Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 16
iti śrīkṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryāmāśramavāsikaṃ parva
Mausalaṃ parvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet
mahīṃ mahībhṛtāṃ dhurye dharmarāje praśāsati /
ṣaḍviṃśe 'bde mahābhāgā dvārakāṃ munayo yayuḥ
tāndṛṣṭvā kauśikamukhānpraharṣanmadaviplutāḥ /
sāmbaṃ kṛtvā vadhūveśaṃ papracchurvṛṣṇipuṃgavāḥ
api putraḥ sutā vāsyā bhaviṣyati munīśvarāḥ /
tacchrutvā te 'vadannasyāḥ kulamṛtyurbhaviṣyati
musalaṃ brahmadaṇḍākhyamityuktvādarśanaṃ yayuḥ /
lauhaṃ sāmbastato 'sūta musalaṃ vajrasaṃhatam
tadāhvako bhayātpiṣṭvā tūrṇaṃ tatyāja sāgare /
sarvajño jñātavṛttānto vṛṣṇikṣayamupasthitam
vijñāya kaiṭabhārātistīrthayātrārasādyayau /
caṇḍāṃśumaṇḍaloccaṇḍaṃ tataścakraṃ suradviṣaḥ
ratho dhvajaśca sauvarṇaḥ sahasāntaradhīyata /
atha mārjāravicchāye kabandhāvṛtamaṇḍale
sūrye vighaṭṭitāśeṣadiktaṭe vāti mārute /
muṇḍo viṭaṅkavadano yādavānāṃ gṛhe gṛhe
saṃdarśya vadanaṃ prāyādvācānviṣṭo 'pyadṛśyata /
cītkārapuruṣaḥ śabdaḥ śārikānāṃ gṛheṣvabhūt
gṛdhragomāyunādena rājamārgau'pyapūryata /
viparītā prasūtiśca paśūnāmabhavattadā
kośeṣu kanakābandhe ratnāni svayamasphuṭan /
teṣu ghoranimitteṣu jāteṣvapyaviśaṅkitāḥ
babhūvurvṛṣṇayo bhānti na hi nāśeṣu buddhayaḥ /
prabhāsamatha saṃprāpte kṛṣṇe yādavavṛṣṇayaḥ
tameva deśamabhyetya cakrire vipulotsavam /
udyāneṣu vicitreṣu vijahnustatra te sukham
gītanṛtyarasāsaktāḥ kalitāḥ kālacakṣuṣā /
āpānakelisaṃsakte tato vṛṣṇikule 'bhavat
vivāde yuddhasaṃbaddhaḥ śaineyakṛtavarmaṇoḥ /
hārdikyaṃ sātyākiḥ prāha suptahā sauptiko bhavān
sa tamūce tvayā prāyagato bhūriśravā hataḥ /
evaṃ vivādātsaṃgrāmasteṣāmāsītsudāruṇaḥ
prāktasmādvajramusalātprajātairvallarīcayaiḥ /
tṛṇamapyabhavattatra brahmadaṇḍamadotkaṭam
kṣayāya musalībhūtaṃ sahasāndhakavṛṣṇiṣu /
yā bhūdāpānabhūsteṣāṃ lalanānayanotsavaḥ
saiva mṛtyorabhūddhorasaṃhārāhāramaṇḍapaḥ /
sāmbe gade cārudoṣṇi pradyumne kṛtavarmaṇi
aniruddhe ca śaineye nihate paśyato hareḥ /
vṛtte vṛṣṇikṣaye ghore strīśeṣā yādave kule
dvārakā prarurodeva cchinnahārāśrunirjharaiḥ /
tataḥ śaurirhaladharaṃ draṣṭuṃ duḥkhākulo vrajan
dārukaṃ tatkathayituṃ prāhiṇotsavyasācine /
yoṣitāṃ dasturakṣāyai babhrumādāya keśavaḥ
gatvā janakamāmantrya rauhiṇeyamupāyayau /
athāpaśyanmukhāttasya niḥsṛtaṃ madhusūdanaḥ
sahasraśīrṣaṃ bhujagaṃ śvetaṃ śvetācalopamam /
vāsukipramukhairnāgairatha pratyudyataiḥ saha
dṛṣṭvārṇavaṃ praviṣṭaṃ taṃ varuṇenārcitaṃ punaḥ /
gatijñaḥ sarvabhūtānāṃ na śuśoca janārdanaḥ
bhave hyabhāvasadbhāve bhāvānāṃ sthiratā kutaḥ /
anantadhāmni milite balabhadre sakānane
praviśya yogī suṣvāpa nibaddhaprāṇadhāraṇaḥ /
taṃ svajyotiṣi saṃsaktaṃ lubdhako mṛgaśaṅkayā
jaghāna niśitāgreṇa śareṇa caraṇodare /
kṛṣṇaśāradhiyā kṛṣṇo lubdhakeneṣuṇā hataḥ
nārāyaṇākhyamaviśatparaṃ dhāma sanātanam /
surasiddharṣigandharvaiḥ pūjyamāne saha śriyā
viṣṇuṃ praviṣṭe govinde babhūva kṣubhitaṃ jagat /
atrāntare dārukena kathite yādavakṣaye
śokaṃ trāsaṃ ca dainyaṃ ca bhejire pāṇḍavāḥ param /
tato yudhiṣṭhiragirā dvārakāṃ śvetavāhanaḥ
dārukenaiva sahitaḥ prayayau śokamūrcchitaḥ /
sa prāpa yādavapurīmapadmāmiva padminīm
vṛṣṇisiṃhairvirahitā guhāṃ haimavatīmiva /
kaṣṭairariṣṭanicayaiḥ spṛṣṭāṃ duḥkhādvilokya tām
draṣṭuṃ viveśa śokārtaṃ janakaṃ kaṃsavidviṣaḥ /
tārapralāpamukharairvṛtaṃ vṛṣṇivadhūjanaiḥ
ṣoḍaśastrīsahasrāṇi kalatraṃ kamalāpateḥ /
saubhadrajanako dṛṣṭvā mumoha bhayavihvalam
śayānaṃ bhuvi pārtho 'pi vasudevaṃ pralāpinam /
vilokya śokavivaśo vajrabhinna ivāpatat
kva rāmaḥ kva ca govindaḥ kva pradyumnaḥ kva sātyakiḥ /
aho vidherduranteyaṃ śaktirityarjuno 'vadat
maṇikaṅkaṇajhāṅkārinṛttagītaghanadhvaniḥ /
aviśrāntamabhūdyatra śravaṇānandanirjharaiḥ
tatraiva vṛṣṇinārīṇāṃ śṛṇvannārodanadhvanim /
niśāṃ nināya bībhatsurnirapāyamayīṃ śriyam
tataḥ prātaḥ priyasuto vasudevaḥ priyāṃ tanum /
tatyāja devakīmukhyairanuyāto vadhūjanaiḥ
tataḥ sāttvatamukhyānāṃ sarveṣāṃ śokavihvalaḥ /
pārthaḥ śarīraṃ saṃskṛtya cakāra salilakriyām
vajrābhidhānaṃ kṛṣṇasya pautraṃ kuntīsutastataḥ /
ādāya vṛṣṇikāntāśca pratasthe dārukānugaḥ
atha dvāravatīṃ sphārataraṅgabhujamaṇḍalaiḥ /
śaṅkhāṭṭahāsavikaṭo jahāra makarākaraḥ
hate vṛṣṇipure kṣipraṃ ratnalobhādivābdhinā /
puruṣānugataṃ sarvamityūce duḥkhito janaḥ
kalatraṃ vṛṣṇisiṃhānāmādāya śvetavāhanaḥ /
indraprasthaṃ vrajanprāpa durgamāṃ vikaṭāṭavīm
dasyavastatra gopālā balinaḥ paśujīvinaḥ /
adṛṣṭapūrvāḥ svaryoṣitsubhagāḥ sāttvatāṅganāḥ
taḍittaralaratnāṃśupuñjaritāmbarāḥ /
vilokya lobhavaśagā hartumabhyudyayurbalāt
gopānāpatitāndṛṣṭā tānugralaguḍāyudhān /
gāṇḍīvadhanvā gāṇḍīpamadhijyamakarotkrudhā
kālaśaktihatasyāpi tasyāpi kṣapitadviṣaḥ /
na śaktirabhavatkācitkṣīṇeṣorjyāvikarṣaṇe
cāpayaṣṭiranāyattā tasyābhūdatiduḥkhagā /
vṛddhasyeva daridrasya taruṇī rūpiṇī vadhūḥ
tasya kopāgnitaptasya vṛthā bhrūbhaṅgakāriṇaḥ /
bhṛtyā ivāvinītasya babhūvuravaśāḥ śarāḥ
te divyāstragaṇāḥ kvāpi jagmurutsṛjya taṃ mṛdhe /
guṇasaṅgāmanādṛtya dhūrtā mitramivādhanam
sa niḥśaśvāsa vipulairmārgaṇaiḥ parivarjitaḥ /
kṣīṇakośa iva tyāgī vailakṣyavinatānanaḥ
tato niṣpratibhe tatra pārthe sarvāyudhakṣayāt /
vṛṣṇipaurāṅganā jahrurnirvivekā vanecarāḥ
na tu pradhānanārīṣu teṣāmāsītpragalbhatā /
anarhasya mahārheṣu nīcasyojasvitā katham
taiḥ prasahya hṛte straiṇe bhagnamāno dhanaṃjayaḥ /
pratasthe nijadordaṇḍe sāsūyāḥ pātayandṛśaḥ
aho balavatī devī saṃsāre 'sminnanityatā /
aho niḥsāraparyantā bhāvānāṃ prabhaviṣṇutā
aho sarvakaṣaḥ kālaścitrapākamaho jagat /
vijite vijayo gopairduḥkhādityavadajjanaḥ
dhiganityavilāsasya vibhramabhrāntikāriṇaḥ /
dhāturadbhutanirmāṇavinodaviśarārutām
ākhaṇḍalaprabhṛtayaḥ khāṇḍave yena khaṇḍitāḥ /
kairāte tripurārātiḥ samare yena toṣitaḥ
jitvā tamapi gopālā varākāḥ suhṛdaṃ hareḥ /
jahrurviṣṇukalatrāṇi dhikkālasya durantatām
revatīṃ rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ jāmbavatīṃ tathā /
vajraṃ pautraṃ ca kaṃsāreranyāśca yaduyoṣitaḥ
ādāya phalguṇaḥ śocannindraprasthaṃ samāviśat /
sabāṣpaṃ paurasaṃghātairabhitaḥ parivāritaḥ
rājye nidhāya tatraiva vajraṃ yāte dhanaṃjaye /
satyabhāmānugā devyaḥ pāvakaṃ viviśuḥ śucā
vrajanvṛṣṇiviyogārtaḥ kirīṭi hastināpuram /
parāvarajñaṃ bhāvānāṃ vane vyāsaṃ vyalokayat
duḥkhānnyavedayattasmai ghoraṃ vṛṣṇikulakṣayam /
ātmanaścāttacāpasya gopaiḥ pathi parābhavam
tamabravījjñānanidhirmunirāśvāsya mūrcchitam /
putra kālavilāsānāṃ sarvametadvijṛmbhitam
matirvibhūtayo bhogāḥ prabhāvāḥ śaktayo guṇāḥ /
sarvathā kālakalayā nīyate smṛtiśeṣatām
dhruvaṃ sarvaparityāge na kuryurmunayo matim /
avasānaikavirasā yadi na syādbhavasthitiḥ
ityukto muninā pārthaḥ prayayau hastināpuram /
prabhāvaṃ vṛṣṇisiṃhasya kalayanbhṛśavihvalaḥ
Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0