ

7.80

śaśiśubhrairnakhairudyādekapātsa kṣaṇaṃ babhau /
svamahīpīḍanaruṣā daṣṭaḥ seṣaśatairiva

7.81

itaścandrārkamukhyānāṃ prabhavaḥ sarvatejasām /
iti nakṣatramālābhirudayādririvāśritaḥ

7.82

digvāraṇaraṇāvāptiṃ vinā vyarthamidaṃ balam /
itīva pṛthuśūtkārairniḥśaśvāsa madālasaḥ

7.83

etā āyāntu vaiklavyaṃ matpratāpoṣmaṇā diśaḥ /
itīva karṇatālābhyāṃ muhurmuhuravījayat

7.84

caṇḍīśaḍamaroccaṇḍaḍiṇḍimadhvānaniḥsvanaiḥ /
helayonmīlayankiṃcillocane pracacāla saḥ

7.85

bhagadattāstraniṣkṛttavīravaktrāñcitāṃ mahīm /
gatvā pade pade paśyansasmāra kamalākarān

7.86

sa vāhinīṃ pāṇḍavānāṃ praviśya nibiḍaṃ gajaḥ /
gajavājiratānpiṃṣanvasākardaminīṃ vyadhāt

7.87

mṛdyamānāḥ karīndreṇa tāḥ senāḥ kauravadviṣām /
saṃkocamāpuḥ sahasā darpeṇeva vibhūtayaḥ

7.88

tena mandaratulyena gajenānīkavāridheḥ /
samākrāntasya nistriṃśakālakūṭacchaṭā babhuḥ

7.89

kuṇḍalīkṛtaśuṇḍāgraḥ so 'bhyadhāvadvṛkodaram /
ākṛṣṭaṃ pāśahastena yena taṃ menire janāḥ

7.90

saṃśaye patitaṃ bhīmaṃ dṛṣṭvā tūrṇaṃ yudhiṣṭhiraḥ /
saha sarvairmahīpālairbhagadattaṃ samabhyadhāt

7.91

sa taiḥ parivṛto vīrairhatvā dāśārṇabhūpatim /
unmamātha rathaṃ vegātsupratīkena sātyake

7.92

tasya śīkariṇā ghoraśītkṛtenātha dantinaḥ /
bhīmasenamukhā dūraṃ jahrustrastāsturaṅgamān

7.93

sā senā bhagadattena kuñjarasthena pīḍitā /
janatā kṛnṛpeṇeva na lebhe śaraṇaṃ kvacit

7.94

gajānāṃ patyamānānāṃ rathānāṃ sphuṭatāmapi /
hāhākāraiśca bhītānāṃ niḥsvanastumulo 'bhavat

7.95

sveṣāmākrandamākarṇya vajrāstreṇendranandanaḥ /
trigartānsānugānhatvā bhagadattamathāpatat

7.96

dṛṣṭvā gāṇḍīvadhanvānaṃ tārkṣyavattarṇamāgatam /
prerito bhagadattena kruddho 'dāvaddvipādhipaḥ

7.97

tamantakamivāyāntamapasavyena keśavaḥ /
rathena moghasaṃrambhaṃ kṛtvā punarabhūtpuraḥ

7.98

viddhvā śarasahasreṇa pārthaṃ prāgjyotiṣeśvaraḥ /
nārāyaṇāstramasṛjattacca jagrāha keśavaḥ

7.99

arjunaṃ rakṣatastūrṇaṃ tadastraṃ kaiṭabhadviṣaḥ /
niṣaktaṃ vakṣasi prāpa hemasragdāmavibhramam

7.100

tasminviphalatāṃ yāte mahāstre dīptatejasi /
vailakṣyādarjunaḥ kṛṣṇamuvācāsphālayandhanuḥ

7.101

nūnaṃ yuddheṣvayogyo 'haṃ yenāstraṃ dhṛtavānasi /
śrutvaitadavadatpārthaṃ mānayangaruḍadhvajaḥ

7.102

caturmūrtimṛtā pūrvaṃ pṛthivīvacasā mayā /
vitīrṇaṃ narakāyaitannijāstraṃ bhūmisūnave

7.103

amoghamāptavāṃstasmāddetyātso 'sau narādhipaḥ /
gṛhītaṃ tanmayā divyaṃ jahyenamadhunā nṛpam

7.104

ukte janārdaneneti savyasācī sakuñjaram /
ūrdhvavaktraiḥ śaraiḥ kṣipraṃ bhagadattamapūrayat

7.105

girivarṣma gajārūḍho bāṇaiḥ prāgjyotiṣeśvaraḥ /
adūravidrutāmartyavimānamakaronnabhaḥ

7.106

tataḥ karṇāntakṛṣṭena kumbhayoḥ kuñjareśvaram /
āpucchagāminā pārtho nārācenākulaṃ vyadhāt

7.107

sa phalguṇeṣunirbhinnaḥ patindviradabhūdharaḥ /
jaghāna mahītaṃ senāṃ patitāḥ pātayanti yat

7.108

kruddhastator'dhacandreṇa hṛdi viddhaḥ kirīṭinā /
muktāṅkuśadhanurbāṇo bhagadatto 'bhavadvyasuḥ

7.109

***** bhagadattavadhaḥ || 4 || *****
tasminnipatite vīre kakude sarvabhūbhujām /
vijaye kurusenānāmāśābandhaḥ ślatho 'bhavat

7.110

vidrute kauravānīke saubalau vṛṣakācalau /
gāndhārau dhanvināṃ dhuryai dhanaṃjayamayudhyatām

7.111

tau bāṇavarṣiṇau pārthaśareṇaikena saṃhatau /
syūtāvapātayatprītyā yāto bhāruṇḍatāmiva

7.112

***** vṛṣabhakācalavadhaḥ || 5 || *****
anujau nihatau dṛṣṭvā śakuniḥ kopakampitaḥ /
kalpayanvipulāṃ māyāṃ savyasācināmādravat

7.113

astraiśca krūrasatvaiśca tamobhiścabhito vṛtaḥ /
nākampata raṇe pārthastasya māyāśatairapi

7.114

saureṇāstreṇa tanmāyāṃ chittvā kātaramohinīm /
prāhiṇotsāyakānyena śakuniḥ prayayau bhayāt

7.115

yāter'junamayaṃ lokaṃ manyamāne 'tha saubale /
na lebhe śaraṇaṃ trāsādvidrutā kuruvāhinī

7.116

tato droṇaḥ sahānīkairyudhiṣṭhirajighṛkṣayā /
haranvaktrāṇi vīrāṇāṃ pāñcālānsamupādravat

7.117

vadhyamāneṣvanīkeṣu śoṇāśvena sahasraśaḥ /
raktāsavamadeneva cakampe vasudhāvadhūḥ

7.118

tūrṇaṃ praharata droṇaṃ tūrṇaṃ rakṣata saṃgare /
pāṇḍavānāṃ pareṣāṃ ca babhūveti mahādhvaniḥ

7.119

pāñcāleṣvatha bhagneṣu sṛñjayeṣu ca sarvataḥ /
ayodhayatkurucamūṃ nīlo māhiṣmatīpatiḥ

7.120

taṃ dahantamanīkāni divyāstrairvahnitejasam /
pratyudyayau dhairyanidhirdraiṇireko dhanurdharaḥ

7.121

ācāryasūnustasyātha vajrasāreṣuvarṣiṇaḥ /
chattraṃ dhvajaṃ kārmukaṃ ca bhallaiściccheda nirvyathaḥ

7.122

avaruhya rathāttūrṇaṃ nīlaścitraparākramaḥ /
kṛpāṇena śiro hartuṃ drauṇeḥ śyena ivāpatat

7.123

bhāradvājasutastasya bhallenojjvalakuṇḍalam /
kāntaṃ śiro 'harattārāyugayuktamivoḍupam

7.124

***** nīlavadhaḥ || 6 || *****
nīle hate pāṇḍavānāṃ bhagne subhaṭamaṇḍale /
hatvā saṃśaptakānpārtho javārtāṃ bhuvamāyayau

7.125

bhīmaphalguṇasaubhadramatsyacaidyamukhaistataḥ /
bhidyamāne parānīke niḥsvanastumulo 'bhavat

7.126

tataḥ karṇaprabhṛtibhisteṣāṃ samaraśālinām /
ghoro babhūta saṃmardaḥ sarvalokabhayaṃkaraḥ

7.127

nirmaryāde raṇe tasminrūdhirāvartadustare /
bhinnāṃ kurucamūṃ dṛṣṭvā karṇaḥ pārthamayodhayat

7.128

sor'junaṃ pāvakāstreṇa sātyakipramukhāṃstathā /
cakāra ghoradigdāhapiṅgalāniva bhūdharān

7.129

tato dhanaṃjayamukhā hatvāstrairastramutkaṭam /
karṇaṃ śaraśataiścakrurghanavetravanopamam

7.130

śatruṃjayaṃ vipāṭaṃ ca vīraṃ cāvarajaṃ śaraiḥ /
karṇānujānyamapuraṃ prāhiṇotkapiketanaḥ

7.131

***** karṇānujavadhaḥ || 7 || *****
atha droṇamukhāḥ sarve kauravāṇāṃ mahārathāḥ /
karṇapārśvaṃ samājagmurdīptāstragrāmaduḥsahāḥ

7.132

te sātyakiprabhṛtibhiḥ saṃsaktā dhanvināṃ varāḥ /
cakrire samaraṃ ghoraṃ gajavājirathakṣayam

7.133

tator'junaśarāsārairbhinneṣu bhujaśāliṣu /
vāsarānte nyavartanta pārthivā bhṛśapīḍitāḥ

7.134

***** dvītīyo yuddhadivasaḥ || 8 || *****
tataḥ prātaḥ samabhyetya guruṃ duryodhano 'bravīt /
karṇayanbhṛśasaṃtaptaḥ pāṇḍavānāṃ parākramam

7.135

aho nu puṇyahīnasya bhavatāpi pratiśrutaḥ /
vīro niṣphalatāṃ yāto dharmajagrahaṇe mama

7.136

śaktimanta- praṇayināmabhijātā yaśasvinaḥ /
vṛthā manorathaṃ kartuṃ śikṣitā na bhavadvidhāḥ

7.137

śrutvā suyodhanenoktaṃ jagāda kalaśodbhavaḥ /
durgrahyaḥ pāṇḍavo rājangupto gāṇḍīvadhanvanā

7.138

tathāpyadya karomyeṣa yathāśakti hitaṃ tava /
saṃśaptakāḥ punaryāntu ratādākṛṣya phalguṇam

7.139

ācāryeṇeti gadite saṃśaptakagaṇāḥ punaḥ /
samāhūyārjunaṃ ninyurdakṣiṇāśāṃ yuyutsavaḥ

7.140

rāmaśiṣyastato droṇaḥ kṣatriyakṣayadīkṣitaḥ /
saṃsāracakradurbhedyaṃ cakravyūhaṃ vinirmame

7.141

arīṇāmayute tasminrājaputrāyutaṃ babhau /
vyomanirjhariṇīsvacchapatākālaṃkṛtairbhujaiḥ

7.142

nābhimanye svaya śrīmānrājā tasthau suyodhanaḥ /
gajānīkena mahatā vṛtaḥ sarvairmahārathaiḥ

7.143

jayadrathena sahito droṇo vyūhamukho 'bhavat /
triṃśatā tridaśākaraistathā duryodhanānujaiḥ

7.144

tadapāraṃ balaṃ dṛṣṭvā vyūhaṃ vikramaśālibhiḥ /
droṇanirdāritānīkaḥ pradadhyau dharmanandanaḥ

7.145

sa saubhadraṃ raṇe matvā kaṃsārisamavikramam /
babhāṣe saṃnidhau rājñāṃ trailokyavijayakṣamam

7.146

abhimanyo tava pitā yātaḥ saṃśaptakānprati /
tadvoḍhurmahasi dhuraṃ tvamimāṃ tadguṇādhikaḥ

7.147

kṛṣṇor'juno raukmiṇeyastvaṃ vā vajriparākramaḥ /
pragalbhaḥ pañcamo nāsti cakravyūhavibhedine

7.148

śrutvaitadūce saubhadraḥ praharṣotphullalocanaḥ /
eṣa vyūhaṃ vidāryādya praviśāmi tvadājñayā

7.149

nirgantumanabhijñaṃ māmanuyāntu mahārathāḥ /
ukter'junasuteneti yudhiṣṭhiramukhairnṛpaiḥ

7.150

tathetyabhihite sūtaṃ saubhadraḥ samacodayat /
sa muktaśaiśvo vīraḥ kesarīva trihāyanaḥ

7.151

manyamāno raṇamukhe varākaṃ sarvarājakam /
kāntaḥ kankasaṃnāho baddhasvaṅgo vibhūṣitaḥ

7.152

kautukātkṣmāmivāyāto vīraḥ surakumārakaḥ /
akaṭhoratarākāro vīro jaraṭhavikramaḥ

7.153

droṇānīkaṃ śaraiścakre kṣubhitāmbhodhivibhramam /
tataḥ pravṛtte samare mahatāmapi mohane

7.154

vidārya vyūhamaviśatsaubhadrastīkṣṇavikramaḥ /
lāghave sauṣṭhave citre yātamekamanekatām

7.155

dṛṣṭvā praviṣṭaṃ taṃ sarve kuruvīrāḥ samādravan /
ayaṃ gṛhīto yāto 'yaṃ hato 'yaṃ hantyayaṃ bahūn

7.156

iti rājñāṃ ninādo 'būdabhimanyurathaṃ prati /
saratnamukuṭaiḥ śīrṣaiḥ saprāsāsiśaraiḥ karaiḥ

7.157

sahemakavacaiḥ kāyaiḥ sakeyūrāṅgadairbhujaiḥ /
turaṅgaiḥ kṛttasāraṅgairbhinnakumbhaiśca kumbhibhiḥ

7.158

nipatadbhiraviśrāntaśchannāṃ cakre sa medinīm /
vadhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā saubhadreṇa prahāriṇā

7.159

tamādravansasaṃrabdhāḥ drauṇikarṇakṛpādayaḥ /
tānbāṇavarṣiṇo vīrānvidhāya vimukhāñśaraiḥ

7.160

śiro jahāra bhallena saubhadro 'śmakabhūpateḥ /
bhagne tato kurubale droṇakarṇakṛpāḥ punaḥ

7.161

drauṇihārdikyagāndhāraśaraśalyabṛhadbalāḥ /
bhūribhūriśravaścitraduḥśāsanasuyodhanāḥ

7.162

anye cābhyetya bhūpālāḥ sāyakaistamavākiran /
kṣipraiḥ śilīmukhaisteṣāṃ saṃcchannor'junanandanaḥ

7.163

vasantasamaye kāntaḥ karṇikāra ivābabhau /
tasya pārthakumārasya kumārasyeva dānavāḥ

7.164

śaktyā śaktimato yuddhe nirjitāste pradudruvuḥ /
madrarājānujaṃ hatvā sa tūrṇaṃ bhīmavikramam

7.165

karṇasya bhrātaraṃ śūraṃ jaghāna ghanagarjitam /
krameṇaikaikaśo jitvā saṃhatāṃśca punaḥ punaḥ

7.166

karṇaduḥśāsanamukhānsa cakre bhūbhujāṃ kṣayam /
parasainyāntarasthasya dikṣu sarvāsu bhūmipāḥ

7.167

hemacāpasahasrāṇi dadṛśustasya lāghavāt /
gajavājirathānīke dārite tena pattribhiḥ

7.168

cāmaroṣṇīṣahāsāṅkā prasasarpāsravāhinī /
utthiteṣu kabandheṣu bhagne subhaṭamaṇḍale

7.169

dadhmau pārthasutaḥ śaṅkhaṃ diśaḥ śakalayanniva /
atrāntare pāṇḍusutānpraveṣṭuṃ vyūhamudyatān

7.170

avārayadbhargavarāddṛpto rājā jayadrathaḥ /
sa kṛṣṇāharaṇe pūrvaṃ vijitastairmaheśvarāt

7.171

varaṃ tapaḥ kṛśo lebhe tajjayaṃ phalgumaṃ vinā /
sa babhau pāṇḍutanayānvārayansapadānugān

7.172

velācala ivoddhūtānvārivegānmahodadheḥ /
haimaṃ varāhaṃ bibhrāṇo dhvaje vaiśvānaraprabham

7.173

dadāha pāṇḍavacamūṃ saindhavo rudratejasā /
tenaikena niruddheṣu prasabhaṃ pāṇḍusūnuṣu

7.174

abhimanyurviśanrājñāmuccakarta śirovanam /
vṛṣasenaṃ sa vidrāvya vīro vaikartanātmajam

7.175

jahāra lulitoṣṇīṣaṃ kāmbojanṛpateḥ śiraḥ /
tasminvimarde tumule dikṣu ruddhāsu pāṃsubhiḥ

7.176

asūcyanta mahīpālā ratnābharaṇaraśimabhiḥ /
tato vijayadāyādaḥ kesarīva madadvipam

7.177

jagrāha satyaśravasaṃ rājānamatulaujasam /
abhimanyorvaśaṃ yāte tasminbhūmibhṛtāṃ vare

7.178

śalyātmajo rukmarathastaṃ garjansamupādravat /
sa teṣāṃ bhrukuṭīdhūmalakṣyakopāgnisaṃpadām

7.179

gāndharvāstreṇa sahasā vidadhe kīrtiśeṣatām /
tena tulyavayoveśe rājaputraśate hate

7.180

rambhākāṇḍavane bhagne prabhinneneva dantinā /
vidrute bhūbhujāṃ cakre bhagnāmānaḥ suyodhanaḥ

7.181

niḥśaśvāsa hriyā namraḥ saubhadraśaradāritaḥ /
tato duryodhanasuto lakṣmaṇo lakṣmaṇopamaḥ

7.182

abhimanyuṃ samabhyetya prāhiṇodviśikhāvalīm /
lakṣmīlatākisalayaṃ saṃbhogatarukandaram

7.183

taṃ rājaputraṃ saubhadraḥ kṣaṇaṃ tulyamayodhayat /
tasya muktāvalītārāpaṅktisevitamānanam

7.184

śaśāṅkamiva bhallena kaṇṭhamūlājjahāra saḥ /
kauravendrastataḥ kruddhaḥ priye putre nipātite

7.185

saubhadramādravadvīraḥ saha sarvairmahārathaiḥ /
nṛpavaikartandroṇadrauṇihārdikyagautamān

7.186

śarairvidrāvya tarasā vṛndārakamapātayat /
kopādāpatataḥ so 'tha kosalādhipateḥ śiraḥ

7.187

bṛhadbalasya ciccheda bhallenākulakuṇḍalam /
tataḥ karṇamabhidrutya śarairaśanidāruṇaiḥ

7.188

nināya saṃśayatulāṃ mṛtyudaṃṣṭrāṅkurairiva /
nipātya karṇasacivānrājaputrānprahāriṇaḥ

7.189

jaghāna mārtikaṃ bhojaṃ tathā kuñjarekatanam /
dauḥśāsaniṃ tataḥ kṛtvā pṛṣatkena parāṅbhukham

7.190

vidhāya virathaṃ śalyaṃ śarajālairamohayat /
śatruṃjayaṃ meghavegaṃ candraketuṃ suvarcasam

7.191

sūryabhāsaṃ ca hatvaitāngāndhārāṇāṃ kṣayaṃ vyadhāt /
vidrāvya bhinnasarvāṅgaṃ śakuniṃ kṣatajokṣitam

7.192

śiraḥphaloccayaṃ cakre rājacūtavaneṣu saḥ /
hemapuṅkheṣujālena janakaspardhayeva saḥ

7.193

cakāra kauravānīkaṃ jvalatsvāṇḍavavibhramam /
sa babhau bimbito rājñāṃ svaṅgeṣu kavaceṣu ca

7.194

eko viśvakṣayāyeva prayāto viśvarūpatām /
taṃ dahantamanekāni dṛṣṭvā śaraśatārciṣam

7.195

ācāryametya rādheyo gāḍhaviddhaḥ samabhyadhāt /
bālo 'pyabālacaritaḥ kākutsthamavikramaḥ

7.196

aśeṣaṃ kṣapayatyeṣa sainyaṃ vajrisutātmajaḥ /
vidhīyatāmatra nītirdurjayo 'yamupekṣitaḥ

7.197

tvadadhīnā hi yuddhe 'sminkauravāṇāṃ jayaśriyaḥ /
śrutvaitatsasmito droṇaḥ sūtaputramabhāṣata

7.198

satyaṃ hinasti pṛtanāṃ muhurtenārjunātmajaḥ /
asya dhairyamamaryādaṃ dṛṣṭvā prauḍhaṃ ca vikramam

7.199

romāñjakañcukaḥ kāyaḥ kasya nāma na jāyate /
sakārmuko na śakyo 'yaṃ sakhaṅgarathakaṅkaṭaḥ

7.200

sacakro vā raṇe jetuṃ bhāsvaraistridaśairapi /
tadasya kriyatāṃ yatnaḥ sarvāyudhavināśane

7.201

paracakrāntarasthasya yuṣmābhiryadi śakyate /
tato droṇaḥ samābhāṣya karṇena sahito yayau

7.202

saubhadraṃ drāvitānīkaṃ saha sarvairmahārathaiḥ /
sa tānāpatato vīrānmaṇḍalīkṛtakārmukaḥ

7.203

śaraiścakāra vimukhānnadīvegānivācalaḥ /
tataściccheda pārśvena karṇastasyānataṃ dhanuḥ

7.204

rathaṃ jaghāna hārdikyaḥ sārathiṃ tasya gautamaḥ /
virathaṃ chinnadhanvānaṃ droṇamukhyāstamādravan

7.205

sa dīptaṃ svaṅgamādāya carma cānekatārakam /
maṇḍalāni caranvīro durlakṣyaḥ samapadyata

7.206

carantaṃ vyomni bāhulyātsahasrāṃśumivābhitaḥ /
patitaṃ menire mūrdhni tulyaṃ sarve mahārathāḥ

7.207

prahāriṇaḥ kṣurapreṇa droṇastasyākaroddvidhā /
khaṅgaṃ bhinnebhakumbhāgrasaktamauktikadanturam

7.208

chinnakhaṅgaḥ samādāya cakraṃ vikramalācchanaḥ /
sa cakre rājacakrāṇāṃ kṣayaṃ cakrāyudhabhramam

7.209

tataste saṃhatāḥ sarve droṇamukhyā mahārathāḥ /
taccakraṃ tilaśaścakruḥ śaraiḥ saṃhāraśaṅkitāḥ

7.210

hemāṅgadagadāpāṇiḥ so 'tha bhīma ivāparaḥ /
subalasyātmajaṃ vīraṃ kālikeyaṃ jaghāna saḥ

7.211

gāndhārarājaputrāṇāṃ sa hatvā saptasaptatim /
nṛpānbrahmavasātīyāngadayāpātayaddaśa

7.212

niṣpiṣṭakekayaratho gajānīkaṃ cakāra saḥ /
vajrapātavinirbhinnaśailamaṇḍalasaṃnibham

7.213

rathaṃ dauḥśāsaneḥ sāśvaṃ sa niṣpiṣya sasārathim /
gadayā gajaghātinyā gadāpāṇiṃ tamādravat

7.214

maṇḍalāni carantau tāvanyonyamabhijaghnatuḥ /
gadābhyaṃ bhīṣaṇāghātajātavahnikaṇākulau

7.215

guruprahārābhihatau petatustau mahābhujau /
saubhadraṃ patitaṃ dūrādbāṇairjaghnurmahārathāḥ

7.216

sāyakāñcitasarvāṅgaṃ vikīrṇākulakuntalam /
dauḥśāsanistamutthāna gadayā mūrdhnyatāḍayat

7.217

tasminnipatite vīre vālacūta ivānilaiḥ /
vītaśobhamabhūtsarvaṃ jagadudyānamākulam

7.218

praśāntamapi taṃ dṛṣṭvā kṣatraveṇuvanānalam /
punaruttiṣṭhatītyāsīdbhūbhujāṃ hṛdayabhramaḥ

7.219

taṃ dṛṣṭvā candravadanaṃ kumāraṃ bhūmipātitam /
vyomagā mumucurbāṣpaṃ suravidyādharāṅganāḥ

7.220

bālo lūnadhanuṣsvaṇḍaḥ śrānto vihatavāhanaḥ /
hato mahārathaiḥ sarvairityabhūddivi niḥśvanaḥ

7.221

tataḥ prahṛṣṭaiḥ kurubhirlabdhalakṣyaiḥ samantataḥ /
garjadbhirnirjitāḥ senā dudruvurdharmanandanam

7.222

***** tṛtīye dine 'bhimanyuvadhaḥ || 9 || *****
sahasrapattranayane saubhadre yudhi pātite /
śokārta iva raktāṃśuḥ papātāstādrikandarāt

7.223

tato yudhiṣṭhiramukhāḥ saṃmukhaṃ hatamāhave /
aśocyaṃ śuśucuḥ snehājjambhāritanayātmajam

7.224

samāyayau tato jiṣṇuḥ śibiraṃ vimanā iva /
prāyaḥ pūrvaṃ manāṃsyeva kathayanti śubhāśubham

7.225

sa nijaṃ sainyamālokya dhvastacchāyamadhomukham /
bhrātṝṃśca viṣanārācanirbhinnāniva marmasu

7.226

divasaproṣitaṃ putraṃ draṣṭumutkaṇṭhitāśayaḥ /
mūkībhūtāniva śucā tānapṛcchatsasaṃbhramaḥ

7.227

kaccinna droṇavihitaṃ cakravyūhaṃ mamātmajaḥ /
praviṣṭo nidhanaṃ nītaḥ kurubhiḥ kūṭayodhibhiḥ

7.228

praveśaṃ śikṣito vyūhe mayā bālo na nirgamam /
dhruvaṃ sa nihataḥ pāpaurvīro rājīvalocanaḥ

7.229

uktveti śokadanakvāthyamāno dhanaṃjayaḥ /
śrutvā tanayavṛttāntaṃ mohātsthāṇurivābhavat /
yaśomayīṃ praviṣṭo 'sau vīraḥ kalpasthirāṃ tanum

7.230

ityucyamānaḥ kṛṣṇena labdhasaṃjño jagāda saḥ /
aho nu nābhavatkaścinmatputraṃ yo 'rimadhyagam

7.231

rarakṣa madhye yuṣmākaṃ mithyāśastraparigrahaḥ /
taṃ samagraguṇārāmaṃ tanayaṃ rāmavikramam

7.232

drakṣyāmi kva punaḥ kāntaṃ svapnalabdhamivepsitam /
vyaktaṃ ripubhirākīrṇaḥ patansasmāra māṃ sutaḥ

7.233

svasrīyaḥ keśava tvāṃ vā luptadhairyo 'thavā na saḥ /
hatā subhadrā rahitā putreṇāmṛtavarṣiṇā

7.234

sarvātiśayalāvaṇyaguṇavikramaśālinā /
manye taṃ manyate kāntaṃ tārāpatinibhānanam

7.235

navaṃ manmathamāyātaṃ divi devavadhūjanaḥ /
pariṣvajasva hā putra kva yāto 'si vihāya mām

7.236

ityuktvā mūlanirlūno bhuvi tāla ivāpatat /
pratilabhya punaḥ saṃjñāṃ śrutvā hetuṃ jayadratham

7.237

sutakṣayaprakopāgnipītaśokārṇavo 'vadat /
hantāhaṃ saindhavaṃ pāpaṃ tridaśairapi rakṣitam

7.238

anastano tigmakare paśyatāṃ sarvabhūjām /
ye caranti gurudrohaṃ sādhūnparivadanti ye

7.239

viśvastānghnanti ye svairaṃ nikṣepaṃ bhakṣayanti ye /
nindanti ye striyaṃ bhuktvā ye ca śāstrārthavarjitāḥ

7.240

ācaranti niṣiddhaṃ ye vihitaṃ ca tyajanti ye /
lokanvrajeyaṃ tattulyānhanyā yadi na taṃ yudhi

7.241

asamāpte 'hni nikhile na hataścejjayadrathaḥ /
tatpravekṣyāmi dahanaṃ hūṣaṇānṛtaśāntaye

7.242

bhuvi vā diva pātāle merumandarakandare /
api sthitaṃ taṃ madbāṇā dārayiṣyantyavāritāḥ

7.243

ityuktvā kopatāmrākṣaḥ samaṃ kāliyavidviṣā /
dadhmau śaṅkhaṃ mahī yena cakampe sakulācalā

7.244

***** arjunapratijñā || 10 || *****
asminnavasare cārairvijñāyārjunabhāṣitam /
bhīto duryodhanāyaitya saindhavastannyavedayat

7.245

kauravastaṃ samādāya dromamabhyetya sānugaḥ /
pratijñāmavadaddhorāṃ saindhave savyasācinaḥ

7.246

jayadratho vadatyeṣa dinamekamalakṣitaḥ /
gacchāmi pārthivāḥ sarve māṃ vā rakṣantu saṃhatāḥ

7.247

iti duryodhanenokte bhāradvājastamabravīt /
śvaḥ kartāsmi mahāvyūhaṃ durbhedyaṃ tridaśairapi

7.248

ahaṃ dhanaṃjayaṃ vīraṃ vārayiṣyāmi sāyakaiḥ /
saindhavārthinamāyāntaṃ velaśaila ivodadhim

7.249

ukte śoṇahayeneti prahṛṣṭāḥ kurupuṃgavāḥ /
hataṃ pārthamamanyanta pratijñābhaṅgavahninā

7.250

adhunaivākhilāṃ senāmekaḥ kruddho vināśayet /
rātrāvityarjunabhayātkuravastasthurutthitāḥ

7.251

atrāntare putraśokavyathātāpralāpinīm /
subhadrāṃ yājñasenīṃ ca śauriḥ sāntvayituṃ yayau

7.252

āśvāsitā keśavena subhadrā bāṣpagadgadam /
vilalāpa muhuḥ kaṇṭhe snuṣāmālambya mūrcchitām

7.253

hā putra nayanānanda mandirāmṛtadīdhite /
kva nu te padmapattrākṣaṃ drakṣyāmi vadanaṃ punaḥ

7.254

iyaṃ te matsyaduhitā navoḍhā mahiṣī priyā /
martumāhitasaṃkalpā rakṣyate garbhagauravāt

7.255

nāthe pitari kṛṣṇe ca bhīme ca balināṃ vare /
raṇe reṇubhirakīrṇaḥ śeṣe kathamanāthavat

7.256

brahmaṇyānāṃ vadānyānāṃ yajvanāṃ puṇyakarmiṇām /
sadācāravratajuṣāṃ gatimāpnuhi putraka

7.257

iti pralāpamukharāṃ tāṃ samāśvāsya mādhavaḥ /
tūrṇaṃ gāṇḍīvadhanvānaṃ vītanidramupāyayau

7.258

kṛṣṇājñayā japaparo vidhivatparikalpite /
pavitre śayane nidrāṃ lebhe śakrasutastataḥ

7.259

so 'pasyadvyomagaḥ svapne viṣṇunā saha saṃyutaḥ /
divyaparvatamārūḍho devaṃ candrārdhasekharam

7.260

taṃ govindasakho dṛṣṭvā praṇamya racitāñjaliḥ /
bhaktyā tuṣṭāva varadaṃ vareṇyaṃ harṣanirbharaḥ

7.261

namo bhavāya bhuvanaprabhavāpyāyakāriṇe /
namaḥ śarvāya niḥśeṣaduṣkarmaviṣahāriṇe

