Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhāmati a commentary on Śaṃkara's Brahmasūtrabhāṣya · Chapter 5

5.1

1.2.3.11.
guhāṃ praviṣṭāvātmānau hi taddarśanāt /
saṃśayamāha- #tatreti# /
pūrvapakṣe prayojanamāha- #yadi buddhijīvāviti# /
siddhānte prayojanamāha- #atha jīvaparamātmanāviti# /
autsargikasya mukhyatābalātpūrvasiddhāntapakṣāsaṃbhavena pakṣāntaraṃ kalpayiṣyata iti manvānaḥ saṃśayamākṣipati- #atrāhākṣepteti# /
ṛtaṃ satyam /
avaśyaṃbhāvīti yāvat /
samādhatte- #atrocyatada iti# /
adhyātmādhikārādanyau tāvatpātārāvaśakyau kalpayitum /
tadiha buddheracaitanyena paramātmanaśca pibacchabdo lakṣayansvārtamajahannicarecarayuktapibadapibatparo bhavatītyarthaḥ /
astu vā mukhya eva, tathāpi na doṣa ityāha- #yadveti# /
svātantryalakṣaṇaṃ hi kartṛtvaṃ tacca pāturiva pāyayiturapyastīti so 'pi kartā /
ata eva cāhuḥ-'yaḥ kārayati sa karotyeva' iti /
evaṃ karaṇasyāpi svātantryavivakṣayā kathañcitkartṛtvaṃ, yathā kāṣṭhāni pacantīti /
tasmānmukhyatve 'pyavirodha iti /
tadevaṃ saṃśayaṃ samādhāya pūrvapakṣaṃ gṛhṇāti- #buddhikṣetrajñāviti# /
'niyatādhāratā buddhivasaṃbhavinī nahi /
kleśātkalpayituṃ yuktā sarvage paramātmani //
' naca pibantāvitivatpraviṣṭapadamapi lākṣaṇikaṃ yuktaṃ, sati mukhyārthatve lākṣaṇikārthatvāyogāt, buddhijīvayośca guhāpraveśopapatteḥ /
apica 'sukṛtasya loke' iti sukṛtalokavyavasthānena karmagocarānatikrama uktaḥ /
buddhijīvau ca karmagocaraṃmanatikrāntau /
jīvo hi bhoktṛtayā buddhiśca bhogasādhanatayā dharmasya gocare sthitau, na tu brahma, tasya tadāyattatvāt /
kiñca chāyātapāviti tamaḥprakāśāvuktau /
tatrāpi prete vicikitsāpanuttaye buddherbhedena paralokī jīvo darśanīya iti buddhirucyate /
evaṃprāptebhidhīyate-'ṛtapānena jīvātmā niścito 'sya dvitīyatā /
brahmaṇaiva sarūpeṇa na tu buddhyā virūpayā

5.2

1.2.3.12.
prathamaṃ sadvitīyatve brahmaṇāvagate sati /
guhāśrayatvaṃ caramaṃ vyākhyeyamavirodhataḥ

5.11

1.2.3.13.
gauḥ sadvitīyetyukte sajātīyenaiva gavāntareṇāvagamyate, na tu vijātīyenāśvādinā /
tadiha cetano jīvaḥ sarūpeṇa cetanāntareṇaiva brahmaṇā sadvitīyaḥ pratīyate, na tvacetanayā virūpayā buddhyā /
tadevam 'ṛtaṃ pibantau' ityatra prathamamavagate brahmaṇi tadanurodhena caramaṃ guhāśrayatvaṃ śālagrāme hariritavadvyākhyeyam /
bahulaṃ hi guhāśrayatvaṃ brahmaṇaḥ śrutaya āhuḥ /
tadidamuktam- #taddarśanāditi# /
tasya brahmaṇo guhāśrayatvasya śrutiṣu darśanāditi /
evañca prathamāvagatabrahmānurodhena sukṛtalokavartitvamapi tasya lakṣaṇayā chatrinyāyena gamayitavyam /
chāyātapatvamapi jīvasyāvidyāśrayatayā brahmaṇaśca śuddhaprakaśasvabhāvasya tadanāśrayatayā mantavyam

5.12

1.2.3.14.
imameva nyāyaṃ 'dvā suparṇā' ityatrāpyudāharaṇe kṛtvācintayā yojayati- #eṣa eva nyāya iti# /
atrāpi kiṃ buddhijīvau uta jīvaparamātmānāviti saṃśaṭya karaṇarūpāyā api buddheredhāṃsi pacantītivatkartṛtvopacārābuddhijīvāviha pūrvapakṣayitvā siddhāntayitavyam /
siddhāntaśca bhāṣyakṛtā sphoritaḥ /
taddarśanāditi ca 'samāne vṛkṣe puruṣo nimagnaḥ' ityatra mantre /
na khalu mukhye kartṛtve saṃbhavati karaṇe kartṛtvopacāro yukta iti kṛtvācintāmudghāṭayati- #apara āha# /
sattvaṃ buddhiḥ /
śaṅkate- #sattvaśabda iti# /
siddhāntārthaṃ brāhmaṇaṃ vyācaṣṭa ityarthaḥ /
nirākaroti- #tanneti /
yena svapnaṃ paśyatīti# /
yeneti karaṇamupadiśati /
tataśca bhinnaṃ kratāraṃ kṣetrajñam /
#yo 'yaṃ śārīra upadraṣṭeti# /
astu tarhyasyādhikaraṇasya pūrvapakṣe eva brāhmaṇārthaḥ, vacanāvirodhe nyāyasyābhāsatvādityata āha- #nāpyasyādhikaraṇasya pūrvapakṣaṃ bhajata iti# /
evaṃ hi pūrvapakṣamasya bhajeta, yadi hi kṣetratre saṃsāriṇi paryavasyeta /
tasya tu brahmarūpatāyāṃ paryavasyanna pūrvapakṣamapi svīkarotītyarthaḥ /
apica /
#tāvetau#
#sattvakṣetrajñau na ha vā evaṃvidi raja ādhvaṃsata iti# /
rajo 'vidyā nādhvaṃsanaṃ saṃśleṣamevaṃvidi karotīti /
etāvataiva vidyopasaṃhārājjīvasya brahmātmatāparatāsya lakṣyata ityāha- #tāvatā ceti# /
cedayati- #kathaṃ punariti# /
nirākaroti- #ucyate-neyaṃ śrutiriti# /
anaśnan jīvo brahmābhicākaśītītyukte śaṅkate, yadi jīvo brahmātmanā nāśnāti, kathaṃ tarhyanminbhoktṛtvāvagamaḥ, caitanyasamānādhikaraṇaṃ hi bhoktṛtvamavabhāsata iti /
tannirāsāyāha śrutiḥ-'tayoranyaḥ pippalaṃ svādvatti' iti /
etaduktaṃ bhavati-nedaṃ bhoktṛtvaṃ jīvasya tattvataḥ, apitu buddhisattvaṃ mukhādirupapariṇataṃ citicchāyāpattyopapannacaitanyamiva bhuṅkte natu tattvato jīvaḥ paramātmā bhuṅkte /
tadetadadhyāsābhāṣye kṛtavyākhyānam /
tadanena kṛtvācintodghāṭitā

Original text: Bhāmati a commentary on Śaṃkara's Brahmasūtrabhāṣya · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc