Bhagavata Purana · Chapter 12.06
BhP_12.06.001/0 sūta uvāca
etan niśamya muninābhihitaṃ parīkṣid $ vyāsātmajena nikhilātma-dṛśā samena &
etan niśamya muninābhihitaṃ parīkṣid $ vyāsātmajena nikhilātma-dṛśā samena &
tat-pāda-mūlam upasṛtya natena mūrdhnā % baddhāñjalis tam idam āha sa viṣṇurātaḥ // BhP_12.06.001*
0 rājovāca
siddho 'smy anugṛhīto 'smi bhavatā karuṇātmanā /
śrāvito yac ca me sākṣād anādi-nidhano hariḥ
nāty-adbhutam ahaṃ manye mahatām acyutātmanām /
ajñeṣu tāpa-tapteṣu bhūteṣu yad anugrahaḥ
purāṇa-saṃhitām etām aśrauṣma bhavato vayam /
yasyāṃ khalūttamaḥ-śloko bhagavān anavarṇyate
bhagavaṃs takṣakādibhyo mṛtyubhyo na bibhemy aham /
praviṣṭo brahma nirvāṇam abhayaṃ darśitaṃ tvayā
anujānīhi māṃ brahman vācaṃ yacchāmy adhokṣaje /
mukta-kāmāśayaṃ cetaḥ praveśya visṛjāmy asūn
ajñānaṃ ca nirastaṃ me jñāna-vijñāna-niṣṭhayā /
bhavatā darśitaṃ kṣemaṃ paraṃ bhagavataḥ padam
BhP_12.06.008/0 sūta uvāca
ity uktas tam anujñāpya bhagavān bādarāyaṇiḥ /
jagāma bhikṣubhiḥ sākaṃ nara-devena pūjitaḥ
parīkṣid api rājarṣir ātmany ātmānam ātmanā /
samādhāya paraṃ dadhyāv aspandāsur yathā taruḥ
prāk-kūle barhiṣy āsīno gaṅgā-kūla udaṅ-mukhaḥ /
brahma-bhūto mahā-yogī niḥsaṅgaś chinna-saṃśayaḥ
takṣakaḥ prahito viprāḥ kruddhena dvija-sūnunā /
hantu-kāmo nṛpaṃ gacchan dadarśa pathi kaśyapam
taṃ tarpayitvā draviṇair nivartya viṣa-hāriṇam /
dvija-rūpa-praticchannaḥ kāma-rūpo 'daśan nṛpam
brahma-bhūtasya rājarṣer deho 'hi-garalāgninā /
babhūva bhasmasāt sadyaḥ paśyatāṃ sarva-dehinām
hāhā-kāro mahān āsīd bhuvi khe dikṣu sarvataḥ /
vismitā hy abhavan sarve devāsura-narādayaḥ
deva-dundubhayo nedur gandharvāpsaraso jaguḥ /
vavṛṣuḥ puṣpa-varṣāṇi vibudhāḥ sādhu-vādinaḥ
janmejayaḥ sva-pitaraṃ śrutvā takṣaka-bhakṣitam /
yathājuhāva sankruddho nāgān satre saha dvijaiḥ
sarpa-satre samiddhāgnau dahyamānān mahoragān /
dṛṣṭvendraṃ bhaya-saṃvignas takṣakaḥ śaraṇaṃ yayau
apaśyaṃs takṣakaṃ tatra rājā pārīkṣito dvijān /
uvāca takṣakaḥ kasmān na dahyetoragādhamaḥ
taṃ gopāyati rājendra śakraḥ śaraṇam āgatam /
tena saṃstambhitaḥ sarpas tasmān nāgnau pataty asau
pārīkṣita iti śrutvā prāhartvija udāra-dhīḥ /
sahendras takṣako viprā nāgnau kim iti pātyate
tac chrutvājuhuvur viprāḥ sahendraṃ takṣakaṃ makhe /
takṣakāśu patasveha sahendreṇa marutvatā
iti brahmoditākṣepaiḥ sthānād indraḥ pracālitaḥ /
babhūva sambhrānta-matiḥ sa-vimānaḥ sa-takṣakaḥ
taṃ patantaṃ vimānena saha-takṣakam ambarāt /
vilokyāṅgirasaḥ prāha rājānaṃ taṃ bṛhaspatiḥ
naiṣa tvayā manuṣyendra vadham arhati sarpa-rāṭ /
anena pītam amṛtam atha vā ajarāmaraḥ
jīvitaṃ maraṇaṃ jantor gatiḥ svenaiva karmaṇā /
rājaṃs tato 'nyo nāsty asya pradātā sukha-duḥkhayoḥ
sarpa-caurāgni-vidyudbhyaḥ kṣut-tṛd-vyādhy-ādibhir nṛpa /
pañcatvam ṛcchate jantur bhuṅkta ārabdha-karma tat
tasmāt satram idaṃ rājan saṃsthīyetābhicārikam /
sarpā anāgaso dagdhā janair diṣṭaṃ hi bhujyate
BhP_12.06.028/0 sūta uvāca
ity uktaḥ sa tathety āha maharṣer mānayan vacaḥ /
sarpa-satrād uparataḥ pūjayām āsa vāk-patim
saiṣā viṣṇor mahā-māyā- bādhyayālakṣaṇā yayā /
muhyanty asyaivātma-bhūtā bhūteṣu guṇa-vṛttibhiḥ
na yatra dambhīty abhayā virājitā māyātma-vāde 'sakṛd ātma-vādibhiḥ /
na yad vivādo vividhas tad-āśrayo manaś ca saṅkalpa-vikalpa-vṛtti yat
na yatra sṛjyaṃ sṛjatobhayoḥ paraṃ śreyaś ca jīvas tribhir anvitas tv aham /
tad etad utsādita-bādhya-bādhakaṃ niṣidhya cormīn virameta tan muniḥ
paraṃ padaṃ vaiṣṇavam āmananti tad yan neti netīty atad-utsisṛkṣavaḥ /
visṛjya daurātmyam ananya-sauhṛdā hṛdopaguhyāvasitaṃ samāhitaiḥ
ta etad adhigacchanti viṣṇor yat paramaṃ padam /
ahaṃ mameti daurjanyaṃ na yeṣāṃ deha-geha-jam
ativādāṃs titikṣeta nāvamanyeta kañcana /
na cemaṃ deham āśritya vairaṃ kurvīta kenacit
namo bhagavate tasmai kṛṣṇāyākuṇṭha-medhase /
yat-pādāmburuha-dhyānāt saṃhitām adhyagām imām
BhP_12.06.036/0 śrī-śaunaka uvāca
pailādibhir vyāsa-śiṣyair vedācāryair mahātmabhiḥ /
vedāś ca kathitā vyastā etat saumyābhidhehi naḥ
BhP_12.06.037/0 sūta uvāca
samāhitātmano brahman brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ /
hṛdy ākāśād abhūn nādo vṛtti-rodhād vibhāvyate
yad-upāsanayā brahman yogino malam ātmanaḥ /
dravya-kriyā-kārakākhyaṃ dhūtvā yānty apunar-bhavam
tato 'bhūt tri-vṛd oṃkāro yo 'vyakta-prabhavaḥ sva-rāṭ /
yat tal liṅgaṃ bhagavato brahmaṇaḥ paramātmanaḥ
śṛṇoti ya imaṃ sphoṭaṃ supta-śrotre ca śūnya-dṛk /
yena vāg vyajyate yasya vyaktir ākāśa ātmanaḥ
sva-dhāmno brāhmaṇaḥ sākṣād vācakaḥ paramātmanaḥ /
sa sarva-mantropaniṣad veda-bījaṃ sanātanam
tasya hy āsaṃs trayo varṇā a-kārādyā bhṛgūdvaha /
dhāryante yais trayo bhāvā guṇa-nāmārtha-vṛttayaḥ
tato 'kṣara-samāmnāyam asṛjad bhagavān ajaḥ /
antasthoṣma-svara-sparśa- hrasva-dīrghādi-lakṣaṇam
tenāsau caturo vedāṃś caturbhir vadanair vibhuḥ /
sa-vyāhṛtikān soṃkārāṃś cātur-hotra-vivakṣayā
putrān adhyāpayat tāṃs tu brahmarṣīn brahma-kovidān /
te tu dharmopadeṣṭāraḥ sva-putrebhyaḥ samādiśan
te paramparayā prāptās tat-tac-chiṣyair dhṛta-vrataiḥ /
catur-yugeṣv atha vyastā dvāparādau maharṣibhiḥ
kṣīṇāyuṣaḥ kṣīṇa-sattvān durmedhān vīkṣya kālataḥ /
vedān brahmarṣayo vyasyan hṛdi-sthācyuta-coditāḥ
asminn apy antare brahman bhagavān loka-bhāvanaḥ /
brahmeśādyair loka-pālair yācito dharma-guptaye
parāśarāt satyavatyām aṃśāṃśa-kalayā vibhuḥ /
avatīrṇo mahā-bhāga vedaṃ cakre catur-vidham
ṛg-atharva-yajuḥ-sāmnāṃ rāśīr uddhṛtya vargaśaḥ /
catasraḥ saṃhitāś cakre mantrair maṇi-gaṇā iva
tāsāṃ sa caturaḥ śiṣyān upāhūya mahā-matiḥ /
ekaikāṃ saṃhitāṃ brahmann ekaikasmai dadau vibhuḥ
pailāya saṃhitām ādyāṃ bahvṛcākhyāṃ uvāca ha /
vaiśampāyana-saṃjñāya nigadākhyaṃ yajur-gaṇam
sāmnāṃ jaiminaye prāha tathā chandoga-saṃhitām /
atharvāṅgirasīṃ nāma sva-śiṣyāya sumantave
pailaḥ sva-saṃhitām ūce indrapramitaye muniḥ /
bāṣkalāya ca so 'py āha śiṣyebhyaḥ saṃhitāṃ svakām
caturdhā vyasya bodhyāya yājñavalkyāya bhārgava /
parāśarāyāgnimitra indrapramitir ātmavān
adhyāpayat saṃhitāṃ svāṃ māṇḍūkeyam ṛṣiṃ kavim /
tasya śiṣyo devamitraḥ saubhary-ādibhya ūcivān
śākalyas tat-sutaḥ svāṃ tu pañcadhā vyasya saṃhitām /
vātsya-mudgala-śālīya- gokhalya-śiśireṣv adhāt
jātūkarṇyaś ca tac-chiṣyaḥ sa-niruktāṃ sva-saṃhitām /
balāka-paila-jābāla- virajebhyo dadau muniḥ
bāṣkaliḥ prati-śākhābhyo vālakhilyākhya-saṃhitām /
cakre vālāyanir bhajyaḥ kāśāraś caiva tāṃ dadhuḥ
bahvṛcāḥ saṃhitā hy etā ebhir brahmarṣibhir dhṛtāḥ /
śrutvaitac-chandasāṃ vyāsaṃ sarva-pāpaiḥ pramucyate
vaiśampāyana-śiṣyā vai carakādhvaryavo 'bhavan /
yac cerur brahma-hatyāṃhaḥ kṣapaṇaṃ sva-guror vratam
yājñavalkyaś ca tac-chiṣya āhāho bhagavan kiyat /
caritenālpa-sārāṇāṃ cariṣye 'haṃ su-duścaram
ity ukto gurur apy āha kupito yāhy alaṃ tvayā /
viprāvamantrā śiṣyeṇa mad-adhītaṃ tyajāśv iti
devarāta-sutaḥ so 'pi charditvā yajuṣāṃ gaṇam /
tato gato 'tha munayo dadṛśus tān yajur-gaṇān
yajūṃṣi tittirā bhūtvā tal-lolupatayādaduḥ /
taittirīyā iti yajuḥ- śākhā āsan su-peśalāḥ
yājñavalkyas tato brahmaṃś chandāṃsy adhi gaveṣayan /
guror avidyamānāni sūpatasthe 'rkam īśvaram
BhP_12.06.067/0 śrī-yājñavalkya uvāca
oṃ namo bhagavate ādityāyākhila-jagatām ātma-svarūpeṇa kāla-svarūpeṇa catur-vidha-bhūta-nikāyānāṃ brahmādi-stamba-paryantānām antar-hṛdayeṣu bahir api cākāśa ivopādhināvyavadhīyamāno bhavān eka eva kṣaṇa-lava-nimeṣāvayavopacita-saṃvatsara-gaṇenāpām ādāna-visargābhyām imāṃ loka-yātrām anuvahati
_*
yad u ha vāva vibudharṣabha savitar adas tapaty anusavanam ahar ahar āmnāya-vidhinopatiṣṭhamānānām akhila-durita-vṛjina-bījāvabharjana bhagavataḥ samabhidhīmahi tapana maṇḍalam
_*
ya iha vāva sthira-cara-nikarāṇāṃ nija-niketanānāṃ mana-indriyāsugaṇān anātmanaḥ svayam ātmāntar-yāmī pracodayati
_*
ya evemaṃ lokam ati-karāla-vadanāndhakāra-saṃjñājagara-graha-gilitaṃ mṛtakam iva vicetanam avalokyānukampayā parama-kāruṇika īkṣayaivotthāpyāhar ahar anusavanaṃ śreyasi sva-dharmākhyātmāva-sthane pravartayati
_*
avani-patir ivāsādhūnāṃ bhayam udīrayann aṭati parita āśā-pālais tatra tatra kamala-kośāñjalibhir upahṛtārhaṇaḥ
_*
atha ha bhagavaṃs tava caraṇa-nalina-yugalaṃ tri-bhuvana-gurubhir abhivanditam aham ayāta-yāma-yajuṣ-kāma upasarāmīti
_*
BhP_12.06.073/0 sūta uvāca
evaṃ stutaḥ sa bhagavān vāji-rūpa-dharo raviḥ /
yajūṃṣy ayāta-yāmāni munaye 'dāt prasāditaḥ
yajurbhir akaroc chākhā daśa pañca śatair vibhuḥ /
jagṛhur vājasanyas tāḥ kāṇva-mādhyandinādayaḥ
jaimineḥ sama-gasyāsīt sumantus tanayo muniḥ /
sutvāṃs tu tat-sutas tābhyām ekaikāṃ prāha saṃhitām
sukarmā cāpi tac-chiṣyaḥ sāma-veda-taror mahān /
sahasra-saṃhitā-bhedaṃ cakre sāmnāṃ tato dvija
hiraṇyanābhaḥ kauśalyaḥ pauṣyañjiś ca sukarmaṇaḥ /
śiṣyau jagṛhatuś cānya āvantyo brahma-vittamaḥ
udīcyāḥ sāma-gāḥ śiṣyā āsan pañca-śatāni vai /
pauṣyañjy-āvantyayoś cāpi tāṃś ca prācyān pracakṣate
laugākṣir māṅgaliḥ kulyaḥ kuśīdaḥ kukṣir eva ca /
pauṣyañji-siṣyā jagṛhuḥ saṃhitās te śataṃ śatam
kṛto hiraṇyanābhasya catur-viṃśati saṃhitāḥ /
śiṣya ūce sva-śiṣyebhyaḥ śeṣā āvantya ātmavān
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0