7.262

namo rudrāya daityendradrāvitendrabhayacchide /
namaḥ śivāya bhīmāya śrīkaṇṭhāya kapāline

7.263

ugrāya śreyasāṃ dhāmne vāmārdhāyordhvaretase /
vyālākulāya sevyāya niṣkalāya kalābhṛte

7.264

triguṇāya trinetrāya tryambakāya trimūrtaye /
saṃkalpakalpavṛkṣāya namastubhyaṃ triśūline

7.265

iti rudraḥ stutaḥ svapne mahābhujagavigraham /
dhanurastraṃ ca pārthāya sasthānakamadarśayat

7.266

pūrvalabdhaṃ mahāstraṃ taddṛṣṭvā pāśupataṃ jayaḥ /
manttraṃ ca prāpya caṇḍīśātkṛtakṛtyo vyabudhyata

7.267

tataḥ prabhāte kṛṣṇāya tannivedya dhanaṃjayaḥ /
pratijñābhāramakhilaṃ hṛṣṭaḥ svalpamamanyata

7.268

atha snātāḥ kṛtāvaśyakaraṇīyā hutāgnayaḥ /
raṇāṅgaṇaṃ mahotsāhā niryayuḥ kurupāṇḍavāḥ

7.269

tato vyūhaṃ vyadhāddroṇaḥ pṛthucakrapariṣkṛtam /
śakaṭaṃ vikaṭāṭopaṃ guptaṃ subhaṭakoṭibhiḥ

7.270

mahādalaṃ ca tanmadhye padmaṃ nṛpatikesaram /
turaṅgarathamātaṅgasahasrāyutakarṇikam

7.271

kṛtavarmamukhaiḥ kṛtvā sūcivyūhaṃ tadantare /
jayadrathaṃ vṛtaṃ vīraiḥ sūcīpāśe nyavedayat

7.272

evaṃ vyūḍheṣvanīkeṣu guruṇādbhutakāriṇā /
gāṇḍīvadhanvā senāgre dīptaketuradṛśyata

7.273

tasya caṇḍakarasyeva śararaśmisahasriṇaḥ /
sehire na mahīpālā draṣṭuṃ tejo mahaujasaḥ

7.274

ākampite 'tha bhuvane durnimittaśatākule /
śvetāśve syandane kṛṣṇau śubhrau śaṅkhau pradadhmatuḥ

7.275

tayoḥ śabdena pavanaskandasaṃghaṭṭakāriṇā /
akāṇḍapralayārambhasarvabhūtāni menire

7.276

tato militayostūrṇaṃ mithaḥ senāsamudrayoḥ /
vyālanīlavalatasvaṅgātaraṅgaḥ saṃgaro 'bhavat

7.277

śirobhiratha śūrāṇāṃ bāhubhiśca sabhūṣaṇaiḥ /
mahīmācchādayanpārtho droṇānīkamathāviśat

7.278

sa praṇamya guruṃ vṛddhamanumānya prasādya ca /
pūrvotsṛṣṭaśaraṃ dīptaiḥ śarajālairavākirat

7.279

tato jayadrathākāṅkṣī tūrṇamacyutasārathiḥ /
droṇaṃ pradakṣiṇīkṛtya praviśyānilaraṃhasā

7.280

lāghavāddroṇamṛtsṛjya praviṣṭe śvetavāhane /
cakrarakṣau viviśaturyudhāmanyūttamaujasau

7.281

tato mandarasaṃrabdhakṣubhitāmbhodhivibhramaḥ /
vyūhasyādīryamāṇasya nirghoṣastumulo 'bhavat

7.282

prasaktaṃ vrajatastasya puraḥ kuñjarabhedinaḥ /
babhuḥ padmavanānīva patitairbhūbhujāṃ mukhaiḥ

7.283

vṛto gato hato labdho hantyeṣa patitā vayam /
ityabhūddārumaḥ śabdo yatra yatra dhanaṃjayaḥ

7.284

tūrṇaṃ praviśatastasya sindhurājavadhepsayā /
pralayāmbudharadhvānadhīro 'bhūtasyandansvanaḥ

7.285

ajayyaṃ samare droṇaṃ tyaktvā dhīmati phalguṇe /
praviṣṭe śaravarṣābhre cakampe kurukānanam

7.286

kṛtavarmamukhānvīrāṃstatastūrṇamabhidrutān /
jitvā yavanakāmbojaṃ jaghāna śatamanyujaḥ

7.287

droṇaḥ paścādathābhyetya brahmāstreṇa dhanaṃjayam /
rundhānaḥ samare cakre jvālājālajaṭaṃ nabhaḥ

7.288

brahmāstreṇaiva sahasā hatvāstraṃ śakranandanaḥ /
parivarjya guruṃ prāyādbhojānīkaṃ manojavaḥ

7.289

vidhāya vimukhaṃ bhojaṃ prayāntaṃ savyasācinam /
abhyudyayau vāripateḥ suto rājā śrutāyudhaḥ

7.290

śaraistenāyutotsṛṣṭairviddho dhairyamahodadhiḥ /
rathaṃ hatvāsya vidadhe pārthaḥ sarvāyudhakṣayam

7.291

varuṇena purā pitrā sa dattāmādade gadām /
ayodhe pātitā mohāttamevaitya nihanti yā

7.292

sa tayā keśavaṃ mūḍho mṛtyudūtyeva ghorayā /
atāḍayanmahāvegī vicacāla na cācyutaḥ

7.293

tayā pratīpamabhyetya sa niṣpiṣṭo nareśvaraḥ /
papāta bhagnakaṭako vajreṇeva kulācalaḥ

7.294

saritastanaye vīre varṇamāyāḥ śrutāyudhe /
hate pārtharathasyābhūdabhagnapraṇayā gatiḥ

7.295

***** śrutāyudhavadhaḥ || 11 || *****
jayoddhūtapatākāgraṃ vrajantaṃ vānaradhvajam /
vegadīrghīkṛtasmerakirīṭābharaṇaprabham

7.296

taḍitāṃ maṇḍaleneva piṅgaṃ gāṇḍīvatejasā /
rājā sudakṣiṇo 'bhyāyātkāmbojaḥ kurudakṣiṇaḥ

7.297

tasyāstravarṣiṇastūrṇaṃ chitvā kārmukamarjunaḥ /
cakarta śaktiṃ tanmuktāṃ ghanaghaṇṭāvirāviṇīm

7.298

so 'tha pārthaśarāsāraviśarārutanurnṛpaḥ /
papāta hemamālāṅko vidyādhara ivāmbarāt

7.299

***** sudakṣimavadhaḥ || 12 || *****
kāmboje nihate vīre bhajyamāne balārṇave /
sahācyutāyuṣā rājñā śrutāyuḥ pārthamādravat

7.300

śrutāyuṣā tomarema śūlenānyena cāhataḥ /
tulyaṃ bāṇasahasraiśca mumoha kapiketanaḥ

7.301

labdhasaṃjño 'tha śakrāsraṃ samudīrya dhanaṃjayaḥ /
sāśvasūtau supatrau ca kathāśeṣau cakāra tau

7.302

***** śrutāyurvadhaḥ || 13 || *****
aṅgānvaṅgānkaliṅgāṃśca dākṣiṇātyāṃśca pāṇḍavaḥ /
hatvā jaghāna vipulaṃ kuñjarānīkamāśugaiḥ

7.303

daratturaṣkacīnānāṃ mlecchānāṃ ca varūthinīm /
śarairnipātya vidadhe ghorāṃ raktataraṅgiṇīm

7.304

ambaṣṭhādhipateśchitvā mauliratnojjavalaṃ śiraḥ /
avāritagatirvīro viveśācyutasārathiḥ

7.305

atha droṇaṃ samabhyetya babhāṣe kauraveśvaraḥ /
ācārya paśya pārthena bhūbhujāṃ kadanaṃ kṛtam

7.306

kathaṃ nu laṅghayedvīra varākastvāṃ pṛthāsutaḥ /
śiṣyānurodho yadi te na syātsaralacetasaḥ

7.307

dattābhayo 'dya bhavatā helayaiva jayadrathaḥ /
praveśitaḥ svayaṃ kālakarālavadanodare

7.308

ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ tvayāpi samupekṣitam /
carantaṃ mama sainyeṣu sāmānyo vārayiṣyati

7.309

ityukte kururājena bhāradvājo jagāda tam /
tārkṣyavego yuvā pārtho vṛddhamullaṅghya cāgataḥ

7.310

vyūhadvāre mayā ruddhā bhīmasātyakipārṣatāḥ /
praviśantyeṣa bībhātsuṃ vrajāmi yadi pṛṣṭhataḥ

7.311

idaṃ tu te karomyadya hitaṃ lokeṣu duṣkaram /
bhaviṣyasi raṇe yena devānāmapi durjayaḥ

7.312

ghore vṛtraraṇe rudraḥ surendrāya dadau purā /
divyaṃ mantramayaṃ varma durbhedyo yena so 'bhavat

7.313

tadetanmantrasaṃyuktaṃ prāptaṃ gurumukhānmayā /
badhnāmi brahmasūtreṇa tava śatrunibarhaṇam

7.314

ityuktvā tasya mantreṇa bhāsvatkanakakaṅkaṭam /
prasthitasyārjunaṃ jetuṃ babandha kurubhūpateḥ

7.315

āmuktadivyakavaco guruṇā kauraveśvaraḥ /
gajavājirathānīkaiḥ prayayau pārthamojasā

7.316

asminnavasare yuddhe vyūhasya pramukhe 'bhavan /
droṇaśalyaśalādīnāṃ dhṛṣṭadyumnapurogamāḥ

7.317

pāṇḍavā draupadeyāśca rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ /
sātyakirdrupado matsyaḥ kuntibhojasca kekayāḥ

7.318

vīrāścānye mahīpālāḥ samabhidrutya saṃhatāḥ /
divyāstravittamā vīrā jalasandhaṃ narādhipam

7.319

duḥśāsanaṃ vikarṇaṃ ca citrasenaṃ viviṃśatim /
alāyudhaṃ rākṣasendramalambumamalambusam

7.320

bāhlikaṃ śakuniṃ droṇiṃ vṛṣasenaṃ ca gautamam /
muhurmuhārathāṃścanyānvyūhagarbhavinirgatān

7.321

avākiranhemapuṅkhairnijanāmāṅkitaiḥ śaraiḥ /
mitho rathāgre kurvāṇā rudhirāvartadurgamam

7.322

te cakrurvikramodārā ghorābhiḥ śastravṛṣṭibhiḥ /
kabandhatāṇḍavoccaṇḍasaṃrambhalalitā diśaḥ

7.323

atrāntare śvetahayaḥ praviśankuruvāhinīm /
cakāra nipatacchatrurājahaṃsāvalīsitām

7.324

śarāṇāmarjunabhujotsṛṣṭānāmāśugāminām /
krośadvayaṃ yayāvagre sa kṛṣṇaprerito rathaḥ

7.325

te hayā hemasaṃnāhā gāhamānā ivāmbaram /
javadīrghaiḥ prabhājālaiścakruḥ pallavitā diśaḥ

7.326

hato gajo rathaśchinnaḥ patito 'yaṃ narādhipaḥ /
ityabhūnniḥsvanastatra ceruryatrārjuneṣavaḥ

7.327

vindānuvindāvāvantyāvabhidrutyātha pāṇḍavam /
adṛśyaṃ cakraturnānāśastravarṣaiḥ sakeśavam

7.328

tayoḥ pārtho rathau hatvā chitvā ca dhanuṣī śaraiḥ /
jahāra śirasī yābhyāṃ dvicandrevābhavanmahī

7.329

***** vindānuvindavadhaḥ || 14 || *****
sasainyo rājaputrau tau hatvā vipulavikramau /
nijāśvānvyathitānvīkṣya babhāṣe kṛṣṇamarjunaḥ

7.330

kṛṣṇārtānvājinaḥ klāntāndasyuśastraśarakṣatān /
pāyayoddhṛtaśalyāṃstvaṃ muktvaitānsalilaṃ vibho

7.331

uktveti so 'vatīryaśu pādacārī nareśvarān /
idamantaramityāptānekaḥ sarvānayodhayat

7.332

tataḥ pārthāstrajālānāṃ tadastrāṇāṃ ca saṃghaśaḥ /
nigharṣaniḥsṛtajvālākarālamabhavannabhaḥ

7.333

arjunena kṛte kṣipraṃ śarapañaajaramandiram /
tadastrabhinnavasudhāsaṃjātavimalodake

7.334

parivṛttānsamākṛṣṭaśalyānāghrātabhūtalān /
pāyayitvā hayānkṛṣṇo hṛṣṭānpunarayojayat

7.335

te kṛṣṇāvavahanvāhā jātadviguṇaraṃhasaḥ /
āruhanta ivākāśaṃ śakrāśvivijigīṣayā

7.336

atha svalpāvaśeṣe 'hni tūrṇaṃ saindhavakāṅkṣiṇaḥ /
cakampe kauravacamūḥ sāyakaiḥ savyasācinaḥ

7.337

vidruteṣu narendreṣu bhagne gajaghaṭāvane /
droṇānubaddhakavacaḥ kauravendraḥ samāyayau

7.338

vilokya vipulānīkaṃ tamāyāntaṃ mahaujasam /
uvāca kaiṭabhārātirnivātakavacāntakam

7.339

ayaṃ sa kartā darpāndho nikārāṇāṃ sthavīyasām /
prāpto mūlamanarthānāṃ jahyenaṃ kulakaṇṭakam

7.340

ityukte puṣkarākṣeṇa vīrau jiṣṇusuyodhanau /
kṣaṇaṃ vilokya cakrāte surendranamuciprabham

7.341

preritā kururājena śubhrapakṣā kirīṭinam /
krauñcādrimiva haṃsālī viveśa viśikhāvalī

7.342

gāṇḍīvadhanvano bāṇānvandhyāndṛṣṭvā suyodhane /
kimetaditi govindo jagāda pṛthuvismayaḥ

7.343

dhanaṃjayastamavadatsmitadhautādharadyutiḥ /
jñātaṃ kṛṣṇa mayā yena pāpo 'yaṃ pratibhāṃ śritaḥ

7.344

varmāsya guruṇā baddhaṃ vidyayā vajrasaṃnibham /
pratiyogaṃ ca jāne 'haṃ kṛtsnametadvināśane

7.345

ityuktvāstraṃ mahaddivyaṃ kavacocchittaye vyadhāt /
tacca dūrānmahāstreṇa droṇaputro vyadārayat

7.346

dviṣprayojyaṃ na divyāstramityuktvā pāṇḍunandanaḥ /
cakre suyodhanaṃ chinnarathasārathikārmukam

7.347

hastayośca śarairasya cakārāprāptavarmaṇoḥ /
lakṣyābhyāsamivāsaktaṃ yenāsau vimukho 'bhavat

7.348

tato drauṇiprabhṛtayaḥ pārthaṃ sarve mahārathāḥ /
abhyādravansusaṃrabdhā vicitrakavacadhvajāḥ

7.349

śikhidhvajaḥ karṇasutaḥ sīrāṅko madrabhūpatiḥ /
maṇināgadhvajaḥ śrīmānsvayaṃ rājā suyodhanaḥ

7.350

bhūriśravā yūpaketurante ca vividhadhvajāḥ /
hemadīptāyudhadharā ghoraṃ yuyudhire nṛpāḥ

7.351

teṣāmāpatatāṃ tūrṇaṃ laghuhasto dhanaṃjayaḥ /
ciccheda bāṇairmarmāṇi chattrāṇi ca dhanūṃṣi ca

7.352

śarairvivarmaṇāṃ teṣāṃ padmagarbhanibhāni saḥ /
bālātapāruṇānīva vapūṃṣi rudhirairvyadhāt

7.353

vadhyamāneṣu vīreṣu jiṣṇunā sarvarājasu /
valatsvaṅgabhujaḥ kālo nanarteva nijotsave

7.354

atrāntare dharmasutaṃ droṇo vyūhamukhe sthitaḥ /
mahārathaiḥ parivṛtaṃ jighṛkṣustūrṇamādravat

7.355

sa kṛtvā matsyapāñcālacedisṛñjayakekayān /
alpāvaśeṣānrājānaṃ cakāra virathaṃ śaraiḥ

7.356

hatāśvaṃ kṛttacāpaṃ ca dṛṣṭvā sarve yudhiṣṭhiram /
hṛto hṛto nṛpa iti sphāratāraṃ pracukruśuḥ

7.357

tataḥ pāṇḍusutaḥ śaktiṃ prāhiṇotprāṇahāriṇīm /
brahmastreṇa ca tāṃ droṇo bhasmasādakarotkṣaṇāt

7.358

chinnasarvāyudho viddhaḥ śaraiḥ kuliśadāruṇaiḥ /
saha devarathenāśu muktvā droṇaṃ yayau nṛpaḥ

7.359

vidrute dharmatanaye bhāradvājo ruṣā jvalan /
dadāha pāṇḍavacamūṃ śaraśreṇīśikāśataiḥ

7.360

kekayo 'tha bṛhatkṣatraḥ pāṇḍavānīkanāyakaḥ /
droṇānugaṃ kṣemadhūtiṃ mahīpālamapātayat

7.361

traigartaṃ vīradhanvānaṃ dhṛṣṭaketuṃ mahāratham /
vidhāya cchinnamūrdhānaṃ kabandhaṃ vidadhe kṣaṇam

7.362

nirapatyaṃ hātamitraṃ sahadevo 'vadhīdyudhi /
sātyakirvyāghradattaṃ ca rājaputramapātayat

7.363

vidhyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā bhāradvājasutaḥ paraiḥ /
śiraḥkūṭāvaseṣāṇi pāṇḍusainyānyakalpayat

7.364

rākṣaso 'tha bakabhrātā bhīmasenamalambusaḥ /
yodhayitvā śaraśataistatsenāṃ māyayāvadhīt

7.365

pravartitāṃ rākṣasena bhīmo dṛṣṭvāsṛgāpagām /
tvāṣṭreṇāstreṇa tanmāyāṃ chitvāramajayatkṛtī

7.366

vadhāya bhīmasenasya rakṣastatpunarāgamat /
avārayanmahākāyaṃ mahākāyo ghaṭotkacaḥ

7.367

sa rathādrathamutsṛjya kālaḥ kāla ivonnadan /
ākṛṣyālambusaṃ vegānniṣpiṣya vidadhe vyasum

7.368

***** alambusavadhaḥ || 15 || *****
ghaṭotkacena nihate rākṣase jambhavikrame /
bhayamāvirabhūddhoraṃ samare sarvabhūbhujām

7.369

atrāntare dharmasuto dūrasthasya kirīṭinaḥ /
aśṛṇvañśaṅkhanirghoṣaṃ kimapyāśaṅkito 'bhavat

7.370

bhīto 'bhimanyuvṛktāntādviṣaṇṇo bhrātṛvatsalaḥ /
uvāca sātyakiṃ matvā sa dhuryaṃ sarvadhanvinām

7.371

sātyake paśya bandhūnāṃ gurūṇāṃ suhṛdāṃ tathā /
dordarpasya ca saṃprāptaḥ kālo 'yamucitastava

7.372

sa te guruḥ sakhā bandhuḥ kirīṭi śatrumadhyagaḥ /
na jñāyate praṇaṣṭe 'tra śaṅkhaśabde kathaṃ sthitaḥ

7.373

ṛte tvāmujjvalācāraṃ pravaraṃ śauryaśālinām /
bhāraḥ kasminnasahyo 'yaṃ dhuraṃdhara nidhīyatām

7.374

pātre vitaratāṃ pṛthvīṃ rakṣatāṃ śaraṇāgatam /
mittrārthe tyajatāṃ prāṇānsamānaṃ śrūyate phalam

7.375

dhanyā bhavadvidhā eva kriyate yaiḥ sthiraṃ yaśaḥ /
pavanākampikadalīdalālolairnijāsubhiḥ

7.376

tvayi yāter'junaṃ draṣṭuṃ droṇagrahaṇajaṃ bhayam /
bhīmapārṣataguptasya satyaṃ me na bhaviṣyati

7.377

ukta yudhiṣṭhireṇeti sātyakiḥ satvasāgaraḥ /
sajjo 'bhavattathetyuktvā parānīkabibhitsayā

7.378

sa hemakavacaḥ sragvī śubhrāśvaṃ rathamāsthitaḥ /
dīptasaṃhadhvajaḥ śrīmānghananirghoṣakārmukaḥ

7.379

dātā hutānalo hṛṣṭo nṛpamāntrya sānujam /
bhīme rakṣāṃ nidhāyāsya maṅgalālaṃkṛto yayau

7.380

sa bhāradvājamāsādya vainateya ivāśugaḥ /
cakre rājabhujaṅgānāṃ kṣaṇamākampavibhramam

7.381

tato yuddhamabhūddhoramācāryayuyudhānayoḥ /
mohanaṃ sarvalokānāṃ skandatārakayoriva

7.382

droṇaṃ sa durjayaṃ matvā dhīmānsātyakirabravīt /
guro śiṣyaṃ tavānveṣṭuṃ phalguṇaṃ prasthitasya me /
asminnalpāvaśeṣe 'hni na vighnaṃ kartumarhasi

7.383

śrutvaitaccāpamākṛṣya babhāṣe kumbhasaṃbhavaḥ /
na praveṣṭuṃ tvayā śakyaṃ mayi jīvati sātyake

7.384

iti bruvāṇaṃ śaineyo mano mārutaraṃhasā /
rathena vañcayitvā taṃ parāhūtaṃ samāviśat

7.385

sa vrajandurjayāñjitvā kṛtavarmamukhānraṇe /
ghorānmlecchānkirātāṃśca kāmbojāṃśca nyapātayat

7.386

sānugānpāṇḍutanayānbhettuṃ vyūhāgramudyatān /
nirgatyāvārayansarvānkṛtavarmā dhanurdhanaḥ

7.387

javena praviśantaṃ ca sātyakiṃ subhaṭāśanim /
bhindānaṃ kuñjaraghaṭā rundhānaṃ sāyakairdiśaḥ

7.388

śastravṛṣṭiṃ tadutsṛṣṭāṃ śarairvikṣipya sātyakiḥ /
ciccheda jalasaṃdhasya śakrāyudhanibhaṃ dhanuḥ

7.389

kupitaśchinnacāpāstraḥ kṛtvā sarvāyudhavyayam /
sāvegaṃ preritagajaḥ so 'tha sātyakimādravat

7.390

javādāpatatastasya śaineyaścandanokṣitau /
chitvā bhujau jahārāśu saratnamukuṭaṃ śiraḥ

7.391

tasminhate sa nāgendro yuyudhānaśarārditaḥ /
vidrutaḥ kauravacamūṃ pipeṣālambi kaṅkaṭaḥ

7.392

***** jalasaṃdhavadhaḥ || 16 || *****
vidārya māgadhānīkaṃ praviśanvṛṣṇipuṃgavaḥ /
duryodhanamukhānvīrānayodhayadasaṃbhramaḥ

7.393

parāṅmukhīkṛtāśeṣasubhaṭaḥ so 'tha māninaḥ /
sudarśanasya nṛpateścakarta ruciraṃ śiraḥ

7.394

śabarānyavanānbhojānbarbarāṃstāmraliptikān /
śakānmuṇḍānkuvindāṃśca harandūrānmataṅgajān

7.395

dasyusaṃghāṃśca vividhānsa hatvā krūravikramān /
cakre karabhakuṭṭākaḥ kṣitaṃ mastiṣkakardamām

7.396

duḥśāsano 'tha niśitairviddhaḥ sātyakinā śaraiḥ /
vihāya samaraṃ tūrṇaṃ bhāradvājāntikaṃ yayau

7.397

taṃ dṛṣṭvā vihvalaṃ droṇo babhāṣe pārśvartinam /
ko 'yaṃ te saṃbhramo vīra gatvā rakṣa yajadratham

7.398

aho na sātyakiśarairbhinnāṃ dṛṣṭvā varūthinīm /
kṛtavairaśca mānī ca yoddhavye vidruto 'si kim

7.399

etattāvatkṛtaṃ karma śaineyenātimānuṣam /
ato bahuguṇaṃ vīrau bhīmapārthau kariṣyataḥ

7.400

naiṣā sabhā sā pāñcālī yatra tvaṃ kṛṣṭavānasi /
imāḥ prāṇapaṇaprāpyā yaśovikramabhūmayaḥ

7.401

adyāpi rocatāṃ saṃdhiryuṣmākaṃ pāṇḍunandanaiḥ /
antaṃ na yātā vīrāṇāṃ saṃpratyarjunasāyakāḥ

7.402

yudhyasva tūrṇamathavā śātravairaparāṅmukhaḥ /
bhagnapradhānā hi camūrvāryamāṇāpi dīryate

7.403

iti rukmarathenokto vailabhyātkṣmāṃ vilokayan /
nighnansāhāyyakaṃ cakre mṛtyoriva jagatkṣate

7.404

vīraketuṃ sudhanvānaṃ citraketuṃ ca pārthivam /
tathā citrarthaṃ vīraṃ pāñcālānavadhīdyudhi

7.405

dhṛṣṭadyumnastataḥ kruddhaḥ sarvābharaṇabhedibhiḥ /
viddhvā droṇamasaṃbhrāntaḥ śaraiḥ senāmadārayat

7.406

ācāryaṃ bhṛśamākīrṇaṃ śarairmūrchāmupāgatam /
khaḍgapāṇirabhidrāvya pārṣato hantumudyayau

7.407

labdhasaṃjñastato droṇaḥ śarairāsannapātibhiḥ /
kiṣkupramāṇairvaitastairvaṃśotthaistamapūrayat

7.408

vṛścikairiva tairvyāpto dhṛṣṭadyumnaḥ parāṅmukhaḥ /
prayayau guruṇā paścāddāritaḥ pṛthusāyakaiḥ

7.409

tataḥ śoṇahayaḥ kruddhaḥ pāṇḍavānāmanīkinīm /
dārayanbhūmipālānāṃ śirobhiḥ kṣmāmapūrayat

7.410

duḥśāsanamathāyāntaṃ sātyakiḥ śaravarṣiṇam /
cakāra cchinnavarmāṇaṃ virathadhvajasāyakam

7.411

saṃtyaktaṃ vidrutairmlecchaiḥ prahāraśakalīkṛtaiḥ /
rakṣanpratijñāṃ bhīmasya vimukhaṃ nāvadhīdgatam

7.412

atrāntare rukmaratho viśanpāñcālavāhinīm /
droṇāya prāhiṇoddīptāṃ śiśupālasuto balī

7.413

tasya tūrṇaṃ śitairbāṇairguruḥ kṛtvā yudhi kṣayam /
cakāra mauliratnāṃśucchuritoṣṇīṣamānanam

7.414

dhṛṣṭaketau vinihate jalasaṃdhasuto balī /
bāṇavarṣī kṣaṇātprāpa droṇānalapataṅgatām

7.415

***** kekayadhṛṣṭaketuvadhaḥ || 17 || *****
dhṛṣṭadyumnasutaṃ hatvā kṛtavarmāṇamāśugaiḥ /
droṇo jaghāna pāñcālānhehayāniva bhārgavaḥ

7.416

bhagnāsu pāṇḍusenāsu ghore tasminmahāhave /
nininda krūravarmāṇamācāryaṃ vyathito janaḥ

7.417

***** sātyakipraveśaḥ || 18 || *****
cirapraviṣṭe śeneye śaṅkito dharmajaḥ punaḥ /
lambamāne ravau bhīmaṃ samabhyetyābhyabhāṣata

7.418

yathā na śrūyate bhīma śaṅkhaśabdaḥ kirīṭinaḥ /
tathā manye kimapyasya kṛtaṃ sarvairmahārathaiḥ

7.419

taṃ vīramamarārātitamovidhvaṃsabhāskaram /
vinā tavānujaṃ bhīma kathaṃ jīvitumutsahe

7.420

nirghoṣaḥ śrūyate ghoraḥ pāñcajanyasya duḥsahaḥ /
jāner'junavadhakrodhānmādhavo yoddhumudyataḥ

7.421

tadgatvā vīra jānīhi vṛttāntaṃ savyasācinaḥ /
paśyāmi timirākrāntāḥ kaśmalābhihato diśaḥ

7.422

ukte yudhiṣṭhireṇeti taṃ jagāda vṛkodaraḥ /
rājandhanaṃjaye śaṅkāṃ na mithyā kartumarhasi

7.423

ko nāma vibudhārātivadhūvaidhavyadāyinaḥ /
pragalbhate dhuraṃ dhatte yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ

7.424

tathāpyadya gṛhītvāhaṃ śirasā tava śāsanam /
carāmi padavīṃ jiṣṇordārayankuruvāhinīm

7.425

ityuktvā mārutasutaḥ syandanenābhranādinā /
hemacitratanutrāṇaḥ pattrirāja ivādravat

7.426

sa rukmarathamāruhya rukmapuṅkhaiḥ śilīmukhaiḥ /
apūrayatkuruvanaṃ ratnadīptairivāhibhiḥ

7.427

praveṣṭukāmamācāryastamabhyetyābravīttataḥ /
māmanirjitya kaunteya bhettuṃ śakyā na vāhinī

7.428

tvadvidhaiḥ kururājasya saṃrambhaṃ mā kṛthā vṛthā /
ityuktvā pāṇḍavaṃ droṇaḥ śaravarṣairavākirat

7.429

tadbāṇajālanirbhinno babhāṣe ca vṛkodaraḥ /
yathā tvaṃ manyase droṇa nedānīṃ no gururbhavān

7.430

pūjayatyarjuno mānyānbhīmo 'haṃ paśya māmiti /
ityuktvā prāhiṇottasmai gadāmaśanigauravām

7.431

tayā droṇaparityakto rathaḥ śakalatāṃ yayau /
apakrānte kṣaṇaṃ droṇe sānujaṃ kauraveśvaram

7.432

śarairapūrayadbhīmo bhīmasāyakavarṣiṇam /
kṣuraprotkṛttavadanānsa jaghānātha kauravān

7.433

vṛndārakaṃ dīrghanetraṃ suṣeṇaṃ durvimocanam /
raudrakarmāṇamabhayaṃ citrakāntiṃ sudarśanam

7.434

nipātyaitāngadābhinnasainyaścakre talasvanam /
vidrutaṃ svabalaṃ dṛṣṭvā taṃ dromaḥ punarādravat

7.435

rathenākālajaladadhvanigambhīranādinā /
saṃprahārastataḥ kṣipraṃ dāruṇo droṇabhīmayoḥ

7.436

yayau bhārgavakākutstharaṇasmaraṇahetutām /
syandanādavaruhyātha krūrakarmā vṛkodaraḥ

7.437

cikṣepa dorbhyāmutkṣipya dūradūre rathaṃ guroḥ /
bhagnacakradhvajahayādvikīrṇayugakūbarāt

7.438

avaplutya yayau tasmāddroṇo garuḍavikramaḥ /
athāntaraṃ samāsādya dārayanvaravāraṇān

7.439

pothayanraṇasaṃghātānviveśa pavanātmajaḥ /
pātayanrājavaktrāṇi punaḥ sasmāra mārutiḥ

7.440

nirlūnanālanalināṃ kuberanalinīṃ muhuḥ /
sa vrajanbojakāmbojānvijitya vijayāgrajaḥ

7.441

viveśākulitaṃ tūrṇaṃ karṇānīkamanākulaḥ /
tasya nādaṃ parijñāya dūrātkṛṣṇadhanaṃjayau

