Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 16

16.1

iti śrīkṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryāmāśramavāsikaṃ parva
Mausalaṃ parvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

16.2

mahīṃ mahībhṛtāṃ dhurye dharmarāje praśāsati /
ṣaḍviṃśe 'bde mahābhāgā dvārakāṃ munayo yayuḥ

16.3

tāndṛṣṭvā kauśikamukhānpraharṣanmadaviplutāḥ /
sāmbaṃ kṛtvā vadhūveśaṃ papracchurvṛṣṇipuṃgavāḥ

16.4

api putraḥ sutā vāsyā bhaviṣyati munīśvarāḥ /
tacchrutvā te 'vadannasyāḥ kulamṛtyurbhaviṣyati

16.5

musalaṃ brahmadaṇḍākhyamityuktvādarśanaṃ yayuḥ /
lauhaṃ sāmbastato 'sūta musalaṃ vajrasaṃhatam

16.6

tadāhvako bhayātpiṣṭvā tūrṇaṃ tatyāja sāgare /
sarvajño jñātavṛttānto vṛṣṇikṣayamupasthitam

16.7

vijñāya kaiṭabhārātistīrthayātrārasādyayau /
caṇḍāṃśumaṇḍaloccaṇḍaṃ tataścakraṃ suradviṣaḥ

16.8

ratho dhvajaśca sauvarṇaḥ sahasāntaradhīyata /
atha mārjāravicchāye kabandhāvṛtamaṇḍale

16.9

sūrye vighaṭṭitāśeṣadiktaṭe vāti mārute /
muṇḍo viṭaṅkavadano yādavānāṃ gṛhe gṛhe

16.10

saṃdarśya vadanaṃ prāyādvācānviṣṭo 'pyadṛśyata /
cītkārapuruṣaḥ śabdaḥ śārikānāṃ gṛheṣvabhūt

16.11

gṛdhragomāyunādena rājamārgau'pyapūryata /
viparītā prasūtiśca paśūnāmabhavattadā

16.12

kośeṣu kanakābandhe ratnāni svayamasphuṭan /
teṣu ghoranimitteṣu jāteṣvapyaviśaṅkitāḥ

16.13

babhūvurvṛṣṇayo bhānti na hi nāśeṣu buddhayaḥ /
prabhāsamatha saṃprāpte kṛṣṇe yādavavṛṣṇayaḥ

16.14

tameva deśamabhyetya cakrire vipulotsavam /
udyāneṣu vicitreṣu vijahnustatra te sukham

16.15

gītanṛtyarasāsaktāḥ kalitāḥ kālacakṣuṣā /
āpānakelisaṃsakte tato vṛṣṇikule 'bhavat

16.16

vivāde yuddhasaṃbaddhaḥ śaineyakṛtavarmaṇoḥ /
hārdikyaṃ sātyākiḥ prāha suptahā sauptiko bhavān

16.17

sa tamūce tvayā prāyagato bhūriśravā hataḥ /
evaṃ vivādātsaṃgrāmasteṣāmāsītsudāruṇaḥ

16.18

prāktasmādvajramusalātprajātairvallarīcayaiḥ /
tṛṇamapyabhavattatra brahmadaṇḍamadotkaṭam

16.19

kṣayāya musalībhūtaṃ sahasāndhakavṛṣṇiṣu /
yā bhūdāpānabhūsteṣāṃ lalanānayanotsavaḥ

16.20

saiva mṛtyorabhūddhorasaṃhārāhāramaṇḍapaḥ /
sāmbe gade cārudoṣṇi pradyumne kṛtavarmaṇi

16.21

aniruddhe ca śaineye nihate paśyato hareḥ /
vṛtte vṛṣṇikṣaye ghore strīśeṣā yādave kule

16.22

dvārakā prarurodeva cchinnahārāśrunirjharaiḥ /
tataḥ śaurirhaladharaṃ draṣṭuṃ duḥkhākulo vrajan

16.23

dārukaṃ tatkathayituṃ prāhiṇotsavyasācine /
yoṣitāṃ dasturakṣāyai babhrumādāya keśavaḥ

16.24

gatvā janakamāmantrya rauhiṇeyamupāyayau /
athāpaśyanmukhāttasya niḥsṛtaṃ madhusūdanaḥ

16.25

sahasraśīrṣaṃ bhujagaṃ śvetaṃ śvetācalopamam /
vāsukipramukhairnāgairatha pratyudyataiḥ saha

16.26

dṛṣṭvārṇavaṃ praviṣṭaṃ taṃ varuṇenārcitaṃ punaḥ /
gatijñaḥ sarvabhūtānāṃ na śuśoca janārdanaḥ

16.27

bhave hyabhāvasadbhāve bhāvānāṃ sthiratā kutaḥ /
anantadhāmni milite balabhadre sakānane

16.28

praviśya yogī suṣvāpa nibaddhaprāṇadhāraṇaḥ /
taṃ svajyotiṣi saṃsaktaṃ lubdhako mṛgaśaṅkayā

16.29

jaghāna niśitāgreṇa śareṇa caraṇodare /
kṛṣṇaśāradhiyā kṛṣṇo lubdhakeneṣuṇā hataḥ

16.30

nārāyaṇākhyamaviśatparaṃ dhāma sanātanam /
surasiddharṣigandharvaiḥ pūjyamāne saha śriyā

16.31

viṣṇuṃ praviṣṭe govinde babhūva kṣubhitaṃ jagat /
atrāntare dārukena kathite yādavakṣaye

16.32

śokaṃ trāsaṃ ca dainyaṃ ca bhejire pāṇḍavāḥ param /
tato yudhiṣṭhiragirā dvārakāṃ śvetavāhanaḥ

16.33

dārukenaiva sahitaḥ prayayau śokamūrcchitaḥ /
sa prāpa yādavapurīmapadmāmiva padminīm

16.34

vṛṣṇisiṃhairvirahitā guhāṃ haimavatīmiva /
kaṣṭairariṣṭanicayaiḥ spṛṣṭāṃ duḥkhādvilokya tām

16.35

draṣṭuṃ viveśa śokārtaṃ janakaṃ kaṃsavidviṣaḥ /
tārapralāpamukharairvṛtaṃ vṛṣṇivadhūjanaiḥ

16.36

ṣoḍaśastrīsahasrāṇi kalatraṃ kamalāpateḥ /
saubhadrajanako dṛṣṭvā mumoha bhayavihvalam

16.37

śayānaṃ bhuvi pārtho 'pi vasudevaṃ pralāpinam /
vilokya śokavivaśo vajrabhinna ivāpatat

16.38

kva rāmaḥ kva ca govindaḥ kva pradyumnaḥ kva sātyakiḥ /
aho vidherduranteyaṃ śaktirityarjuno 'vadat

16.39

maṇikaṅkaṇajhāṅkārinṛttagītaghanadhvaniḥ /
aviśrāntamabhūdyatra śravaṇānandanirjharaiḥ

16.40

tatraiva vṛṣṇinārīṇāṃ śṛṇvannārodanadhvanim /
niśāṃ nināya bībhatsurnirapāyamayīṃ śriyam

16.41

tataḥ prātaḥ priyasuto vasudevaḥ priyāṃ tanum /
tatyāja devakīmukhyairanuyāto vadhūjanaiḥ

16.42

tataḥ sāttvatamukhyānāṃ sarveṣāṃ śokavihvalaḥ /
pārthaḥ śarīraṃ saṃskṛtya cakāra salilakriyām

16.43

vajrābhidhānaṃ kṛṣṇasya pautraṃ kuntīsutastataḥ /
ādāya vṛṣṇikāntāśca pratasthe dārukānugaḥ

16.44

atha dvāravatīṃ sphārataraṅgabhujamaṇḍalaiḥ /
śaṅkhāṭṭahāsavikaṭo jahāra makarākaraḥ

16.45

hate vṛṣṇipure kṣipraṃ ratnalobhādivābdhinā /
puruṣānugataṃ sarvamityūce duḥkhito janaḥ

16.46

kalatraṃ vṛṣṇisiṃhānāmādāya śvetavāhanaḥ /
indraprasthaṃ vrajanprāpa durgamāṃ vikaṭāṭavīm

16.47

dasyavastatra gopālā balinaḥ paśujīvinaḥ /
adṛṣṭapūrvāḥ svaryoṣitsubhagāḥ sāttvatāṅganāḥ

16.48

taḍittaralaratnāṃśupuñjaritāmbarāḥ /
vilokya lobhavaśagā hartumabhyudyayurbalāt

16.49

gopānāpatitāndṛṣṭā tānugralaguḍāyudhān /
gāṇḍīvadhanvā gāṇḍīpamadhijyamakarotkrudhā

16.50

kālaśaktihatasyāpi tasyāpi kṣapitadviṣaḥ /
na śaktirabhavatkācitkṣīṇeṣorjyāvikarṣaṇe

16.51

cāpayaṣṭiranāyattā tasyābhūdatiduḥkhagā /
vṛddhasyeva daridrasya taruṇī rūpiṇī vadhūḥ

16.52

tasya kopāgnitaptasya vṛthā bhrūbhaṅgakāriṇaḥ /
bhṛtyā ivāvinītasya babhūvuravaśāḥ śarāḥ

16.53

te divyāstragaṇāḥ kvāpi jagmurutsṛjya taṃ mṛdhe /
guṇasaṅgāmanādṛtya dhūrtā mitramivādhanam

16.54

sa niḥśaśvāsa vipulairmārgaṇaiḥ parivarjitaḥ /
kṣīṇakośa iva tyāgī vailakṣyavinatānanaḥ

16.55

tato niṣpratibhe tatra pārthe sarvāyudhakṣayāt /
vṛṣṇipaurāṅganā jahrurnirvivekā vanecarāḥ

16.56

na tu pradhānanārīṣu teṣāmāsītpragalbhatā /
anarhasya mahārheṣu nīcasyojasvitā katham

16.57

taiḥ prasahya hṛte straiṇe bhagnamāno dhanaṃjayaḥ /
pratasthe nijadordaṇḍe sāsūyāḥ pātayandṛśaḥ

16.58

aho balavatī devī saṃsāre 'sminnanityatā /
aho niḥsāraparyantā bhāvānāṃ prabhaviṣṇutā

16.59

aho sarvakaṣaḥ kālaścitrapākamaho jagat /
vijite vijayo gopairduḥkhādityavadajjanaḥ

16.60

dhiganityavilāsasya vibhramabhrāntikāriṇaḥ /
dhāturadbhutanirmāṇavinodaviśarārutām

16.61

ākhaṇḍalaprabhṛtayaḥ khāṇḍave yena khaṇḍitāḥ /
kairāte tripurārātiḥ samare yena toṣitaḥ

16.62

jitvā tamapi gopālā varākāḥ suhṛdaṃ hareḥ /
jahrurviṣṇukalatrāṇi dhikkālasya durantatām

16.63

revatīṃ rukmiṇīṃ satyabhāmāṃ jāmbavatīṃ tathā /
vajraṃ pautraṃ ca kaṃsāreranyāśca yaduyoṣitaḥ

16.64

ādāya phalguṇaḥ śocannindraprasthaṃ samāviśat /
sabāṣpaṃ paurasaṃghātairabhitaḥ parivāritaḥ

16.65

rājye nidhāya tatraiva vajraṃ yāte dhanaṃjaye /
satyabhāmānugā devyaḥ pāvakaṃ viviśuḥ śucā

16.66

vrajanvṛṣṇiviyogārtaḥ kirīṭi hastināpuram /
parāvarajñaṃ bhāvānāṃ vane vyāsaṃ vyalokayat

16.67

duḥkhānnyavedayattasmai ghoraṃ vṛṣṇikulakṣayam /
ātmanaścāttacāpasya gopaiḥ pathi parābhavam

16.68

tamabravījjñānanidhirmunirāśvāsya mūrcchitam /
putra kālavilāsānāṃ sarvametadvijṛmbhitam

16.69

matirvibhūtayo bhogāḥ prabhāvāḥ śaktayo guṇāḥ /
sarvathā kālakalayā nīyate smṛtiśeṣatām

16.70

dhruvaṃ sarvaparityāge na kuryurmunayo matim /
avasānaikavirasā yadi na syādbhavasthitiḥ

16.71

ityukto muninā pārthaḥ prayayau hastināpuram /
prabhāvaṃ vṛṣṇisiṃhasya kalayanbhṛśavihvalaḥ

Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc