Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhāratamañjarī 6-19 · Chapter 11

11.1

iti kṣemendraviracitāyāṃ bhāratamañjaryāṃ gadāparva
Sauptikaparvan
nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

11.2

pratāpadhāmni yāte 'staṃ ravau kamalinīpriye /
śokāvakīrṇakeśena tamobhirabhavanmahī

11.3

kṣayaṃ kālena nīte 'hni śānte saṃdhyācitānale /
asthiśeṣairivāpūrṇaṃ tārakābhirabhūnnabhaḥ

11.4

śyāmā pratyagraduḥkhena prasarattimirāñjanā /
babhāra tārataralāṃ nakṣatrāśrukaṇāvalīm

11.5

ghore tasminniśāvaktre ghorasattvaghane vane /
śramānnidrāmupagate kṛpe sa kṛtavarmaṇi

11.6

dhyāyanduryodhanavadhaṃ manyuhālāhalākulaḥ /
pratijñāṃ śatrunidhane drauṇireko vyacintayat

11.7

atrāntare dadarśoccanyagrodhaśikharāśrayam /
vadhyamānamulūkena vāyasānāṃ ca maṇḍalam

11.8

kākānkālabalenaitya dṛṣṭvā ghūkena pātitān /
tāmeva pāṇḍavavadhe nītiṃ drauṇiracintayat

11.9

krudhā krūrāṃ dhiyaṃ kṛtvā kṛpabhojau vibodhya saḥ /
uvāca niḥśvasandīrghaṃ dahyamāna iva krudhā

11.10

rājā rājasahasrāṇāmekākī viṣamasthitiḥ /
vyājādasmāsu jīvatsu bhīmasenena pātitaḥ

11.11

śastraṃ vahadbhirmithyaiva dṛṣṭo 'smābhiḥ sa bhūtale /
aśrupātapratīkārākṣamaiḥ klībatarairiva

11.12

deśakālau samāśritya vadhyaḥ sarvātmanā ripuḥ /
tasmātprasuptānadyaiva sānugānhanmi pāṇḍavān

11.13

śrutvaitatkūṇitamanāḥ prasuptavadhapātakam /
kṛpaḥ kṛpākulo nindannabhāṣata sutaṃ svasuḥ

11.14

dhigetatkutsitaṃ yuddhaṃ niśceṣṭo yatra hanyate /
bhagnadhairye 'pi no vīrāḥ praharanti yaśasvinaḥ

11.15

bhavānahaṃ ca bhojaśca kartāraḥ prātareva tat /
punaryena na yāsyāmo duryodhanavadhavyathām

11.16

surāṇāmapi paryāptāḥ saṃhatāḥ samare vayam /
pravekṣyāmo vairivanaṃ jvalitā iva pāvakāḥ

11.17

gautamenetyabhihite saṃmate kṛtavarmaṇaḥ /
niḥśvasansāśrunyanaḥ punardraiṇirabhāṣata

11.18

māyopamā vidagdheṣu nikṛtyāvicarastu ye /
spṛśantyadharmamaryādāṃ na te tatphalabhāginaḥ

11.19

arjunena hataḥ karṇaḥ sa ca śāntanavo yathā /
tatkiṃ na viditaṃ loke śeṣaṃ vaktuṃ na pāryate

11.20

adhunā svasti dharmāya racito 'smai mayāñjaliḥ /
parābhavamimaṃ tāvanna sahe marmadāraṇam

11.21

drauṇirdāruṇasaṃkalpamityuktvā kṛtaniścayaḥ /
rathena tamasi prāyācchibiraṃ kauravadviṣam

11.22

kṛṣṇasya śāsanātpūrvaṃ yāteṣu śibirāntaram /
saha sātyakinā yodhaiḥ pāṇḍaveṣu vinānugaiḥ

11.23

kṛpabhojāvatikramya javāddrauṇirupāgataḥ /
śibiradvāramāsādya mahadbhūtaṃ vyalokayat

11.24

hariśmaśrujaṭānetraṃ jvālānāmiva saṃcayam /
tamasāmiva saṃghātamañjanācalasaṃnibham

11.25

sahasraśīrṣanayanaṃ sahasracaraṇādbhutam/
sarpayajñopavītāṅgaṃ sarpakeyūrakaṅkaṇam /
bhayaṃkaraṃ bhayasyāpi kṛtāntasyeva daivatam

11.26

taddṛṣṭvā ghorasaṃrambho drauṇirdurjayavikramaḥ /
sarvāyudhāvalī tasmai prāhiṇauddhairyabhūdharaḥ

11.27

tānyāyudhāni sahasā jvalitānyeva tejasā /
bṛmbhamāṇaṃ mahadbhūtaṃ tadāsādya kṣayaṃ yayuḥ

11.28

drauṇistatastadākāramarīcibhyo vyalokayat /
cakrāyudhasahasraṇi niḥsṛtāni sa vismayaḥ

11.29

kṣaṇādgrastāyudhastena gāḍhānuśayatāpitaḥ /
prastutaṃ malinaṃ karma nininda svayamākulaḥ

11.30

sa rathādavatīryātha prayatastripurāntakam /
śūlinaṃ śaraṇaṃ prāyāttatstotramukharānanaḥ

11.31

ātmopahāraṃ rudrāya tasmindātuṃ samudyate /
jvālākulā hemavedī purastātpratyadṛśyata

11.32

tadudbhūtairgaṇairghorairnānāprāṇimukhodaraiḥ /
nānāpraharaṇairdīptairvyoma kṣipramapūrayat

11.33

tato vedyāṃ mahāvahnau jvalite droṇanandanaḥ /
bhaktyātmānaṃ trinetrāya nivedyābhyapatatsvayam

11.34

tuṣṭo 'tha bhagavānetya svayamandhakasūdanaḥ /
tamuvāca svamevāṃśamuttiṣṭhāṅgirasāṃ vara

11.35

saṃsthānāya mayaitāvatkṛtaṃ kaiṭabhavidviṣaḥ /
ātgānaṃ viddhi me kṛṣṇaṃ sa me bahumataḥ sadā

11.36

kālapakvāstu pāñcālā naiṣāṃ rakṣāsti kutracit /
gṛhāṇa khaḍgametena dārayaitānaśaṅkitaḥ

11.37

ityuktvā bhairave dīptaṃ khaḍgaṃ datvā tirohite /
tadā vikārādduṣprekṣyo drauṇiḥ śibiramāviśat

11.38

dvāri bhojakṛpau dhṛtvā vidrutānāṃ vadhāya saḥ /
praviśya śayane śubhre dhṛṣṭadyumnaṃ vyalokayat

11.39

tārahārāṃśunakharaṃ dīptakesarisaṃnibham /
ghūrṇamānaśikhairdīpairvismayādiva vīkṣitam

11.40

anekaraṇasaṃmardaśrāntairnidrāvimohitaiḥ /
adhiṣṭhitaṃ bahubhaṭairmuktaparyāṇavāhanaiḥ

11.41

taṃ dṛṣṭvā kopaśikhinā dahyamānaḥ smaranpituḥ /
uttiṣṭha re gurughneti drauṇiruktvā padāspṛśat

11.42

bodhitaḥ sahasā tena saṃbhramasvīkṛtāyudhaḥ /
droṇaputraṃ parijñāya cakampe drupadātmajaḥ

11.43

drauṇistamutthitaṃ vegānmālyavadbhiḥ śiroruhaiḥ /
ākṛṣyāpātayatkaṇṭhe gāḍhaṃ niṣpīḍya vihvalam

11.44

niṣpiṣyamāṇaḥ saṃrambhādraktodgārākulānanaḥ /
kupitvā pādayordraiṇiṃ nakhairdantaiśca visphuran

11.45

śastreṇa chindhi māṃ tūrṇaṃ mā padeneti gadgadam /
kaṇṭharuddhasvaraḥ śvāsādasphuṭākṣaramabhyadhāt

11.46

tamabravīddroṇasutaḥ pāpa padbhyāṃ nihanyase /
lokānāṃ śastrapūtānāṃ na pāpaṃ gurughātinām

11.47

ityuktvā caraṇāghātairjarjaraṃ tamapothayat /
tasminhate tadvimardaśabdena bubudhe janaḥ

11.48

***** dhṛṣṭadyumnavadhaḥ || 1 || *****
tato drauṇiṃ samālekya ripuraktacchaṭāṅkitam /
pāñcālā draupadeyāśca kālo 'yamiti menire

11.49

nidrāśeṣāruṇadṛśāṃ śastrāṇyānayatāṃ mithaḥ /
krośatāṃ varma varmeti teṣāmāsīnmahāsvanaḥ

11.50

kva gajaḥ kva rathaḥ kvāśvaḥ kva cāpaṃ kva śilīmukhāḥ /
iti bruvāṇānkhaṅgena drauṇiściccheda tānkrudhā

11.51

hatvottamaujasaṃ padbhyāṃ kaṇṭhe kaṭhinavikramaḥ /
gadāhastaṃ yudhāmanyuṃ niṣpipeṣa virāviṇam

11.52

tataḥ khaṅgena śūrāṇāṃ śirāṃsi bhuvi pātayan /
kālarātryāḥ sa vidadhe vinodaṃ kandukairiva

11.53

kṛṣṇāsutānāpatato draupadeyānasaṃbhramāt /
cakāra karavālena sa kālakavalocitān

11.54

prativindhye hate vīre sutasome nipātite /
śrutakīrtai śatānīke chinne ca śrutavarmaṇi

11.55

śikhaṇḍī kṛṣṭakodaṇḍaḥ śarairdraiṇimapūrayat /
droṇaputro 'pi khaḍgena kruddhastaṃ vidadhe dvidhā

11.56

***** draupadeyaśikhaṇḍivadhaḥ || 2 || *****
kopādācāryaputreṇa vadhyamānāḥ prabhadrakāḥ /
matsyasṛñjayapāñcālāḥ kālaṃ dadṛśurantike

11.57

asitaṃ raktavasanaṃ raktamālyānulepanam /
hasantaṃ vīkṣya taṃ vīrāḥ saṃhāraṃ menire sphṛṭam

11.58

ghanāndhakāre vīrāṇāṃ rathakuñjaravājinām /
yodhānāṃ ca kṣayaṃ dvāri cakraturbhojagautamau

11.59

evamakṣauhiṇīṃ hatvā vasāraktānulepanaḥ /
niryayau raudracarito drauṇirbhairavavigrahaḥ

11.60

sa gatvā sahitastūrṇaṃ hārdikyena kṛpeṇa ca /
dadarśa bhuvi rājānaṃ bhagnaśaktiṃ suyodhanam

11.61

vārayantaṃ gadāgreṇa muhuḥ kravyādamaṇḍalam /
vyathayā marmadinyā bhakṣayantaṃ vasuṃdharām

11.62

śoṇitaṃ vadanodvāntaṃ parimṛjyāśu tasya te /
sarvapāñcalasaṃhārakathayā vavṛṣuḥ sudhām

11.63

sa kiṃciccheṣajīvo 'pi tacchrutvā vṛttakandharaḥ /
paryantagrasitāvyaktabhāṣitaiḥ praśaśaṃsa tān

11.64

sa pariṣvajya yatnena drauṇiṃ sāśruvilocanam /
punarnaḥ saṃgamaḥ svarge bhūyādityavadacchanaiḥ

11.65

aṅge vidhāya dayitāṃ sa gadāṃ sadaiva bhuktāṃ ciraṃ vasumatīmavagūhya dorbhyām /
karṇāvalambitabalodgatajīvacāro vīraḥ śanaiḥ suravadhūpraṇayī babhūva

11.66

***** duryodhanasvargagamanam || 3 || *****
atrāntare prayātāyāṃ kṣapāyāṃ kṣapitārayaḥ /
jajñire pāṇḍavāḥ karma dāruṇaṃ drauṇinā kṛtam

11.67

muktānmahābhayāttasmātkṛṣṇā śrutvā hatānsutān /
anujāṃśca sapāñcālānpapāta bhuvi mūrcchitā

11.68

śanakairlabdhasaṃjñā sā vilapantī sulocanā /
pārthānāṃ śokavidhurā hṛdayāni vyadārayat

11.69

yāvanna viśikhaiḥ kṛttamuttamāṅgaṃ vikarmaṇaḥ /
drauṇerdṛṣṭaṃ mayā tāvajjīvitasyāyamañjaliḥ

11.70

ityuktvā draupadī duḥkhādvīkṣamāṇā vṛkodaram /
novāca kiṃcitsaṃtāpānmaraṇe kṛtaniścayā

11.71

tato bhīmaḥ priyāśokaśūlenābhyāhato hṛdi /
prayayau rathamāruhya droṇaputrajighāṃsayā

11.72

vrajatastasya kālagneriva lokāndidhakṣataḥ /
dhūmamālābhramaṃ cakre lalāṭe bhrukuṭiḥ kṣaṇam

11.73

raudro rudrāśrayo drauṇiḥ kruddhaśca pavanātmajaḥ /
gacchāmaḥ pṛṣṭhatastasmādityūce pāṇḍavānhariḥ

11.74

tataḥ kirīṭipramukhāḥ saha sātyakinā yayuḥ /
rathinaḥ seṣavaḥ sarve pāṇḍuputrā yuyutsavaḥ

11.75

tataste drauṇimāsādya prasuptavadhapātakāt /
dhvastacchāyaṃ kriyāhīnaṃ kopenākulatāṃ yayuḥ

11.76

abhidrute bhīmasene drauṇiṃ nakulasārathau/
pādacārī ghṛtābhyaktaḥ sarasvatyāstaṭe kṣaṇam /
apāṇḍavaṃ jagatkartuṃ brahmaśīrṣāstramādade

11.77

tadvināśāya pārtho 'pi brahmāstramasṛjatkṛtī /
yenābhavandiśo vyāptāḥ kampātaṅkataraṅgitāḥ

11.78

atrāntare samabhyāyānnāradena saha svayam /
muniḥ satyavatīsūnurbhagavānbhūtabhāvanaḥ

11.79

so 'bravīddroṇatanayaṃ jiṣṇuṃ ca kṣayaśaṅkitaḥ /
ayaṃ divyāstrasaṃmarde hatavīraṃ jagaddahet

11.80

pārtha saṃhara divyāstraṃ tvaṃ ca drauṇe girā mama /
akāṇḍe mā bhavantvete lokāḥ pralayabhāginaḥ

11.81

ityukte muninā kṣipraṃ saṃjahārāstramarjunaḥ /
drauṇiḥ prayogakuśalo neśo 'bhūdastrasaṃhṛtau

11.82

tataḥ prajvalite loke vyathite suramaṇḍale /
abhimanyuvadhūgarbhe drauṇirastramapātayat

11.83

bhūyastatpratiṣedhāya putrasaṃtānavāñchayā /
nindandroṇasutaṃ pārthastadastraṃ kupito 'sṛjat

11.84

tataḥ kṛṣṇo 'vadajjiṣṇuṃ viṣaṇṇaṃ saṃtatikṣayāt /
mā śuco dhairyajaladhe na te vaṃśo vinaṅkṣyati

11.85

jātvenaṃ jīvayiṣyāmi dagdhamapyastratejasā /
uttarāyāḥ sthitaṃ garbhe saubhadratanayaṃ śiśum

11.86

iti bruvāṇe govinde pārthāstre jvalite bhuvi /
uvāca droṇatanayaṃ vyāso devarṣiṇā saha

11.87

tyaja cūḍāmaṇiṃ rakṣa jīvaratnaṃ mahāstrataḥ /
aśaktaśca pramādī ca jānīṣe na yathocitam

11.88

vatsarāṇāṃ sahasra tvaṃ visrarogī samāhitaḥ /
durbhikṣavyañjako duḥkhī vijane vicariṣyasi

11.89

iti śapto gurusutaḥ kopādvyāsamabhāṣata /
vyasane patitaḥ kasmātkṣipto 'haṃ saṃkaṭe tvayā

11.90

yatra yatra bhaviṣyāmi tatra tatra mamānugaḥ /
tvamapi pratiśāpena mune nityaṃ bhaviṣyasi

11.91

ityuktvāstropahārāya cūḍāratnaṃ vitīrya saḥ /
prayayau droṇatanayo muniśca muninā saha

11.92

tataḥ praśānte brahmāstre pāṇḍavāḥ saha śauriṇā /
cūḍāratnaṃ samādāya yājñasenyai nyavedayan

11.93

***** aiṣīkamastram || 4 || *****
evaṃ prasādya pāñcālīṃ śokārtāḥ pāṇḍunandanāḥ /
pāñcālakadanaṃ ghoraṃ dhyāyanto na yayurvṛtim

11.94

saṃjayeneti kathite śrutvā rājāmbikāsutaḥ /
papāta mūrcchito mohāllīnaśokānalaḥ kṣaṇam

11.95

taṃ śītasalilāpūrairāśvāsyovāca saṃjayaḥ /
mantriṇaśca priyānputrāñśocantaṃ vyathitendriyam

11.96

svapnamāyāvilasitaiḥ paryante śokamohadaiḥ /
saṃsāravibhramairdhīrāḥ spṛśyante na manīṣiṇaḥ

11.97

devaindrajālikakṛtaiśchāyākrīḍanakairiva /
putrairdhanaiśca dāraiśca na muhyanti madāśayāḥ

11.98

upekṣitastvayaivāyaṃ durnayādbāndhavakṣayaḥ /
vṛtte tasminnamithyaiva śokaṃ kartumihārhasi

11.99

prabhāvaprabhavairbhāvairmāyāvibhavabhāvitaiḥ /
abhāvaniṣṭhāparyantaiḥ satāṃ na kriyate bhramaḥ

11.100

svakarmamudrite loke niyatau pralayodadhau /
kalayāmi na kālasya kaśca tāvati vartate

11.101

ityādi saṃjayamukhā nṛpamugramohabhagnaṃ svayaṃ vihitadurnayadṛṣṭapāram /
helāvalatkalabhacñcalakarṇatālalolāṃ bhavasthitikathāmasakṛttamūcuḥ

Original text: Bhāratamañjarī 6-19 · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc