Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 15

15.1

iti śrīkṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryāmāśvamedhikaṃ parva
Āśramavāsikaṃ parvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

15.2

ekacchatrāṃ mahīṃ rājñi praśāsati yudhiṣṭhire /
nāśrūyatārtijaḥ śabdo na cādṛśyata yācakaḥ

15.3

yaśasā dharmavīrasya tasya vyāpte jagattraye /
rāghavādikathābandheṣvabhūnmandācaro janaḥ

15.4

dhṛtarāṣṭraḥ saviduro gāndhārī ca pativratā /
satataṃ daivataṃ tasya babhūvuḥ pratimāṃ vinā

15.5

rāja(jñaḥ) ṣaḍrasavaicitryaveśavāravidhāyinaḥ /
bhojane dhṛtarāṣṭrasya sa sūdānsvayamaikṣata

15.6

tacchāsanānnāpriyāṇi kuruvṛddhasya pāṇḍavāḥ /
aślīlaṃ dadataḥ sarve prativādaṃ pracakrire

15.7

rājārhaṃ bhojanaṃ bhuṅkte sarvamevāmbikāsutaḥ /
iti viśrāvya gūḍhaṃ tu so 'bhavatphalabhojanaḥ

15.8

aho vratavatastasya jāpinaḥ kṣitiśāyinaḥ /
jāyāsakhasya vairāgyaṃ bubudhe na yudhiṣṭhiraḥ

15.9

evaṃ nivasatāṃ teṣāṃ mithaḥ praṇayaśālinām /
kāle pravāhini yayuḥ samaḥ pañcādhikā daśa

15.10

kadācidatha saṃsmṛtya bhīmaḥ kauravadurnayān /
cakāra tadvadhakathāṃ bahuśabdaṃ ca durmadaḥ

15.11

dhṛtarāṣṭro jitakrodhastadākarṇya vadhūsakhaḥ /
vidhāyāśrutavatsarvamabhūtsaṃnyāsalālasaḥ

15.12

tatastasyātinirvedādbhāvabhramaparāṅbhukham /
babhuva śamakāmasya vairāgyābharaṇaṃ manaḥ

15.13

viyogaśatadagdhānāmavamānaviṣāśinām /
sarvatyāgaḥ sukhāyaiva nirvāṇāmṛtanirjharaḥ

15.14

sa yudhiṣṭhiramabhyetya vanavāsasamutsukaḥ /
uvāca niyamakṣāmo damopaśamamanthanam

15.15

varṇāśramaguro rājannanujānīhi pārtha mām /
daśāṃ vṛddhocitāṃ labdhuṃ vrajāmyeṣa tapovanam

15.16

iyaṃ bhavasukhāsvādaratistatparacetasām /
nṛṇāmajīrṇatṛṣṇeva satataṃ parivardhate

15.17

spṛśa māṃ puṇyagandhena vapuṣā dharmanandana /
svasti te pāhi pṛthivīṃ putravatpaśya ca prajāḥ

15.18

kośadurgabalādāne kurvīthā yatnamuttamam /
gūḍhamantraḥ prajāpāla unmūlā hi nṛpaśriyaḥ

15.19

ityuktvā mūrdhnyupāghrāya nirāhāraḥ kṛśo nṛpam /
kampamānatanurvṛddho babhūva gamanotsukaḥ

15.20

taṃ sāśrulocano rājā yayāce racitāñjaliḥ /
māmutsṛjya kathaṃ nāma gantumarhasi kānanam

15.21

tvatpādasevāsaṃtoṣaṃ tyuktuṃ nāhamihotsahe /
vītarāgasya te tāta gṛheṣveva tapovanam

15.22

iti tenārthyamāno 'pi bubudhe na yadā sa tat /
tadā satyavatīsūnurmuniḥ svayamupāyayau

15.23

sa dharmarājamabhyetya babhāṣe jñānalocanaḥ /
tyajyatāmeṣa bhūpāla vṛddho yātu tapovanam

15.24

śrutasya vayaso buddhervivekasya kulasya ca /
supakvamanasāṃ kāle vairāgyaṃ paramaṃ phalam

15.25

jarāśubhreṣu keśeṣu praśānte viṣayādare /
tapovanātparaṃ manye bhūṣaṇaṃ na śarīriṇām

15.26

ityuktvāntarhite vyāse viṣaṇṇena mahībhujā /
kṛcchrādiva tathetyukto jaharṣa kurupuṃgavaḥ

15.27

sa kṛtvā bhīṣmamukhyānāṃ gurūṇāṃ śrāddhamuttamam /
mahārhaḥ vipulaṃ dānaṃ dadau brāhmaṇasaṃmatam

15.28

dadatastasya no vighnaṃ cakrire pāṇḍunandanāḥ /
bhamastu kopatāmrākṣo dhanaṃjayamabhāṣata

15.29

kilbiṣaṃ yaiḥ kṛtaṃ ghoraṃ purāsmāsu bahucchalam /
kauravāṇāṃ kathaṃ śrāddhe teṣāṃ vittavyayaṃ sahe

15.30

yātu duryodhanaḥ pāpo narakaṃ sahito 'nujaiḥ /
vayaṃ śrāddhaṃ kariṣyāmaḥ svayaṃ śaṃtanunandane

15.31

iti bruvāṇamasakṛnnivārya pavanātmajam /
naitadvācyaṃ punariti provāca śvetavāhanaḥ

15.32

atha pratasthe gāndhāryā saha rājāmbikāsutaḥ /
gāvalganisakhaḥ paurānāmantrya vidurānugaḥ

15.33

putrairudaśrunayanaiḥ snuṣābhiścārthitā bhṛśam /
kuntī tapovanaruciṃ nātyajaddevarānugā

15.34

athāgre sahitaḥ kuntyā dhṛtarāṣṭraḥ sahānujaḥ /
rājarṣijuṣṭaṃ vipinaṃ viveśa viśadāśayaḥ

15.35

tatra rājarṣivaryeṇa śatayūpena saṃgataḥ /
jaṭāvalkalabhṛccakre sānujaḥ suciraṃ tapaḥ

15.36

taṃ tīvraniyamakṣāmaṃ nāradādyā maharṣayaḥ /
kṛtakṛtyatayā prāptaṃ draṣṭavyā draṣṭumāyayuḥ

15.37

sarvābhirbharatastrībhiḥ sahitāste mahārathāḥ /
nidhāya kānanopānte caturaṅge mahadbalam

15.38

apanītasitacchattracāmarāḥ pādacāriṇaḥ /
tapovanaṃ praviviśurdhṛtarāṣṭreṇa sevitam

15.39

te praṇamyāmbikāsūnuṃ jananīṃ saṃjayaṃ tathā /
viṣaṇṇāḥ prayayurmūrcchāṃ snāyuśeṣānvilokya tān

15.40

dhṛtarāṣṭro 'pi rājānaṃ saṃjayena niveditam /
papraccha kuśalaṃ kośe paure janapade tathā

15.41

tapovṛddhiṃ tataḥ pṛṣṭvā kuruvṛddhaṃ yudhiṣṭhiraḥ /
viduraḥ kveti papraccha sa ca pṛṣṭastamabravīt

15.42

vāyubhakṣo 'sthiśeṣāṅgaḥ svecchācārī nirambaraḥ /
viduro 'sminvane putra dṛśyate na ca dṛśyate

15.43

ityukte dhṛtarāṣṭreṇa samabhyāyādyadṛcchayā /
viduro dhūlidigdhāṅgo bilvamātramukhaḥ kṛśaḥ

15.44

āśrame sa janaṃ dṛṣṭvā palāyanaparo 'bhavat /
tamanvadhāvadekākī sāśrunetro yudhiṣṭhiraḥ

15.45

dṛśyaḥ kvacidadṛśyaśca vidurastamanādarāt /
apaśyadvītarāgāṇāṃ tṛṇe rājñi ca tulyatā

15.46

sa vṛkṣamūlamāśritya jñānadeho jvalanniva /
ukto yudhiṣṭhiro 'smīti rājñā saṃbhāṣaṇārthinā

15.47

nirnimeṣekṣaṇo maunī taṃ vīkṣya kṣapitāśayaḥ /
netrapāṇendriyaiḥ kṣipraṃ tameva sahasāviśat

15.48

dehaṃ nirmokavattyaktvā praviṣṭe vidure nṛpaḥ /
vihāya rājasaṃ bhāvaṃ babhūva jñānanirbharaḥ

15.49

dagdhumabhyudyataṃ kṣatturatha tatra kalevaram /
yudhiṣṭhiraṃ vyomacarā jñānasiddhā nyavārayan

15.50

tataḥ sametya tatsarvaṃ dhṛtarāṣṭrāya bhūpatiḥ /
nivedya tasthau nirduḥkhaḥ sānujo māturantike

15.51

phalāhāraḥ kṣamāśāyī kṣapayitvātha śarvarīm /
prātardatvā yathākāmaṃ dvijebhyo ratnakāñcanam

15.52

rājarṣibhiḥ sahāsīnaṃ praṇamya kurupuṃgavam /
dadarśa tejasāṃ rāśiṃ prāptaṃ satyavatīsutam

15.53

vyāso 'pi dharmatanayaṃ saṃbhāvya racitāñjalim /
yatidharmeṇa tāṃ siddhiṃ ślāghyāṃ kṣatturapūjayat

15.54

arthitaḥ kṣatravṛddhena gāndhāryā pṛthayā tayā /
paralokagatānsarvānbhūpālānsaha kauravaiḥ

15.55

adarśayatkurustrīṇāṃ vyāsaḥ svarganadījale /
sādhvyo 'pi tānanuyayurvimānaistyaktavigrahāḥ

15.56

atha dharmātmajo rājā tatra saptarṣisevite /
māsaṃ sthitvā puraṃ prāyātkuruvṛddhena coditaḥ

15.57

rathāśvakuñjarānīkaiḥ sa gatvā niḥśvasanmuhuḥ /
akāma iva kṛcchreṇa rājadhānīṃ samāviśat

15.58

atha dharmeṇa vasudhāṃ dharmarājasya śāsataḥ /
yāti kāle suramunirnāradaḥ samupāyayau

15.59

dhṛtarāṣṭrakathāṃ pṛṣṭaḥ pūjitaḥ sa mahībhujā /
uvāca rājanyāto 'sau rājarṣiḥ paramāṃ gatim

15.60

saṃvatsaraṃ vāyubhakṣo varṣaṃ ca tyaktabhojanaḥ /
kandukākāravadano durlakṣyaḥ so 'bhavatkṛśaḥ

15.61

tataḥ sa vahnīṃstatyāja mumukṣurniṣkriyo muniḥ /
kānane te 'pyavartanta jarattarunirantare

15.62

tatra priyāsakho rājā kuntyā saha mahāmatiḥ /
vanaṃ prajvalitaṃ dṛṣṭvā samādhi vidadhe param

15.63

avyāptā vyāpakāḥ svacchāḥ svayaṃ galitavṛttayaḥ /
sphucabrahmāṇḍavivarāste dhāma paramaṃ yayuḥ

15.64

evaṃ śamāṅkurasteṣāṃ sarvasaṃnyāsapallavaḥ /
svāntaprakāśakusumaḥ phalito jñānapādapaḥ

15.65

tato dāvāgninā tena dagdhāste bandhunā yathā /
saṃjayastu vratakṣāmo yātastuhinabhūdharam

15.66

śrutvaitatpāṇḍutanayo vyāptaḥ śokakṛṣāṇu(śānu)nā /
śuśoca sānujaḥ kuntīṃ sasutaṃ ca kurūdvaham

15.67

tataḥ prayāte devarṣau rājā kṛtvā jalakriyām /
tānevoddiśya vipulaṃ dadau draviṇamakṣayam

15.68

so 'tha dhairyaṃ samālambya śokamutsārya dehajam /
saṃsārāsāratāṃ dhyāyanvivekaśaraṇo 'bhavat

15.69

bhāvāḥ svabhāvaviśarārava eva teṣu saktaṃ mano na virahe sahate 'nutāpam /
tatsarvathā priyaviyogaviṣāhatānāṃ śāntyai sudhā tanubhṛtāṃ vipulo vivekaḥ

Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc