ભારતમઞ્જરી · અધ્યાય 7

ઇતિ શ્રીક્ષેમેન્દ્રવિરચિતાયાં ભારતમઞ્જર્યા ભીષ્મપર્વ
દ્રોણપર્વન્
નારાયણં નમસ્કૃત્ય નરં ચૈવ નરોત્તમમ્ ।
દેવીં સરસ્વતીં વ્યાસં તતો જયમુદીરયેત્

સુરવ્રતં હતં શ્રુત્વા ધૃતરાષ્ટ્રો ઽતિદુઃખિતઃ ।
મુહુર્મુહુર્યશોરાશિં તમશોચદરિંદમમ્

પુનઃ સંગ્રામમાલોક્ય સમાયાતો ઽથ સંજયઃ ।
પૃષ્ટો વૈચિત્રવીર્યેણ વીરસંહારમભ્યધાત્

તતો ભીષ્મેહતે રાજન્કુરવો ભૃશદુઃખિતાઃ ।
અબ્ધૌ ભગ્ને પ્રવહણે વણિજઃ પતિતા ઇવ

વાઞ્છિતં સમરે શર્મ દદૃશુઃ કર્ણમાગતમ્ ।
વિક્રીતાઃ પરદેશેષુ સ્નિગ્ધં બન્ધુમિવાપદિ

તતો દુર્યોધનઃ શોકં સંસ્તમ્ભ્ય ધૃતિસાગરઃ ।
કર્ણસ્યાનુમતે ચક્રે દ્રોણં સેનાસુ નાયકમ્

તેનાભિષિક્તો વિધિવદ્ગુરુઃ સર્વધનુષ્મતામ્ ।
સ બભૌ શક્તિમાન્વીરો મહાસેન ઇવાપરઃ

વૃદ્ધસ્ય સ્વયશઃશુભ્રં છત્ત્રં તસ્ય વ્યરોચત ।
દુગ્ધોદધેરિવ શ્રીમચ્ચન્દ્રમણ્ડલમુદ્યતમ્

આમુક્તહેમકવચઃ સ દીપ્તઃ કિરણૈર્બભૌ ।
ઉપસ્થિતૈઃ કૃત્યકાલે દિવ્યાસ્ત્રૈરિવ સેવિતઃ

પ્રણેતા સર્વવીરાણાં સદૃશઃ પ્રાજ્યતેજસા ।
સાક્ષાદિવ ધનુર્વેદઃ સંહારસ્યાગમાવધિઃ

રેજે રથેન રૌક્મેન શોણાશ્વેન પતાકિના ।
સંધ્યાજુષા નિર્ઝરિણા મેરુણેવ દિવાકરઃ

વિરરાજ રથે તસ્ય શાતકૌમ્ભઃ કમણ્ડલુઃ ।
શૌર્યોષ્મણા પ્રતિગતઃ પ્રતાપ ઇવ પિણ્ડિતઃ

આકર્ણપલિતઃ શ્યામો ધૌરેયઃ સર્વધન્વિનામ્ ।
દદૌ વરં શ્રિયા જુષ્ટઃ સ રાજ્ઞા સ્વયમર્થિતઃ

જીવગ્રાહં સમાદાય રાજાનં તે યુધિષ્ઠિરમ્ ।
હતેર્જુને પ્રદાસ્યામિ પશ્યતાં સર્વભુભુજામ્

એતદ્ગુરુવચો રાજા પ્રતિગૃહ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
વિશ્રાવ્ય નિજસેનાસુ તૂર્યનાદોત્સવં વ્યધાત્

તચ્ચ ધર્મસુતો જ્ઞાત્વા સહ ગાણ્ડીવધન્વના ।
ક્રૌઞ્ચવ્યૂહં સમાધાય સંનદ્ધો યોદ્ધુમુદ્યયૌ

દ્રોમેન શકટવ્યૂહે નિર્મિતે ભૃશસંહતે ।
અવર્તત મહદ્યુદ્ધં વીરાણાં દેહશાતનમ્

તતઃ સૃઞ્જયપાઞ્ચાલમત્સ્યસેનાસુ દુઃસહાઃ ।
શરીરહારિણઃ પેતુર્દ્રેણનામાઙ્કિતાઃ શરાઃ

ભિદ્યમાનેષુ સૈન્યેષુ નિપતદ્ગજવાજિષુ ।
રક્તકલ્લોલિનીવેગૈર્નીતેષુ સ્યન્દનેષ્વપિ

યુધિષ્ઠિરમુખાન્વીરાન્કોપાદ્દ્રોણમભિદ્રુતાન્ ।
અવારયન્સુસંરબ્ધાન્દ્રોણિકર્ણકૃપાદયઃ

અભિમન્યુરથાકૃષ્ય રથાત્કેશેષુ પૌરવમ્ ।
અપાતયત્કૃપાણેન પશ્યતાં સર્વધન્વિનામ્

તત્કોપાત્ખઙ્ગમાદાય જયદ્રથમુપાગતમ્ ।
શલ્યં ચ વિરથં વીરો વિદધે બલિનાં વરમ્

તતઃ શલ્યો ગદાપાણિઃ પદ્ભ્યાં સૌભદ્રમાદ્રવત્ ।
ગદયા વીરવારિન્યા ભીમશ્ચ તમવારયત્

તયોઃ પરસ્પરાઘાતકીર્ણવહ્નિકણાકુલમ્ ।
નૃણાં વિમોહનં ઘોરં ગદાયુદ્ધમવર્તત

મણ્ડલાનિ ચરન્તૌ તૌ સમદાવિવ કુઞ્જરૌ ।
અભિપત્ય પદાન્યષ્ટૌ ગદાભ્યાં જઘ્નતુર્મિથઃ

ગાઢપ્રહારસંજાતમૂર્છાવિહ્વલમાનસૌ ।
તૌ દૃષ્ટ્વા પતિતૌ વીરાઃ સંનિપેતુઃ પ્રહારિણઃ

નીતે મદ્રાધિપે તૂર્ણં રથેન કૃતવર્મણા ।
ભીમસેનઃ સમાદાય કુરુસેનામદારયત્

કર્ણસૂનોરથ શરૈર્દૃષસેનસ્ય પાણ્ડવાઃ ।
આકીર્ણાન્દ્રૌપદીપુત્રાન્વિલોક્ય તમુપાદ્રવન્

તતો રુક્મરથો દ્રોણઃ સ્વયં પાઞ્ચાલવાહિનીમ્ ।
પ્રવિશ્ય બાણૈર્વિદધે વિપ્રકીર્ણાં સહસ્રધા

શિખણ્ડિસાત્યકિમુખાન્સ વિદાર્ય મહારથાન્ ।
યુધિષ્ઠિરમભિપ્રેક્ષુઃ કુર્વન્નરપતિક્ષયમ્

યુગંધરં વ્યાઘ્રદત્તં સિહસેનં ચ પાર્થિવમ્ ।
નિનાય મૃત્યુસદન શરૈરશનિદારુણૈઃ

તિષ્ઠ સ્થિતો ઽહ યુદ્ધસ્વ હતો ઽસીતિ મુહુર્મુહુઃ ।
દ્રોણાગ્રે યુધ્યમાનાનાં ભૂભુજામભવદ્રણઃ

દ્રોણેન યુધ્યમાનાનાં નિશમ્ય શ્વેતવાહનઃ ।
કોલાહલં સ્વસૈન્યાનાં તૂર્ણં તં દેશમાયયૌ

સ નિહત્યાસ્ત્રજાલેન વીરઃ કુરુવરૂથિનીમ્ ।
વિદધે રક્તતટિનીમાવર્તહૃતકુઞ્જરામ્

તતો ઽવહારં સૈન્યાનાં પાર્થસાયકપીડિતાઃ ।
યાતે ઽસ્તં તિગ્મકિરણે ચક્રિરે કુરુપુંગવાઃ

***** દ્રોણાભિષેકઃ પ્રથમો યુદ્ધદિવસશ્ચ ॥ 1 ॥ *****
નિશાયાં સંનિવિષ્ટેષુ શિબિરે સર્વરાજસુ ।
લજ્જમાન ઇવાચાર્યો દુર્યોધનમભાષત

ઉક્તમેવ મયા રાજન્રહિતં સવ્યસાચિના ।
યુધિષ્ઠિરં ગ્રહીષ્યામિ દુર્જયો હિ ધનંજયઃ

ઇતિ બ્રુવાણે વૈલક્ષ્યાદાચાર્યે રાજસંનિધૌ ।
ત્રિગર્વરાજઃ પ્રોવાચ કૃતવૈરઃ કિરીટિના

વયં સંશપ્તકગણૈર્માલવૈસ્તુણ્ડિલૈસ્તથા ।
વીરૈર્મદ્રકકામ્બોજલલિતૈશ્ચ પ્રહારિભિઃ

રથાયુતૈસ્ત્રિભિઃ પાર્થમાહૂય પૃથગાસ્થિતઃ ।
યોત્સ્યામહે સુપ્રકૃતૈરિતિ સત્યં શપામહે

ઇત્યુક્તે શપથં કૃત્વા ત્રિગર્તા વહ્નિસાક્ષિણઃ ।
પ્રત્યૂષે નિર્યયુર્વીરાઃ સુશર્મપ્રમુખા નૃપાઃ

તે તુરઙ્ગખરોદ્ધૂતધૂલિગ્રસ્તનભસ્તલાઃ ।
ચક્રિરે ફલ્ગુણાહ્વાનં નાદૈઃ પ્રલયશંસિભિઃ

તાન્વ્યૂહેનાર્ધચન્દ્રેણ સમે દેશે વ્યવસ્થિતાન્ ।
દૃષ્ટ્વા પાર્થસ્તદાહૂતો યુધિષ્ઠિરમભાષત

અનુજાનાતુ મામાર્યસ્ત્રિગર્તાનાં વધં પ્રતિ ।
એતે મામભિવાઞ્ચન્તિ યોદ્ધું સંઘર્ષશાલિનઃ

અયં તે સત્યજિદ્વીરઃ પાઞ્ચાલ્યઃ પ્રવરો રથઃ ।
ગોપ્તા દ્રોણાભિસરણે શક્રતુલ્યપરાક્રમઃ

ઇત્યુક્ત્વા ચણ્ડગાણ્ડીવઘોષઘણ્ટિતદિક્તટઃ ।
પ્રલયામ્ભોદસંરબ્ધસ્તાન્યયૌ કપિકેતનઃ

તે ઽપિ પાણ્ડવમાયાન્તં દૃષ્ટ્વા પ્રમદનિર્ભરાઃ ।
ફુલ્લસાલમિવાદૃશ્યં ચક્રુઃ ક્ષિપ્રં શિલીમુખૈઃ

તતઃ શૌર્યામ્બુધેઃ ફેનમટ્ટહાસં રણશ્રિયઃ ।
દધ્મૌ ધનંજયઃ શઙ્ખં કન્દં નિજયશસ્તરોઃ

તસ્ય શબ્દેન મહતા તત્સૈન્યં ભયકારિણા ।
અભૂન્નિવૃત્તમાતઙ્ગં સ્તિમિતાઙ્ગતુરઙ્ગમમ્

અથ સાયકજાલેન જીવમત્સ્યાપહારિણા ।
ત્રિગર્તવાહિનીં પાર્થઃ સમન્તાત્પર્યવારયત્

તતઃ સંશપ્તકગણોત્સૃષ્ટૈરવિવરૈઃ શરૈઃ ।
પિહિતે ભુવનાભોગે બભૂવાકાલશર્વરી

તતઃ પ્રવિદધે ત્વાષ્ટ્રં મહાસ્ત્રં વજ્રિનન્દનઃ ।
યેનાર્જુનસહસ્રાણિ દદૃશુસ્તે સસંભ્રમાઃ

જહારાકર્ણકૃષ્ટેન ભલ્લેન ચ મહૌજસઃ ।
સ્ફુરન્મૌલિપ્રભાજાલં શિરઃ કાયાત્સુધન્વનઃ

તત્પ્રેષિતાં શસ્ત્રવૃષ્ટિં પવનાસ્ત્રેણ હારિણા ।
વિધૂય તચ્છિરઃપુઞ્જૈરદૃશ્યાં વિદધે મહીમ્

છિન્નચ્છત્ત્રધ્વજરથં પતદ્ભુજભટાનનમ્ ।
ત્રિગર્તકદનં પાર્થો ઘોરમાયોધનં વ્યધાત્

***** સંશપ્તકયુદ્ધમ્ ॥ 2 ॥ *****
અસ્મિન્ક્ષણે વૈનતેયવ્યૂહે દ્રોણેન નિર્મિતે ।
વ્યૂહેન નિર્મિતાર્ધેન પાણ્ડુપુત્રાઃ સમુદ્યયુઃ

તતઃ પ્રવૃત્તે સંગ્રામે ક્ષયે ચૈવ મહીભુજામ્ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નપ્રભૃતયો દ્રોણમુખ્યાનયોધયન્

રજોભિઃ પિહિતે વ્યોમ્નિ દિક્ષુ રુદ્ધાસુ સાયકૈઃ ।
અવિભાગમમર્યાદં ઘોરં યુદ્ધમવર્તત

અભિદ્રુતે તતો દ્રોણે ધર્મરાજજિઘૃક્ષયા ।
ઘોરો હલહલાશબ્દઃ સૈન્યાનામુદભૂત્ક્ષણમ્

કાલાગ્નિતેજસં વીરં ધૌરેયં સર્વધન્વિનામ્ ।
અવારયિતુમભ્યેત્ય સત્યજિત્સત્યવિક્રમઃ

યુધ્યમાનં તતો હત્વા વૃકં રાજસુતં ગુરુઃ ।
શરૈઃ સત્યજિતં ચક્રે કીર્ણાંશુમિવ ભાસ્કરમ્

હેમનામાઙ્કિતૈર્બાણૈર્મુહૂર્તાદથ સત્યજિત્ ।
દીપ્તૈરપૂરયદ્દ્રોણં ખદ્યોતૈરિવ પાદપમ્

તતઃ સત્યજિતઃ કાયાદાચાર્યઃ શૌર્યશાલિનઃ ।
શિરો જહાર ભલ્લેન ચણ્ડતાણ્ડવકુણ્ડલમ્

નિપાતિતે સત્યજિતિ પ્રવરે સર્વધન્વિનામ્ ।
વિદ્રુતે ધર્મતનયે વ્યદીર્યતે વરૂથિની

***** સત્યજિદ્વધઃ ॥ 3 ॥ *****
હૃત્વાનુજં વિરાટસ્ય શતાનીકં પ્રહારિણમ્ ।
દૃઢસેનં ક્ષત્રદેવં વસુદાનં ચ પાર્થિવમ્

નિઘ્નન્રુક્મરથશ્ચેદિમત્સ્યપાઞ્ચાલસૃઞ્જયાન્ ।
વિદધે રુધિરાવર્તૈઃ કૃતાન્તોદ્યાનવાહિનીમ્

વિદ્રુતે પાણ્ડવબલે પીડિતે દ્રોણસાયકૈઃ ।
કર્ણદુર્યોધનમુખા ભારદ્વાજમપૂજયન્

પુનરાવર્તિતે સૈન્યે ભીમેન ભુજશાલિના ।
સંહતાઃ પૃથિવીપાલાઃ કોપાદ્દ્રોણમુપાદ્રવન્

ઋષ્યવર્ણૈર્હયૈર્ભીમઃ સાત્યકિઃ સ્ફાટિકપ્રભૈઃ ।
પારાવતપ્રભૈશ્ચાશ્વૈર્ધૃષ્ટદ્યુમ્નશ્ચમૂપતિઃ

નકુલઃ સહદેવશ્ચ શુકતિત્તિરિસપ્રભૈઃ ।
અભિમન્યુઃ પિશઙ્ગાભૈઃ પાણ્ડ્યૈશ્ચ તુહિનપ્રભૈઃ ।
દન્તપ્રભૈઃ કૃષ્ણવાલૈઃ સ્વયં રાજા યુધિષ્ઠિરઃ

અન્યે તુ વિવિધચ્છાયૈશ્ચિત્રવર્મામ્બરધ્વજૈઃ ।
પરિવાર્ય રણે દ્રોણં ચક્રુર્બાણમયં જગત્

મૃદઙ્ગનાદકૌ રાજ્ઞો ધ્વજો નન્દોપનન્દકૌ ।
દિવ્યયન્ત્રેણ વિહિતૌ બભતુર્ધર્મજન્મનઃ

ધર્માનિલેન્દ્રાશ્વિનાં ચ પ્રતિમા દ્રૌપદીભુવામ્ ।
તુમુલે યુધ્યમાનાનાં રેજિરે કાઞ્ચનોજ્જ્વલાઃ

આવૃતં દ્રોણમાલોક્ય રાજભિઃ ક્રૂરયા ધિયા ।
દુર્યોધનાદયો વીરાન્ભીમમુખ્યાન્સમાપતન્

તેષુ શલ્યપ્રધાનેષુ યુધિષ્ઠિરપુરોગમૈઃ ।
દ્વન્દ્વદ્ધનિષક્તેષુ સમરોત્સવરાજિષુ

કૃતબાહૌ સુબાહૌ ચ હતે વીરે યુયુત્સુના ।
વઙ્ગરાજે સમાતઙ્ગે ભીમસેનેન પાતિતે

વિદ્રુતે કૌરવબલે નિહતેષ્વભિમાનિષુ ।
નિરાલોકેષુ લોકેષુ રજસ્તિમિરમણ્ડલૈઃ

પ્રેરિતો ભગદત્તેન સંવર્તકઘનપ્રભઃ ।
સુપ્રતીકો મદોદ્દામઃ પાણ્ડુસેનાં વ્યગાહત

દૈત્યસંગ્રામસાહાય્યે જમ્ભારિભવનસ્થિતઃ ।
ઐરાવણઘટાબન્ધઃ પ્રમાણં યસ્ય વર્ષ્મમઃ

શશિશુભ્રૈર્નખૈરુદ્યાદેકપાત્સ ક્ષણં બભૌ ।
સ્વમહીપીડનરુષા દષ્ટઃ સેષશતૈરિવ

ઇતશ્ચન્દ્રાર્કમુખ્યાનાં પ્રભવઃ સર્વતેજસામ્ ।
ઇતિ નક્ષત્રમાલાભિરુદયાદ્રિરિવાશ્રિતઃ

દિગ્વારણરણાવાપ્તિં વિના વ્યર્થમિદં બલમ્ ।
ઇતીવ પૃથુશૂત્કારૈર્નિઃશશ્વાસ મદાલસઃ

એતા આયાન્તુ વૈક્લવ્યં મત્પ્રતાપોષ્મણા દિશઃ ।
ઇતીવ કર્ણતાલાભ્યાં મુહુર્મુહુરવીજયત્

ચણ્ડીશડમરોચ્ચણ્ડડિણ્ડિમધ્વાનનિઃસ્વનૈઃ ।
હેલયોન્મીલયન્કિંચિલ્લોચને પ્રચચાલ સઃ

ભગદત્તાસ્ત્રનિષ્કૃત્તવીરવક્ત્રાઞ્ચિતાં મહીમ્ ।
ગત્વા પદે પદે પશ્યન્સસ્માર કમલાકરાન્

સ વાહિનીં પાણ્ડવાનાં પ્રવિશ્ય નિબિડં ગજઃ ।
ગજવાજિરતાન્પિંષન્વસાકર્દમિનીં વ્યધાત્

મૃદ્યમાનાઃ કરીન્દ્રેણ તાઃ સેનાઃ કૌરવદ્વિષામ્ ।
સંકોચમાપુઃ સહસા દર્પેણેવ વિભૂતયઃ

તેન મન્દરતુલ્યેન ગજેનાનીકવારિધેઃ ।
સમાક્રાન્તસ્ય નિસ્ત્રિંશકાલકૂટચ્છટા બભુઃ

કુણ્ડલીકૃતશુણ્ડાગ્રઃ સો ઽભ્યધાવદ્વૃકોદરમ્ ।
આકૃષ્ટં પાશહસ્તેન યેન તં મેનિરે જનાઃ

સંશયે પતિતં ભીમં દૃષ્ટ્વા તૂર્ણં યુધિષ્ઠિરઃ ।
સહ સર્વૈર્મહીપાલૈર્ભગદત્તં સમભ્યધાત્

સ તૈઃ પરિવૃતો વીરૈર્હત્વા દાશાર્ણભૂપતિમ્ ।
ઉન્મમાથ રથં વેગાત્સુપ્રતીકેન સાત્યકે

તસ્ય શીકરિણા ઘોરશીત્કૃતેનાથ દન્તિનઃ ।
ભીમસેનમુખા દૂરં જહ્રુસ્ત્રસ્તાસ્તુરઙ્ગમાન્

સા સેના ભગદત્તેન કુઞ્જરસ્થેન પીડિતા ।
જનતા કૃનૃપેણેવ ન લેભે શરણં ક્વચિત્

ગજાનાં પત્યમાનાનાં રથાનાં સ્ફુટતામપિ ।
હાહાકારૈશ્ચ ભીતાનાં નિઃસ્વનસ્તુમુલો ઽભવત્

સ્વેષામાક્રન્દમાકર્ણ્ય વજ્રાસ્ત્રેણેન્દ્રનન્દનઃ ।
ત્રિગર્તાન્સાનુગાન્હત્વા ભગદત્તમથાપતત્

દૃષ્ટ્વા ગાણ્ડીવધન્વાનં તાર્ક્ષ્યવત્તર્ણમાગતમ્ ।
પ્રેરિતો ભગદત્તેન ક્રુદ્ધો ઽદાવદ્દ્વિપાધિપઃ

તમન્તકમિવાયાન્તમપસવ્યેન કેશવઃ ।
રથેન મોઘસંરમ્ભં કૃત્વા પુનરભૂત્પુરઃ

વિદ્ધ્વા શરસહસ્રેણ પાર્થં પ્રાગ્જ્યોતિષેશ્વરઃ ।
નારાયણાસ્ત્રમસૃજત્તચ્ચ જગ્રાહ કેશવઃ

અર્જુનં રક્ષતસ્તૂર્ણં તદસ્ત્રં કૈટભદ્વિષઃ ।
નિષક્તં વક્ષસિ પ્રાપ હેમસ્રગ્દામવિભ્રમમ્

તસ્મિન્વિફલતાં યાતે મહાસ્ત્રે દીપ્તતેજસિ ।
વૈલક્ષ્યાદર્જુનઃ કૃષ્ણમુવાચાસ્ફાલયન્ધનુઃ

નૂનં યુદ્ધેષ્વયોગ્યો ઽહં યેનાસ્ત્રં ધૃતવાનસિ ।
શ્રુત્વૈતદવદત્પાર્થં માનયન્ગરુડધ્વજઃ

ચતુર્મૂર્તિમૃતા પૂર્વં પૃથિવીવચસા મયા ।
વિતીર્ણં નરકાયૈતન્નિજાસ્ત્રં ભૂમિસૂનવે

અમોઘમાપ્તવાંસ્તસ્માદ્દેત્યાત્સો ઽસૌ નરાધિપઃ ।
ગૃહીતં તન્મયા દિવ્યં જહ્યેનમધુના નૃપમ્

ઉક્તે જનાર્દનેનેતિ સવ્યસાચી સકુઞ્જરમ્ ।
ઊર્ધ્વવક્ત્રૈઃ શરૈઃ ક્ષિપ્રં ભગદત્તમપૂરયત્

ગિરિવર્ષ્મ ગજારૂઢો બાણૈઃ પ્રાગ્જ્યોતિષેશ્વરઃ ।
અદૂરવિદ્રુતામર્ત્યવિમાનમકરોન્નભઃ

તતઃ કર્ણાન્તકૃષ્ટેન કુમ્ભયોઃ કુઞ્જરેશ્વરમ્ ।
આપુચ્છગામિના પાર્થો નારાચેનાકુલં વ્યધાત્

સ ફલ્ગુણેષુનિર્ભિન્નઃ પતિન્દ્વિરદભૂધરઃ ।
જઘાન મહીતં સેનાં પતિતાઃ પાતયન્તિ યત્

ક્રુદ્ધસ્તતોર્ઽધચન્દ્રેણ હૃદિ વિદ્ધઃ કિરીટિના ।
મુક્તાઙ્કુશધનુર્બાણો ભગદત્તો ઽભવદ્વ્યસુઃ

***** ભગદત્તવધઃ ॥ 4 ॥ *****
તસ્મિન્નિપતિતે વીરે કકુદે સર્વભૂભુજામ્ ।
વિજયે કુરુસેનાનામાશાબન્ધઃ શ્લથો ઽભવત્

વિદ્રુતે કૌરવાનીકે સૌબલૌ વૃષકાચલૌ ।
ગાન્ધારૌ ધન્વિનાં ધુર્યૈ ધનંજયમયુધ્યતામ્

તૌ બાણવર્ષિણૌ પાર્થશરેણૈકેન સંહતૌ ।
સ્યૂતાવપાતયત્પ્રીત્યા યાતો ભારુણ્ડતામિવ

***** વૃષભકાચલવધઃ ॥ 5 ॥ *****
અનુજૌ નિહતૌ દૃષ્ટ્વા શકુનિઃ કોપકમ્પિતઃ ।
કલ્પયન્વિપુલાં માયાં સવ્યસાચિનામાદ્રવત્

અસ્ત્રૈશ્ચ ક્રૂરસત્વૈશ્ચ તમોભિશ્ચભિતો વૃતઃ ।
નાકમ્પત રણે પાર્થસ્તસ્ય માયાશતૈરપિ

સૌરેણાસ્ત્રેણ તન્માયાં છિત્ત્વા કાતરમોહિનીમ્ ।
પ્રાહિણોત્સાયકાન્યેન શકુનિઃ પ્રયયૌ ભયાત્

યાતેર્ઽજુનમયં લોકં મન્યમાને ઽથ સૌબલે ।
ન લેભે શરણં ત્રાસાદ્વિદ્રુતા કુરુવાહિની

તતો દ્રોણઃ સહાનીકૈર્યુધિષ્ઠિરજિઘૃક્ષયા ।
હરન્વક્ત્રાણિ વીરાણાં પાઞ્ચાલાન્સમુપાદ્રવત્

વધ્યમાનેષ્વનીકેષુ શોણાશ્વેન સહસ્રશઃ ।
રક્તાસવમદેનેવ ચકમ્પે વસુધાવધૂઃ

તૂર્ણં પ્રહરત દ્રોણં તૂર્ણં રક્ષત સંગરે ।
પાણ્ડવાનાં પરેષાં ચ બભૂવેતિ મહાધ્વનિઃ

પાઞ્ચાલેષ્વથ ભગ્નેષુ સૃઞ્જયેષુ ચ સર્વતઃ ।
અયોધયત્કુરુચમૂં નીલો માહિષ્મતીપતિઃ

તં દહન્તમનીકાનિ દિવ્યાસ્ત્રૈર્વહ્નિતેજસમ્ ।
પ્રત્યુદ્યયૌ ધૈર્યનિધિર્દ્રૈણિરેકો ધનુર્ધરઃ

આચાર્યસૂનુસ્તસ્યાથ વજ્રસારેષુવર્ષિણઃ ।
છત્ત્રં ધ્વજં કાર્મુકં ચ ભલ્લૈશ્ચિચ્છેદ નિર્વ્યથઃ

અવરુહ્ય રથાત્તૂર્ણં નીલશ્ચિત્રપરાક્રમઃ ।
કૃપાણેન શિરો હર્તું દ્રૌણેઃ શ્યેન ઇવાપતત્

ભારદ્વાજસુતસ્તસ્ય ભલ્લેનોજ્જ્વલકુણ્ડલમ્ ।
કાન્તં શિરો ઽહરત્તારાયુગયુક્તમિવોડુપમ્

***** નીલવધઃ ॥ 6 ॥ *****
નીલે હતે પાણ્ડવાનાં ભગ્ને સુભટમણ્ડલે ।
હત્વા સંશપ્તકાન્પાર્થો જવાર્તાં ભુવમાયયૌ

ભીમફલ્ગુણસૌભદ્રમત્સ્યચૈદ્યમુખૈસ્તતઃ ।
ભિદ્યમાને પરાનીકે નિઃસ્વનસ્તુમુલો ઽભવત્

તતઃ કર્ણપ્રભૃતિભિસ્તેષાં સમરશાલિનામ્ ।
ઘોરો બભૂત સંમર્દઃ સર્વલોકભયંકરઃ

નિર્મર્યાદે રણે તસ્મિન્રૂધિરાવર્તદુસ્તરે ।
ભિન્નાં કુરુચમૂં દૃષ્ટ્વા કર્ણઃ પાર્થમયોધયત્

સોર્ઽજુનં પાવકાસ્ત્રેણ સાત્યકિપ્રમુખાંસ્તથા ।
ચકાર ઘોરદિગ્દાહપિઙ્ગલાનિવ ભૂધરાન્

તતો ધનંજયમુખા હત્વાસ્ત્રૈરસ્ત્રમુત્કટમ્ ।
કર્ણં શરશતૈશ્ચક્રુર્ઘનવેત્રવનોપમમ્

શત્રુંજયં વિપાટં ચ વીરં ચાવરજં શરૈઃ ।
કર્ણાનુજાન્યમપુરં પ્રાહિણોત્કપિકેતનઃ

***** કર્ણાનુજવધઃ ॥ 7 ॥ *****
અથ દ્રોણમુખાઃ સર્વે કૌરવાણાં મહારથાઃ ।
કર્ણપાર્શ્વં સમાજગ્મુર્દીપ્તાસ્ત્રગ્રામદુઃસહાઃ

તે સાત્યકિપ્રભૃતિભિઃ સંસક્તા ધન્વિનાં વરાઃ ।
ચક્રિરે સમરં ઘોરં ગજવાજિરથક્ષયમ્

તતોર્ઽજુનશરાસારૈર્ભિન્નેષુ ભુજશાલિષુ ।
વાસરાન્તે ન્યવર્તન્ત પાર્થિવા ભૃશપીડિતાઃ

***** દ્વીતીયો યુદ્ધદિવસઃ ॥ 8 ॥ *****
તતઃ પ્રાતઃ સમભ્યેત્ય ગુરું દુર્યોધનો ઽબ્રવીત્ ।
કર્ણયન્ભૃશસંતપ્તઃ પાણ્ડવાનાં પરાક્રમમ્

અહો નુ પુણ્યહીનસ્ય ભવતાપિ પ્રતિશ્રુતઃ ।
વીરો નિષ્ફલતાં યાતો ધર્મજગ્રહણે મમ

શક્તિમન્ત- પ્રણયિનામભિજાતા યશસ્વિનઃ ।
વૃથા મનોરથં કર્તું શિક્ષિતા ન ભવદ્વિધાઃ

શ્રુત્વા સુયોધનેનોક્તં જગાદ કલશોદ્ભવઃ ।
દુર્ગ્રહ્યઃ પાણ્ડવો રાજન્ગુપ્તો ગાણ્ડીવધન્વના

તથાપ્યદ્ય કરોમ્યેષ યથાશક્તિ હિતં તવ ।
સંશપ્તકાઃ પુનર્યાન્તુ રતાદાકૃષ્ય ફલ્ગુણમ્

આચાર્યેણેતિ ગદિતે સંશપ્તકગણાઃ પુનઃ ।
સમાહૂયાર્જુનં નિન્યુર્દક્ષિણાશાં યુયુત્સવઃ

રામશિષ્યસ્તતો દ્રોણઃ ક્ષત્રિયક્ષયદીક્ષિતઃ ।
સંસારચક્રદુર્ભેદ્યં ચક્રવ્યૂહં વિનિર્મમે

અરીણામયુતે તસ્મિન્રાજપુત્રાયુતં બભૌ ।
વ્યોમનિર્ઝરિણીસ્વચ્છપતાકાલંકૃતૈર્ભુજૈઃ

નાભિમન્યે સ્વય શ્રીમાન્રાજા તસ્થૌ સુયોધનઃ ।
ગજાનીકેન મહતા વૃતઃ સર્વૈર્મહારથૈઃ

જયદ્રથેન સહિતો દ્રોણો વ્યૂહમુખો ઽભવત્ ।
ત્રિંશતા ત્રિદશાકરૈસ્તથા દુર્યોધનાનુજૈઃ

તદપારં બલં દૃષ્ટ્વા વ્યૂહં વિક્રમશાલિભિઃ ।
દ્રોણનિર્દારિતાનીકઃ પ્રદધ્યૌ ધર્મનન્દનઃ

સ સૌભદ્રં રણે મત્વા કંસારિસમવિક્રમમ્ ।
બભાષે સંનિધૌ રાજ્ઞાં ત્રૈલોક્યવિજયક્ષમમ્

અભિમન્યો તવ પિતા યાતઃ સંશપ્તકાન્પ્રતિ ।
તદ્વોઢુર્મહસિ ધુરં ત્વમિમાં તદ્ગુણાધિકઃ

કૃષ્ણોર્ઽજુનો રૌક્મિણેયસ્ત્વં વા વજ્રિપરાક્રમઃ ।
પ્રગલ્ભઃ પઞ્ચમો નાસ્તિ ચક્રવ્યૂહવિભેદિને

શ્રુત્વૈતદૂચે સૌભદ્રઃ પ્રહર્ષોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
એષ વ્યૂહં વિદાર્યાદ્ય પ્રવિશામિ ત્વદાજ્ઞયા

નિર્ગન્તુમનભિજ્ઞં મામનુયાન્તુ મહારથાઃ ।
ઉક્તેર્ઽજુનસુતેનેતિ યુધિષ્ઠિરમુખૈર્નૃપૈઃ

તથેત્યભિહિતે સૂતં સૌભદ્રઃ સમચોદયત્ ।
સ મુક્તશૈશ્વો વીરઃ કેસરીવ ત્રિહાયનઃ

મન્યમાનો રણમુખે વરાકં સર્વરાજકમ્ ।
કાન્તઃ કન્કસંનાહો બદ્ધસ્વઙ્ગો વિભૂષિતઃ

કૌતુકાત્ક્ષ્મામિવાયાતો વીરઃ સુરકુમારકઃ ।
અકઠોરતરાકારો વીરો જરઠવિક્રમઃ

દ્રોણાનીકં શરૈશ્ચક્રે ક્ષુભિતામ્ભોધિવિભ્રમમ્ ।
તતઃ પ્રવૃત્તે સમરે મહતામપિ મોહને

વિદાર્ય વ્યૂહમવિશત્સૌભદ્રસ્તીક્ષ્ણવિક્રમઃ ।
લાઘવે સૌષ્ઠવે ચિત્રે યાતમેકમનેકતામ્

દૃષ્ટ્વા પ્રવિષ્ટં તં સર્વે કુરુવીરાઃ સમાદ્રવન્ ।
અયં ગૃહીતો યાતો ઽયં હતો ઽયં હન્ત્યયં બહૂન્

ઇતિ રાજ્ઞાં નિનાદો ઽબૂદભિમન્યુરથં પ્રતિ ।
સરત્નમુકુટૈઃ શીર્ષૈઃ સપ્રાસાસિશરૈઃ કરૈઃ

સહેમકવચૈઃ કાયૈઃ સકેયૂરાઙ્ગદૈર્ભુજૈઃ ।
તુરઙ્ગૈઃ કૃત્તસારઙ્ગૈર્ભિન્નકુમ્ભૈશ્ચ કુમ્ભિભિઃ

નિપતદ્ભિરવિશ્રાન્તશ્છન્નાં ચક્રે સ મેદિનીમ્ ।
વધ્યમાનં બલં દૃષ્ટ્વા સૌભદ્રેણ પ્રહારિણા

તમાદ્રવન્સસંરબ્ધાઃ દ્રૌણિકર્ણકૃપાદયઃ ।
તાન્બાણવર્ષિણો વીરાન્વિધાય વિમુખાઞ્શરૈઃ

શિરો જહાર ભલ્લેન સૌભદ્રો ઽશ્મકભૂપતેઃ ।
ભગ્ને તતો કુરુબલે દ્રોણકર્ણકૃપાઃ પુનઃ

દ્રૌણિહાર્દિક્યગાન્ધારશરશલ્યબૃહદ્બલાઃ ।
ભૂરિભૂરિશ્રવશ્ચિત્રદુઃશાસનસુયોધનાઃ

અન્યે ચાભ્યેત્ય ભૂપાલાઃ સાયકૈસ્તમવાકિરન્ ।
ક્ષિપ્રૈઃ શિલીમુખૈસ્તેષાં સંચ્છન્નોર્ઽજુનનન્દનઃ

વસન્તસમયે કાન્તઃ કર્ણિકાર ઇવાબભૌ ।
તસ્ય પાર્થકુમારસ્ય કુમારસ્યેવ દાનવાઃ

શક્ત્યા શક્તિમતો યુદ્ધે નિર્જિતાસ્તે પ્રદુદ્રુવુઃ ।
મદ્રરાજાનુજં હત્વા સ તૂર્ણં ભીમવિક્રમમ્

કર્ણસ્ય ભ્રાતરં શૂરં જઘાન ઘનગર્જિતમ્ ।
ક્રમેણૈકૈકશો જિત્વા સંહતાંશ્ચ પુનઃ પુનઃ

કર્ણદુઃશાસનમુખાન્સ ચક્રે ભૂભુજાં ક્ષયમ્ ।
પરસૈન્યાન્તરસ્થસ્ય દિક્ષુ સર્વાસુ ભૂમિપાઃ

હેમચાપસહસ્રાણિ દદૃશુસ્તસ્ય લાઘવાત્ ।
ગજવાજિરથાનીકે દારિતે તેન પત્ત્રિભિઃ

ચામરોષ્ણીષહાસાઙ્કા પ્રસસર્પાસ્રવાહિની ।
ઉત્થિતેષુ કબન્ધેષુ ભગ્ને સુભટમણ્ડલે

દધ્મૌ પાર્થસુતઃ શઙ્ખં દિશઃ શકલયન્નિવ ।
અત્રાન્તરે પાણ્ડુસુતાન્પ્રવેષ્ટું વ્યૂહમુદ્યતાન્

અવારયદ્ભર્ગવરાદ્દૃપ્તો રાજા જયદ્રથઃ ।
સ કૃષ્ણાહરણે પૂર્વં વિજિતસ્તૈર્મહેશ્વરાત્

વરં તપઃ કૃશો લેભે તજ્જયં ફલ્ગુમં વિના ।
સ બભૌ પાણ્ડુતનયાન્વારયન્સપદાનુગાન્

વેલાચલ ઇવોદ્ધૂતાન્વારિવેગાન્મહોદધેઃ ।
હૈમં વરાહં બિભ્રાણો ધ્વજે વૈશ્વાનરપ્રભમ્

દદાહ પાણ્ડવચમૂં સૈન્ધવો રુદ્રતેજસા ।
તેનૈકેન નિરુદ્ધેષુ પ્રસભં પાણ્ડુસૂનુષુ

અભિમન્યુર્વિશન્રાજ્ઞામુચ્ચકર્ત શિરોવનમ્ ।
વૃષસેનં સ વિદ્રાવ્ય વીરો વૈકર્તનાત્મજમ્

જહાર લુલિતોષ્ણીષં કામ્બોજનૃપતેઃ શિરઃ ।
તસ્મિન્વિમર્દે તુમુલે દિક્ષુ રુદ્ધાસુ પાંસુભિઃ

અસૂચ્યન્ત મહીપાલા રત્નાભરણરશિમભિઃ ।
તતો વિજયદાયાદઃ કેસરીવ મદદ્વિપમ્

જગ્રાહ સત્યશ્રવસં રાજાનમતુલૌજસમ્ ।
અભિમન્યોર્વશં યાતે તસ્મિન્ભૂમિભૃતાં વરે

શલ્યાત્મજો રુક્મરથસ્તં ગર્જન્સમુપાદ્રવત્ ।
સ તેષાં ભ્રુકુટીધૂમલક્ષ્યકોપાગ્નિસંપદામ્

ગાન્ધર્વાસ્ત્રેણ સહસા વિદધે કીર્તિશેષતામ્ ।
તેન તુલ્યવયોવેશે રાજપુત્રશતે હતે

રમ્ભાકાણ્ડવને ભગ્ને પ્રભિન્નેનેવ દન્તિના ।
વિદ્રુતે ભૂભુજાં ચક્રે ભગ્નામાનઃ સુયોધનઃ

નિઃશશ્વાસ હ્રિયા નમ્રઃ સૌભદ્રશરદારિતઃ ।
તતો દુર્યોધનસુતો લક્ષ્મણો લક્ષ્મણોપમઃ

અભિમન્યું સમભ્યેત્ય પ્રાહિણોદ્વિશિખાવલીમ્ ।
લક્ષ્મીલતાકિસલયં સંભોગતરુકન્દરમ્

તં રાજપુત્રં સૌભદ્રઃ ક્ષણં તુલ્યમયોધયત્ ।
તસ્ય મુક્તાવલીતારાપઙ્ક્તિસેવિતમાનનમ્

શશાઙ્કમિવ ભલ્લેન કણ્ઠમૂલાજ્જહાર સઃ ।
કૌરવેન્દ્રસ્તતઃ ક્રુદ્ધઃ પ્રિયે પુત્રે નિપાતિતે

સૌભદ્રમાદ્રવદ્વીરઃ સહ સર્વૈર્મહારથૈઃ ।
નૃપવૈકર્તન્દ્રોણદ્રૌણિહાર્દિક્યગૌતમાન્

શરૈર્વિદ્રાવ્ય તરસા વૃન્દારકમપાતયત્ ।
કોપાદાપતતઃ સો ઽથ કોસલાધિપતેઃ શિરઃ

બૃહદ્બલસ્ય ચિચ્છેદ ભલ્લેનાકુલકુણ્ડલમ્ ।
તતઃ કર્ણમભિદ્રુત્ય શરૈરશનિદારુણૈઃ

નિનાય સંશયતુલાં મૃત્યુદંષ્ટ્રાઙ્કુરૈરિવ ।
નિપાત્ય કર્ણસચિવાન્રાજપુત્રાન્પ્રહારિણઃ

જઘાન માર્તિકં ભોજં તથા કુઞ્જરેકતનમ્ ।
દૌઃશાસનિં તતઃ કૃત્વા પૃષત્કેન પરાઙ્ભુખમ્

વિધાય વિરથં શલ્યં શરજાલૈરમોહયત્ ।
શત્રુંજયં મેઘવેગં ચન્દ્રકેતું સુવર્ચસમ્

સૂર્યભાસં ચ હત્વૈતાન્ગાન્ધારાણાં ક્ષયં વ્યધાત્ ।
વિદ્રાવ્ય ભિન્નસર્વાઙ્ગં શકુનિં ક્ષતજોક્ષિતમ્

શિરઃફલોચ્ચયં ચક્રે રાજચૂતવનેષુ સઃ ।
હેમપુઙ્ખેષુજાલેન જનકસ્પર્ધયેવ સઃ

ચકાર કૌરવાનીકં જ્વલત્સ્વાણ્ડવવિભ્રમમ્ ।
સ બભૌ બિમ્બિતો રાજ્ઞાં સ્વઙ્ગેષુ કવચેષુ ચ

એકો વિશ્વક્ષયાયેવ પ્રયાતો વિશ્વરૂપતામ્ ।
તં દહન્તમનેકાનિ દૃષ્ટ્વા શરશતાર્ચિષમ્

આચાર્યમેત્ય રાધેયો ગાઢવિદ્ધઃ સમભ્યધાત્ ।
બાલો ઽપ્યબાલચરિતઃ કાકુત્સ્થમવિક્રમઃ

અશેષં ક્ષપયત્યેષ સૈન્યં વજ્રિસુતાત્મજઃ ।
વિધીયતામત્ર નીતિર્દુર્જયો ઽયમુપેક્ષિતઃ

ત્વદધીના હિ યુદ્ધે ઽસ્મિન્કૌરવાણાં જયશ્રિયઃ ।
શ્રુત્વૈતત્સસ્મિતો દ્રોણઃ સૂતપુત્રમભાષત

સત્યં હિનસ્તિ પૃતનાં મુહુર્તેનાર્જુનાત્મજઃ ।
અસ્ય ધૈર્યમમર્યાદં દૃષ્ટ્વા પ્રૌઢં ચ વિક્રમમ્

રોમાઞ્જકઞ્ચુકઃ કાયઃ કસ્ય નામ ન જાયતે ।
સકાર્મુકો ન શક્યો ઽયં સખઙ્ગરથકઙ્કટઃ

સચક્રો વા રણે જેતું ભાસ્વરૈસ્ત્રિદશૈરપિ ।
તદસ્ય ક્રિયતાં યત્નઃ સર્વાયુધવિનાશને

પરચક્રાન્તરસ્થસ્ય યુષ્માભિર્યદિ શક્યતે ।
તતો દ્રોણઃ સમાભાષ્ય કર્ણેન સહિતો યયૌ

સૌભદ્રં દ્રાવિતાનીકં સહ સર્વૈર્મહારથૈઃ ।
સ તાનાપતતો વીરાન્મણ્ડલીકૃતકાર્મુકઃ

શરૈશ્ચકાર વિમુખાન્નદીવેગાનિવાચલઃ ।
તતશ્ચિચ્છેદ પાર્શ્વેન કર્ણસ્તસ્યાનતં ધનુઃ

રથં જઘાન હાર્દિક્યઃ સારથિં તસ્ય ગૌતમઃ ।
વિરથં છિન્નધન્વાનં દ્રોણમુખ્યાસ્તમાદ્રવન્

સ દીપ્તં સ્વઙ્ગમાદાય ચર્મ ચાનેકતારકમ્ ।
મણ્ડલાનિ ચરન્વીરો દુર્લક્ષ્યઃ સમપદ્યત

ચરન્તં વ્યોમ્નિ બાહુલ્યાત્સહસ્રાંશુમિવાભિતઃ ।
પતિતં મેનિરે મૂર્ધ્નિ તુલ્યં સર્વે મહારથાઃ

પ્રહારિણઃ ક્ષુરપ્રેણ દ્રોણસ્તસ્યાકરોદ્દ્વિધા ।
ખઙ્ગં ભિન્નેભકુમ્ભાગ્રસક્તમૌક્તિકદન્તુરમ્

છિન્નખઙ્ગઃ સમાદાય ચક્રં વિક્રમલાચ્છનઃ ।
સ ચક્રે રાજચક્રાણાં ક્ષયં ચક્રાયુધભ્રમમ્

તતસ્તે સંહતાઃ સર્વે દ્રોણમુખ્યા મહારથાઃ ।
તચ્ચક્રં તિલશશ્ચક્રુઃ શરૈઃ સંહારશઙ્કિતાઃ

હેમાઙ્ગદગદાપાણિઃ સો ઽથ ભીમ ઇવાપરઃ ।
સુબલસ્યાત્મજં વીરં કાલિકેયં જઘાન સઃ

ગાન્ધારરાજપુત્રાણાં સ હત્વા સપ્તસપ્તતિમ્ ।
નૃપાન્બ્રહ્મવસાતીયાન્ગદયાપાતયદ્દશ

નિષ્પિષ્ટકેકયરથો ગજાનીકં ચકાર સઃ ।
વજ્રપાતવિનિર્ભિન્નશૈલમણ્ડલસંનિભમ્

રથં દૌઃશાસનેઃ સાશ્વં સ નિષ્પિષ્ય સસારથિમ્ ।
ગદયા ગજઘાતિન્યા ગદાપાણિં તમાદ્રવત્

મણ્ડલાનિ ચરન્તૌ તાવન્યોન્યમભિજઘ્નતુઃ ।
ગદાભ્યં ભીષણાઘાતજાતવહ્નિકણાકુલૌ

ગુરુપ્રહારાભિહતૌ પેતતુસ્તૌ મહાભુજૌ ।
સૌભદ્રં પતિતં દૂરાદ્બાણૈર્જઘ્નુર્મહારથાઃ

સાયકાઞ્ચિતસર્વાઙ્ગં વિકીર્ણાકુલકુન્તલમ્ ।
દૌઃશાસનિસ્તમુત્થાન ગદયા મૂર્ધ્ન્યતાડયત્

તસ્મિન્નિપતિતે વીરે વાલચૂત ઇવાનિલૈઃ ।
વીતશોભમભૂત્સર્વં જગદુદ્યાનમાકુલમ્

પ્રશાન્તમપિ તં દૃષ્ટ્વા ક્ષત્રવેણુવનાનલમ્ ।
પુનરુત્તિષ્ઠતીત્યાસીદ્ભૂભુજાં હૃદયભ્રમઃ

તં દૃષ્ટ્વા ચન્દ્રવદનં કુમારં ભૂમિપાતિતમ્ ।
વ્યોમગા મુમુચુર્બાષ્પં સુરવિદ્યાધરાઙ્ગનાઃ

બાલો લૂનધનુષ્સ્વણ્ડઃ શ્રાન્તો વિહતવાહનઃ ।
હતો મહારથૈઃ સર્વૈરિત્યભૂદ્દિવિ નિઃશ્વનઃ

તતઃ પ્રહૃષ્ટૈઃ કુરુભિર્લબ્ધલક્ષ્યૈઃ સમન્તતઃ ।
ગર્જદ્ભિર્નિર્જિતાઃ સેના દુદ્રુવુર્ધર્મનન્દનમ્

***** તૃતીયે દિને ઽભિમન્યુવધઃ ॥ 9 ॥ *****
સહસ્રપત્ત્રનયને સૌભદ્રે યુધિ પાતિતે ।
શોકાર્ત ઇવ રક્તાંશુઃ પપાતાસ્તાદ્રિકન્દરાત્

તતો યુધિષ્ઠિરમુખાઃ સંમુખં હતમાહવે ।
અશોચ્યં શુશુચુઃ સ્નેહાજ્જમ્ભારિતનયાત્મજમ્

સમાયયૌ તતો જિષ્ણુઃ શિબિરં વિમના ઇવ ।
પ્રાયઃ પૂર્વં મનાંસ્યેવ કથયન્તિ શુભાશુભમ્

સ નિજં સૈન્યમાલોક્ય ધ્વસ્તચ્છાયમધોમુખમ્ ।
ભ્રાતૄંશ્ચ વિષનારાચનિર્ભિન્નાનિવ મર્મસુ

દિવસપ્રોષિતં પુત્રં દ્રષ્ટુમુત્કણ્ઠિતાશયઃ ।
મૂકીભૂતાનિવ શુચા તાનપૃચ્છત્સસંભ્રમઃ

કચ્ચિન્ન દ્રોણવિહિતં ચક્રવ્યૂહં મમાત્મજઃ ।
પ્રવિષ્ટો નિધનં નીતઃ કુરુભિઃ કૂટયોધિભિઃ

પ્રવેશં શિક્ષિતો વ્યૂહે મયા બાલો ન નિર્ગમમ્ ।
ધ્રુવં સ નિહતઃ પાપૌર્વીરો રાજીવલોચનઃ

ઉક્ત્વેતિ શોકદનક્વાથ્યમાનો ધનંજયઃ ।
શ્રુત્વા તનયવૃત્તાન્તં મોહાત્સ્થાણુરિવાભવત્ ।
યશોમયીં પ્રવિષ્ટો ઽસૌ વીરઃ કલ્પસ્થિરાં તનુમ્

ઇત્યુચ્યમાનઃ કૃષ્ણેન લબ્ધસંજ્ઞો જગાદ સઃ ।
અહો નુ નાભવત્કશ્ચિન્મત્પુત્રં યો ઽરિમધ્યગમ્

રરક્ષ મધ્યે યુષ્માકં મિથ્યાશસ્ત્રપરિગ્રહઃ ।
તં સમગ્રગુણારામં તનયં રામવિક્રમમ્

દ્રક્ષ્યામિ ક્વ પુનઃ કાન્તં સ્વપ્નલબ્ધમિવેપ્સિતમ્ ।
વ્યક્તં રિપુભિરાકીર્ણઃ પતન્સસ્માર માં સુતઃ

સ્વસ્રીયઃ કેશવ ત્વાં વા લુપ્તધૈર્યો ઽથવા ન સઃ ।
હતા સુભદ્રા રહિતા પુત્રેણામૃતવર્ષિણા

સર્વાતિશયલાવણ્યગુણવિક્રમશાલિના ।
મન્યે તં મન્યતે કાન્તં તારાપતિનિભાનનમ્

નવં મન્મથમાયાતં દિવિ દેવવધૂજનઃ ।
પરિષ્વજસ્વ હા પુત્ર ક્વ યાતો ઽસિ વિહાય મામ્

ઇત્યુક્ત્વા મૂલનિર્લૂનો ભુવિ તાલ ઇવાપતત્ ।
પ્રતિલભ્ય પુનઃ સંજ્ઞાં શ્રુત્વા હેતું જયદ્રથમ્

સુતક્ષયપ્રકોપાગ્નિપીતશોકાર્ણવો ઽવદત્ ।
હન્તાહં સૈન્ધવં પાપં ત્રિદશૈરપિ રક્ષિતમ્

અનસ્તનો તિગ્મકરે પશ્યતાં સર્વભૂજામ્ ।
યે ચરન્તિ ગુરુદ્રોહં સાધૂન્પરિવદન્તિ યે

વિશ્વસ્તાન્ઘ્નન્તિ યે સ્વૈરં નિક્ષેપં ભક્ષયન્તિ યે ।
નિન્દન્તિ યે સ્ત્રિયં ભુક્ત્વા યે ચ શાસ્ત્રાર્થવર્જિતાઃ

આચરન્તિ નિષિદ્ધં યે વિહિતં ચ ત્યજન્તિ યે ।
લોકન્વ્રજેયં તત્તુલ્યાન્હન્યા યદિ ન તં યુધિ

અસમાપ્તે ઽહ્નિ નિખિલે ન હતશ્ચેજ્જયદ્રથઃ ।
તત્પ્રવેક્ષ્યામિ દહનં હૂષણાનૃતશાન્તયે

ભુવિ વા દિવ પાતાલે મેરુમન્દરકન્દરે ।
અપિ સ્થિતં તં મદ્બાણા દારયિષ્યન્ત્યવારિતાઃ

ઇત્યુક્ત્વા કોપતામ્રાક્ષઃ સમં કાલિયવિદ્વિષા ।
દધ્મૌ શઙ્ખં મહી યેન ચકમ્પે સકુલાચલા

***** અર્જુનપ્રતિજ્ઞા ॥ 10 ॥ *****
અસ્મિન્નવસરે ચારૈર્વિજ્ઞાયાર્જુનભાષિતમ્ ।
ભીતો દુર્યોધનાયૈત્ય સૈન્ધવસ્તન્ન્યવેદયત્

કૌરવસ્તં સમાદાય દ્રોમમભ્યેત્ય સાનુગઃ ।
પ્રતિજ્ઞામવદદ્ધોરાં સૈન્ધવે સવ્યસાચિનઃ

જયદ્રથો વદત્યેષ દિનમેકમલક્ષિતઃ ।
ગચ્છામિ પાર્થિવાઃ સર્વે માં વા રક્ષન્તુ સંહતાઃ

ઇતિ દુર્યોધનેનોક્તે ભારદ્વાજસ્તમબ્રવીત્ ।
શ્વઃ કર્તાસ્મિ મહાવ્યૂહં દુર્ભેદ્યં ત્રિદશૈરપિ

અહં ધનંજયં વીરં વારયિષ્યામિ સાયકૈઃ ।
સૈન્ધવાર્થિનમાયાન્તં વેલશૈલ ઇવોદધિમ્

ઉક્તે શોણહયેનેતિ પ્રહૃષ્ટાઃ કુરુપુંગવાઃ ।
હતં પાર્થમમન્યન્ત પ્રતિજ્ઞાભઙ્ગવહ્નિના

અધુનૈવાખિલાં સેનામેકઃ ક્રુદ્ધો વિનાશયેત્ ।
રાત્રાવિત્યર્જુનભયાત્કુરવસ્તસ્થુરુત્થિતાઃ

અત્રાન્તરે પુત્રશોકવ્યથાતાપ્રલાપિનીમ્ ।
સુભદ્રાં યાજ્ઞસેનીં ચ શૌરિઃ સાન્ત્વયિતું યયૌ

આશ્વાસિતા કેશવેન સુભદ્રા બાષ્પગદ્ગદમ્ ।
વિલલાપ મુહુઃ કણ્ઠે સ્નુષામાલમ્બ્ય મૂર્ચ્છિતામ્

હા પુત્ર નયનાનન્દ મન્દિરામૃતદીધિતે ।
ક્વ નુ તે પદ્મપત્ત્રાક્ષં દ્રક્ષ્યામિ વદનં પુનઃ

ઇયં તે મત્સ્યદુહિતા નવોઢા મહિષી પ્રિયા ।
મર્તુમાહિતસંકલ્પા રક્ષ્યતે ગર્ભગૌરવાત્

નાથે પિતરિ કૃષ્ણે ચ ભીમે ચ બલિનાં વરે ।
રણે રેણુભિરકીર્ણઃ શેષે કથમનાથવત્

બ્રહ્મણ્યાનાં વદાન્યાનાં યજ્વનાં પુણ્યકર્મિણામ્ ।
સદાચારવ્રતજુષાં ગતિમાપ્નુહિ પુત્રક

ઇતિ પ્રલાપમુખરાં તાં સમાશ્વાસ્ય માધવઃ ।
તૂર્ણં ગાણ્ડીવધન્વાનં વીતનિદ્રમુપાયયૌ

કૃષ્ણાજ્ઞયા જપપરો વિધિવત્પરિકલ્પિતે ।
પવિત્રે શયને નિદ્રાં લેભે શક્રસુતસ્તતઃ

સો ઽપસ્યદ્વ્યોમગઃ સ્વપ્ને વિષ્ણુના સહ સંયુતઃ ।
દિવ્યપર્વતમારૂઢો દેવં ચન્દ્રાર્ધસેખરમ્

તં ગોવિન્દસખો દૃષ્ટ્વા પ્રણમ્ય રચિતાઞ્જલિઃ ।
ભક્ત્યા તુષ્ટાવ વરદં વરેણ્યં હર્ષનિર્ભરઃ

નમો ભવાય ભુવનપ્રભવાપ્યાયકારિણે ।
નમઃ શર્વાય નિઃશેષદુષ્કર્મવિષહારિણે

નમો રુદ્રાય દૈત્યેન્દ્રદ્રાવિતેન્દ્રભયચ્છિદે ।
નમઃ શિવાય ભીમાય શ્રીકણ્ઠાય કપાલિને

ઉગ્રાય શ્રેયસાં ધામ્ને વામાર્ધાયોર્ધ્વરેતસે ।
વ્યાલાકુલાય સેવ્યાય નિષ્કલાય કલાભૃતે

ત્રિગુણાય ત્રિનેત્રાય ત્ર્યમ્બકાય ત્રિમૂર્તયે ।
સંકલ્પકલ્પવૃક્ષાય નમસ્તુભ્યં ત્રિશૂલિને

ઇતિ રુદ્રઃ સ્તુતઃ સ્વપ્ને મહાભુજગવિગ્રહમ્ ।
ધનુરસ્ત્રં ચ પાર્થાય સસ્થાનકમદર્શયત્

પૂર્વલબ્ધં મહાસ્ત્રં તદ્દૃષ્ટ્વા પાશુપતં જયઃ ।
મન્ત્ત્રં ચ પ્રાપ્ય ચણ્ડીશાત્કૃતકૃત્યો વ્યબુધ્યત

તતઃ પ્રભાતે કૃષ્ણાય તન્નિવેદ્ય ધનંજયઃ ।
પ્રતિજ્ઞાભારમખિલં હૃષ્ટઃ સ્વલ્પમમન્યત

અથ સ્નાતાઃ કૃતાવશ્યકરણીયા હુતાગ્નયઃ ।
રણાઙ્ગણં મહોત્સાહા નિર્યયુઃ કુરુપાણ્ડવાઃ

તતો વ્યૂહં વ્યધાદ્દ્રોણઃ પૃથુચક્રપરિષ્કૃતમ્ ।
શકટં વિકટાટોપં ગુપ્તં સુભટકોટિભિઃ

મહાદલં ચ તન્મધ્યે પદ્મં નૃપતિકેસરમ્ ।
તુરઙ્ગરથમાતઙ્ગસહસ્રાયુતકર્ણિકમ્

કૃતવર્મમુખૈઃ કૃત્વા સૂચિવ્યૂહં તદન્તરે ।
જયદ્રથં વૃતં વીરૈઃ સૂચીપાશે ન્યવેદયત્

એવં વ્યૂઢેષ્વનીકેષુ ગુરુણાદ્ભુતકારિણા ।
ગાણ્ડીવધન્વા સેનાગ્રે દીપ્તકેતુરદૃશ્યત

તસ્ય ચણ્ડકરસ્યેવ શરરશ્મિસહસ્રિણઃ ।
સેહિરે ન મહીપાલા દ્રષ્ટું તેજો મહૌજસઃ

આકમ્પિતે ઽથ ભુવને દુર્નિમિત્તશતાકુલે ।
શ્વેતાશ્વે સ્યન્દને કૃષ્ણૌ શુભ્રૌ શઙ્ખૌ પ્રદધ્મતુઃ

તયોઃ શબ્દેન પવનસ્કન્દસંઘટ્ટકારિણા ।
અકાણ્ડપ્રલયારમ્ભસર્વભૂતાનિ મેનિરે

તતો મિલિતયોસ્તૂર્ણં મિથઃ સેનાસમુદ્રયોઃ ।
વ્યાલનીલવલતસ્વઙ્ગાતરઙ્ગઃ સંગરો ઽભવત્

શિરોભિરથ શૂરાણાં બાહુભિશ્ચ સભૂષણૈઃ ।
મહીમાચ્છાદયન્પાર્થો દ્રોણાનીકમથાવિશત્

સ પ્રણમ્ય ગુરું વૃદ્ધમનુમાન્ય પ્રસાદ્ય ચ ।
પૂર્વોત્સૃષ્ટશરં દીપ્તૈઃ શરજાલૈરવાકિરત્

તતો જયદ્રથાકાઙ્ક્ષી તૂર્ણમચ્યુતસારથિઃ ।
દ્રોણં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રવિશ્યાનિલરંહસા

લાઘવાદ્દ્રોણમૃત્સૃજ્ય પ્રવિષ્ટે શ્વેતવાહને ।
ચક્રરક્ષૌ વિવિશતુર્યુધામન્યૂત્તમૌજસૌ

તતો મન્દરસંરબ્ધક્ષુભિતામ્ભોધિવિભ્રમઃ ।
વ્યૂહસ્યાદીર્યમાણસ્ય નિર્ઘોષસ્તુમુલો ઽભવત્

પ્રસક્તં વ્રજતસ્તસ્ય પુરઃ કુઞ્જરભેદિનઃ ।
બભુઃ પદ્મવનાનીવ પતિતૈર્ભૂભુજાં મુખૈઃ

વૃતો ગતો હતો લબ્ધો હન્ત્યેષ પતિતા વયમ્ ।
ઇત્યભૂદ્દારુમઃ શબ્દો યત્ર યત્ર ધનંજયઃ

તૂર્ણં પ્રવિશતસ્તસ્ય સિન્ધુરાજવધેપ્સયા ।
પ્રલયામ્બુધરધ્વાનધીરો ઽભૂતસ્યન્દન્સ્વનઃ

અજય્યં સમરે દ્રોણં ત્યક્ત્વા ધીમતિ ફલ્ગુણે ।
પ્રવિષ્ટે શરવર્ષાભ્રે ચકમ્પે કુરુકાનનમ્

કૃતવર્મમુખાન્વીરાંસ્તતસ્તૂર્ણમભિદ્રુતાન્ ।
જિત્વા યવનકામ્બોજં જઘાન શતમન્યુજઃ

દ્રોણઃ પશ્ચાદથાભ્યેત્ય બ્રહ્માસ્ત્રેણ ધનંજયમ્ ।
રુન્ધાનઃ સમરે ચક્રે જ્વાલાજાલજટં નભઃ

બ્રહ્માસ્ત્રેણૈવ સહસા હત્વાસ્ત્રં શક્રનન્દનઃ ।
પરિવર્જ્ય ગુરું પ્રાયાદ્ભોજાનીકં મનોજવઃ

વિધાય વિમુખં ભોજં પ્રયાન્તં સવ્યસાચિનમ્ ।
અભ્યુદ્યયૌ વારિપતેઃ સુતો રાજા શ્રુતાયુધઃ

શરૈસ્તેનાયુતોત્સૃષ્ટૈર્વિદ્ધો ધૈર્યમહોદધિઃ ।
રથં હત્વાસ્ય વિદધે પાર્થઃ સર્વાયુધક્ષયમ્

વરુણેન પુરા પિત્રા સ દત્તામાદદે ગદામ્ ।
અયોધે પાતિતા મોહાત્તમેવૈત્ય નિહન્તિ યા

સ તયા કેશવં મૂઢો મૃત્યુદૂત્યેવ ઘોરયા ।
અતાડયન્મહાવેગી વિચચાલ ન ચાચ્યુતઃ

તયા પ્રતીપમભ્યેત્ય સ નિષ્પિષ્ટો નરેશ્વરઃ ।
પપાત ભગ્નકટકો વજ્રેણેવ કુલાચલઃ

સરિતસ્તનયે વીરે વર્ણમાયાઃ શ્રુતાયુધે ।
હતે પાર્થરથસ્યાભૂદભગ્નપ્રણયા ગતિઃ

***** શ્રુતાયુધવધઃ ॥ 11 ॥ *****
જયોદ્ધૂતપતાકાગ્રં વ્રજન્તં વાનરધ્વજમ્ ।
વેગદીર્ઘીકૃતસ્મેરકિરીટાભરણપ્રભમ્

તડિતાં મણ્ડલેનેવ પિઙ્ગં ગાણ્ડીવતેજસા ।
રાજા સુદક્ષિણો ઽભ્યાયાત્કામ્બોજઃ કુરુદક્ષિણઃ

તસ્યાસ્ત્રવર્ષિણસ્તૂર્ણં છિત્વા કાર્મુકમર્જુનઃ ।
ચકર્ત શક્તિં તન્મુક્તાં ઘનઘણ્ટાવિરાવિણીમ્

સો ઽથ પાર્થશરાસારવિશરારુતનુર્નૃપઃ ।
પપાત હેમમાલાઙ્કો વિદ્યાધર ઇવામ્બરાત્

***** સુદક્ષિમવધઃ ॥ 12 ॥ *****
કામ્બોજે નિહતે વીરે ભજ્યમાને બલાર્ણવે ।
સહાચ્યુતાયુષા રાજ્ઞા શ્રુતાયુઃ પાર્થમાદ્રવત્

શ્રુતાયુષા તોમરેમ શૂલેનાન્યેન ચાહતઃ ।
તુલ્યં બાણસહસ્રૈશ્ચ મુમોહ કપિકેતનઃ

લબ્ધસંજ્ઞો ઽથ શક્રાસ્રં સમુદીર્ય ધનંજયઃ ।
સાશ્વસૂતૌ સુપત્રૌ ચ કથાશેષૌ ચકાર તૌ

***** શ્રુતાયુર્વધઃ ॥ 13 ॥ *****
અઙ્ગાન્વઙ્ગાન્કલિઙ્ગાંશ્ચ દાક્ષિણાત્યાંશ્ચ પાણ્ડવઃ ।
હત્વા જઘાન વિપુલં કુઞ્જરાનીકમાશુગૈઃ

દરત્તુરષ્કચીનાનાં મ્લેચ્છાનાં ચ વરૂથિનીમ્ ।
શરૈર્નિપાત્ય વિદધે ઘોરાં રક્તતરઙ્ગિણીમ્

અમ્બષ્ઠાધિપતેશ્છિત્વા મૌલિરત્નોજ્જવલં શિરઃ ।
અવારિતગતિર્વીરો વિવેશાચ્યુતસારથિઃ

અથ દ્રોણં સમભ્યેત્ય બભાષે કૌરવેશ્વરઃ ।
આચાર્ય પશ્ય પાર્થેન ભૂભુજાં કદનં કૃતમ્

કથં નુ લઙ્ઘયેદ્વીર વરાકસ્ત્વાં પૃથાસુતઃ ।
શિષ્યાનુરોધો યદિ તે ન સ્યાત્સરલચેતસઃ

દત્તાભયો ઽદ્ય ભવતા હેલયૈવ જયદ્રથઃ ।
પ્રવેશિતઃ સ્વયં કાલકરાલવદનોદરે

કો હિ ગાણ્ડીવધન્વાનં ત્વયાપિ સમુપેક્ષિતમ્ ।
ચરન્તં મમ સૈન્યેષુ સામાન્યો વારયિષ્યતિ

ઇત્યુક્તે કુરુરાજેન ભારદ્વાજો જગાદ તમ્ ।
તાર્ક્ષ્યવેગો યુવા પાર્થો વૃદ્ધમુલ્લઙ્ઘ્ય ચાગતઃ

વ્યૂહદ્વારે મયા રુદ્ધા ભીમસાત્યકિપાર્ષતાઃ ।
પ્રવિશન્ત્યેષ બીભાત્સું વ્રજામિ યદિ પૃષ્ઠતઃ

ઇદં તુ તે કરોમ્યદ્ય હિતં લોકેષુ દુષ્કરમ્ ।
ભવિષ્યસિ રણે યેન દેવાનામપિ દુર્જયઃ

ઘોરે વૃત્રરણે રુદ્રઃ સુરેન્દ્રાય દદૌ પુરા ।
દિવ્યં મન્ત્રમયં વર્મ દુર્ભેદ્યો યેન સો ઽભવત્

તદેતન્મન્ત્રસંયુક્તં પ્રાપ્તં ગુરુમુખાન્મયા ।
બધ્નામિ બ્રહ્મસૂત્રેણ તવ શત્રુનિબર્હણમ્

ઇત્યુક્ત્વા તસ્ય મન્ત્રેણ ભાસ્વત્કનકકઙ્કટમ્ ।
પ્રસ્થિતસ્યાર્જુનં જેતું બબન્ધ કુરુભૂપતેઃ

આમુક્તદિવ્યકવચો ગુરુણા કૌરવેશ્વરઃ ।
ગજવાજિરથાનીકૈઃ પ્રયયૌ પાર્થમોજસા

અસ્મિન્નવસરે યુદ્ધે વ્યૂહસ્ય પ્રમુખે ઽભવન્ ।
દ્રોણશલ્યશલાદીનાં ધૃષ્ટદ્યુમ્નપુરોગમાઃ

પાણ્ડવા દ્રૌપદેયાશ્ચ રાક્ષસશ્ચ ઘટોત્કચઃ ।
સાત્યકિર્દ્રુપદો મત્સ્યઃ કુન્તિભોજસ્ચ કેકયાઃ

વીરાશ્ચાન્યે મહીપાલાઃ સમભિદ્રુત્ય સંહતાઃ ।
દિવ્યાસ્ત્રવિત્તમા વીરા જલસન્ધં નરાધિપમ્

દુઃશાસનં વિકર્ણં ચ ચિત્રસેનં વિવિંશતિમ્ ।
અલાયુધં રાક્ષસેન્દ્રમલમ્બુમમલમ્બુસમ્

બાહ્લિકં શકુનિં દ્રોણિં વૃષસેનં ચ ગૌતમમ્ ।
મુહુર્મુહારથાંશ્ચન્યાન્વ્યૂહગર્ભવિનિર્ગતાન્

અવાકિરન્હેમપુઙ્ખૈર્નિજનામાઙ્કિતૈઃ શરૈઃ ।
મિથો રથાગ્રે કુર્વાણા રુધિરાવર્તદુર્ગમમ્

તે ચક્રુર્વિક્રમોદારા ઘોરાભિઃ શસ્ત્રવૃષ્ટિભિઃ ।
કબન્ધતાણ્ડવોચ્ચણ્ડસંરમ્ભલલિતા દિશઃ

અત્રાન્તરે શ્વેતહયઃ પ્રવિશન્કુરુવાહિનીમ્ ।
ચકાર નિપતચ્છત્રુરાજહંસાવલીસિતામ્

શરાણામર્જુનભુજોત્સૃષ્ટાનામાશુગામિનામ્ ।
ક્રોશદ્વયં યયાવગ્રે સ કૃષ્ણપ્રેરિતો રથઃ

તે હયા હેમસંનાહા ગાહમાના ઇવામ્બરમ્ ।
જવદીર્ઘૈઃ પ્રભાજાલૈશ્ચક્રુઃ પલ્લવિતા દિશઃ

હતો ગજો રથશ્છિન્નઃ પતિતો ઽયં નરાધિપઃ ।
ઇત્યભૂન્નિઃસ્વનસ્તત્ર ચેરુર્યત્રાર્જુનેષવઃ

વિન્દાનુવિન્દાવાવન્ત્યાવભિદ્રુત્યાથ પાણ્ડવમ્ ।
અદૃશ્યં ચક્રતુર્નાનાશસ્ત્રવર્ષૈઃ સકેશવમ્

તયોઃ પાર્થો રથૌ હત્વા છિત્વા ચ ધનુષી શરૈઃ ।
જહાર શિરસી યાભ્યાં દ્વિચન્દ્રેવાભવન્મહી

***** વિન્દાનુવિન્દવધઃ ॥ 14 ॥ *****
સસૈન્યો રાજપુત્રૌ તૌ હત્વા વિપુલવિક્રમૌ ।
નિજાશ્વાન્વ્યથિતાન્વીક્ષ્ય બભાષે કૃષ્ણમર્જુનઃ

કૃષ્ણાર્તાન્વાજિનઃ ક્લાન્તાન્દસ્યુશસ્ત્રશરક્ષતાન્ ।
પાયયોદ્ધૃતશલ્યાંસ્ત્વં મુક્ત્વૈતાન્સલિલં વિભો

ઉક્ત્વેતિ સો ઽવતીર્યશુ પાદચારી નરેશ્વરાન્ ।
ઇદમન્તરમિત્યાપ્તાનેકઃ સર્વાનયોધયત્

તતઃ પાર્થાસ્ત્રજાલાનાં તદસ્ત્રાણાં ચ સંઘશઃ ।
નિઘર્ષનિઃસૃતજ્વાલાકરાલમભવન્નભઃ

અર્જુનેન કૃતે ક્ષિપ્રં શરપઞઅજરમન્દિરમ્ ।
તદસ્ત્રભિન્નવસુધાસંજાતવિમલોદકે

પરિવૃત્તાન્સમાકૃષ્ટશલ્યાનાઘ્રાતભૂતલાન્ ।
પાયયિત્વા હયાન્કૃષ્ણો હૃષ્ટાન્પુનરયોજયત્

તે કૃષ્ણાવવહન્વાહા જાતદ્વિગુણરંહસઃ ।
આરુહન્ત ઇવાકાશં શક્રાશ્વિવિજિગીષયા

અથ સ્વલ્પાવશેષે ઽહ્નિ તૂર્ણં સૈન્ધવકાઙ્ક્ષિણઃ ।
ચકમ્પે કૌરવચમૂઃ સાયકૈઃ સવ્યસાચિનઃ

વિદ્રુતેષુ નરેન્દ્રેષુ ભગ્ને ગજઘટાવને ।
દ્રોણાનુબદ્ધકવચઃ કૌરવેન્દ્રઃ સમાયયૌ

વિલોક્ય વિપુલાનીકં તમાયાન્તં મહૌજસમ્ ।
ઉવાચ કૈટભારાતિર્નિવાતકવચાન્તકમ્

અયં સ કર્તા દર્પાન્ધો નિકારાણાં સ્થવીયસામ્ ।
પ્રાપ્તો મૂલમનર્થાનાં જહ્યેનં કુલકણ્ટકમ્

ઇત્યુક્તે પુષ્કરાક્ષેણ વીરૌ જિષ્ણુસુયોધનૌ ।
ક્ષણં વિલોક્ય ચક્રાતે સુરેન્દ્રનમુચિપ્રભમ્

પ્રેરિતા કુરુરાજેન શુભ્રપક્ષા કિરીટિનમ્ ।
ક્રૌઞ્ચાદ્રિમિવ હંસાલી વિવેશ વિશિખાવલી

ગાણ્ડીવધન્વનો બાણાન્વન્ધ્યાન્દૃષ્ટ્વા સુયોધને ।
કિમેતદિતિ ગોવિન્દો જગાદ પૃથુવિસ્મયઃ

ધનંજયસ્તમવદત્સ્મિતધૌતાધરદ્યુતિઃ ।
જ્ઞાતં કૃષ્ણ મયા યેન પાપો ઽયં પ્રતિભાં શ્રિતઃ

વર્માસ્ય ગુરુણા બદ્ધં વિદ્યયા વજ્રસંનિભમ્ ।
પ્રતિયોગં ચ જાને ઽહં કૃત્સ્નમેતદ્વિનાશને

ઇત્યુક્ત્વાસ્ત્રં મહદ્દિવ્યં કવચોચ્છિત્તયે વ્યધાત્ ।
તચ્ચ દૂરાન્મહાસ્ત્રેણ દ્રોણપુત્રો વ્યદારયત્

દ્વિષ્પ્રયોજ્યં ન દિવ્યાસ્ત્રમિત્યુક્ત્વા પાણ્ડુનન્દનઃ ।
ચક્રે સુયોધનં છિન્નરથસારથિકાર્મુકમ્

હસ્તયોશ્ચ શરૈરસ્ય ચકારાપ્રાપ્તવર્મણોઃ ।
લક્ષ્યાભ્યાસમિવાસક્તં યેનાસૌ વિમુખો ઽભવત્

તતો દ્રૌણિપ્રભૃતયઃ પાર્થં સર્વે મહારથાઃ ।
અભ્યાદ્રવન્સુસંરબ્ધા વિચિત્રકવચધ્વજાઃ

શિખિધ્વજઃ કર્ણસુતઃ સીરાઙ્કો મદ્રભૂપતિઃ ।
મણિનાગધ્વજઃ શ્રીમાન્સ્વયં રાજા સુયોધનઃ

ભૂરિશ્રવા યૂપકેતુરન્તે ચ વિવિધધ્વજાઃ ।
હેમદીપ્તાયુધધરા ઘોરં યુયુધિરે નૃપાઃ

તેષામાપતતાં તૂર્ણં લઘુહસ્તો ધનંજયઃ ।
ચિચ્છેદ બાણૈર્મર્માણિ છત્ત્રાણિ ચ ધનૂંષિ ચ

શરૈર્વિવર્મણાં તેષાં પદ્મગર્ભનિભાનિ સઃ ।
બાલાતપારુણાનીવ વપૂંષિ રુધિરૈર્વ્યધાત્

વધ્યમાનેષુ વીરેષુ જિષ્ણુના સર્વરાજસુ ।
વલત્સ્વઙ્ગભુજઃ કાલો નનર્તેવ નિજોત્સવે

અત્રાન્તરે ધર્મસુતં દ્રોણો વ્યૂહમુખે સ્થિતઃ ।
મહારથૈઃ પરિવૃતં જિઘૃક્ષુસ્તૂર્ણમાદ્રવત્

સ કૃત્વા મત્સ્યપાઞ્ચાલચેદિસૃઞ્જયકેકયાન્ ।
અલ્પાવશેષાન્રાજાનં ચકાર વિરથં શરૈઃ

હતાશ્વં કૃત્તચાપં ચ દૃષ્ટ્વા સર્વે યુધિષ્ઠિરમ્ ।
હૃતો હૃતો નૃપ ઇતિ સ્ફારતારં પ્રચુક્રુશુઃ

તતઃ પાણ્ડુસુતઃ શક્તિં પ્રાહિણોત્પ્રાણહારિણીમ્ ।
બ્રહ્મસ્ત્રેણ ચ તાં દ્રોણો ભસ્મસાદકરોત્ક્ષણાત્

છિન્નસર્વાયુધો વિદ્ધઃ શરૈઃ કુલિશદારુણૈઃ ।
સહ દેવરથેનાશુ મુક્ત્વા દ્રોણં યયૌ નૃપઃ

વિદ્રુતે ધર્મતનયે ભારદ્વાજો રુષા જ્વલન્ ।
દદાહ પાણ્ડવચમૂં શરશ્રેણીશિકાશતૈઃ

કેકયો ઽથ બૃહત્ક્ષત્રઃ પાણ્ડવાનીકનાયકઃ ।
દ્રોણાનુગં ક્ષેમધૂતિં મહીપાલમપાતયત્

ત્રૈગર્તં વીરધન્વાનં ધૃષ્ટકેતું મહારથમ્ ।
વિધાય ચ્છિન્નમૂર્ધાનં કબન્ધં વિદધે ક્ષણમ્

નિરપત્યં હાતમિત્રં સહદેવો ઽવધીદ્યુધિ ।
સાત્યકિર્વ્યાઘ્રદત્તં ચ રાજપુત્રમપાતયત્

વિધ્યમાનં બલં દૃષ્ટ્વા ભારદ્વાજસુતઃ પરૈઃ ।
શિરઃકૂટાવસેષાણિ પાણ્ડુસૈન્યાન્યકલ્પયત્

રાક્ષસો ઽથ બકભ્રાતા ભીમસેનમલમ્બુસઃ ।
યોધયિત્વા શરશતૈસ્તત્સેનાં માયયાવધીત્

પ્રવર્તિતાં રાક્ષસેન ભીમો દૃષ્ટ્વાસૃગાપગામ્ ।
ત્વાષ્ટ્રેણાસ્ત્રેણ તન્માયાં છિત્વારમજયત્કૃતી

વધાય ભીમસેનસ્ય રક્ષસ્તત્પુનરાગમત્ ।
અવારયન્મહાકાયં મહાકાયો ઘટોત્કચઃ

સ રથાદ્રથમુત્સૃજ્ય કાલઃ કાલ ઇવોન્નદન્ ।
આકૃષ્યાલમ્બુસં વેગાન્નિષ્પિષ્ય વિદધે વ્યસુમ્

***** અલમ્બુસવધઃ ॥ 15 ॥ *****
ઘટોત્કચેન નિહતે રાક્ષસે જમ્ભવિક્રમે ।
ભયમાવિરભૂદ્ધોરં સમરે સર્વભૂભુજામ્

અત્રાન્તરે ધર્મસુતો દૂરસ્થસ્ય કિરીટિનઃ ।
અશૃણ્વઞ્શઙ્ખનિર્ઘોષં કિમપ્યાશઙ્કિતો ઽભવત્

ભીતો ઽભિમન્યુવૃક્તાન્તાદ્વિષણ્ણો ભ્રાતૃવત્સલઃ ।
ઉવાચ સાત્યકિં મત્વા સ ધુર્યં સર્વધન્વિનામ્

સાત્યકે પશ્ય બન્ધૂનાં ગુરૂણાં સુહૃદાં તથા ।
દોર્દર્પસ્ય ચ સંપ્રાપ્તઃ કાલો ઽયમુચિતસ્તવ

સ તે ગુરુઃ સખા બન્ધુઃ કિરીટિ શત્રુમધ્યગઃ ।
ન જ્ઞાયતે પ્રણષ્ટે ઽત્ર શઙ્ખશબ્દે કથં સ્થિતઃ

ઋતે ત્વામુજ્જ્વલાચારં પ્રવરં શૌર્યશાલિનામ્ ।
ભારઃ કસ્મિન્નસહ્યો ઽયં ધુરંધર નિધીયતામ્

પાત્રે વિતરતાં પૃથ્વીં રક્ષતાં શરણાગતમ્ ।
મિત્ત્રાર્થે ત્યજતાં પ્રાણાન્સમાનં શ્રૂયતે ફલમ્

ધન્યા ભવદ્વિધા એવ ક્રિયતે યૈઃ સ્થિરં યશઃ ।
પવનાકમ્પિકદલીદલાલોલૈર્નિજાસુભિઃ

ત્વયિ યાતેર્ઽજુનં દ્રષ્ટું દ્રોણગ્રહણજં ભયમ્ ।
ભીમપાર્ષતગુપ્તસ્ય સત્યં મે ન ભવિષ્યતિ

ઉક્ત યુધિષ્ઠિરેણેતિ સાત્યકિઃ સત્વસાગરઃ ।
સજ્જો ઽભવત્તથેત્યુક્ત્વા પરાનીકબિભિત્સયા

સ હેમકવચઃ સ્રગ્વી શુભ્રાશ્વં રથમાસ્થિતઃ ।
દીપ્તસંહધ્વજઃ શ્રીમાન્ઘનનિર્ઘોષકાર્મુકઃ

દાતા હુતાનલો હૃષ્ટો નૃપમાન્ત્ર્ય સાનુજમ્ ।
ભીમે રક્ષાં નિધાયાસ્ય મઙ્ગલાલંકૃતો યયૌ

સ ભારદ્વાજમાસાદ્ય વૈનતેય ઇવાશુગઃ ।
ચક્રે રાજભુજઙ્ગાનાં ક્ષણમાકમ્પવિભ્રમમ્

તતો યુદ્ધમભૂદ્ધોરમાચાર્યયુયુધાનયોઃ ।
મોહનં સર્વલોકાનાં સ્કન્દતારકયોરિવ

દ્રોણં સ દુર્જયં મત્વા ધીમાન્સાત્યકિરબ્રવીત્ ।
ગુરો શિષ્યં તવાન્વેષ્ટું ફલ્ગુણં પ્રસ્થિતસ્ય મે ।
અસ્મિન્નલ્પાવશેષે ઽહ્નિ ન વિઘ્નં કર્તુમર્હસિ

શ્રુત્વૈતચ્ચાપમાકૃષ્ય બભાષે કુમ્ભસંભવઃ ।
ન પ્રવેષ્ટું ત્વયા શક્યં મયિ જીવતિ સાત્યકે

ઇતિ બ્રુવાણં શૈનેયો મનો મારુતરંહસા ।
રથેન વઞ્ચયિત્વા તં પરાહૂતં સમાવિશત્

સ વ્રજન્દુર્જયાઞ્જિત્વા કૃતવર્મમુખાન્રણે ।
ઘોરાન્મ્લેચ્છાન્કિરાતાંશ્ચ કામ્બોજાંશ્ચ ન્યપાતયત્

સાનુગાન્પાણ્ડુતનયાન્ભેત્તું વ્યૂહાગ્રમુદ્યતાન્ ।
નિર્ગત્યાવારયન્સર્વાન્કૃતવર્મા ધનુર્ધનઃ

જવેન પ્રવિશન્તં ચ સાત્યકિં સુભટાશનિમ્ ।
ભિન્દાનં કુઞ્જરઘટા રુન્ધાનં સાયકૈર્દિશઃ

શસ્ત્રવૃષ્ટિં તદુત્સૃષ્ટાં શરૈર્વિક્ષિપ્ય સાત્યકિઃ ।
ચિચ્છેદ જલસંધસ્ય શક્રાયુધનિભં ધનુઃ

કુપિતશ્છિન્નચાપાસ્ત્રઃ કૃત્વા સર્વાયુધવ્યયમ્ ।
સાવેગં પ્રેરિતગજઃ સો ઽથ સાત્યકિમાદ્રવત્

જવાદાપતતસ્તસ્ય શૈનેયશ્ચન્દનોક્ષિતૌ ।
છિત્વા ભુજૌ જહારાશુ સરત્નમુકુટં શિરઃ

તસ્મિન્હતે સ નાગેન્દ્રો યુયુધાનશરાર્દિતઃ ।
વિદ્રુતઃ કૌરવચમૂં પિપેષાલમ્બિ કઙ્કટઃ

***** જલસંધવધઃ ॥ 16 ॥ *****
વિદાર્ય માગધાનીકં પ્રવિશન્વૃષ્ણિપુંગવઃ ।
દુર્યોધનમુખાન્વીરાનયોધયદસંભ્રમઃ

પરાઙ્મુખીકૃતાશેષસુભટઃ સો ઽથ માનિનઃ ।
સુદર્શનસ્ય નૃપતેશ્ચકર્ત રુચિરં શિરઃ

શબરાન્યવનાન્ભોજાન્બર્બરાંસ્તામ્રલિપ્તિકાન્ ।
શકાન્મુણ્ડાન્કુવિન્દાંશ્ચ હરન્દૂરાન્મતઙ્ગજાન્

દસ્યુસંઘાંશ્ચ વિવિધાન્સ હત્વા ક્રૂરવિક્રમાન્ ।
ચક્રે કરભકુટ્ટાકઃ ક્ષિતં મસ્તિષ્કકર્દમામ્

દુઃશાસનો ઽથ નિશિતૈર્વિદ્ધઃ સાત્યકિના શરૈઃ ।
વિહાય સમરં તૂર્ણં ભારદ્વાજાન્તિકં યયૌ

તં દૃષ્ટ્વા વિહ્વલં દ્રોણો બભાષે પાર્શ્વર્તિનમ્ ।
કો ઽયં તે સંભ્રમો વીર ગત્વા રક્ષ યજદ્રથમ્

અહો ન સાત્યકિશરૈર્ભિન્નાં દૃષ્ટ્વા વરૂથિનીમ્ ।
કૃતવૈરશ્ચ માની ચ યોદ્ધવ્યે વિદ્રુતો ઽસિ કિમ્

એતત્તાવત્કૃતં કર્મ શૈનેયેનાતિમાનુષમ્ ।
અતો બહુગુણં વીરૌ ભીમપાર્થૌ કરિષ્યતઃ

નૈષા સભા સા પાઞ્ચાલી યત્ર ત્વં કૃષ્ટવાનસિ ।
ઇમાઃ પ્રાણપણપ્રાપ્યા યશોવિક્રમભૂમયઃ

અદ્યાપિ રોચતાં સંધિર્યુષ્માકં પાણ્ડુનન્દનૈઃ ।
અન્તં ન યાતા વીરાણાં સંપ્રત્યર્જુનસાયકાઃ

યુધ્યસ્વ તૂર્ણમથવા શાત્રવૈરપરાઙ્મુખઃ ।
ભગ્નપ્રધાના હિ ચમૂર્વાર્યમાણાપિ દીર્યતે

ઇતિ રુક્મરથેનોક્તો વૈલભ્યાત્ક્ષ્માં વિલોકયન્ ।
નિઘ્નન્સાહાય્યકં ચક્રે મૃત્યોરિવ જગત્ક્ષતે

વીરકેતું સુધન્વાનં ચિત્રકેતું ચ પાર્થિવમ્ ।
તથા ચિત્રર્થં વીરં પાઞ્ચાલાનવધીદ્યુધિ

ધૃષ્ટદ્યુમ્નસ્તતઃ ક્રુદ્ધઃ સર્વાભરણભેદિભિઃ ।
વિદ્ધ્વા દ્રોણમસંભ્રાન્તઃ શરૈઃ સેનામદારયત્

આચાર્યં ભૃશમાકીર્ણં શરૈર્મૂર્છામુપાગતમ્ ।
ખડ્ગપાણિરભિદ્રાવ્ય પાર્ષતો હન્તુમુદ્યયૌ

લબ્ધસંજ્ઞસ્તતો દ્રોણઃ શરૈરાસન્નપાતિભિઃ ।
કિષ્કુપ્રમાણૈર્વૈતસ્તૈર્વંશોત્થૈસ્તમપૂરયત્

વૃશ્ચિકૈરિવ તૈર્વ્યાપ્તો ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ પરાઙ્મુખઃ ।
પ્રયયૌ ગુરુણા પશ્ચાદ્દારિતઃ પૃથુસાયકૈઃ

તતઃ શોણહયઃ ક્રુદ્ધઃ પાણ્ડવાનામનીકિનીમ્ ।
દારયન્ભૂમિપાલાનાં શિરોભિઃ ક્ષ્મામપૂરયત્

દુઃશાસનમથાયાન્તં સાત્યકિઃ શરવર્ષિણમ્ ।
ચકાર ચ્છિન્નવર્માણં વિરથધ્વજસાયકમ્

સંત્યક્તં વિદ્રુતૈર્મ્લેચ્છૈઃ પ્રહારશકલીકૃતૈઃ ।
રક્ષન્પ્રતિજ્ઞાં ભીમસ્ય વિમુખં નાવધીદ્ગતમ્

અત્રાન્તરે રુક્મરથો વિશન્પાઞ્ચાલવાહિનીમ્ ।
દ્રોણાય પ્રાહિણોદ્દીપ્તાં શિશુપાલસુતો બલી

તસ્ય તૂર્ણં શિતૈર્બાણૈર્ગુરુઃ કૃત્વા યુધિ ક્ષયમ્ ।
ચકાર મૌલિરત્નાંશુચ્છુરિતોષ્ણીષમાનનમ્

ધૃષ્ટકેતૌ વિનિહતે જલસંધસુતો બલી ।
બાણવર્ષી ક્ષણાત્પ્રાપ દ્રોણાનલપતઙ્ગતામ્

***** કેકયધૃષ્ટકેતુવધઃ ॥ 17 ॥ *****
ધૃષ્ટદ્યુમ્નસુતં હત્વા કૃતવર્માણમાશુગૈઃ ।
દ્રોણો જઘાન પાઞ્ચાલાન્હેહયાનિવ ભાર્ગવઃ

ભગ્નાસુ પાણ્ડુસેનાસુ ઘોરે તસ્મિન્મહાહવે ।
નિનિન્દ ક્રૂરવર્માણમાચાર્યં વ્યથિતો જનઃ

***** સાત્યકિપ્રવેશઃ ॥ 18 ॥ *****
ચિરપ્રવિષ્ટે શેનેયે શઙ્કિતો ધર્મજઃ પુનઃ ।
લમ્બમાને રવૌ ભીમં સમભ્યેત્યાભ્યભાષત

યથા ન શ્રૂયતે ભીમ શઙ્ખશબ્દઃ કિરીટિનઃ ।
તથા મન્યે કિમપ્યસ્ય કૃતં સર્વૈર્મહારથૈઃ

તં વીરમમરારાતિતમોવિધ્વંસભાસ્કરમ્ ।
વિના તવાનુજં ભીમ કથં જીવિતુમુત્સહે

નિર્ઘોષઃ શ્રૂયતે ઘોરઃ પાઞ્ચજન્યસ્ય દુઃસહઃ ।
જાનેર્ઽજુનવધક્રોધાન્માધવો યોદ્ધુમુદ્યતઃ

તદ્ગત્વા વીર જાનીહિ વૃત્તાન્તં સવ્યસાચિનઃ ।
પશ્યામિ તિમિરાક્રાન્તાઃ કશ્મલાભિહતો દિશઃ

ઉક્તે યુધિષ્ઠિરેણેતિ તં જગાદ વૃકોદરઃ ।
રાજન્ધનંજયે શઙ્કાં ન મિથ્યા કર્તુમર્હસિ

કો નામ વિબુધારાતિવધૂવૈધવ્યદાયિનઃ ।
પ્રગલ્ભતે ધુરં ધત્તે યુધિ ગાણ્ડીવધન્વનઃ

તથાપ્યદ્ય ગૃહીત્વાહં શિરસા તવ શાસનમ્ ।
ચરામિ પદવીં જિષ્ણોર્દારયન્કુરુવાહિનીમ્

ઇત્યુક્ત્વા મારુતસુતઃ સ્યન્દનેનાભ્રનાદિના ।
હેમચિત્રતનુત્રાણઃ પત્ત્રિરાજ ઇવાદ્રવત્

સ રુક્મરથમારુહ્ય રુક્મપુઙ્ખૈઃ શિલીમુખૈઃ ।
અપૂરયત્કુરુવનં રત્નદીપ્તૈરિવાહિભિઃ

પ્રવેષ્ટુકામમાચાર્યસ્તમભ્યેત્યાબ્રવીત્તતઃ ।
મામનિર્જિત્ય કૌન્તેય ભેત્તું શક્યા ન વાહિની

ત્વદ્વિધૈઃ કુરુરાજસ્ય સંરમ્ભં મા કૃથા વૃથા ।
ઇત્યુક્ત્વા પાણ્ડવં દ્રોણઃ શરવર્ષૈરવાકિરત્

તદ્બાણજાલનિર્ભિન્નો બભાષે ચ વૃકોદરઃ ।
યથા ત્વં મન્યસે દ્રોણ નેદાનીં નો ગુરુર્ભવાન્

પૂજયત્યર્જુનો માન્યાન્ભીમો ઽહં પશ્ય મામિતિ ।
ઇત્યુક્ત્વા પ્રાહિણોત્તસ્મૈ ગદામશનિગૌરવામ્

તયા દ્રોણપરિત્યક્તો રથઃ શકલતાં યયૌ ।
અપક્રાન્તે ક્ષણં દ્રોણે સાનુજં કૌરવેશ્વરમ્

શરૈરપૂરયદ્ભીમો ભીમસાયકવર્ષિણમ્ ।
ક્ષુરપ્રોત્કૃત્તવદનાન્સ જઘાનાથ કૌરવાન્

વૃન્દારકં દીર્ઘનેત્રં સુષેણં દુર્વિમોચનમ્ ।
રૌદ્રકર્માણમભયં ચિત્રકાન્તિં સુદર્શનમ્

નિપાત્યૈતાન્ગદાભિન્નસૈન્યશ્ચક્રે તલસ્વનમ્ ।
વિદ્રુતં સ્વબલં દૃષ્ટ્વા તં દ્રોમઃ પુનરાદ્રવત્

રથેનાકાલજલદધ્વનિગમ્ભીરનાદિના ।
સંપ્રહારસ્તતઃ ક્ષિપ્રં દારુણો દ્રોણભીમયોઃ

યયૌ ભાર્ગવકાકુત્સ્થરણસ્મરણહેતુતામ્ ।
સ્યન્દનાદવરુહ્યાથ ક્રૂરકર્મા વૃકોદરઃ

ચિક્ષેપ દોર્ભ્યામુત્ક્ષિપ્ય દૂરદૂરે રથં ગુરોઃ ।
ભગ્નચક્રધ્વજહયાદ્વિકીર્ણયુગકૂબરાત્

અવપ્લુત્ય યયૌ તસ્માદ્દ્રોણો ગરુડવિક્રમઃ ।
અથાન્તરં સમાસાદ્ય દારયન્વરવારણાન્

પોથયન્રણસંઘાતાન્વિવેશ પવનાત્મજઃ ।
પાતયન્રાજવક્ત્રાણિ પુનઃ સસ્માર મારુતિઃ

નિર્લૂનનાલનલિનાં કુબેરનલિનીં મુહુઃ ।
સ વ્રજન્બોજકામ્બોજાન્વિજિત્ય વિજયાગ્રજઃ

વિવેશાકુલિતં તૂર્ણં કર્ણાનીકમનાકુલઃ ।
તસ્ય નાદં પરિજ્ઞાય દૂરાત્કૃષ્ણધનંજયૌ

આકર્ણ્ય કાર્મુકરવં નનાદ પ્રમદાકુલઃ ।
તસ્ય નાદં પરિજ્ઞાય દૂરાત્કૃષ્ણધનંજયૌ

મન્દરોદ્ધૂતદુગ્ધાબ્ધિઘોષૌ સઙ્ખૌ પ્રદધ્મતુઃ ।
તેન દિક્તટસંઘટ્ટપટ્ટટાઙ્કારશાલિના

શબ્દેન સાધ્વસકૃતા ભુવનાનિ ચકમ્પિરે ।
આકર્ણ્ય કૃષ્ણયોસ્તુલ્યં શઙ્ખનાદં યુધિષ્ઠિરઃ

હૃષ્ટો મેને સમુત્તીર્ણમર્જુનં રિપુસાગરાત્ ।
ભજ્યમાનં બલં દૃષ્ટ્વા ભીમેન ભુજશાલિના

કોપાદભ્યાયયૌ કર્ણઃ કુર્વન્બાણમયં જગત્ ।
તમાયાન્તં શરૈર્વિદ્ધ્વા નદત્પવનનન્દનઃ

ચકાર વિમુખં કૃત્તધ્વજસ્યન્દનકાર્મુકમ્ ।
ભગ્ને સમિતિ રાધેયે ધૌરેયે ધૈર્યશાલિનામ્

ઉવાચ દ્રોણમાગત્ય મ્લાનમાનઃ સુયોધનઃ ।
અર્જુનસ્તે પ્રિયઃ શિષ્યસ્ત્વામુલ્લઙ્ઘ્ય ગતો યદિ

તત્કિં પ્રવિષ્ટૌ પ્રસભં યુયુધાનવૃકોદરૌ ।
કિમન્યદ્વિધિવૈમુખ્યં સત્યમસ્માસુ જૃમ્ભતે

યત્ર વેલામતિક્રાન્તો ભવાન્વીર્યમહોદધિઃ ।
ઇત્યુક્તઃ કુરુરાજેન બભાષે કુમ્ભસંભવઃ

સૈન્યં પુરશ્ચ પશ્ચાચ્ચ ગૃહીતં ધાર્યતે કથમ્ ।
રક્ષ્યમાણમિતો યત્નાત્પુરતઃ પ્રવિદીર્યતે

અવારિતા વિશન્ત્યેવ સર્વે પાઞ્ચાલસૃઞ્જયાઃ ।
સૈન્યદ્વારમિતો યત્નાદ્રક્ષ્યં સર્વાત્મના મયા

ભવાન્કર્ણમુખૈઃ સાર્ધમેભિઃ સર્વૈર્મહારથૈઃ ।
પાર્થસાત્યકિભીમાનાં પર્યાપ્તઃ કિં ન વારણે

અસ્મિન્મુહૂર્તશેષે ઽહ્નિ ગત્વા રક્ષ જયદ્રથમ્ ।
અધુના તત્પણાવેવ રણદ્યૂતે જયાજયૌ

ઇત્યુક્તો ગુરુણા રાજા ગત્વા પાઞ્ચાલનન્દનૌ ।
સર્વૈશ્ચકાર વિરથૌ ચક્રરક્ષૌ કિરીટિનઃ

અત્રાન્તરે પુનઃ કર્ણઃ સમાગત્ય વૃકોદરમ્ ।
હેમુપુઙ્ખૈઃ શરૈશ્ચક્રે જ્વલિતાનલસંનિભમ્

તતો ભીમભુજોત્સૃષ્ટૈઃ પત્ત્રિભિર્ગિરિભેદિભિઃ ।
વિદ્ધશ્છિન્નાયુધરથો રણં તત્યાજ સૂતજઃ

તતો ભગ્ને કુરુબલે નદન્તં વાયુનન્દનમ્ ।
કર્ણો માની સમાશ્વસ્ય રથેન પુનરાદ્રવત્

ઘોરે પ્રવૃત્તે સમરે સુચિરં કર્ણભીમયોઃ ।
બભૂવ વિશિખવ્રાતૈર્નરનાગરથક્ષયઃ

ભીમો ઽથ સૂતપુત્રસ્ય ચ્છિત્વા તાલોપમં ધનુઃ ।
જઘાન ઘનનિર્ઘોષં રથં સહ મનોરથૈઃ

વિરથં કર્ણમાલોક્ય યુધ્યમાનં પ્રયત્નતઃ ।
આદિષ્ટઃ કુરુરાજેન દુર્જયસ્તમુપાદ્રવત્

દુર્યોધનાનુજં વીરમાયાન્તં શરવર્ષિણમ્ ।
તં હત્વા વિનદન્ભીમઃ શરૈઃ કર્ણમપૂરયત્

પુનઃ સ્યન્દનમાસ્થાય સૂતપૂત્રો વૃકોદરમ્ ।
અભ્યધાવત્પૃથુશરજ્વાલાજટિલકાર્મુકમ્

તદ્બાણદારિતતનુઃ પાવનિઃ કોપકમ્પિતઃ ।
ગુર્વી ગદાં વિસૃજ્યાસ્ય નિષ્પિપેષ રથં જવાત્

ભુવિ સ્થિતં શરૈર્ભિન્નં કર્ણં દૃષ્ટ્વા સુયોધનઃ ।
આદિદેશાનુજં કોપાદ્દુર્મુખં કર્ણગુપ્તયે

વેગાત્કૌરવમાયાન્તં તં શસ્ત્રાશનિદુઃસહમ્ ।
રથાદપાતયદ્ભીમો નિર્ભિન્નહૃદયં શરૈઃ

આરુહ્ય દુર્મુખરથં કર્ણો દુઃખાનલાકુલઃ ।
ભીમાય પ્રાહિણોદ્બાણાઞ્જ્વલિતાનિવ દુઃસહાન્

તતો ભીમભુજોત્સૃષ્ટાઃ સનિઃશ્વાસા ઇવોરગાઃ ।
અઙ્ગરાજં વિનિર્ભિદ્ય શરાઃ પાતાલમાવિશન્

સ ગાઢવિદ્ધો દુદ્રાવ જવવ્યાલોલકેતુના ।
રથેન કુરુસેનાનાં ધૃતિમુન્મૂલયન્નિવ

અભ્યધાવંસ્તતો ભીમં પઞ્ચ દુર્યોધનાનુજાઃ ।
જગદુઃ શલ્યદુર્ગ્રાહ્યાઃ સદુર્દર્શનદુષ્પ્રભાઃ

યુધ્યમાનાન્સ તાન્બાણૈર્મહાર્હાભરણોજ્જ્વલાન્ ।
અપાતયન્મહાવાત ઇવ સેન્દ્રાયુધાન્ઘનાન્

હતેષુ તેષુ રાધેયો ધુનાનો વિપુલં ધનુઃ ।
અયોધયત્પુનર્ભીમં મહાકાલે ઽપ્યસંભ્રમઃ

તસ્ય ભીમો ધનુશ્છિત્વા રથં ચ ગુરુવિક્રમઃ ।
નર્દન્કરે ઽભ્યો વીરાણામાયુધાનિ ન્યપાતયત્

વિષમે વર્તમાનસ્ય રાધેયસ્ય સુયોધનઃ ।
સપ્તાનુજાન્સહાયાર્થં પ્રેષયામાસ સત્વરમ્

ચિત્રાક્ષશ્ચિત્રવર્મા ચ ચિત્રબાણઃ શરાસનઃ ।
ઉપચિત્રઃ સચિત્રશ્ચ ચારુચિત્રશ્ચ તે સમમ્

આયાન્ત એવ વિમુખાસ્તુલ્યાભરણવાસસઃ ।
શરૈભર્મિભુજોત્સૃષ્ટૈઃ પ્રેતાઃ પેતુર્મહીતલે

તાન્વીક્ષ્ય પતિતાન્વીરાન્ક્ષીણપુણ્યાનિવ ગ્રહાન્ ।
કર્ણો ઽસ્રુપૂર્ણનયનો રથમન્યં સમાદદે

ક્રોધાદધિકસંરમ્બો યુધ્યમાનો વૃકોદરઃ ।
તં નિર્વિકારો વિશિખૈર્વજ્રવેગૈરપૂરયત્

કર્ણમાચ્છાદિતં દૃષ્ટ્વા ભીમચાપચ્યુતૈઃ શરૈઃ ।
વ્યાદિદેશાનુજાન્સપ્ત તદ્ગુપ્ત્યૈ કૌરવેશ્વરઃ

ચિત્રાયુધઃ શત્રુસહઃ શત્રુઃ શત્રુંજયસ્તથા ।
ચિત્રાસુશ્ચિત્રસેનશ્ચ વિકેશશ્ચેતિ તાન્દ્રુતમ્

વીરાનભિમુખાન્બાણવિદ્ધાન્પવનનન્દનઃ ।
ઉન્મમાથ રતાગ્રેભ્યઃ શૈલેભ્યઃ પાદપાનિવ

હતેષુ રાજપુત્રેષુ તેષુ વિક્રમશાલિષુ ।
ભીમકર્ણશરૈઃ ક્ષિપ્રં બભૂવ જનસંક્ષયઃ

ભીમબાણવિનિર્ભિન્નઃ સંસ્તમ્ભ્યાધિરથિર્વ્યથામ્ ।
મણ્ડલીકૃતકોદણ્ડશ્ચક્રે બાણમયં નભઃ

તતઃ કર્ણશરાશ્ચક્રુર્વ્યશ્વસૂતધનુર્ધ્વજમ્ ।
એકીભૂતા ઇવ જવાદ્ભીમં વિસ્મયકારિણઃ

સર્વાયુધાનિ સંરબ્ધો વિરથસ્યોપસર્પતઃ ।
વૈકર્તનશ્ચકર્તાસ્ય સંવર્તક ઇવોન્નદન્

ક્ષીણાયુધો ઽથ દ્વિરદાન્હયાંશ્ચ પવનાત્મજઃ ।
પ્રાહિણોત્સૂતપુત્રાય શરૈશ્ચિચ્છેદ તાંશ્ચ સઃ

વિષમસ્થં રણે કર્ણો ન જઘાન વૃકોદરમ્ ।
વીરઃ કુન્તીવચઃ સ્મૃત્વા સત્યશીલા હિ સાધવઃ

તં સ્પૃશન્નિવ ચાપેન પ્રોવાચ વિનદન્નૃપઃ ।
મહદ્ભિર્મૂઢમા યુદ્ધમકૃતાસ્ત્રઃ પુનઃ કૃથાઃ

હંહો બહુભુજો નેયમુચિતા તવ યુદ્ધભૂઃ ।
માંસાસ્તિકૂટકુટ્ટાક સૂદશાલાસુ શોભસે

અથવા ભારયોગ્યસ્ય શરીરસ્યાસ્ય તે પશોઃ ।
યુક્તાસ્તૂવરકાઃ સ્ફીતાઃ કાનને લબ્ધવૃત્તયઃ

ઇતિ બ્રુવાણે રાધેયે ભીમં કૃચ્છ્રદશાશ્રિતમ્ ।
વિલોક્ય દૂરાત્કંસારિઃ ફ્લગુણાય ન્યવેદયત્

તતો મુહૂર્તગણને હેમરેખાનુકારિણી ।
તૂર્ણં બાણાવલી કર્ણં ગાણ્ડીવપતિતાવિશત્

ખાણ્ડવાનલસંક્રાન્તશિખયેવ ભૃતો ભૃશમ્ ।
વ્યાપ્તો દુદ્રાવ રાધેયો જયોદ્ધૂતધ્વજાંશુકઃ

***** ભીમસેનપ્રવેશઃ ॥ 19* ॥****
આરૂઢે સાત્યકિરથં કોપતપ્તે વૃકોદરે ।
કર્ણાય પ્રાહિણોત્પાર્થો નારાચં વ્યોમવર્ત્મના

વજ્રતુલ્યં તમાયાન્તં દારુણં સર્વભૂભુજામ્ ।
દૂરાદલક્ષિતો દ્રૌણિશ્ચિચ્છેદાશુ પતત્રિભિઃ

અથાર્જુનો બાણશતૈર્દ્રેણાત્મજમપૂરયત્ ।
સો ઽપિ તત્સાયકૈર્ભિન્નઃ સેનાસંગરમાવિશત્

તતઃ કનકપૃષ્ઠાનાં શરાણાં ધનુષાં તથા ।
રશ્મિભિઃ કોપરચના રટન્તમિવ રાજકમ્

વિદારયન્નાસસાદ સૂચિવ્યૂહં ધનંજયઃ ।
આસ્તે મહારથૈર્ગુપ્તો યત્ર પાપો જયદ્રથઃ

અત્રાન્તરે શરજ્વાલીઞક્ષિતિપકાનનમ્ ।
અલમ્બિષો ઘનધ્વાનો ગર્જન્સાત્યકિમાદ્રવત્

તં રાજવરમાયાન્તં પૂરયન્તં શરૈર્દિશઃ ।
અવારયન્મહાનીકં સાત્યકિઃ સત્યપૌરુષઃ

તયોઃ કાઞ્ચનપુઙ્ખાભિઃ શરમાલાભિરાવૃતાઃ ।
સિક્તા વીરરસેનેવ દિશઃ પલ્લવિતા બભુઃ

તતશ્ચકર્ત ભલ્લેન શિરસ્તસ્યાશુ સાત્યકિઃ ।
મૌલિશોણમણિચ્છાયાચ્છુરિતેન સમાહરન્

નિહત્યાલમ્બિપં વીરં પ્રવરાણાં પ્રહારિણામ્ ।
શતાનિ રાજપુત્રાણાં ન્યવધીત્પઞ્ચ સાત્યકિઃ

ક્ષપયન્તં કુરુચમૂં તં રણે દીપ્તવિક્રમમ્ ।
અભ્યધાવદ્વીરકેતુર્વીરો ભૂરિશ્રવાઃ સ્વયમ્

તયોર્વિચિત્રધનુષોઃ શરદુર્દિનમેઘયોઃ ।
ગર્જિતં ચકિતાઃ સર્વે રાજહંસા ન સેહિરે

તૌ મિથઃ શરસંપાતનિર્ઘર્ષણસમુત્થિતૈઃ ।
વિરેજતુઃ સ્ફુલિઙ્ગૌઘૈઃ કીટરત્નૌરિવાચલૌ

છિત્વા પરસ્પરં ચાપં સ્યન્દનં સંપ્રમથ્ય ચ ।
ખઙ્ગચર્મધરૌ વીરૌ યુયુધાતે ચિરાય તૌ

જવાદલક્ષ્યવપુષોશ્ચિત્રમણ્ડલચારિણોઃ ।
તયોઃ સ્થગિતસંગ્રામા વીરાઃ પ્રેક્ષકતાં યયુઃ

તતઃ સાત્યકિમાકૃષ્ય માલ્યવદ્ભિઃ શિરોરુહૈઃ ।
હત્વા વક્ષસિ પાદેન સૌમદત્તિરપાતયત્

ખડ્ગેન સાત્યકિશિરશ્છેત્તું દૃષ્ટ્વા તમુદ્યતમ્ ।
ઉવાચ સહસા પાર્થં સંભ્રાન્તઃ કૈટભાન્તકઃ

પ્રેષિતં ધર્મરાજેન ત્વદર્થં વૃષ્ણિપુંગવમ્ ।
પશ્ય શત્રુવશં યાતં શ્રાન્તં સાત્યકિમાહવે

અનિત્યૌ સર્વથા નૂનં સુભટાનાં જયાજયૌ ।
યદિમાં સાત્યકિરપિ પ્રાપ્તઃ ક્લીબોચિતાં દશામ્

એષ ભૂરિશ્રવાસ્તૂર્ણં ખડ્ગેનાખણ્ડવિક્રમઃ ।
સમુદ્યતઃ શિરો હર્તું શિષ્યસ્ય તવ સાત્યકેઃ

ઉક્તે જનાર્દનેનેતિ પ્રહારાભિમુખં ભુજમ્ ।
ભલ્લેન ભૂરિશ્રવસો જહાર કપિકેતનઃ

કૃત્તે દૂરાદદૃશ્યેન ભુજસ્તમ્ભે કિરીટિના ।
કાલવક્ત્રાન્નિપતિતં સાત્યકિં મેનિરે જનાઃ

પતન્સ ભુવિ દોર્દણ્ડઃ કઙ્કણાવલિનિઃસ્વનઃ ।
નિનાદૈરિવ કૌન્તેયં તારતારૈરતર્જયત્

તસ્મિઞ્જયદ્વિપાલાને વિશ્રાન્તિસદને ક્ષિતેઃ ।
પ્રતાપમન્દિરસ્તમ્ભે ભુજે ભુવિ નિપાતિતે

ત્યક્ત્વા વામકરાકૃષ્ટાં સાત્યકેર્મૂર્ધજાવલીમ્ ।
ઉવાચાનલ્પસંકલ્પો યૂપકેતુર્ધનંજયમ્

અહો વીરવ્રતં પાર્થ કીદૃશં દર્શિનં ત્વયા ।
યેનાન્યરણસક્તસ્ય ચ્છદ્મના મે હતો ભુજઃ

ઉચિતં વા તવૈવૈતન્મન્ત્રી યસ્ય જનાર્દનઃ ।
જાતા હૃદ્યાર્થલોભેન કૂટયુદ્ધવિગ્ધતા

ઇત્યુક્ત્વા વામહસ્તેન શરશય્યાં વિધાય સઃ ।
ઉપવિશ્ય વિશન્નન્તઃ સહિતઃ સ્વર્શવૃત્તિભિઃ

હુત્વા પ્રાણાનલં બાણૈર્ભ્રુમધ્યે નિહિતેક્ષણઃ ।
તેજઃ પ્રવિદધે મૂર્ધ્નિ શશિસૂર્યાનલોત્તરમ્

તતો બીભત્સુરવદન્નિન્દામુખરિતાન્નૃપાન્ ।
વિહ્વલો વિષમાત્મા ચ રક્ષિતઃ સાત્યકિર્મયા

હન્તા શિષ્યસ્ય સખ્યુશ્ચ કૃત્તહસ્તઃ કૃતો યદિ ।
તત્ર કિં નામ મન્યધ્વં નિર્દેષા યૂયમાહવે

એકો ઽભિમન્યુર્નિહતઃ સમાયૈઃ સર્વપાર્થિવૈઃ ।
શ્રાન્તશ્છિન્નધનુઃખડ્ગસ્તત્કિં નામ વદન્તિ નઃ

ઇત્યુક્તવતિ કૌન્તેયે લબ્ધસંજ્ઞો ઽથ સાત્યકિઃ ।
યયાચે પ્રણતઃ પૂર્વં રણં પ્રાયજુષો રિપોઃ

ખડ્ગેન યજ્ઞશીલસ્ય વીરસ્ય યશસાં નિધેઃ ।
વક્ત્રં મુક્તાવલીભાભિર્જાતહાસમિવાહરત્

સ કૃષ્ણેન ચ ભૂપાલૈર્વાર્યમાણેન સંભ્રમાત્ ।
ક્રોધાદજ્ઞાતવૃત્તેન તસ્મિન્સાત્યકિના હતે

ધિક્શબ્દઃ સર્વવીરાણામુત્તસ્થૌ સ્થગિતામ્બરઃ ।
સૌમદત્તેશ્ચ ચરિતં પ્રશશંસુઃ સુરા દિવિ

***** ભૂરિશ્રવસો વધઃ ॥ 20 ॥ *****
સ તેન નિર્જિતઃ પૂર્વં સોમદત્તો ઽતિમન્યુના ।
આરાધ્ય તપસા દેવં રૂદ્રં ત્રિપુરદારણમ્

લેભે સાત્યકિજેતારં ભૂરિશ્રવસમાત્મજમ્ ।
શેખરં સર્વવીરાણાં વદાન્યં બહુયાજિનમ્

તસ્મિન્નિપતિતે વીરે જયદ્રથવધોત્સુકઃ ।
તૂર્ણં વિવેશ શ્વેતાશ્વો નિબિડં રાજમણ્ડલમ્

અસ્તાદ્રિચૂડામણિતાં ગન્તુમિચ્છતિ ભાસ્કરે ।
દદર્શ સૈન્ધવં પાર્થો ગુપ્તં સર્વૈર્મહારથૈઃ

આકર્ણાઞ્ચિતગાણ્ડીવસ્તં દૂરાદ્દુઃસહાગમમ્ ।
દૃશૈવ કોપારુણયા તસ્ય દાહમિવાકરોત્

તતો વિલુલિતે સૈન્યે પરાવૃત્ત ઇવામ્બુધૌ ।
હતો હતઃ સિન્ધુરાજો બભૂવેતિ મહાસ્વનઃ

અથ કર્ણકૃપદ્રૌણિદુઃશાસનસુયોધનાઃ ।
સહ સર્વૈર્મહીપાલૈર્ધનંજયમયોધયત્

તાન્વિધાય શરૈસ્તૂર્ણં દ્વસ્તવર્મરથધ્વજાન્ ।
પાતયન્રાજવક્ત્રાણિ જિષ્ણુઃ સૈન્ધવમાદ્રવત્

જયદ્રથો ઽપિ વિજયં વિલોક્યાચ્યુતસારથિમ્ ।
સ નિષ્કૃષ્યાસકૃત્તૈસ્તૈઃ સાયકૈસ્તમપૂરયત્

તતો ઽબ્રવીન્મધુરિપુર્દિનાન્તે સવ્યસાચિનમ્ ।
છિન્ધિ સિન્ધુપતેઃ ક્ષિપ્રં શિરો દિવ્યેન પત્રિણા

વૃદ્ધક્ષત્ત્રઃ પિતા પ્રાદાદ્વરમસ્ય ક્ષિતૌ શિરઃ ।
પાતયિષ્યતિ યસ્તુલ્યં તસ્યાપિ નિપતિષ્યતિ

સમન્તપઞ્ચકાભ્યર્ણે પિતાસ્ય તપસિ સ્થિતઃ ।
તદઙ્કે પાતય રિપોઃ સિરસ્તસ્માત્પ્રયાતુ ગામ્

ઇત્યુક્તે શૌરિણા જિષ્ણુશ્છિત્ત્વા સિન્ધુશિરો જવાત્ ।
શરેણ સંધ્યાધ્યાનસ્થજનકાઙ્કે ન્યપાતયત્

અઙ્કાદજ્ઞાસવૃત્તસ્ય ક્ષિપતસ્તચ્છિરઃ ક્ષિતૌ ।
વૃદ્ધક્ષત્ત્રસ્ય સહસા પપાતાગ્રે નિજં શિરઃ

***** જયદ્રથવધઃ ॥ 21* ॥****
તસ્મિન્નિપતિતે વીરે ત્રૈલોક્યાશ્ચર્યકારિણા ।
ગાણ્ડીવધન્વના કૃષ્ણો નનાદાસ્ફોટયન્દિશઃ

તતો વિઘટિતે વ્યૂહે કુરુરાજવરૂથિની ।
નૌરિવાબ્ધેર્મહાવાતૈર્બભ્રામાવર્તનર્તિતા

ભીમો નનર્દ તં નાદં હતં મત્વા જયદ્રથમ્ ।
પ્રહૃષ્ટઃ પ્રતિજગ્રાહ નાનાવાદ્યં યુધિષ્ઠિરઃ

અક્ષૌહિણીઃ સપ્ત હત્વા હતઃ પાર્થેન સૈન્ધવઃ ।
નૂનં ન દુર્ગં દૈવસ્ય કિંચિદિત્યૂચિરે જનાઃ

નિર્વિભાગે તતો યુદ્ધે પ્રવૃત્તે નૃપતિક્ષયે ।
દ્રોણં કૃપં ચ વિદધે શરૈર્જિષ્ણુઃ પરાઙ્મુખમ્

ભીમસાયકનિર્ભિન્નજિહ્વાકર્ણં(?) ચ સાત્યકિઃ ।
આરુરોહ રથં વીરો વિતીર્ણ હરિણા નિજમ્

મારુતેરવમાનં ચ કલયઞ્શતમન્યુજઃ ।
પુનઃ પ્રતિજ્ઞાં કર્ણસ્ય વૃષસેનવધે વ્યધાત્

તતો યુધિષ્ઠિરં પ્રાપ્ય તૌ ચ સાત્યકિફલ્ગુણૌ ।
મિથઃ શશંસુઃ પ્રમદાદભિનન્દ્ય પરાક્રમમ્

કૃષ્ણાવથ પરિષ્વજ્ય માનન્દં ધર્મનન્દનઃ ।
તુષ્ટાવ જગતાં નાથં વિષ્ણું વિજયકારણમ્

બાષ્પાકુલસ્તતો રાજા દ્રોણમેત્ય સુયોધનઃ ।
ઊચે ત્વયા કૃતાશ્વાસો નિહતઃ સ જયદ્રથઃ

શ્રુત્વૈતદવદદ્દ્રોણો નિધનાયૈવ દીક્ષિતઃ ।
ત્યક્ષ્યામિ કવચં રાજન્નાહત્વા તવ વૈરિણઃ

આચાર્યેણેત્યભિહિતે સર્વે દુર્યોધનાનુગાઃ ।
પ્રાણહવ્યે રણમખે તસ્થુરાબદ્ધનિશ્ચયાઃ

અથાંશુમતિ યાતે ઽસ્તં દિનકૃત્કમલત્વિષિ ।
શોણચ્છત્ર ઇવાકૃષ્ટે સંધ્યારક્તસરિત્પ્લવૈઃ

નક્ષત્રૈસ્તારતરલૈઃ કોપકમ્પજુષાં રણે ।
હતાનાં ભૂભુનાં જીવૈરિવ વ્યાપ્તે નભસ્તલે

તમોભિરાવૃતે વ્યોમ્નિ કૃપાણવનમેચ્કૈઃ ।
દિવ્યાસ્ત્રદગ્ધૈર્માતઙ્ગૈરિવ ત્રિદિવગામિભિઃ

વિસ્ફુરન્મૌલિકેયૂરહેમસાયકકાર્મુકાઃ ।
ચક્રિરે સમરં ઘોરં દુર્યોધનમુખાઃ પરૈઃ

અર્જુનધ્વાનગર્જાભિઃ સિંહનાદૈશ્ચ મારુતેઃ ।
દ્રોણકાર્મુકનિર્ઘોષૈઃ પૃથિવી સમકમ્પત

અશ્રાન્તં યુધ્યમાનાનાં કુરુપાણ્ડવભૂભુજામ્ ।
બભૌ સાક્ષાદિવાયાતા કાલરાત્રિર્વિભાવરી

પ્રાપુસ્તમાંસિ વૈપુલ્યં ખડ્ગેષુ દ્વિરદેષુ ચ ।
પ્રાપુસ્તમાંસિ દારિદ્ર્યં છત્ત્રેષુ વ્યજનેષુ ચ

ગૃધ્રભૂતોત્સવે તસ્મિન્વિકરાલા વસુંધરા ।
અવર્તમાનમાનેન તમસેવ વિદારિતા

દત્તવેતાલતાલો ઽભૂદકાણ્ડધૃતિખણ્ડનઃ ।
કબન્ધોદ્દણ્ડદોર્દણ્ડતાણ્ડવાડમ્બરોત્સવઃ

શિરસ્ત્રકઙ્કટાપાતિશસ્ત્રજ્વાલાજટા બભુઃ ।
તમઃપિશાચસંઘાનાં પિઙ્ગાઃ શ્મશ્રુસટા ઇવ

તત્ર દ્રોણો મહાસ્ત્રૌઘૈઃ ક્ષપયન્રાજમણ્ડલમ્ ।
આદીપ્તરત્નમુકુટં પ્રોચ્ચકર્ત શિનેઃ શિરઃ

ભીમસેનો ઽપિ કાલિઙ્ગં રાજપુત્રં તરસ્વિનમ્ ।
રથાદ્રથમભિપ્લુત્ય નિજઘાનાશુ મુષ્ટિના

તસ્ય મુષ્ટિહતસ્યાજૌ પેતુરસ્થીનિ ભૂતલે ।
ફલ્ગુન્યશ્મહતસ્યેવ ચિરપક્વસ્ય શાખિનઃ

કલિઙ્ગકુલસંહારં કૃત્વા તૂર્ણં વૃકોદરઃ ।
ધ્રુવં ચ જલધારં ચ રાજપુત્રાવદારયત્

વિધાય વિમુખં કર્ણં ભીમો દુર્યોધનાનુજમ્ ।
નિષ્પિપેષ પદા હત્વા વીરો દુષ્કરદુર્મદઃ

સોમદત્તસ્ય તનયં શલં હત્વાથ સાત્યકિઃ ।
તં પુત્રશોકવિધુરં ચકાર વિમુખં શરૈઃ

દારયન્તં કુરુચમૂં સાત્યકિં શરવર્ષિણમ્ ।
દિશઃ સંપૂરયન્બાણૈરશ્વત્થામા સમાદ્રવત્

ક્ષપયન્તમનીકાનિ દૃષ્ટ્વા રુદ્રમિવાપરમ્ ।
નિશીથે દ્વિગુણોત્સાહસ્તમધાવદ્ધટોત્કચઃ

તસ્ય નાદેન મહતા દિશઃ સમભિપૂરિતાઃ ।
સ્ફુટિતા યત્ર દલશસ્તદાશ્ચર્યમિવાભવત્

અશ્વત્થામ્નિ પ્રભાધામ્નિ બાણોગ્રકિરણે રણે ।
કુર્વન્ઘટોત્કચો રેજે રાહુજૃમ્ભાવિજૃમ્ભિતમ્

શરાણાં દ્રૌણિમુક્તાનાં દિવ્યાનાં સમરે રુચઃ ।
ન કૂણિતાનિ નેત્રાણિ રાત્રૌ ભૂતાનિ સેહિરે

અક્ષૌહિણીં રાક્ષસાનાં હૈડમ્બવશવર્તિનામ્ ।
તટાયુધાનિ દલયન્નેકો દ્રૌણિરયોધયત્

છિત્ત્વા ઘટોત્કટો હૃષ્ટં ચક્રં કાલાનલપ્રભમ્ ।
જઘાનાઞ્જનપર્વાણં તત્પુત્રં ઘોરવિક્રમમ્

તતો વિમોહનીં માયાં દ્રૌણિઃ ક્રુદ્ધસ્ય રક્ષસઃ ।
છિત્ત્વા જઘાન વિસિખૈર્ધૃમ્નાનુજાન્રણે

કુન્તિભોજસુતાન્હત્વા સહસ્રાણિ પ્રહારિણામ્ ।
જઘાન રાજપુત્રાણાં દ્રૌણિઃ કાલ ઇવાકુલઃ

અત્રાન્તરે ભીમસેનો બાહ્લિકાધિપતેઃ શિરઃ ।
ગદયા વીરઘાતિન્યા નિષ્પિપેષાશુ મૌલિનઃ

તતો જઘાન સંરબ્ધાન્દશ દુર્યોધનાનુજાન્ ।
વીરબાહું દૃઢરથં નાગદન્તમયોભુજમ્

પ્રમાથિનં વિરજસં સુહસ્તં સુદૃઢં તથા ।
હત્વૈતાન્સપ્ત ગાન્ધારાનવધીત્સુબલાત્મજાન્

નિઘ્નન્તં કૌરવચમૂં સ્વયં યુધિ યુધિષ્ઠિરમ્ ।
ઐન્દ્રવારુણવાયવ્યૈરસ્ત્રૈર્દ્રેણો ઽપ્યયોધયત્

તતઃ પ્રયુક્તં બ્રહ્માસ્ત્રં ગુરુણા તજ્જિહીર્ષયા ।
અવારયદસંરમ્ભો બ્રહ્માસ્ત્રેણૈવ ધર્મજઃ

સાનુગૈઃ પાણ્ડુતનયૈર્ગજૈરિવ સરોજિનીમ્ ।
મૃદ્યમાનાં ચમૂં દૃષ્ટ્વા કર્ણમૂચે સુયોધનઃ

કર્ણાકર્ણય સંગ્રામે જયિભિઃ પાણ્ડુસૂનુભિઃ ।
વિરાવં વધ્યમાનાનાં સૈન્યાનાં ચ તરસ્વિનામ્

તુમુલે ઽસ્મિન્નિરાલોકે વિષમે સમુપસ્થિતે ।
તેજસામાશ્રયઃ શૂર ત્વમેવૈકઃ પરાયણમ્

પ્રણયાદિતિ રાધેયો ભૂભુજા સ્વયમર્થિતઃ ।
ઉવાચ પાણ્ડુસેનાસુ ક્ષિપન્નિવ શરવલીઃ

વીરશય્યાસ્થિતે ભીષ્મે શેખરે સર્વધન્વિનામ્ ।
રાજન્ભારઃ ક્રમાયાતો મમૈવાયં કિમુચ્યતે

અદ્ય વીરવ્રતહરં હરસ્યાપિ કિરીટિનમ્ ।
પાતયામ્યેષ સમરે શક્ત્યા વાસવદત્તયા

ઇત્યુક્તે સૂતપુત્રેણ પ્રોવાચ પ્રહસન્કૃપઃ ।
લોકે સૂત્યમવીરે ઽસ્મિન્નેકસ્ત્વં વીરતાં ગતઃ

અહો નુ મિથ્યા રાધેય કથિતેન તાવમુના ।
સતતં સર્વવીરાણાં શ્રવણૌ બધિરીકૃતૌ

કુતસ્ત્વમશ્રુતોદન્ત ઇવાયાતઃ પરાક્રમી ।
યદા હતઃ સિન્ધુપતિઃ કૃતવાન્ન ભવાંસ્તદા

દૃષ્ટસારા વયં સર્વે તવ પાણ્ડુસુતસ્ય ચ ।
બલાનુસારં યુધ્યસ્વ વૃથા શ્લાઘાં તુ મા કૃતાઃ

ઇતિ શારદ્વતેનોક્તે કોપાદ્વૈકર્તનો ઽબ્રવીત્ ।
ગર્જન્તિ સફલં વીરાઃ પ્રાવૃષેણ્યા ઇવામ્બુદાઃ

ત્વં તુ વૃદ્ધ નિરાચારો મોહાદેવં પ્રભાષસે ।
અન્યપક્ષાશ્રયઃ કો હિ બન્દીવાન્યાન્પ્રશંસતિ

બ્રહ્મબન્ધો પુનર્દ્વેષાદ્યદ્યેવમભિધાસ્યતિ ।
છેતસ્યામિ જિહ્વાં કટુકાં તદનેનાસિના તવ

ઇતિ કર્ણેન સંરમ્ભાત્કોપિતં વીક્ષ્ય માતુલમ્ ।
કરવાલમથાકૃષ્ય ક્રુધ્યંસ્તં દ્રૌણિરાદ્રવત્

રુદ્રતુલ્યં તમાયાન્તં ત્રિજગત્પ્રલયક્ષમમ્ ।
ન્યવારયત્સ્વયં રાજા નયવાગ્ભિઃ સગૌતમમ્

દ્રોણિકર્ણૌ પ્રસાદ્યાથ કુરુરાજે રણોન્મુખઃ ।
વિવેશ પાણ્ડવચમૂં સહ સર્વૈર્મહારથૈઃ

આકર્ણાઞ્ચિતકોદણ્ડમુક્તૈઃ કર્ણશરૈસ્તથા ।
અભૂદ્યૌધિષ્ઠિરં સૈન્યં વિપ્રકીર્ણં સમન્તતઃ

શરત્વાલાકરાલં તં કર્ણપાવકમુત્કટમ્ ।
અભ્યેત્ય પાર્થજલદો બાણધારાભિરાવૃણોત્

ક્ષણાદથાર્જુનશરચ્છિન્નચાપરથધ્વજઃ ।
કર્ણઃ કૃપસ્યારુહોહ રથં ભગ્નમનોરથઃ

દૃષ્ટ્વા દુર્યોધનં વીરં યુધ્યમાનમરાતિભિઃ ।
જઘાન પાઞ્ચાલચમૂં દ્રૌણિરાહવદુર્મદઃ

સહસ્રશો વધ્યમાનાઃ ક્ષત્રકાનનવહ્નિના ।
પાઞ્ચાલા દ્રોણપુત્રેણ હતશેષા દિશો યયુઃ

ધૃષ્ટદ્યુમ્નં તતો જિત્વા વીરં હત્વાસ્ય ચાનુગાન્ ।
દ્રૌણિરાયોધનં ચક્રે કૃતાન્તોદ્યાનવિભ્રમમ્

ભીમાર્જુનાભ્યાં સહિતઃ સ્વયં રાજા યુધિષ્ઠિરઃ ।
વિદ્રાવ્ય કૌરવીં સેનાં દ્રોણશેષામિવાકરોત્

સોમદત્તમથાયાન્તં સાત્યકિઃ પૃથુવિક્રમમ્ ।
અયોધવદસંભ્રાન્તઃ કુમાર ઇવ તારકમ્

તદ્બાણશતનિર્ભિન્નો વ્યથાં સંસ્તમ્બ્ય સાત્યકિઃ ।
શરેણાશનિતુલ્યેન વિદાર્ય તમપાતયત્

તતો દ્રોણાર્જુનરણે દિવ્યાસ્ત્રગ્રામદુઃસહે ।
બભૌ રક્તામ્બરવતી કાલરાત્રીવ શર્વરી

તતઃ કિરીટિપ્રમુખૈર્દ્રૈણિકૃપેરિતૈઃ ।
સૈન્યાનાં ભજ્યમાનાનાં બભૂવ ભયદો રવઃ

તતો દુર્યોધનાદેશાદ્ગાઢે તમસિ સંતતૈઃ ।
દીપૈર્યુયુધિરે વીરા ગજાશ્વેત્સઙ્ગસઙ્ગિભિઃ

તે સેને દીપનિકરૈરભિતો બભતુઃ ક્ષણાત્ ।
હતાનાં કણશો યાતૈસ્તેજોભિરિવ ભૂભુજામ્

વિરેજુસ્તાન્યનીકાનિ દીપૈઃ ખડ્ગેષુ બિમ્બિતૈઃ ।
જ્વલિતાનિ વનાનીવ નક્તમોષધિમણ્ડલૈઃ

દીપદીપ્તા નરેન્દ્રાણાં રત્નાભરણરોચિષઃ ।
તમઃકષણપાષાણે હેમલેખા ઇવાબભુઃ

તતો વિમર્દનષ્ટેષુ તેષુ દીપેષુ સંગરે ।
નિશીથો યૌવનં પ્રાપ વૈરાણ્યપનયૈરિવ

નિર્વિભાગે તતો યુદ્ધે પ્રવૃત્તે શૌર્યશાલિનિ ।
સ્વયં જિતે ધર્મજેન સાનુગે કૌરવેશ્વરે

મૃત્યુવીથીમપિ પ્રાપ્તં સહદેવમવારયત્ ।
ન જઘાન રણે કર્ણઃ સ્મરન્કુન્તીવચો મુહુઃ

તતઃ કર્ણસુતો વીરો વૃષસેનો ઽરિવાહિનીમ્ ।
વિવેશાસ્ત્રાવલીજ્વાલાલીઢક્ષત્ત્રિયકાનનઃ

વિદ્રાવિતેષુ વીરેષુ વૃષસેનેન સાયકૈઃ ।
કુપિતો દ્રૌપદો રોષાત્કુરુસૈન્યં વ્યદારયત્

વર્તમાને રણે ઘોરે ભારદ્વાજસ્ય પશ્યતઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નો ઽવધીદ્વીરં દ્રુમસેનં નરાધિપમ્

તતો દુર્યોધનગિરા દ્રોણકર્ણૌ મહીભુજામ્ ।
કૃત્તૈઃ શિરોભિશ્ચક્રાતે ભુવિ પદ્માકરાનિવ

ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાઞ્જિત્વા ક્ષપિતાનીકનાયકઃ ।
વિદ્રાવ્ય પાણ્ડવચમૂં કર્ણશ્ચક્રે નૃપક્ષયમ્

તં કર્ણં સાયકાનેન કિરન્તં તેજસાં નિધિમ્ ।
ન સેહિરે પરે દ્રષ્ટું રણે તપનસંભવમ્

ભજ્યમાનેષ્વનીકેષુ કર્ણેન રણશાલિના ।
જયાશા પાણ્ડુપુત્રાણાં સકલા તનુતાં યયૌ

અથ કૃષ્ણસ્ય વચનાત્કૃષ્ણરાત્રૌ ઘટોત્કચઃ ।
અવધીત્ત્વરિતં કર્ણં કૃષ્ણાકોપ ઇવાપતન્

તસ્મિન્નભ્યુદ્ગતે દીપ્તશ્મશ્રુજિહ્વાવિલોચને ।
વાહિન્યઃ શતધા જગ્મુઃ પ્રતાપપતિતા ઇવ

સ તદા જલદચ્છાયો ભ્રુકુટી વિદ્યુદુત્કટઃ ।
સ્ફારાભિઃ શતધારાભિઃ પાર્થઃ કર્ણમપૂરયત્

આસ્થિતસ્તપ્તહેમાઙ્ગં ચતુર્હસ્તશતં રથમ્ ।
સર્વાકારસ્ય લગ્નાગ્નેર્નીલાદ્રેરુપમાક્ષમમ્

દશહસ્તપરીણાહં દધાનો ભાસુરં ધનુઃ ।
દાવાનલપ્રજ્વલિતં મહાસાલમિવાનલઃ

વિસ્ફુરત્સ્ફારમુકુટો દીપ્તજામ્બૂનદાઙ્ગદઃ ।
તમઃશૈલશિખાસજ્જો બભૌ વિઘટયન્નિવ

અટ્ટહાસપટુર્નાદસ્તસ્યાભૂત્તમસામિવ ।
તં દૃષ્ટ્વા વિકટાજ્વાલં પાટિતાનાં વ્યથારવઃ

વિદ્રુતેષ્વરિસૈન્યેષુ સંભોગાર્હેષુ રાજસુ ।
રાધેયગિરિરેવાસ્ય જગ્રાહ શરદુર્દિનમ્

અથાઙ્ગરાજરક્ષાયૈ જટાસુરસુતો બલી ।
કૌરવેશ્વરમામન્ત્ર્ય સમભ્યાયાદલમ્બુસઃ

તતસ્તસ્યાભવદ્ધોરઃ સંપ્રહારઃ પ્રહારિણા ।
ઘટોત્કચેન સશ્ત્રાસ્ત્રશિલાપાવકવર્ષિણઃ

તયોર્માયામયાશ્ચર્યકૂટપ્રકટયોધિનોઃ ।
ઊર્જિતૈઃ શતશો યોધા ગર્જિતૈર્વ્યસવો ઽભવત્

રથાદ્રથમભિદ્રુત્ય તતો ભૈમિરલમ્બુસમ્ ।
દોર્ભ્યાં મિત્ત્રમિવાલિઙ્ગ્ય ગાઢગાઢમપીડયત્

તસ્ય નિષ્પીડ્યમાનસ્ય નિર્યયુઃ સ્રોતસાં મુખૈઃ ।
સધૂમાઃ સાનલજ્વાલાઃ સશબ્દં શોણિતચ્છટાઃ

તતો ભુવિ વિનિષ્પિષ્ય રાવિણં તં ઘટોત્કચઃ ।
ઉદ્ધૃત્ય તચ્છિરો વેગાદ્દુર્યોધનમથાયયૌ

તમુવાચ હતો ઽયં તે મયા બન્ધુર્નિશાચરઃ ।
પ્રિયસ્ય પાતય શિરઃ પુનરેવ નૃપાધમ્

ઉક્ત્વૈતત્કર્ણમભ્યાયાદ્વિનદન્રજનીચરઃ ।
ચણ્ડાનિલસમુદ્ધૂતઃ કાલમેવ ઇવાકુલઃ

***** અલમ્બુસવધઃ ॥ 22 ॥ *****
તતઃ પ્રવૃત્તે સમરે ઘોરે રાધેયરક્ષસોઃ ।
રામરાવણસંગ્રામમસ્મરન્વિબુધા દિવિ

સ્તમ્ભપ્રમાણૈર્વિશખૈર્જ્વલિતૈરુલ્મુકૈરિવ ।
વિદ્ધો ઽપિ રક્ષસા કર્ણો ન ચચાલ મહાશયઃ

અથ ક્રોધવિનિર્મુક્તૈર્વિપુલૈઃ કર્ણસાયકૈઃ ।
નિર્ભિન્નો રાક્ષસશ્ચક્રં પ્રાહિણોત્કર્ણપાવકમ્

પ્રેક્ષ્ય ચાયત્સહસ્રારં તેજઃપિઞ્જરિતામ્બરમ્ ।
ચકાર ખણ્ડશશ્ચક્રં કર્ણઃ સાવેગમાશુગૈઃ

તતો ઘટોત્કચઃ કોપાન્માયાં કૃત્વા વિમોહનીમ્ ।
પિષ્ટ્વા સૂતધ્જરથં વિશાલમવિશન્નભઃ

શાન્તતેજોમયે વહ્નૌ તારા તારાસ્થિસંકુલે ।
વ્યોમ શ્મશાને તસ્યાસન્મત્તવેતાલકોટયઃ

મુહુર્ગજો મુહુઃ સિંહઃ ક્ષણં મેઘઃ ક્ષણં ગિરિઃ ।
સર્વભૂતમહાકાયો વર્ષન્સ વિપુલાઃ શિલાઃ

ભુવો વહ્નિં દિવઃ શસ્ત્રં દિગ્ભ્યો રાક્ષસમણ્ડલમ્ ।
વિસૃજન્કુરુસેનાસુ વૈકર્તનમયોધયત્

તતો વિધૂય તાં માયાં કર્ણો દિવ્યાસ્ત્રતેજસા ।
નિર્દહન્પાણ્ડવચમૂં રક્ષો વિવ્યાધ સાયકૈઃ

હેડિહન્પાણ્ડવ યાતુધાનાન્સહસ્રશઃ ।
કર્ણો ધનુષ્મતાં ધુર્યો વિબભૌ રામવિક્રમઃ

અષ્ટાષ્ટચક્રામશનિં કાલજિહ્વવિભીષણામ્ ।
ભૈમઃ સસર્જ કર્ણાય સ્વયં રુદ્રેણ નિર્મિતામ્

વિસૃષ્ટા રાક્ષસેન્દ્રેણ શૈલસંઘપ્રમાથિની ।
સા ભસ્મસાન્મહાઘોષા રથમાધિરથેર્વ્યધાત્

તતો ઽપરં સમાસ્થાય સ્યન્દનં સૂતનન્દનઃ ।
પિશાચવદનાનન્યાઞ્જઘાન પિશિતાશિનઃ

વિરથઃ કોપહુતભુગ્જ્વાલાવલયિતેક્ષણઃ ।
ઘટોત્કચો મહામાયઃ પુનરન્તરધીયત

અત્રાન્તરે રાક્ષસેન્દ્રો બકસ્ય દયિતઃ સખા ।
સુયોધનાભ્યનુજ્ઞાતો બીમમાયાદલાયુધઃ

હયાનાં હસ્તિકર્ણાનાં પિશાચમુખવર્ચસામ્ ।
યુક્તે શતેન ગમ્ભીરનિર્ઘોષે સ્યાન્દને સ્થિતમ્

તં ભીમઃ પ્રતિજગ્રાહ સંરમ્ભગુરુગર્જિતમ્ ।
સિદ્ધમન્ત્ર ઇવાકમ્પો વીરો વેતાલમુત્થિતમ્

આકીર્યમાણો ઘોરેણ શિલશસ્ત્રસ્ત્રવર્ષિણા ।
રાક્ષસેન ગદાં ભીમઃ પ્રાહિણોત્તદ્વધાશયા

તાં ગદાં ગદયા રક્ષો હત્વા જામ્બૂનદાઙ્ગદામ્ ।
નદન્નકાલજલદધ્વાનધીરઃ ખમાવિશત્

અલાયુધેન સંસક્તં રજન્યાં કૂટયોધિના ।
ભીમં દૃષ્ટ્વા ક્ષણં કૃષ્ણઃ સંદેહાકુલિતો ઽભવત્

તતઃ શૌરેર્ગિરા વીરઃ પ્રવરો રૌદ્રકર્મણામ્ ।
અલાયુધં સમભ્યાયાત્ત્યક્ત્વા કર્ણં ઘટોત્કચઃ

તયોઃ સંરબ્ધયોર્વ્યોમ્નિ સંનિપાતો ઘનસ્વનઃ ।
અભૂદ્ભૃશં શિલાશસ્ત્રનિર્ઘર્ષોદ્ધૂતપાવકઃ

ચિતાગ્નિપઙ્ગલશ્મશ્રુજટાભીષણયોસ્તયોઃ ।
દન્તનિષ્પેષસંજાતાઃ સ્ફુલિઙ્ગા ઇવ બભ્રમુઃ

અગ્નિકુણ્ડોપમાનાભ્યાં કુણ્ડલાભ્યાં વિરાજિતમ્ ।
અલાયુધસ્યાશુ શિરશ્ચિચ્છેદ ચ ઘટોત્કચઃ

***** અલાયુધવધઃ ॥ 23 ॥ *****
તં હત્વા વિનદન્ઘોરં હૈડિમ્બો ઘોરવિક્રમઃ ।
દ્રુતં કર્ણં સમભ્યેત્ય શિલવર્ષૈરતાડયત્

વૈકર્તનો ઽપિ પાર્થાનાં ક્ષપયિત્વા વરૂથિનીમ્ ।
ઘટોત્કચસંભ્રાન્તઃ શરજાલૈરપૂરયત્

અથાસ્ત્રેણ રથં હત્વા કર્ણસ્ય રજનીચરઃ ।
ત્રિજગન્મોહનીં માયાં સમાદાયાવિશન્નભઃ

ઉલ્મુકૈરાયુધૈર્વૃક્ષૈઃ શિલાભિઃ પર્વતૈસ્તથા ।
સ જઘાન મહાઘોષઃ કૌરવાણામનીકિનીમ્

નિશીથે સર્વવીરેષુ યુધ્યમાનેષુ રક્ષસા ।
દુદ્રુવુઃ પૃથિવીપાલા ભગ્નસ્યન્દનકુઞ્જરાઃ

સંહારે સર્વયોધાનાં તસ્મિન્નતિભયંકરે ।
નિષ્કમ્પઃ સમરે કર્ણઃ સાયકૈઃ ખમપૂરયત્

ગગને વિધ્યમાનાનાં શિલાનાં કર્ણમાર્ગણૈઃ ।
જ્વાલાજાલજટાલાનામભૂચ્ચટચટારવઃ

તતઃ પરિઘનિસ્ત્રિંશશતઘ્નિપ્રાસમુદ્ગરાઃ ।
સત્રિશૂલગદાચક્રભુસુણ્ડિશરતોમરાઃ

કર્ણાનને રાક્ષસેન પ્રાસ્ત વિષમયોધિના ।
ચક્રિરે કૌરવાનીકં હતં કાલશતૈરિવ

વિદ્રુતે ચ તથા સૈન્યે રક્તકુલ્યાવરોહિનિ ।
વિદ્યમાને નિરાધારે રાધેયે ધૈર્યશાલિનિ

સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા પ્રયાતેષુ વ્યોમ્નઃ સિદ્ધસુરર્ષિષુ ।
અકમ્પત જગત્સર્વં રાક્ષસેન્દ્રસ્ય માયયા

યુધ્યમાનં તતો વીરં કર્ણમભ્યેત્ય કૌરવઃ ।
અવદત્સર્વસંહારસંત્રાસાયાસકાતરઃ

ત્વયાર્જુનવધે શક્તિર્ધાર્યતે કિમનર્થકા ।
અસ્મિન્નિશીથે કો હ્યસ્માન્મુચ્યતે યઃ પુનર્જયેત્

એતદાકર્ણ્ય રાધેયઃ શક્રદત્તાં મહાપ્રભામ્ ।
એકવીરવધાયત્તાં સુચિરં પરિરક્ષિતામ્

દારણીં દૈત્યસઙ્ઘાનામુત્સસર્જ નભસ્તલે ।
યસ્યા જ્વાલાવલીધામ્ના સીમન્તિતમિવાભવત્

તેજસ્વિનો રાક્ષસસ્ય દૃઢં વક્ષો વિદાર્ય સા ।
જગામ ત્રિદિવં દીપ્તા પ્રાણશક્તિરિવાપરા

દગ્ધમાયસ્તદા ક્ષિપ્રં હૈડિમ્બો મન્દરાકૃતિઃ ।
પતન્નિર્ભિન્નહૃદયઃ પિપેષ કુરુવાહિનીમ્

***** રાત્રિયુદ્ધે ઘટોત્કચવધઃ ॥ 24 ॥ *****
હતે ઘટોત્કચે વીરે દશકણ્ઠપરાક્રમે ।
પ્રહૃષ્ટાઃ કુરવઃ કર્ણં રામોપમમપૂજયન્

શક્તિહીને તતઃ કર્ણે નદત્કાલિયસૂદનઃ ।
વિષ્ણો પાણ્ડવાનીકે નનર્તાનન્દનિર્ભરઃ

વલત્પીતાંશુકાસ્તસ્ય નૃત્યતો વિબભુર્ભુજાઃ ।
સ્ફૂર્જતિકઞ્જલ્કપટલા વાતલોલા ઇવ દ્રુમાઃ

તમૂચે નિન્દયન્પાર્થો હૈડિમ્બવધદુઃખિતઃ ।
કો ઽયં વિષાદસમયે પ્રહર્ષસ્તે જનાર્દન

શ્રુત્વૈતદબ્રવીત્કૃષ્ણો જિતઃ કર્ણો ઽધુના સખે ।
હૈડિમ્બવપુષઃ પ્રાણશ્ચિન્તાચપલચેતસઃ

શક્તિશ્ચ કર્ણદોર્દણ્ડાત્સમં યાતા જયાય વઃ ।
એકલવ્યજરાસંધશિશુપાલાદયો મયા

પુરા યુદ્ધમિદં જ્ઞાત્વા દુર્જયાઃ શક્તિભિર્હતાઃ ।
એવમેવ રણે કર્ણો ન જેયસ્ત્રિદશૈરપિ

કિં પુનર્ઘોરયા પાર્થ શક્ત્યા વાસવદત્તયા ।
ત્વયિ નોત્સૃષ્ટવાઞ્શક્તિં સતતં મોહિતો મયા ।
કર્ણ પ્રતિનિશં પાપૈઃ પ્રેર્યમાણો ઽપિ કૌરવૈઃ

ઇત્યુક્તવતિ દાશાર્હે સિદ્ધવીરવધાર્દિતાઃ ।
નિર્વિભાગં યુયુધિરે ક્રોધાન્ધાઃ કુરુપાણ્ડવાઃ

હૈડિમ્બે નિહતે રાજા શોકતપ્તો યુધિષ્ઠિરઃ ।
આશ્વાસિતઃ કેશવેન કુપિત્તઃ કર્ણમાદ્રવત્

નૃપૈરનુગતઃ સર્વૈઃ પ્રવિષ્ટઃ કુરુવાહિનીમ્ ।
અભ્યેત્ય ભગવાન્વ્યાસો ધર્મરાજમભાષત

દિષ્ટ્યા નાધિરથેઃ શક્ત્યા કૃતં જગદનર્જુનમ્ ।
અધુના વીર યુધ્યસ્વ નિઃસંરમ્ભમનાકુલઃ

ઇતશ્ચતુર્ભિર્દિવસૈર્ન ભવિષ્યન્તિ ભૂમિપાઃ ।
ધર્મવીર ત્જજ ક્રોધં સદા ધર્માનુગો જયઃ

ઇત્યુક્ત્વાન્તર્હિતે વ્યાસે ભીમાર્જુનયુધિષ્ઠિરાઃ ।
ચક્રિરે સમરં ઘોરં દ્રોણકર્ણકૃપાદિભિઃ

સા કાલરાત્રિઃ શૂરાણામુત્સવો યક્ષરક્ષસામ્ ।
સહસ્રયામતાં યાતા ત્રિયામાબૂન્મહીભુજામ્

તતો નિદ્રાકુલે સૈન્યે શાન્તે શસ્ત્રકૃતક્ષતે ।
દૃષ્ટ્વા જગાદ કારુણ્યાચ્છ્વેતાશ્વો યશસાં નિધિઃ

મુહુર્તે ઽસ્મિન્નિરાલોકે ખિન્નાઃ સર્વે મહારથાઃ ।
ક્ષણં ભજન્તુ વિશ્રાન્તિં નિદ્રામુકુલિતેક્ષણાઃ

ઇત્યુક્તે સૈનિકાઃ સર્વે પ્રશંસન્તો ધનંજયમ્ ।
ક્ષણં ગજરથસ્કન્દનિષ્ણ્ણાસ્તત્યજુઃ શ્રમમ્

નિઃસ્યન્દનાગતુરગા નિસ્ચલચ્છત્રચામરાઃ ।
અઙ્કન્યસ્તાયુધભાટાસ્તાઃ સેના નિશ્ચલા ભભુઃ

અથોદ્યયૌ વ્યોમકૃપાણપટ્ટદન્તત્સરુઃ કાન્તિસરિન્મરાલઃ ।
ચન્દ્રો જગત્કુઞ્જરકર્ણશઙ્ખો દિગઙ્ગનામણ્ડનદર્પણશ્રીઃ

તતઃ સમસ્તવીરાણાં સંમુખાહવપાતિનામ્ ।
યશોભિરિવ શીતાંશુરંશુભિર્દ્યામપૂરયત્

તુષારહરરુચિરૈઃ કિરણૈરમૃતત્વિષઃ ।
ચામરૈરિવ ભૂપાલા વીજ્યમાનાઃ ક્ષણં બભુઃ

શરેષ્વઙ્કુરિતશ્ચન્દ્રઃ સાન્દ્રં પલ્લવિતોમિંષુ ।
હરેષુ ફુલ્લિતો રાજ્ઞાં શઙ્ખેષુ ફલિતો ઽભવત્

પ્રતિબિમ્બગતો રક્તતટિનીષુ નિશાકરઃ ।
બભૌ સંધ્યાસવેનેવ ઘૂર્ણમાનારુણચ્છવિઃ

તતઃ ક્ષીણે ક્ષપાકાલે ધ્વજિની રાજયક્ષ્મણિ ।
ઉદ્યયૌ શોણિતાતામ્રો ભગવાન્વાસરેશ્વરઃ

***** ચતુર્થદિવસે રાત્રિયુદ્ધમ્ ॥ 25 ॥ *****
દુર્યોધનેન વાક્યલ્યૈરર્દિતઃ કુમ્ભસંભવઃ ।
તતો દદાહ દિવ્યાસ્ત્રૈરનસ્ત્રજ્ઞાનપિ ક્રુધા

પુનઃ પ્રવૃત્તે સમરે નિર્મર્યાદે જગત્ક્ષયે ।
દ્રોણેન વધ્યમાનાનામાનન્દસ્તુમુલો ઽભવત્

તસ્મિન્નકાલકલ્પાન્તે રુદ્રઃ કિં વાપુષામુના ।
સંહર્તુમુદ્યતો લોકાનિત્યૂચુર્વ્યોમચારિણઃ

ચેદિસોમકપાઞ્ચાલમત્સ્યકેકયસૃઞ્જયાઃ ।
ન શર્મ લેભિરે વીરાઃ પીડિતા દ્રોણસાયકૈઃ

તતો વિરાટદ્રુપદૌ ભારદ્વાજં શિતૈઃ શરૈઃ ।
સંચ્છાદ્ય ચક્રતુઃ ક્ષિપ્રં વિસ્મયં તવ ધન્વિનામ્

દ્રોણો ઽથ પાર્ષતસુતાન્હત્વા વિપુલવિક્રમાન્ ।
કણ્ઠાઞ્જહાર ભલ્લાભ્યાં વિરાટદ્રુપદૌ સમમ્

***** વિરાટદ્રુપદવધઃ ॥ 26 ॥ *****
મત્સ્યપાઞ્ચાલસેનાસુ ભગ્નાસુ પવનાત્મજઃ ।
ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખૈઃ સાર્ધં દ્રોણાનીકમુપાદ્રવત્

કર્ણસૌબલહાર્દિક્યદુઃશાસનમુખાસ્તતઃ ।
ભીમપાર્ષતસૈનેયફલ્ગુનાદ્યાનયોધયન્

સંઘટ્ટઃ સર્વવીરાણાં તુમુલે સંપ્રહારિણિ ।
આયાત્સોલ્લોલકીલાલકુલ્યા કલ્લોલમાલિની

પાઞ્ચાલચેદિમત્સ્યાનાં કુર્વાણાં કદનં રણે ।
દ્રોણં વિલોક્ય કંસારિર્બભાષે પાણ્ડુનન્દનમ્

જામદગ્ન્યસ્ય શિષ્યો ઽયં પ્રવૃદ્ધઃ ક્ષત્રિયાનલઃ ।
દિવ્યાસ્ત્રદુઃસહશિખઃ સોઢું નઃ કેન પાર્યતે

સર્વાત્મના યુધ્યમાનો દુર્જયઃ સાયુધો ગુરુઃ ।
ઉદ્યતઃ કર્તુમદ્યૈવ જાને નિષ્પાણ્ડવં જગત્

પુત્રં તુ નિહતં શ્રુત્વા ધ્રુવમેષ ન યોત્સ્યતે ।
તસ્માદ્યુક્તિમુપાશ્રિત્ય જયે નીતિર્વિધીયતામ્

શ્રુત્વૈતદર્જુને કર્ણૌ પિધાયાધોમુખસ્થિતે ।
કથંચિદભ્યુપગમાન્મૂકે પાણ્ડવભૂપતૌ

અશ્વત્થામાભિધં હત્વા ગદયા મદકુઞ્જરમ્ ।
ઉચ્ચૈઃ પુત્રવધં ભીમો દ્રોણમશ્રાવયત્પુરઃ

લજ્જમાનેન ભીમેન વ્યાહૃતં ભૃશમપ્રિયમ્ ।
દુર્જયં તનયં મત્વા દ્રોણો મેને ન તત્તથા

સ પ્રવિશ્યાથ પાઞ્ચાલાન્ધૃષ્ટદ્યુમ્નજિઘાંસયા ।
જઘાન વીરયોધાનાં રથાનામયુતાનિ ષટ્

ચેદિપાઞ્ચાલમત્સ્યાનાં બ્રહ્મસ્ત્રેણોગ્રવિક્રમઃ ।
પ્રયુતાન્યદહત્ક્રુદ્ધો દ્રોણો રુદ્ર ઇવાપરઃ

નિઘ્નન્પ્રભદ્રકાન્વીરાન્સોમકાશ્ચ પ્રહારિણઃ ।
ચતુર્વર્ષશતો દર્પાદ્યુવેવ વિચચાર સઃ

ઋષયો ઽથ સમભ્યેત્ય તં ક્રૂરતરકારિણમ્ ।
તસ્માદવારયન્ઘોરાલ્લોકસંહારવૈશસાત્

મુનિસંઘે ગતે વ્યોમ્ના દ્રોણો ભીમવચઃ સ્મરન્ ।
યુધિષ્ઠિરં શઙ્કિતધીરપૃચ્છત્સત્યવિક્રમમ્

ગોવિન્દેનાર્થિતો યત્નાલ્લોકસંહારશાન્તયે ।
યુધિષ્ઠિરસ્તદેવોક્ત્વા સ્વૈરં હસ્તીત્યભાષત

અસ્પૃશન્તો હયા ભૂમિમવહન્યે યુધિષ્ઠિરમ્ ।
તે નીચગામિનસ્તૂર્ણમસત્યગુરવો ઽભવન્

તતઃ સવિષનારાચૈર્નિર્ભિન્ન ઇવ મર્મસુ ।
નિશ્ચિત્યાત્મવધં દ્રોણશ્ચિત્રાર્પિત ઇવાભવત્

તં જિહ્વાદીપ્તવિશિખો ધૃષ્ટદ્યુમ્નો ઽવદદ્દ્રુતમ્ ।
અહો તનુ બ્રાહ્મણો ભૂત્વા પિશિતાશીવ નિષ્કૃપઃ ।
કરોષિ કલુષં કર્મ નિહતે ઽપિ પ્રિયે સુતે

તચ્છ્રુત્વા સહસા દ્રોણસ્ત્યક્ત્વા ચાપં સહ ક્રુધા ।
દત્ત્વા સર્વાભયં મૌની દદર્શ જ્યોતિરાન્તરમ્

તસ્ય ષટ્કોશસંઘસ્ય સંપુટત્રયપાતનાત્ ।
બ્રહ્મરન્ધ્રવિનિષ્ક્રાન્તં જ્યોતિર્વ્યોમ સમાવિશત્

અત્રાન્તરે સમાકૃષ્ય ધૃષ્ટદ્યુમ્નઃ શિરોરુહૈઃ ।
ક્રોધાન્ધઃ પાણ્ડુતનયૈર્વાર્યમાણો ઽપિ સંભ્રમમ્

ગુરોરકૃષ્ટશસ્ત્રસ્ય ધામ્નિ સંક્રાન્તતેજસઃ ।
શિરો જહાર ખડ્ગેન ધિક્કૃતઃ સ્રવરાજભિઃ

***** દ્રોણવધઃ ॥ 27 ॥ *****
હતે રુક્મરથે વીરે ગુરૌ સર્વધનુષ્મતામ્ ।
સંભ્રાન્તા દુદ્રુવુઃ સર્વે કૌરવાણાં મહારથાઃ

ભગ્નં કુરુબલં દૃષ્ટ્વા શઙ્કિતો દ્રોણનન્દનઃ ।
કિમેતદિતિ પપ્રચ્છ સાશ્રુનેત્રં સુયોધનમ્

તસ્મિન્નધોમુખે દુઃખાદ્ધોરં વક્તુમનીશ્વરે ।
તત્પ્રેરિતઃ પિતૃવધં ગૌતમો ઽસ્મૌ ન્યવેદયત્

શ્રુત્વા સ વૈશસં ઘોરં છદ્મના વિહિતં ગુરૌ ।
પાઞ્ચાલ્યેન નૃશંસેન જજ્વાલ ક્રોધવહ્નિના

તસ્ય નિઃશ્વસતઃ કોપાત્કાલસ્યેવ દિધક્ષતઃ ।
સંરમ્ભઃ સર્વભૂતાનાં બભૂવાતિભયંકરઃ

નિષ્પિષ્યપાણિના પાણિં સો ઽબ્રવીત્સાશ્રુલોચનઃ ।
અહો મમાપિ જનકઃ કેશગ્રહણમાપ્તવાન્

ઘાતયિત્વા મૃષાવાદી ગુરું રાજા બકવ્રતઃ ।
મયિ જીવતિ કૌન્તેયઃ કથં પ્રાપ્સ્યતિ મેદિનીમ્

અદ્ય મત્કોપનિર્દગ્ધે પાણ્ડુપુત્રે સરાજકે ।
ભાર્ગવસ્ય સ્મરિષ્યન્તિ વીરાઃ ક્ષત્ત્રકુલચ્છિદઃ

કૃત્વાદ્ય પાર્ષતપશું ક્રોધાગ્નેરુપહારતામ્ ।
અકૃષ્ણપાર્થાં પૃથિવીમેષો ઽહં કર્તુમુદ્યતઃ

પુરા મહ્યં પિતા પ્રાદાદસ્ત્રં નારાયણોદિતમ્ ।
તેનાદ્ય સંહૃતાંલ્લોકાન્મયા પશ્યન્તુ ખેચરાઃ

ઇત્યુક્ત્વા સંદધે ધીપ્તં તદસ્ત્રં નિયતઃ શુચિઃ ।
યેનાશ્વત્થદલાલોલા વિચચાલજગત્ત્રયી

તતો નનાદ મન્થાદ્રિક્ષુભિતામ્ભોધિનિઃસ્વનમ્ ।
દ્રૌણિર્યેન દિશઃ સર્વા યયુઃ શકલતામિવ

તતો વ્યથિતમાલોક્ય સ્વસૈન્યં શ્વેતવાહનઃ ।
જગાદ ધર્મતનયં શ્વસન્નનુશયાકુલઃ ।
વ્યાજાદ્વિભવલુબ્ધેન શિષ્યેણ નિહતો ગુરુઃ

ઇતિ પ્રલાપમુખરે સુરરાજસુતે ગુરોઃ ।
કોપાદાતામ્રનયનઃ પ્રોવાચ પવનાત્મજઃ

ન નામ મુનિવત્પાર્થ ક્ષત્ત્રિયો વક્તુમર્હસિ ।
ઘોરાપકારે કઃ શત્રૌ રણે ન્યાયમુપેક્ષતે

અસ્મિન્મમ ભુજે વીરે ગદાપ્રણયિનિ સ્થિતે ।
ત્વયિ કૃષ્ણે ચ કિં નામ દ્રૌણિશ્લાઘાભિનન્દ્યતે

ઇત્યુક્તે ભીમસેનેન પાર્ષતોર્ઽજુનમબ્રવીત્ ।
લોકાન્તકો વિકર્મસ્થો બ્રહ્મબન્ધુર્હતો મયા

બ્રહ્માસ્ત્રેણ હતો યેન મુક્તવર્મા પૃથગ્જનઃ ।
સર્વોપાયૈઃ સ હન્તવ્યો ઽસુરવદ્વિશ્વકણ્ટકઃ

ત્વયા હતઃ કથં ભીષ્મઃ સ ચ પ્રાગ્જ્યોતિષેશ્વરઃ ।
પિતુઃ સખા કિમેતેન ગહના વીરવૃત્તયઃ

ધૃષ્ટદ્યુમ્નવચઃ શ્રુત્વા તિર્યગ્જિહ્મીકૃતેક્ષણઃ ।
નિઃશ્વસ્ય કોપસંતપ્તો ધિગ્ધિગિત્યર્જુનો ઽબ્રવીત્

લજ્જાનતે ધર્મસુતે મૂકીભૂતેષુ રાજસુ ।
સાત્યકિઃ કોપસંતપ્તો ધૃષ્ટદ્યુમ્નમભાષત

બત પાપ વયં સર્વે યે ગુરુઘ્નં પુરઃ સ્થિતમ્ ।
સ્વસ્તિવત્પ્રતિભાષન્તે હન્તવ્યં ત્વાં પ્રયત્નતઃ

ઇત્યુક્તવતિ શૈનેયે જગાદ દ્રુપદાત્મજઃ ।
અહો નુ પરદોષજ્ઞો નિર્દેષ ઇવ ભાષસે

ભૂરિશ્રવાઃ પ્રાયગતઃ કૃત્તબાહુઃ કિરીટિના ।
નૃશંસ પતિતાચાર કેનાન્યેન નિપાતિતઃ

નૈતદ્વાચ્યં ત્વયા ભૂપો બાણૈસ્ત્વામન્યથા શિતૈઃ ।
કરોમિ શિક્ષાગુરુભિર્વિનયાવનિવર્તિનમ્

ઇતિ બ્રુવાણૌ સંરમ્ભાત્તૌ મિથો હન્તુમુદ્યતૌ ।
નિ(ન્ય)વારયત્કૃષ્ણગિરા ભીમસેનઃ સહાનુજૈઃ

તતઃ ક્ષણાત્સમાવૃત્તે કુરુરાજબલાર્ણવે ।
દ્રોણાત્મજાસ્ત્રપિહિતા નાલક્ષ્યન્ત દિશો દશ

નારાયણાસ્ત્રનિઃસૃતૈઃ પ્રદીપ્તાયુધમણ્ડલૈઃ ।
બધ્યમાનાલ્પશેષાભૂત્પાણ્ડવાનામનીકિની

તસ્મિન્નાયુધસંઘર્ષજાતજ્વાલાશતાકુલે ।
ઘોરે સુભટસંહારે ત્રસ્તો રાજા યુધિષ્ઠિરઃ

ઉવાચ પાર્ષતમુખાન્વીક્ષમાણઃ કિરીટિનમ્ ।
પલાયન્તામિતઃ સર્વે મહદ્ભયમુપસ્થિતમ્

માધ્યસ્થ્યમાસ્થિતો જિષ્ણુઃ કોપિતો નિધનાદ્ગુરોઃ ।
યેનાભિમન્યુર્વૃદ્ધેન વ્યાજાદ્બાલો નિપાતિતઃ

સત્યજિત્પ્રમુખા યેન હતાસ્તે તે મહારથાઃ ।
દુર્ભેદ્યં કવચં પ્રાદાદ્દિવ્યં દુર્યોધનાય યઃ

ક્રિયતાં નાધુના યુદ્ધં સ્વસ્તિ પાર્થાય ધીમતે ।
એવં વહ્નિં પ્રવેક્ષ્યામિ દ્રૌણિં કાલં સહેત કઃ

ઇત્યુક્તે ધર્મરાજેન ભુજાવુત્ક્ષિપ્ય કેશવઃ ।
ઉચ્ચૈરુવાચ ભૂપાલાઞ્જ્વલિતાન્સ્ત્રતેજસા

ભો ભોઃ શસ્ત્રં પરિત્યજ્ય રથેભ્યો વ્રજત ક્ષિતિમ્ ।
અસ્ત્રેણાનેન હન્યન્તે ન વિશસ્ત્રા ભુવિ સ્થિતાઃ

ઇતિ બ્રુવાણે સંરમ્ભાત્સાવેગં કૈટભદ્વિષિ ।
ભીમો બભાષે ભૂપાલાનભયં કર્તુમર્હથ

એષો ઽહં સમયપ્રખ્યાં ગદામાદાય દંશિતઃ ।
દ્રૌણિમભ્યુદ્યતો હન્તું પશ્યન્તુ કુરુપાણ્ડવાઃ

ઇતિ ગર્જન્તમાયાન્તં પાવનિં દ્રોણનન્દનઃ ।
હસન્મૂઢો ઽયમિત્યુક્ત્વા શરજાલૈરપૂરયત્

તતો નારાયણાસ્ત્રેણ દહ્યમાનાઃ સમન્તતઃ ।
અવાતરન્વાહનેભ્ય શસ્ત્રાણ્યુત્સૃજ્ય ભૂમિપાઃ

રથે સ્થિતં યુધ્યમાનં ભીમસેનમસંભ્રમાત્ ।
અસ્ત્રજ્વાલાવલીચક્રમેકીભૂતં સમાપતત્

પ્રજવાગ્નિશિખાકૂટસંઘટ્ટન્તરિતં ક્ષણાત્ ।
અર્જુનો ભીમમાલોક્ય વરુણાસ્ત્રમવાસૄજત્

નારાયણાસ્ત્રદહનૈસ્તદસ્ત્રમભિતો હતમ્ ।
મોધીકૃતં ક્ષણેનાભૂદપ્રયુક્તમિવામ્બરે

મહાસ્ત્રસંકટે ઘોરે વર્તમાનં વૃકોદરમ્ ।
અવરુહ્ય રથાત્કૃષ્ણૌ દ્રાગ્ભુજાભ્યાં વિકૃષ્ય તમ્

શસ્ત્રં હૃત્વા બલાદ્વીરં નીત્વાશુ સ્યન્દનાદ્ભુવમ્ ।
વીરૌ ચિત્રોજ્જ્વલૌ હૃષ્ટૌ તસ્થાતુઃ કૃષ્ણપાણ્ડવૌ

અસ્ત્રે તતઃ સ્વયં શાન્તે પ્રસન્ને ભુવનત્રયે ।
ઊચે દુર્યોધનો દ્રૌણિં પુનરસ્ત્રં પ્રયુજ્યતામ્

દ્વિષ્પ્રયોજ્યં ન દિવ્યાસ્ત્રમિત્યુક્ત્વા દ્રૌણિરાકુલઃ ।
શરૈશ્વકાર પાઞ્ચાલમત્સ્યકેકયસંક્ષયમ્

સ સાત્યકિં પાર્ષતં ચ જિત્વા વિદ્રાવ્ય વાહિનીમ્ ।
જઘાન પૌરવં વીરં રાજાનં ચ સુદર્શનમ્

પાણ્ડુસૈન્યેષુ ભગ્નેષુ દ્રૌણિં પશ્ચાદભિદ્રુતમ્ ।
અવારયત્સ્વયં ક્રુદ્ધો બાણવર્ષૈર્ધનંજયઃ

પ્રાદુશ્ચક્રે તતો ઘોરં જ્વાલાવલયિતામ્બરમ્ ।
આગ્નેયમસ્ત્રં લોકાનાં ક્ષયાય દ્રૌણિરુદ્યતઃ

અથ કાઞ્ચનસંનાહૌરિવ સર્વે સમાવૃતાઃ ।
મહાસ્ત્રતેજસા વ્યાપ્તાઃ પેતુર્ભૂમિભૃતાં વરાઃ

અસ્ત્રેણાક્ષૌહિણીં દગ્ધાં વહ્નિવ્યાપ્તો ધનંજયઃ ।
દૃષ્ટ્વા પ્રાદુશ્ચકારોગ્રં બ્રહ્માસ્ત્રં તત્પ્રશાન્તયે

અસ્ત્રે તિરોહિતે તસ્મિન્વિમુક્તૌ કેશવાર્જુનૌ ।
દૃષ્ટ્વા દ્રોણસુતઃ ક્રુદ્ધો ધિગસ્ત્રાણીત્યભાષત

અત્રાન્તરે જ્ઞાનસહસ્રરશ્મિરપારવેદામૃતસિન્ધુસેતુઃ ।
સરસ્વતીમાનસરાજહંસઃ કૃષ્ણો ઽપ્યકૃષ્ણો મુનિરાજગામ

રથં સમુત્સૃજ્ય તમુગ્રકર્મા પ્રણમ્ય પપ્રચ્છ ગુરોસ્તનૂજઃ ।
અસ્ત્રાણિ દિવ્યાન્યફલાનિ કસ્માત્પાર્થે સકૃષ્ણે ભગવન્ગતાનિ

પૃષ્ટઃ કોપાકુલેનેતિ તમુવાચ મુનીશ્વરઃ ।
વીરૌ કૃષ્ણાર્જુનાવેતૌ નરનારાયણાવૃષી

ષષ્ટિં વર્ષસહસ્રાણિ તપઃ કૃત્વા પિનાકિનમ્ ।
નારાયણસ્તોષયિત્વા લેભે તત્તુલ્યતાં પુરા

સ એષ દુર્જયઃ કૃષ્ણઃ સ્વયં લિઙ્ગાર્ચનવ્રતઃ ।
દ્રૌણે ત્વમપિ રુદ્રાંશસ્તસ્માન્મા વિક્રિયાં ગમઃ

એતદ્વ્યાસવચઃ શ્રુત્વા શાન્તમન્યુર્ગુરોઃ સુતઃ ।
ધિયા રુદ્રં નમસ્કૃત્ય દેવૌ કૃષ્ણાવમન્યત

તતો ઽવહારે સૈન્યાનાં વિહિતે કુરુપાણ્ડવૈઃ ।
નિવૃત્તઃ સમરાત્પાર્થઃ પથિ વ્યાસં વ્યલોકયત્

તં નમસ્કૃત્ય પપ્રચ્છ ભગવન્સમરે પુરઃ ।
દૃષ્ટો મયા શૂલહસ્તઃ પુરુષો દહનદ્યુતિઃ

તચ્છૂલિનઃસૃતૈર્દીપ્તૈરસંખ્યૈઃ શૂલમણ્ડલૈઃ ।
કુરુસેના મયા દૃષ્ટા દહ્યમાના સમન્તતઃ

ક્રોશાર્ધસ્પૃષ્ટવસુધો રૌદ્રો રુદ્ર ઇવાપરઃ ।
પૃષ્ટો ધનંજયેનેતિ હૃષ્યે દ્વૈપાયનો ઽબ્રવીત્।
સ દેવસ્ત્રિપુરારાતિર્ગજાસુરવિમર્દનઃ ।
રુદ્રઃ કૃતાન્તદહનસ્ત્રિજગત્પ્રલયક્ષમઃ

યં નમસ્કૃત્ય વરદં રાજન્તે દિવિ દેવતાઃ ।
અસ્તમ્ભયદ્બુજસ્તમ્ભં જમ્ભારાતેઃ સ્મિતાનનઃ

સ્મરહરમસુરારિં તં સ્મર સ્મેરકાન્તિં હરમજરમજય્યં શાશ્વતં વિશ્વરૂપમ્ ।
વિષમદૃશમનીશં શાન્તમીસાનમીશં તરુણતરણિમાલાસ્ફારતેજઃપ્રકારમ્

ક્ષપિતદિનકરાક્ષં દક્ષદીક્ષાવિઘાતં ભવમભવમભેદં સ્વચ્છભાવોપલભ્યમ્ ।
શિવમચલમચિન્ત્યં બાલચન્દ્રાવતંસં ગિરિપરિવૃઢપુત્રીદ્યૂતગોષ્ઠીગરિષ્ઠમ્

હત્યાગ્રહાત્પરમમાગ્રહમિન્દ્રસૂનોઃ પ્રીત્યા વિધાય મુનિમૌલિમણૌ પ્રયાતે ।
ભૂપાઃ પ્રવિશ્ય શિબિરાણિ દિનાવસાને ચક્રુઃ કથાઃ પ્રવરવીરકથાનુબદ્ધાઃ