7.442

ākarṇya kārmukaravaṃ nanāda pramadākulaḥ /
tasya nādaṃ parijñāya dūrātkṛṣṇadhanaṃjayau

7.443

mandaroddhūtadugdhābdhighoṣau saṅkhau pradadhmatuḥ /
tena diktaṭasaṃghaṭṭapaṭṭaṭāṅkāraśālinā

7.444

śabdena sādhvasakṛtā bhuvanāni cakampire /
ākarṇya kṛṣṇayostulyaṃ śaṅkhanādaṃ yudhiṣṭhiraḥ

7.445

hṛṣṭo mene samuttīrṇamarjunaṃ ripusāgarāt /
bhajyamānaṃ balaṃ dṛṣṭvā bhīmena bhujaśālinā

7.446

kopādabhyāyayau karṇaḥ kurvanbāṇamayaṃ jagat /
tamāyāntaṃ śarairviddhvā nadatpavananandanaḥ

7.447

cakāra vimukhaṃ kṛttadhvajasyandanakārmukam /
bhagne samiti rādheye dhaureye dhairyaśālinām

7.448

uvāca droṇamāgatya mlānamānaḥ suyodhanaḥ /
arjunaste priyaḥ śiṣyastvāmullaṅghya gato yadi

7.449

tatkiṃ praviṣṭau prasabhaṃ yuyudhānavṛkodarau /
kimanyadvidhivaimukhyaṃ satyamasmāsu jṛmbhate

7.450

yatra velāmatikrānto bhavānvīryamahodadhiḥ /
ityuktaḥ kururājena babhāṣe kumbhasaṃbhavaḥ

7.451

sainyaṃ puraśca paścācca gṛhītaṃ dhāryate katham /
rakṣyamāṇamito yatnātpurataḥ pravidīryate

7.452

avāritā viśantyeva sarve pāñcālasṛñjayāḥ /
sainyadvāramito yatnādrakṣyaṃ sarvātmanā mayā

7.453

bhavānkarṇamukhaiḥ sārdhamebhiḥ sarvairmahārathaiḥ /
pārthasātyakibhīmānāṃ paryāptaḥ kiṃ na vāraṇe

7.454

asminmuhūrtaśeṣe 'hni gatvā rakṣa jayadratham /
adhunā tatpaṇāveva raṇadyūte jayājayau

7.455

ityukto guruṇā rājā gatvā pāñcālanandanau /
sarvaiścakāra virathau cakrarakṣau kirīṭinaḥ

7.456

atrāntare punaḥ karṇaḥ samāgatya vṛkodaram /
hemupuṅkhaiḥ śaraiścakre jvalitānalasaṃnibham

7.457

tato bhīmabhujotsṛṣṭaiḥ pattribhirgiribhedibhiḥ /
viddhaśchinnāyudharatho raṇaṃ tatyāja sūtajaḥ

7.458

tato bhagne kurubale nadantaṃ vāyunandanam /
karṇo mānī samāśvasya rathena punarādravat

7.459

ghore pravṛtte samare suciraṃ karṇabhīmayoḥ /
babhūva viśikhavrātairnaranāgarathakṣayaḥ

7.460

bhīmo 'tha sūtaputrasya cchitvā tālopamaṃ dhanuḥ /
jaghāna ghananirghoṣaṃ rathaṃ saha manorathaiḥ

7.461

virathaṃ karṇamālokya yudhyamānaṃ prayatnataḥ /
ādiṣṭaḥ kururājena durjayastamupādravat

7.462

duryodhanānujaṃ vīramāyāntaṃ śaravarṣiṇam /
taṃ hatvā vinadanbhīmaḥ śaraiḥ karṇamapūrayat

7.463

punaḥ syandanamāsthāya sūtapūtro vṛkodaram /
abhyadhāvatpṛthuśarajvālājaṭilakārmukam

7.464

tadbāṇadāritatanuḥ pāvaniḥ kopakampitaḥ /
gurvī gadāṃ visṛjyāsya niṣpipeṣa rathaṃ javāt

7.465

bhuvi sthitaṃ śarairbhinnaṃ karṇaṃ dṛṣṭvā suyodhanaḥ /
ādideśānujaṃ kopāddurmukhaṃ karṇaguptaye

7.466

vegātkauravamāyāntaṃ taṃ śastrāśaniduḥsaham /
rathādapātayadbhīmo nirbhinnahṛdayaṃ śaraiḥ

7.467

āruhya durmukharathaṃ karṇo duḥkhānalākulaḥ /
bhīmāya prāhiṇodbāṇāñjvalitāniva duḥsahān

7.468

tato bhīmabhujotsṛṣṭāḥ saniḥśvāsā ivoragāḥ /
aṅgarājaṃ vinirbhidya śarāḥ pātālamāviśan

7.469

sa gāḍhaviddho dudrāva javavyālolaketunā /
rathena kurusenānāṃ dhṛtimunmūlayanniva

7.470

abhyadhāvaṃstato bhīmaṃ pañca duryodhanānujāḥ /
jagaduḥ śalyadurgrāhyāḥ sadurdarśanaduṣprabhāḥ

7.471

yudhyamānānsa tānbāṇairmahārhābharaṇojjvalān /
apātayanmahāvāta iva sendrāyudhānghanān

7.472

hateṣu teṣu rādheyo dhunāno vipulaṃ dhanuḥ /
ayodhayatpunarbhīmaṃ mahākāle 'pyasaṃbhramaḥ

7.473

tasya bhīmo dhanuśchitvā rathaṃ ca guruvikramaḥ /
nardankare 'bhyo vīrāṇāmāyudhāni nyapātayat

7.474

viṣame vartamānasya rādheyasya suyodhanaḥ /
saptānujānsahāyārthaṃ preṣayāmāsa satvaram

7.475

citrākṣaścitravarmā ca citrabāṇaḥ śarāsanaḥ /
upacitraḥ sacitraśca cārucitraśca te samam

7.476

āyānta eva vimukhāstulyābharaṇavāsasaḥ /
śaraibharmibhujotsṛṣṭaiḥ pretāḥ peturmahītale

7.477

tānvīkṣya patitānvīrānkṣīṇapuṇyāniva grahān /
karṇo 'srupūrṇanayano rathamanyaṃ samādade

7.478

krodhādadhikasaṃrambo yudhyamāno vṛkodaraḥ /
taṃ nirvikāro viśikhairvajravegairapūrayat

7.479

karṇamācchāditaṃ dṛṣṭvā bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ /
vyādideśānujānsapta tadguptyai kauraveśvaraḥ

7.480

citrāyudhaḥ śatrusahaḥ śatruḥ śatruṃjayastathā /
citrāsuścitrasenaśca vikeśaśceti tāndrutam

7.481

vīrānabhimukhānbāṇaviddhānpavananandanaḥ /
unmamātha ratāgrebhyaḥ śailebhyaḥ pādapāniva

7.482

hateṣu rājaputreṣu teṣu vikramaśāliṣu /
bhīmakarṇaśaraiḥ kṣipraṃ babhūva janasaṃkṣayaḥ

7.483

bhīmabāṇavinirbhinnaḥ saṃstambhyādhirathirvyathām /
maṇḍalīkṛtakodaṇḍaścakre bāṇamayaṃ nabhaḥ

7.484

tataḥ karṇaśarāścakrurvyaśvasūtadhanurdhvajam /
ekībhūtā iva javādbhīmaṃ vismayakāriṇaḥ

7.485

sarvāyudhāni saṃrabdho virathasyopasarpataḥ /
vaikartanaścakartāsya saṃvartaka ivonnadan

7.486

kṣīṇāyudho 'tha dviradānhayāṃśca pavanātmajaḥ /
prāhiṇotsūtaputrāya śaraiściccheda tāṃśca saḥ

7.487

viṣamasthaṃ raṇe karṇo na jaghāna vṛkodaram /
vīraḥ kuntīvacaḥ smṛtvā satyaśīlā hi sādhavaḥ

7.488

taṃ spṛśanniva cāpena provāca vinadannṛpaḥ /
mahadbhirmūḍhamā yuddhamakṛtāstraḥ punaḥ kṛthāḥ

7.489

haṃho bahubhujo neyamucitā tava yuddhabhūḥ /
māṃsāstikūṭakuṭṭāka sūdaśālāsu śobhase

7.490

athavā bhārayogyasya śarīrasyāsya te paśoḥ /
yuktāstūvarakāḥ sphītāḥ kānane labdhavṛttayaḥ

7.491

iti bruvāṇe rādheye bhīmaṃ kṛcchradaśāśritam /
vilokya dūrātkaṃsāriḥ phlaguṇāya nyavedayat

7.492

tato muhūrtagaṇane hemarekhānukāriṇī /
tūrṇaṃ bāṇāvalī karṇaṃ gāṇḍīvapatitāviśat

7.493

khāṇḍavānalasaṃkrāntaśikhayeva bhṛto bhṛśam /
vyāpto dudrāva rādheyo jayoddhūtadhvajāṃśukaḥ

7.494

***** bhīmasenapraveśaḥ || 19* ||****
ārūḍhe sātyakirathaṃ kopatapte vṛkodare /
karṇāya prāhiṇotpārtho nārācaṃ vyomavartmanā

7.495

vajratulyaṃ tamāyāntaṃ dāruṇaṃ sarvabhūbhujām /
dūrādalakṣito drauṇiścicchedāśu patatribhiḥ

7.496

athārjuno bāṇaśatairdreṇātmajamapūrayat /
so 'pi tatsāyakairbhinnaḥ senāsaṃgaramāviśat

7.497

tataḥ kanakapṛṣṭhānāṃ śarāṇāṃ dhanuṣāṃ tathā /
raśmibhiḥ koparacanā raṭantamiva rājakam

7.498

vidārayannāsasāda sūcivyūhaṃ dhanaṃjayaḥ /
āste mahārathairgupto yatra pāpo jayadrathaḥ

7.499

atrāntare śarajvālīñakṣitipakānanam /
alambiṣo ghanadhvāno garjansātyakimādravat

7.500

taṃ rājavaramāyāntaṃ pūrayantaṃ śarairdiśaḥ /
avārayanmahānīkaṃ sātyakiḥ satyapauruṣaḥ

7.501

tayoḥ kāñcanapuṅkhābhiḥ śaramālābhirāvṛtāḥ /
siktā vīraraseneva diśaḥ pallavitā babhuḥ

7.502

tataścakarta bhallena śirastasyāśu sātyakiḥ /
mauliśoṇamaṇicchāyācchuritena samāharan

7.503

nihatyālambipaṃ vīraṃ pravarāṇāṃ prahāriṇām /
śatāni rājaputrāṇāṃ nyavadhītpañca sātyakiḥ

7.504

kṣapayantaṃ kurucamūṃ taṃ raṇe dīptavikramam /
abhyadhāvadvīraketurvīro bhūriśravāḥ svayam

7.505

tayorvicitradhanuṣoḥ śaradurdinameghayoḥ /
garjitaṃ cakitāḥ sarve rājahaṃsā na sehire

7.506

tau mithaḥ śarasaṃpātanirgharṣaṇasamutthitaiḥ /
virejatuḥ sphuliṅgaughaiḥ kīṭaratnaurivācalau

7.507

chitvā parasparaṃ cāpaṃ syandanaṃ saṃpramathya ca /
khaṅgacarmadharau vīrau yuyudhāte cirāya tau

7.508

javādalakṣyavapuṣościtramaṇḍalacāriṇoḥ /
tayoḥ sthagitasaṃgrāmā vīrāḥ prekṣakatāṃ yayuḥ

7.509

tataḥ sātyakimākṛṣya mālyavadbhiḥ śiroruhaiḥ /
hatvā vakṣasi pādena saumadattirapātayat

7.510

khaḍgena sātyakiśiraśchettuṃ dṛṣṭvā tamudyatam /
uvāca sahasā pārthaṃ saṃbhrāntaḥ kaiṭabhāntakaḥ

7.511

preṣitaṃ dharmarājena tvadarthaṃ vṛṣṇipuṃgavam /
paśya śatruvaśaṃ yātaṃ śrāntaṃ sātyakimāhave

7.512

anityau sarvathā nūnaṃ subhaṭānāṃ jayājayau /
yadimāṃ sātyakirapi prāptaḥ klībocitāṃ daśām

7.513

eṣa bhūriśravāstūrṇaṃ khaḍgenākhaṇḍavikramaḥ /
samudyataḥ śiro hartuṃ śiṣyasya tava sātyakeḥ

7.514

ukte janārdaneneti prahārābhimukhaṃ bhujam /
bhallena bhūriśravaso jahāra kapiketanaḥ

7.515

kṛtte dūrādadṛśyena bhujastambhe kirīṭinā /
kālavaktrānnipatitaṃ sātyakiṃ menire janāḥ

7.516

patansa bhuvi dordaṇḍaḥ kaṅkaṇāvaliniḥsvanaḥ /
ninādairiva kaunteyaṃ tāratārairatarjayat

7.517

tasmiñjayadvipālāne viśrāntisadane kṣiteḥ /
pratāpamandirastambhe bhuje bhuvi nipātite

7.518

tyaktvā vāmakarākṛṣṭāṃ sātyakermūrdhajāvalīm /
uvācānalpasaṃkalpo yūpaketurdhanaṃjayam

7.519

aho vīravrataṃ pārtha kīdṛśaṃ darśinaṃ tvayā /
yenānyaraṇasaktasya cchadmanā me hato bhujaḥ

7.520

ucitaṃ vā tavaivaitanmantrī yasya janārdanaḥ /
jātā hṛdyārthalobhena kūṭayuddhavigdhatā

7.521

ityuktvā vāmahastena śaraśayyāṃ vidhāya saḥ /
upaviśya viśannantaḥ sahitaḥ svarśavṛttibhiḥ

7.522

hutvā prāṇānalaṃ bāṇairbhrumadhye nihitekṣaṇaḥ /
tejaḥ pravidadhe mūrdhni śaśisūryānalottaram

7.523

tato bībhatsuravadannindāmukharitānnṛpān /
vihvalo viṣamātmā ca rakṣitaḥ sātyakirmayā

7.524

hantā śiṣyasya sakhyuśca kṛttahastaḥ kṛto yadi /
tatra kiṃ nāma manyadhvaṃ nirdeṣā yūyamāhave

7.525

eko 'bhimanyurnihataḥ samāyaiḥ sarvapārthivaiḥ /
śrāntaśchinnadhanuḥkhaḍgastatkiṃ nāma vadanti naḥ

7.526

ityuktavati kaunteye labdhasaṃjño 'tha sātyakiḥ /
yayāce praṇataḥ pūrvaṃ raṇaṃ prāyajuṣo ripoḥ

7.527

khaḍgena yajñaśīlasya vīrasya yaśasāṃ nidheḥ /
vaktraṃ muktāvalībhābhirjātahāsamivāharat

7.528

sa kṛṣṇena ca bhūpālairvāryamāṇena saṃbhramāt /
krodhādajñātavṛttena tasminsātyakinā hate

7.529

dhikśabdaḥ sarvavīrāṇāmuttasthau sthagitāmbaraḥ /
saumadatteśca caritaṃ praśaśaṃsuḥ surā divi

7.530

***** bhūriśravaso vadhaḥ || 20 || *****
sa tena nirjitaḥ pūrvaṃ somadatto 'timanyunā /
ārādhya tapasā devaṃ rūdraṃ tripuradāraṇam

7.531

lebhe sātyakijetāraṃ bhūriśravasamātmajam /
śekharaṃ sarvavīrāṇāṃ vadānyaṃ bahuyājinam

7.532

tasminnipatite vīre jayadrathavadhotsukaḥ /
tūrṇaṃ viveśa śvetāśvo nibiḍaṃ rājamaṇḍalam

7.533

astādricūḍāmaṇitāṃ gantumicchati bhāskare /
dadarśa saindhavaṃ pārtho guptaṃ sarvairmahārathaiḥ

7.534

ākarṇāñcitagāṇḍīvastaṃ dūrādduḥsahāgamam /
dṛśaiva kopāruṇayā tasya dāhamivākarot

7.535

tato vilulite sainye parāvṛtta ivāmbudhau /
hato hataḥ sindhurājo babhūveti mahāsvanaḥ

7.536

atha karṇakṛpadrauṇiduḥśāsanasuyodhanāḥ /
saha sarvairmahīpālairdhanaṃjayamayodhayat

7.537

tānvidhāya śaraistūrṇaṃ dvastavarmarathadhvajān /
pātayanrājavaktrāṇi jiṣṇuḥ saindhavamādravat

7.538

jayadratho 'pi vijayaṃ vilokyācyutasārathim /
sa niṣkṛṣyāsakṛttaistaiḥ sāyakaistamapūrayat

7.539

tato 'bravīnmadhuripurdinānte savyasācinam /
chindhi sindhupateḥ kṣipraṃ śiro divyena patriṇā

7.540

vṛddhakṣattraḥ pitā prādādvaramasya kṣitau śiraḥ /
pātayiṣyati yastulyaṃ tasyāpi nipatiṣyati

7.541

samantapañcakābhyarṇe pitāsya tapasi sthitaḥ /
tadaṅke pātaya ripoḥ sirastasmātprayātu gām

7.542

ityukte śauriṇā jiṣṇuśchittvā sindhuśiro javāt /
śareṇa saṃdhyādhyānasthajanakāṅke nyapātayat

7.543

aṅkādajñāsavṛttasya kṣipatastacchiraḥ kṣitau /
vṛddhakṣattrasya sahasā papātāgre nijaṃ śiraḥ

7.544

***** jayadrathavadhaḥ || 21* ||****
tasminnipatite vīre trailokyāścaryakāriṇā /
gāṇḍīvadhanvanā kṛṣṇo nanādāsphoṭayandiśaḥ

7.545

tato vighaṭite vyūhe kururājavarūthinī /
naurivābdhermahāvātairbabhrāmāvartanartitā

7.546

bhīmo nanarda taṃ nādaṃ hataṃ matvā jayadratham /
prahṛṣṭaḥ pratijagrāha nānāvādyaṃ yudhiṣṭhiraḥ

7.547

akṣauhiṇīḥ sapta hatvā hataḥ pārthena saindhavaḥ /
nūnaṃ na durgaṃ daivasya kiṃcidityūcire janāḥ

7.548

nirvibhāge tato yuddhe pravṛtte nṛpatikṣaye /
droṇaṃ kṛpaṃ ca vidadhe śarairjiṣṇuḥ parāṅmukham

7.549

bhīmasāyakanirbhinnajihvākarṇaṃ(?) ca sātyakiḥ /
āruroha rathaṃ vīro vitīrṇa hariṇā nijam

7.550

māruteravamānaṃ ca kalayañśatamanyujaḥ /
punaḥ pratijñāṃ karṇasya vṛṣasenavadhe vyadhāt

7.551

tato yudhiṣṭhiraṃ prāpya tau ca sātyakiphalguṇau /
mithaḥ śaśaṃsuḥ pramadādabhinandya parākramam

7.552

kṛṣṇāvatha pariṣvajya mānandaṃ dharmanandanaḥ /
tuṣṭāva jagatāṃ nāthaṃ viṣṇuṃ vijayakāraṇam

7.553

bāṣpākulastato rājā droṇametya suyodhanaḥ /
ūce tvayā kṛtāśvāso nihataḥ sa jayadrathaḥ

7.554

śrutvaitadavadaddroṇo nidhanāyaiva dīkṣitaḥ /
tyakṣyāmi kavacaṃ rājannāhatvā tava vairiṇaḥ

7.555

ācāryeṇetyabhihite sarve duryodhanānugāḥ /
prāṇahavye raṇamakhe tasthurābaddhaniścayāḥ

7.556

athāṃśumati yāte 'staṃ dinakṛtkamalatviṣi /
śoṇacchatra ivākṛṣṭe saṃdhyāraktasaritplavaiḥ

7.557

nakṣatraistārataralaiḥ kopakampajuṣāṃ raṇe /
hatānāṃ bhūbhunāṃ jīvairiva vyāpte nabhastale

7.558

tamobhirāvṛte vyomni kṛpāṇavanameckaiḥ /
divyāstradagdhairmātaṅgairiva tridivagāmibhiḥ

7.559

visphuranmaulikeyūrahemasāyakakārmukāḥ /
cakrire samaraṃ ghoraṃ duryodhanamukhāḥ paraiḥ

7.560

arjunadhvānagarjābhiḥ siṃhanādaiśca māruteḥ /
droṇakārmukanirghoṣaiḥ pṛthivī samakampata

7.561

aśrāntaṃ yudhyamānānāṃ kurupāṇḍavabhūbhujām /
babhau sākṣādivāyātā kālarātrirvibhāvarī

7.562

prāpustamāṃsi vaipulyaṃ khaḍgeṣu dviradeṣu ca /
prāpustamāṃsi dāridryaṃ chattreṣu vyajaneṣu ca

7.563

gṛdhrabhūtotsave tasminvikarālā vasuṃdharā /
avartamānamānena tamaseva vidāritā

7.564

dattavetālatālo 'bhūdakāṇḍadhṛtikhaṇḍanaḥ /
kabandhoddaṇḍadordaṇḍatāṇḍavāḍambarotsavaḥ

7.565

śirastrakaṅkaṭāpātiśastrajvālājaṭā babhuḥ /
tamaḥpiśācasaṃghānāṃ piṅgāḥ śmaśrusaṭā iva

7.566

tatra droṇo mahāstraughaiḥ kṣapayanrājamaṇḍalam /
ādīptaratnamukuṭaṃ proccakarta śineḥ śiraḥ

7.567

bhīmaseno 'pi kāliṅgaṃ rājaputraṃ tarasvinam /
rathādrathamabhiplutya nijaghānāśu muṣṭinā

7.568

tasya muṣṭihatasyājau peturasthīni bhūtale /
phalgunyaśmahatasyeva cirapakvasya śākhinaḥ

7.569

kaliṅgakulasaṃhāraṃ kṛtvā tūrṇaṃ vṛkodaraḥ /
dhruvaṃ ca jaladhāraṃ ca rājaputrāvadārayat

7.570

vidhāya vimukhaṃ karṇaṃ bhīmo duryodhanānujam /
niṣpipeṣa padā hatvā vīro duṣkaradurmadaḥ

7.571

somadattasya tanayaṃ śalaṃ hatvātha sātyakiḥ /
taṃ putraśokavidhuraṃ cakāra vimukhaṃ śaraiḥ

7.572

dārayantaṃ kurucamūṃ sātyakiṃ śaravarṣiṇam /
diśaḥ saṃpūrayanbāṇairaśvatthāmā samādravat

7.573

kṣapayantamanīkāni dṛṣṭvā rudramivāparam /
niśīthe dviguṇotsāhastamadhāvaddhaṭotkacaḥ

7.574

tasya nādena mahatā diśaḥ samabhipūritāḥ /
sphuṭitā yatra dalaśastadāścaryamivābhavat

7.575

aśvatthāmni prabhādhāmni bāṇograkiraṇe raṇe /
kurvanghaṭotkaco reje rāhujṛmbhāvijṛmbhitam

7.576

śarāṇāṃ drauṇimuktānāṃ divyānāṃ samare rucaḥ /
na kūṇitāni netrāṇi rātrau bhūtāni sehire

7.577

akṣauhiṇīṃ rākṣasānāṃ haiḍambavaśavartinām /
taṭāyudhāni dalayanneko drauṇirayodhayat

7.578

chittvā ghaṭotkaṭo hṛṣṭaṃ cakraṃ kālānalaprabham /
jaghānāñjanaparvāṇaṃ tatputraṃ ghoravikramam

7.579

tato vimohanīṃ māyāṃ drauṇiḥ kruddhasya rakṣasaḥ /
chittvā jaghāna visikhairdhṛmnānujānraṇe

7.580

kuntibhojasutānhatvā sahasrāṇi prahāriṇām /
jaghāna rājaputrāṇāṃ drauṇiḥ kāla ivākulaḥ

7.581

atrāntare bhīmaseno bāhlikādhipateḥ śiraḥ /
gadayā vīraghātinyā niṣpipeṣāśu maulinaḥ

7.582

tato jaghāna saṃrabdhāndaśa duryodhanānujān /
vīrabāhuṃ dṛḍharathaṃ nāgadantamayobhujam

7.583

pramāthinaṃ virajasaṃ suhastaṃ sudṛḍhaṃ tathā /
hatvaitānsapta gāndhārānavadhītsubalātmajān

7.584

nighnantaṃ kauravacamūṃ svayaṃ yudhi yudhiṣṭhiram /
aindravāruṇavāyavyairastrairdreṇo 'pyayodhayat

7.585

tataḥ prayuktaṃ brahmāstraṃ guruṇā tajjihīrṣayā /
avārayadasaṃrambho brahmāstreṇaiva dharmajaḥ

7.586

sānugaiḥ pāṇḍutanayairgajairiva sarojinīm /
mṛdyamānāṃ camūṃ dṛṣṭvā karṇamūce suyodhanaḥ

7.587

karṇākarṇaya saṃgrāme jayibhiḥ pāṇḍusūnubhiḥ /
virāvaṃ vadhyamānānāṃ sainyānāṃ ca tarasvinām

7.588

tumule 'sminnirāloke viṣame samupasthite /
tejasāmāśrayaḥ śūra tvamevaikaḥ parāyaṇam

7.589

praṇayāditi rādheyo bhūbhujā svayamarthitaḥ /
uvāca pāṇḍusenāsu kṣipanniva śaravalīḥ

7.590

vīraśayyāsthite bhīṣme śekhare sarvadhanvinām /
rājanbhāraḥ kramāyāto mamaivāyaṃ kimucyate

7.591

adya vīravrataharaṃ harasyāpi kirīṭinam /
pātayāmyeṣa samare śaktyā vāsavadattayā

7.592

ityukte sūtaputreṇa provāca prahasankṛpaḥ /
loke sūtyamavīre 'sminnekastvaṃ vīratāṃ gataḥ

7.593

aho nu mithyā rādheya kathitena tāvamunā /
satataṃ sarvavīrāṇāṃ śravaṇau badhirīkṛtau

7.594

kutastvamaśrutodanta ivāyātaḥ parākramī /
yadā hataḥ sindhupatiḥ kṛtavānna bhavāṃstadā

7.595

dṛṣṭasārā vayaṃ sarve tava pāṇḍusutasya ca /
balānusāraṃ yudhyasva vṛthā ślāghāṃ tu mā kṛtāḥ

7.596

iti śāradvatenokte kopādvaikartano 'bravīt /
garjanti saphalaṃ vīrāḥ prāvṛṣeṇyā ivāmbudāḥ

7.597

tvaṃ tu vṛddha nirācāro mohādevaṃ prabhāṣase /
anyapakṣāśrayaḥ ko hi bandīvānyānpraśaṃsati

7.598

brahmabandho punardveṣādyadyevamabhidhāsyati /
chetasyāmi jihvāṃ kaṭukāṃ tadanenāsinā tava

7.599

iti karṇena saṃrambhātkopitaṃ vīkṣya mātulam /
karavālamathākṛṣya krudhyaṃstaṃ drauṇirādravat

7.600

rudratulyaṃ tamāyāntaṃ trijagatpralayakṣamam /
nyavārayatsvayaṃ rājā nayavāgbhiḥ sagautamam

7.601

droṇikarṇau prasādyātha kururāje raṇonmukhaḥ /
viveśa pāṇḍavacamūṃ saha sarvairmahārathaiḥ

7.602

ākarṇāñcitakodaṇḍamuktaiḥ karṇaśaraistathā /
abhūdyaudhiṣṭhiraṃ sainyaṃ viprakīrṇaṃ samantataḥ

7.603

śaratvālākarālaṃ taṃ karṇapāvakamutkaṭam /
abhyetya pārthajalado bāṇadhārābhirāvṛṇot

7.604

kṣaṇādathārjunaśaracchinnacāparathadhvajaḥ /
karṇaḥ kṛpasyāruhoha rathaṃ bhagnamanorathaḥ

7.605

dṛṣṭvā duryodhanaṃ vīraṃ yudhyamānamarātibhiḥ /
jaghāna pāñcālacamūṃ drauṇirāhavadurmadaḥ

7.606

sahasraśo vadhyamānāḥ kṣatrakānanavahninā /
pāñcālā droṇaputreṇa hataśeṣā diśo yayuḥ

7.607

dhṛṣṭadyumnaṃ tato jitvā vīraṃ hatvāsya cānugān /
drauṇirāyodhanaṃ cakre kṛtāntodyānavibhramam

7.608

bhīmārjunābhyāṃ sahitaḥ svayaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ /
vidrāvya kauravīṃ senāṃ droṇaśeṣāmivākarot

7.609

somadattamathāyāntaṃ sātyakiḥ pṛthuvikramam /
ayodhavadasaṃbhrāntaḥ kumāra iva tārakam

7.610

tadbāṇaśatanirbhinno vyathāṃ saṃstambya sātyakiḥ /
śareṇāśanitulyena vidārya tamapātayat

7.611

tato droṇārjunaraṇe divyāstragrāmaduḥsahe /
babhau raktāmbaravatī kālarātrīva śarvarī

7.612

tataḥ kirīṭipramukhairdraiṇikṛperitaiḥ /
sainyānāṃ bhajyamānānāṃ babhūva bhayado ravaḥ

7.613

tato duryodhanādeśādgāḍhe tamasi saṃtataiḥ /
dīpairyuyudhire vīrā gajāśvetsaṅgasaṅgibhiḥ

7.614

te sene dīpanikarairabhito babhatuḥ kṣaṇāt /
hatānāṃ kaṇaśo yātaistejobhiriva bhūbhujām

7.615

virejustānyanīkāni dīpaiḥ khaḍgeṣu bimbitaiḥ /
jvalitāni vanānīva naktamoṣadhimaṇḍalaiḥ

7.616

dīpadīptā narendrāṇāṃ ratnābharaṇarociṣaḥ /
tamaḥkaṣaṇapāṣāṇe hemalekhā ivābabhuḥ

7.617

tato vimardanaṣṭeṣu teṣu dīpeṣu saṃgare /
niśītho yauvanaṃ prāpa vairāṇyapanayairiva

7.618

nirvibhāge tato yuddhe pravṛtte śauryaśālini /
svayaṃ jite dharmajena sānuge kauraveśvare

7.619

mṛtyuvīthīmapi prāptaṃ sahadevamavārayat /
na jaghāna raṇe karṇaḥ smarankuntīvaco muhuḥ

7.620

tataḥ karṇasuto vīro vṛṣaseno 'rivāhinīm /
viveśāstrāvalījvālālīḍhakṣattriyakānanaḥ

7.621

vidrāviteṣu vīreṣu vṛṣasenena sāyakaiḥ /
kupito draupado roṣātkurusainyaṃ vyadārayat

7.622

vartamāne raṇe ghore bhāradvājasya paśyataḥ /
dhṛṣṭadyumno 'vadhīdvīraṃ drumasenaṃ narādhipam

7.623

tato duryodhanagirā droṇakarṇau mahībhujām /
kṛttaiḥ śirobhiścakrāte bhuvi padmākarāniva

7.624

dhṛṣṭadyumnamukhāñjitvā kṣapitānīkanāyakaḥ /
vidrāvya pāṇḍavacamūṃ karṇaścakre nṛpakṣayam

7.625

taṃ karṇaṃ sāyakānena kirantaṃ tejasāṃ nidhim /
na sehire pare draṣṭuṃ raṇe tapanasaṃbhavam

7.626

bhajyamāneṣvanīkeṣu karṇena raṇaśālinā /
jayāśā pāṇḍuputrāṇāṃ sakalā tanutāṃ yayau

7.627

atha kṛṣṇasya vacanātkṛṣṇarātrau ghaṭotkacaḥ /
avadhīttvaritaṃ karṇaṃ kṛṣṇākopa ivāpatan

7.628

tasminnabhyudgate dīptaśmaśrujihvāvilocane /
vāhinyaḥ śatadhā jagmuḥ pratāpapatitā iva

7.629

sa tadā jaladacchāyo bhrukuṭī vidyudutkaṭaḥ /
sphārābhiḥ śatadhārābhiḥ pārthaḥ karṇamapūrayat

7.630

āsthitastaptahemāṅgaṃ caturhastaśataṃ ratham /
sarvākārasya lagnāgnernīlādrerupamākṣamam

7.631

daśahastaparīṇāhaṃ dadhāno bhāsuraṃ dhanuḥ /
dāvānalaprajvalitaṃ mahāsālamivānalaḥ

7.632

visphuratsphāramukuṭo dīptajāmbūnadāṅgadaḥ /
tamaḥśailaśikhāsajjo babhau vighaṭayanniva

7.633

aṭṭahāsapaṭurnādastasyābhūttamasāmiva /
taṃ dṛṣṭvā vikaṭājvālaṃ pāṭitānāṃ vyathāravaḥ

7.634

vidruteṣvarisainyeṣu saṃbhogārheṣu rājasu /
rādheyagirirevāsya jagrāha śaradurdinam

7.635

athāṅgarājarakṣāyai jaṭāsurasuto balī /
kauraveśvaramāmantrya samabhyāyādalambusaḥ

7.636

tatastasyābhavaddhoraḥ saṃprahāraḥ prahāriṇā /
ghaṭotkacena saśtrāstraśilāpāvakavarṣiṇaḥ

7.637

tayormāyāmayāścaryakūṭaprakaṭayodhinoḥ /
ūrjitaiḥ śataśo yodhā garjitairvyasavo 'bhavat

7.638

rathādrathamabhidrutya tato bhaimiralambusam /
dorbhyāṃ mittramivāliṅgya gāḍhagāḍhamapīḍayat

7.639

tasya niṣpīḍyamānasya niryayuḥ srotasāṃ mukhaiḥ /
sadhūmāḥ sānalajvālāḥ saśabdaṃ śoṇitacchaṭāḥ

7.640

tato bhuvi viniṣpiṣya rāviṇaṃ taṃ ghaṭotkacaḥ /
uddhṛtya tacchiro vegādduryodhanamathāyayau

7.641

tamuvāca hato 'yaṃ te mayā bandhurniśācaraḥ /
priyasya pātaya śiraḥ punareva nṛpādham

7.642

uktvaitatkarṇamabhyāyādvinadanrajanīcaraḥ /
caṇḍānilasamuddhūtaḥ kālameva ivākulaḥ

7.643

***** alambusavadhaḥ || 22 || *****
tataḥ pravṛtte samare ghore rādheyarakṣasoḥ /
rāmarāvaṇasaṃgrāmamasmaranvibudhā divi

7.644

stambhapramāṇairviśakhairjvalitairulmukairiva /
viddho 'pi rakṣasā karṇo na cacāla mahāśayaḥ

7.645

atha krodhavinirmuktairvipulaiḥ karṇasāyakaiḥ /
nirbhinno rākṣasaścakraṃ prāhiṇotkarṇapāvakam

7.646

prekṣya cāyatsahasrāraṃ tejaḥpiñjaritāmbaram /
cakāra khaṇḍaśaścakraṃ karṇaḥ sāvegamāśugaiḥ

7.647

tato ghaṭotkacaḥ kopānmāyāṃ kṛtvā vimohanīm /
piṣṭvā sūtadhjarathaṃ viśālamaviśannabhaḥ

7.648

śāntatejomaye vahnau tārā tārāsthisaṃkule /
vyoma śmaśāne tasyāsanmattavetālakoṭayaḥ

7.649

muhurgajo muhuḥ siṃhaḥ kṣaṇaṃ meghaḥ kṣaṇaṃ giriḥ /
sarvabhūtamahākāyo varṣansa vipulāḥ śilāḥ

7.650

bhuvo vahniṃ divaḥ śastraṃ digbhyo rākṣasamaṇḍalam /
visṛjankurusenāsu vaikartanamayodhayat

7.651

tato vidhūya tāṃ māyāṃ karṇo divyāstratejasā /
nirdahanpāṇḍavacamūṃ rakṣo vivyādha sāyakaiḥ

7.652

heḍihanpāṇḍava yātudhānānsahasraśaḥ /
karṇo dhanuṣmatāṃ dhuryo vibabhau rāmavikramaḥ

7.653

aṣṭāṣṭacakrāmaśaniṃ kālajihvavibhīṣaṇām /
bhaimaḥ sasarja karṇāya svayaṃ rudreṇa nirmitām

7.654

visṛṣṭā rākṣasendreṇa śailasaṃghapramāthinī /
sā bhasmasānmahāghoṣā rathamādhirathervyadhāt

7.655

tato 'paraṃ samāsthāya syandanaṃ sūtanandanaḥ /
piśācavadanānanyāñjaghāna piśitāśinaḥ

7.656

virathaḥ kopahutabhugjvālāvalayitekṣaṇaḥ /
ghaṭotkaco mahāmāyaḥ punarantaradhīyata

7.657

atrāntare rākṣasendro bakasya dayitaḥ sakhā /
suyodhanābhyanujñāto bīmamāyādalāyudhaḥ

7.658

hayānāṃ hastikarṇānāṃ piśācamukhavarcasām /
yukte śatena gambhīranirghoṣe syāndane sthitam

7.659

taṃ bhīmaḥ pratijagrāha saṃrambhagurugarjitam /
siddhamantra ivākampo vīro vetālamutthitam

7.660

ākīryamāṇo ghoreṇa śilaśastrastravarṣiṇā /
rākṣasena gadāṃ bhīmaḥ prāhiṇottadvadhāśayā

7.661

tāṃ gadāṃ gadayā rakṣo hatvā jāmbūnadāṅgadām /
nadannakālajaladadhvānadhīraḥ khamāviśat

7.662

alāyudhena saṃsaktaṃ rajanyāṃ kūṭayodhinā /
bhīmaṃ dṛṣṭvā kṣaṇaṃ kṛṣṇaḥ saṃdehākulito 'bhavat

7.663

tataḥ śaurergirā vīraḥ pravaro raudrakarmaṇām /
alāyudhaṃ samabhyāyāttyaktvā karṇaṃ ghaṭotkacaḥ

7.664

tayoḥ saṃrabdhayorvyomni saṃnipāto ghanasvanaḥ /
abhūdbhṛśaṃ śilāśastranirgharṣoddhūtapāvakaḥ

7.665

citāgnipaṅgalaśmaśrujaṭābhīṣaṇayostayoḥ /
dantaniṣpeṣasaṃjātāḥ sphuliṅgā iva babhramuḥ

7.666

agnikuṇḍopamānābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ virājitam /
alāyudhasyāśu śiraściccheda ca ghaṭotkacaḥ

7.667

***** alāyudhavadhaḥ || 23 || *****
taṃ hatvā vinadanghoraṃ haiḍimbo ghoravikramaḥ /
drutaṃ karṇaṃ samabhyetya śilavarṣairatāḍayat

7.668

vaikartano 'pi pārthānāṃ kṣapayitvā varūthinīm /
ghaṭotkacasaṃbhrāntaḥ śarajālairapūrayat

7.669

athāstreṇa rathaṃ hatvā karṇasya rajanīcaraḥ /
trijaganmohanīṃ māyāṃ samādāyāviśannabhaḥ

7.670

ulmukairāyudhairvṛkṣaiḥ śilābhiḥ parvataistathā /
sa jaghāna mahāghoṣaḥ kauravāṇāmanīkinīm

7.671

niśīthe sarvavīreṣu yudhyamāneṣu rakṣasā /
dudruvuḥ pṛthivīpālā bhagnasyandanakuñjarāḥ

7.672

saṃhāre sarvayodhānāṃ tasminnatibhayaṃkare /
niṣkampaḥ samare karṇaḥ sāyakaiḥ khamapūrayat

7.673

gagane vidhyamānānāṃ śilānāṃ karṇamārgaṇaiḥ /
jvālājālajaṭālānāmabhūccaṭacaṭāravaḥ

7.674

tataḥ parighanistriṃśaśataghniprāsamudgarāḥ /
satriśūlagadācakrabhusuṇḍiśaratomarāḥ

7.675

karṇānane rākṣasena prāsta viṣamayodhinā /
cakrire kauravānīkaṃ hataṃ kālaśatairiva

7.676

vidrute ca tathā sainye raktakulyāvarohini /
vidyamāne nirādhāre rādheye dhairyaśālini

7.677

svastītyuktvā prayāteṣu vyomnaḥ siddhasurarṣiṣu /
akampata jagatsarvaṃ rākṣasendrasya māyayā

7.678

yudhyamānaṃ tato vīraṃ karṇamabhyetya kauravaḥ /
avadatsarvasaṃhārasaṃtrāsāyāsakātaraḥ

7.679

tvayārjunavadhe śaktirdhāryate kimanarthakā /
asminniśīthe ko hyasmānmucyate yaḥ punarjayet

7.680

etadākarṇya rādheyaḥ śakradattāṃ mahāprabhām /
ekavīravadhāyattāṃ suciraṃ parirakṣitām

7.681

dāraṇīṃ daityasaṅghānāmutsasarja nabhastale /
yasyā jvālāvalīdhāmnā sīmantitamivābhavat

7.682

tejasvino rākṣasasya dṛḍhaṃ vakṣo vidārya sā /
jagāma tridivaṃ dīptā prāṇaśaktirivāparā

7.683

dagdhamāyastadā kṣipraṃ haiḍimbo mandarākṛtiḥ /
patannirbhinnahṛdayaḥ pipeṣa kuruvāhinīm

7.684

***** rātriyuddhe ghaṭotkacavadhaḥ || 24 || *****
hate ghaṭotkace vīre daśakaṇṭhaparākrame /
prahṛṣṭāḥ kuravaḥ karṇaṃ rāmopamamapūjayan

7.685

śaktihīne tataḥ karṇe nadatkāliyasūdanaḥ /
viṣṇo pāṇḍavānīke nanartānandanirbharaḥ

7.686

valatpītāṃśukāstasya nṛtyato vibabhurbhujāḥ /
sphūrjatikañjalkapaṭalā vātalolā iva drumāḥ

7.687

tamūce nindayanpārtho haiḍimbavadhaduḥkhitaḥ /
ko 'yaṃ viṣādasamaye praharṣaste janārdana

7.688

śrutvaitadabravītkṛṣṇo jitaḥ karṇo 'dhunā sakhe /
haiḍimbavapuṣaḥ prāṇaścintācapalacetasaḥ

7.689

śaktiśca karṇadordaṇḍātsamaṃ yātā jayāya vaḥ /
ekalavyajarāsaṃdhaśiśupālādayo mayā

7.690

purā yuddhamidaṃ jñātvā durjayāḥ śaktibhirhatāḥ /
evameva raṇe karṇo na jeyastridaśairapi

7.691

kiṃ punarghorayā pārtha śaktyā vāsavadattayā /
tvayi notsṛṣṭavāñśaktiṃ satataṃ mohito mayā /
karṇa pratiniśaṃ pāpaiḥ preryamāṇo 'pi kauravaiḥ

7.692

ityuktavati dāśārhe siddhavīravadhārditāḥ /
nirvibhāgaṃ yuyudhire krodhāndhāḥ kurupāṇḍavāḥ

7.693

haiḍimbe nihate rājā śokatapto yudhiṣṭhiraḥ /
āśvāsitaḥ keśavena kupittaḥ karṇamādravat

7.694

nṛpairanugataḥ sarvaiḥ praviṣṭaḥ kuruvāhinīm /
abhyetya bhagavānvyāso dharmarājamabhāṣata

7.695

diṣṭyā nādhiratheḥ śaktyā kṛtaṃ jagadanarjunam /
adhunā vīra yudhyasva niḥsaṃrambhamanākulaḥ

7.696

itaścaturbhirdivasairna bhaviṣyanti bhūmipāḥ /
dharmavīra tjaja krodhaṃ sadā dharmānugo jayaḥ

7.697

ityuktvāntarhite vyāse bhīmārjunayudhiṣṭhirāḥ /
cakrire samaraṃ ghoraṃ droṇakarṇakṛpādibhiḥ

7.698

sā kālarātriḥ śūrāṇāmutsavo yakṣarakṣasām /
sahasrayāmatāṃ yātā triyāmābūnmahībhujām

7.699

tato nidrākule sainye śānte śastrakṛtakṣate /
dṛṣṭvā jagāda kāruṇyācchvetāśvo yaśasāṃ nidhiḥ

7.700

muhurte 'sminnirāloke khinnāḥ sarve mahārathāḥ /
kṣaṇaṃ bhajantu viśrāntiṃ nidrāmukulitekṣaṇāḥ

7.701

ityukte sainikāḥ sarve praśaṃsanto dhanaṃjayam /
kṣaṇaṃ gajarathaskandaniṣṇṇāstatyajuḥ śramam

7.702

niḥsyandanāgaturagā niscalacchatracāmarāḥ /
aṅkanyastāyudhabhāṭāstāḥ senā niścalā bhabhuḥ

7.703

athodyayau vyomakṛpāṇapaṭṭadantatsaruḥ kāntisarinmarālaḥ /
candro jagatkuñjarakarṇaśaṅkho digaṅganāmaṇḍanadarpaṇaśrīḥ

7.704

tataḥ samastavīrāṇāṃ saṃmukhāhavapātinām /
yaśobhiriva śītāṃśuraṃśubhirdyāmapūrayat

7.705

tuṣārahararuciraiḥ kiraṇairamṛtatviṣaḥ /
cāmarairiva bhūpālā vījyamānāḥ kṣaṇaṃ babhuḥ

7.706

śareṣvaṅkuritaścandraḥ sāndraṃ pallavitomiṃṣu /
hareṣu phullito rājñāṃ śaṅkheṣu phalito 'bhavat

7.707

pratibimbagato raktataṭinīṣu niśākaraḥ /
babhau saṃdhyāsaveneva ghūrṇamānāruṇacchaviḥ

7.708

tataḥ kṣīṇe kṣapākāle dhvajinī rājayakṣmaṇi /
udyayau śoṇitātāmro bhagavānvāsareśvaraḥ

7.709

***** caturthadivase rātriyuddham || 25 || *****
duryodhanena vākyalyairarditaḥ kumbhasaṃbhavaḥ /
tato dadāha divyāstrairanastrajñānapi krudhā

7.710

punaḥ pravṛtte samare nirmaryāde jagatkṣaye /
droṇena vadhyamānānāmānandastumulo 'bhavat

7.711

tasminnakālakalpānte rudraḥ kiṃ vāpuṣāmunā /
saṃhartumudyato lokānityūcurvyomacāriṇaḥ

7.712

cedisomakapāñcālamatsyakekayasṛñjayāḥ /
na śarma lebhire vīrāḥ pīḍitā droṇasāyakaiḥ

7.713

tato virāṭadrupadau bhāradvājaṃ śitaiḥ śaraiḥ /
saṃcchādya cakratuḥ kṣipraṃ vismayaṃ tava dhanvinām

7.714

droṇo 'tha pārṣatasutānhatvā vipulavikramān /
kaṇṭhāñjahāra bhallābhyāṃ virāṭadrupadau samam

7.715

***** virāṭadrupadavadhaḥ || 26 || *****
matsyapāñcālasenāsu bhagnāsu pavanātmajaḥ /
dhṛṣṭadyumnamukhaiḥ sārdhaṃ droṇānīkamupādravat

7.716

karṇasaubalahārdikyaduḥśāsanamukhāstataḥ /
bhīmapārṣatasaineyaphalgunādyānayodhayan

7.717

saṃghaṭṭaḥ sarvavīrāṇāṃ tumule saṃprahāriṇi /
āyātsollolakīlālakulyā kallolamālinī

7.718

pāñcālacedimatsyānāṃ kurvāṇāṃ kadanaṃ raṇe /
droṇaṃ vilokya kaṃsārirbabhāṣe pāṇḍunandanam

7.719

jāmadagnyasya śiṣyo 'yaṃ pravṛddhaḥ kṣatriyānalaḥ /
divyāstraduḥsahaśikhaḥ soḍhuṃ naḥ kena pāryate

7.720

sarvātmanā yudhyamāno durjayaḥ sāyudho guruḥ /
udyataḥ kartumadyaiva jāne niṣpāṇḍavaṃ jagat

7.721

putraṃ tu nihataṃ śrutvā dhruvameṣa na yotsyate /
tasmādyuktimupāśritya jaye nītirvidhīyatām

7.722

śrutvaitadarjune karṇau pidhāyādhomukhasthite /
kathaṃcidabhyupagamānmūke pāṇḍavabhūpatau

7.723

aśvatthāmābhidhaṃ hatvā gadayā madakuñjaram /
uccaiḥ putravadhaṃ bhīmo droṇamaśrāvayatpuraḥ

7.724

lajjamānena bhīmena vyāhṛtaṃ bhṛśamapriyam /
durjayaṃ tanayaṃ matvā droṇo mene na tattathā

7.725

sa praviśyātha pāñcālāndhṛṣṭadyumnajighāṃsayā /
jaghāna vīrayodhānāṃ rathānāmayutāni ṣaṭ

7.726

cedipāñcālamatsyānāṃ brahmastreṇogravikramaḥ /
prayutānyadahatkruddho droṇo rudra ivāparaḥ

7.727

nighnanprabhadrakānvīrānsomakāśca prahāriṇaḥ /
caturvarṣaśato darpādyuveva vicacāra saḥ

7.728

ṛṣayo 'tha samabhyetya taṃ krūratarakāriṇam /
tasmādavārayanghorāllokasaṃhāravaiśasāt

7.729

munisaṃghe gate vyomnā droṇo bhīmavacaḥ smaran /
yudhiṣṭhiraṃ śaṅkitadhīrapṛcchatsatyavikramam

7.730

govindenārthito yatnāllokasaṃhāraśāntaye /
yudhiṣṭhirastadevoktvā svairaṃ hastītyabhāṣata

7.731

aspṛśanto hayā bhūmimavahanye yudhiṣṭhiram /
te nīcagāminastūrṇamasatyaguravo 'bhavan

7.732

tataḥ saviṣanārācairnirbhinna iva marmasu /
niścityātmavadhaṃ droṇaścitrārpita ivābhavat

7.733

taṃ jihvādīptaviśikho dhṛṣṭadyumno 'vadaddrutam /
aho tanu brāhmaṇo bhūtvā piśitāśīva niṣkṛpaḥ /
karoṣi kaluṣaṃ karma nihate 'pi priye sute

7.734

tacchrutvā sahasā droṇastyaktvā cāpaṃ saha krudhā /
dattvā sarvābhayaṃ maunī dadarśa jyotirāntaram

7.735

tasya ṣaṭkośasaṃghasya saṃpuṭatrayapātanāt /
brahmarandhraviniṣkrāntaṃ jyotirvyoma samāviśat

7.736

atrāntare samākṛṣya dhṛṣṭadyumnaḥ śiroruhaiḥ /
krodhāndhaḥ pāṇḍutanayairvāryamāṇo 'pi saṃbhramam

7.737

gurorakṛṣṭaśastrasya dhāmni saṃkrāntatejasaḥ /
śiro jahāra khaḍgena dhikkṛtaḥ sravarājabhiḥ

7.738

***** droṇavadhaḥ || 27 || *****
hate rukmarathe vīre gurau sarvadhanuṣmatām /
saṃbhrāntā dudruvuḥ sarve kauravāṇāṃ mahārathāḥ

7.739

bhagnaṃ kurubalaṃ dṛṣṭvā śaṅkito droṇanandanaḥ /
kimetaditi papraccha sāśrunetraṃ suyodhanam

7.740

tasminnadhomukhe duḥkhāddhoraṃ vaktumanīśvare /
tatpreritaḥ pitṛvadhaṃ gautamo 'smau nyavedayat

7.741

śrutvā sa vaiśasaṃ ghoraṃ chadmanā vihitaṃ gurau /
pāñcālyena nṛśaṃsena jajvāla krodhavahninā

7.742

tasya niḥśvasataḥ kopātkālasyeva didhakṣataḥ /
saṃrambhaḥ sarvabhūtānāṃ babhūvātibhayaṃkaraḥ

7.743

niṣpiṣyapāṇinā pāṇiṃ so 'bravītsāśrulocanaḥ /
aho mamāpi janakaḥ keśagrahaṇamāptavān

7.744

ghātayitvā mṛṣāvādī guruṃ rājā bakavrataḥ /
mayi jīvati kaunteyaḥ kathaṃ prāpsyati medinīm

7.745

adya matkopanirdagdhe pāṇḍuputre sarājake /
bhārgavasya smariṣyanti vīrāḥ kṣattrakulacchidaḥ

7.746

kṛtvādya pārṣatapaśuṃ krodhāgnerupahāratām /
akṛṣṇapārthāṃ pṛthivīmeṣo 'haṃ kartumudyataḥ

7.747

purā mahyaṃ pitā prādādastraṃ nārāyaṇoditam /
tenādya saṃhṛtāṃllokānmayā paśyantu khecarāḥ

7.748

ityuktvā saṃdadhe dhīptaṃ tadastraṃ niyataḥ śuciḥ /
yenāśvatthadalālolā vicacālajagattrayī

7.749

tato nanāda manthādrikṣubhitāmbhodhiniḥsvanam /
drauṇiryena diśaḥ sarvā yayuḥ śakalatāmiva

7.750

tato vyathitamālokya svasainyaṃ śvetavāhanaḥ /
jagāda dharmatanayaṃ śvasannanuśayākulaḥ /
vyājādvibhavalubdhena śiṣyeṇa nihato guruḥ

7.751

iti pralāpamukhare surarājasute guroḥ /
kopādātāmranayanaḥ provāca pavanātmajaḥ

7.752

na nāma munivatpārtha kṣattriyo vaktumarhasi /
ghorāpakāre kaḥ śatrau raṇe nyāyamupekṣate

7.753

asminmama bhuje vīre gadāpraṇayini sthite /
tvayi kṛṣṇe ca kiṃ nāma drauṇiślāghābhinandyate

7.754

ityukte bhīmasenena pārṣator'junamabravīt /
lokāntako vikarmastho brahmabandhurhato mayā

7.755

brahmāstreṇa hato yena muktavarmā pṛthagjanaḥ /
sarvopāyaiḥ sa hantavyo 'suravadviśvakaṇṭakaḥ

7.756

tvayā hataḥ kathaṃ bhīṣmaḥ sa ca prāgjyotiṣeśvaraḥ /
pituḥ sakhā kimetena gahanā vīravṛttayaḥ

7.757

dhṛṣṭadyumnavacaḥ śrutvā tiryagjihmīkṛtekṣaṇaḥ /
niḥśvasya kopasaṃtapto dhigdhigityarjuno 'bravīt

7.758

lajjānate dharmasute mūkībhūteṣu rājasu /
sātyakiḥ kopasaṃtapto dhṛṣṭadyumnamabhāṣata

7.759

bata pāpa vayaṃ sarve ye gurughnaṃ puraḥ sthitam /
svastivatpratibhāṣante hantavyaṃ tvāṃ prayatnataḥ

7.760

ityuktavati śaineye jagāda drupadātmajaḥ /
aho nu paradoṣajño nirdeṣa iva bhāṣase

7.761

bhūriśravāḥ prāyagataḥ kṛttabāhuḥ kirīṭinā /
nṛśaṃsa patitācāra kenānyena nipātitaḥ

7.762

naitadvācyaṃ tvayā bhūpo bāṇaistvāmanyathā śitaiḥ /
karomi śikṣāgurubhirvinayāvanivartinam

7.763

iti bruvāṇau saṃrambhāttau mitho hantumudyatau /
ni(nya)vārayatkṛṣṇagirā bhīmasenaḥ sahānujaiḥ

7.764

tataḥ kṣaṇātsamāvṛtte kururājabalārṇave /
droṇātmajāstrapihitā nālakṣyanta diśo daśa

7.765

nārāyaṇāstraniḥsṛtaiḥ pradīptāyudhamaṇḍalaiḥ /
badhyamānālpaśeṣābhūtpāṇḍavānāmanīkinī

7.766

tasminnāyudhasaṃgharṣajātajvālāśatākule /
ghore subhaṭasaṃhāre trasto rājā yudhiṣṭhiraḥ

7.767

uvāca pārṣatamukhānvīkṣamāṇaḥ kirīṭinam /
palāyantāmitaḥ sarve mahadbhayamupasthitam

7.768

mādhyasthyamāsthito jiṣṇuḥ kopito nidhanādguroḥ /
yenābhimanyurvṛddhena vyājādbālo nipātitaḥ

7.769

satyajitpramukhā yena hatāste te mahārathāḥ /
durbhedyaṃ kavacaṃ prādāddivyaṃ duryodhanāya yaḥ

7.770

kriyatāṃ nādhunā yuddhaṃ svasti pārthāya dhīmate /
evaṃ vahniṃ pravekṣyāmi drauṇiṃ kālaṃ saheta kaḥ

7.771

ityukte dharmarājena bhujāvutkṣipya keśavaḥ /
uccairuvāca bhūpālāñjvalitānstratejasā

7.772

bho bhoḥ śastraṃ parityajya rathebhyo vrajata kṣitim /
astreṇānena hanyante na viśastrā bhuvi sthitāḥ

7.773

iti bruvāṇe saṃrambhātsāvegaṃ kaiṭabhadviṣi /
bhīmo babhāṣe bhūpālānabhayaṃ kartumarhatha

7.774

eṣo 'haṃ samayaprakhyāṃ gadāmādāya daṃśitaḥ /
drauṇimabhyudyato hantuṃ paśyantu kurupāṇḍavāḥ

7.775

iti garjantamāyāntaṃ pāvaniṃ droṇanandanaḥ /
hasanmūḍho 'yamityuktvā śarajālairapūrayat

7.776

tato nārāyaṇāstreṇa dahyamānāḥ samantataḥ /
avātaranvāhanebhya śastrāṇyutsṛjya bhūmipāḥ

7.777

rathe sthitaṃ yudhyamānaṃ bhīmasenamasaṃbhramāt /
astrajvālāvalīcakramekībhūtaṃ samāpatat

7.778

prajavāgniśikhākūṭasaṃghaṭṭantaritaṃ kṣaṇāt /
arjuno bhīmamālokya varuṇāstramavāsṝjat

7.779

nārāyaṇāstradahanaistadastramabhito hatam /
modhīkṛtaṃ kṣaṇenābhūdaprayuktamivāmbare

7.780

mahāstrasaṃkaṭe ghore vartamānaṃ vṛkodaram /
avaruhya rathātkṛṣṇau drāgbhujābhyāṃ vikṛṣya tam

7.781

śastraṃ hṛtvā balādvīraṃ nītvāśu syandanādbhuvam /
vīrau citrojjvalau hṛṣṭau tasthātuḥ kṛṣṇapāṇḍavau

7.782

astre tataḥ svayaṃ śānte prasanne bhuvanatraye /
ūce duryodhano drauṇiṃ punarastraṃ prayujyatām

7.783

dviṣprayojyaṃ na divyāstramityuktvā drauṇirākulaḥ /
śaraiśvakāra pāñcālamatsyakekayasaṃkṣayam

7.784

sa sātyakiṃ pārṣataṃ ca jitvā vidrāvya vāhinīm /
jaghāna pauravaṃ vīraṃ rājānaṃ ca sudarśanam

7.785

pāṇḍusainyeṣu bhagneṣu drauṇiṃ paścādabhidrutam /
avārayatsvayaṃ kruddho bāṇavarṣairdhanaṃjayaḥ

7.786

prāduścakre tato ghoraṃ jvālāvalayitāmbaram /
āgneyamastraṃ lokānāṃ kṣayāya drauṇirudyataḥ

7.787

atha kāñcanasaṃnāhauriva sarve samāvṛtāḥ /
mahāstratejasā vyāptāḥ peturbhūmibhṛtāṃ varāḥ

7.788

astreṇākṣauhiṇīṃ dagdhāṃ vahnivyāpto dhanaṃjayaḥ /
dṛṣṭvā prāduścakārograṃ brahmāstraṃ tatpraśāntaye

7.789

astre tirohite tasminvimuktau keśavārjunau /
dṛṣṭvā droṇasutaḥ kruddho dhigastrāṇītyabhāṣata

7.790

atrāntare jñānasahasraraśmirapāravedāmṛtasindhusetuḥ /
sarasvatīmānasarājahaṃsaḥ kṛṣṇo 'pyakṛṣṇo munirājagāma

7.791

rathaṃ samutsṛjya tamugrakarmā praṇamya papraccha gurostanūjaḥ /
astrāṇi divyānyaphalāni kasmātpārthe sakṛṣṇe bhagavangatāni

7.792

pṛṣṭaḥ kopākuleneti tamuvāca munīśvaraḥ /
vīrau kṛṣṇārjunāvetau naranārāyaṇāvṛṣī

7.793

ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi tapaḥ kṛtvā pinākinam /
nārāyaṇastoṣayitvā lebhe tattulyatāṃ purā

7.794

sa eṣa durjayaḥ kṛṣṇaḥ svayaṃ liṅgārcanavrataḥ /
drauṇe tvamapi rudrāṃśastasmānmā vikriyāṃ gamaḥ

7.795

etadvyāsavacaḥ śrutvā śāntamanyurguroḥ sutaḥ /
dhiyā rudraṃ namaskṛtya devau kṛṣṇāvamanyata

7.796

tato 'vahāre sainyānāṃ vihite kurupāṇḍavaiḥ /
nivṛttaḥ samarātpārthaḥ pathi vyāsaṃ vyalokayat

7.797

taṃ namaskṛtya papraccha bhagavansamare puraḥ /
dṛṣṭo mayā śūlahastaḥ puruṣo dahanadyutiḥ

7.798

tacchūlinaḥsṛtairdīptairasaṃkhyaiḥ śūlamaṇḍalaiḥ /
kurusenā mayā dṛṣṭā dahyamānā samantataḥ

7.800

krośārdhaspṛṣṭavasudho raudro rudra ivāparaḥ /
pṛṣṭo dhanaṃjayeneti hṛṣye dvaipāyano 'bravīt/
sa devastripurārātirgajāsuravimardanaḥ /
rudraḥ kṛtāntadahanastrijagatpralayakṣamaḥ

7.801

yaṃ namaskṛtya varadaṃ rājante divi devatāḥ /
astambhayadbujastambhaṃ jambhārāteḥ smitānanaḥ

7.802

smaraharamasurāriṃ taṃ smara smerakāntiṃ haramajaramajayyaṃ śāśvataṃ viśvarūpam /
viṣamadṛśamanīśaṃ śāntamīsānamīśaṃ taruṇataraṇimālāsphāratejaḥprakāram

7.803

kṣapitadinakarākṣaṃ dakṣadīkṣāvighātaṃ bhavamabhavamabhedaṃ svacchabhāvopalabhyam /
śivamacalamacintyaṃ bālacandrāvataṃsaṃ giriparivṛḍhaputrīdyūtagoṣṭhīgariṣṭham

7.804

hatyāgrahātparamamāgrahamindrasūnoḥ prītyā vidhāya munimaulimaṇau prayāte /
bhūpāḥ praviśya śibirāṇi dināvasāne cakruḥ kathāḥ pravaravīrakathānubaddhāḥ

Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc