Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhagavata Purana · Chapter 11.28

11.28.001

BhP_11.28.001/0 śrī-bhagavān uvāca
para-svabhāva-karmāṇi na praśaṃsen na garhayet /
viśvam ekāmakaṃ paśyan prakṛtyā puruṣeṇa ca

11.28.002

para-svabhāva-karmāṇi yaḥ praśaṃsati nindati /
sa āśu bhraśyate svārthād asaty abhiniveśataḥ

11.28.003

taijase nidrayāpanne piṇḍa-stho naṣṭa-cetanaḥ /
māyāṃ prāpnoti mṛtyuṃ vā tadvan nānārtha-dṛk pumān

11.28.004

kiṃ bhadraṃ kim abhadraṃ vā dvaitasyāvastunaḥ kiyat /
vācoditaṃ tad anṛtaṃ manasā dhyātam eva ca

11.28.005

chāyā-pratyāhvayābhāsā hy asanto 'py artha-kāriṇaḥ /
evaṃ dehādayo bhāvā yacchanty ā-mṛtyuto bhayam

11.28.006

ātmaiva tad idaṃ viśvaṃ sṛjyate sṛjati prabhuḥ /
trāyate trāti viśvātmā hriyate haratīśvaraḥ

11.28.007

tasmān na hy ātmano 'nyasmād anyo bhāvo nirūpitaḥ /
nirūpite 'yaṃ tri-vidhā nirmūla bhātir ātmani /
idaṃ guṇa-mayaṃ viddhi tri-vidhaṃ māyayā kṛtam

11.28.008

etad vidvān mad-uditaṃ jñāna-vijñāna-naipuṇam /
na nindati na ca stauti loke carati sūrya-vat

11.28.009

pratyakṣeṇānumānena nigamenātma-saṃvidā /
ādy-antavad asaj jñātvā niḥsaṅgo vicared iha

11.28.010

BhP_11.28.010/0 śrī-uddhava uvāca
naivātmano na dehasya saṃsṛtir draṣṭṛ-dṛśyayoḥ /
anātma-sva-dṛśor īśa kasya syād upalabhyate

11.28.011

ātmāvyayo 'guṇaḥ śuddhaḥ svayaṃ-jyotir anāvṛtaḥ /
agni-vad dāru-vad acid dehaḥ kasyeha saṃsṛtiḥ

11.28.012

BhP_11.28.012/0 śrī-bhagavān uvāca
yāvad dehendriya-prāṇair ātmanaḥ sannikarṣaṇam /
saṃsāraḥ phalavāṃs tāvad apārtho 'py avivekinaḥ

11.28.013

arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtir na nivartate /
dhyāyato viṣayān asya svapne 'narthāgamo yathā

11.28.014

yathā hy apratibuddhasya prasvāpo bahv-anartha-bhṛt /
sa eva pratibuddhasya na vai mohāya kalpate

11.28.015

śoka-harṣa-bhaya-krodha- lobha-moha-spṛhādayaḥ /
ahaṅkārasya dṛśyante janma-mṛtyuś ca nātmanaḥ

11.28.016

dehendriya-prāṇa-mano-'bhimāno jīvo 'ntar-ātmā guṇa-karma-mūrtiḥ /
sūtraṃ mahān ity urudheva gītaḥ saṃsāra ādhāvati kāla-tantraḥ

11.28.017

amūlam etad bahu-rūpa-rūpitaṃ mano-vacaḥ-prāṇa-śarīra-karma /
jñānāsinopāsanayā śitena cchittvā munir gāṃ vicaraty atṛṣṇaḥ

11.28.018

jñānaṃ viveko nigamas tapaś ca pratyakṣam aitihyam athānumānam /
ādy-antayor asya yad eva kevalaṃ kālaś ca hetuś ca tad eva madhye

11.28.019

yathā hiraṇyaṃ sv-akṛtaṃ purastāt paścāc ca sarvasya hiraṇ-mayasya /
tad eva madhye vyavahāryamāṇaṃ nānāpadeśair aham asya tadvat

11.28.020

vijñānam etat triy-avastham aṅga guṇa-trayaṃ kāraṇa-karya-kartṛ /
samanvayena vyatirekataś ca yenaiva turyeṇa tad eva satyam

11.28.021

na yat purastād uta yan na paścān madhye ca tan na vyapadeśa-mātram /
bhūtaṃ prasiddhaṃ ca pareṇa yad yat tad eva tat syād iti me manīṣā

11.28.022

avidyamāno 'py avabhāsate yo vaikāriko rājasa-sarga esaḥ /
brahma svayaṃ jyotir ato vibhāti brahmendriyārthātma-vikāra-citram

11.28.024

evaṃ sphutaṃ brahma-viveka-hetubhiḥ $ parāpavādena viśāradena &
chittvātma-sandeham upārameta % svānanda-tuṣṭo 'khila-kāmukebhyaḥ // BhP_11.28.023* //
nātmā vapuḥ pārthivam indriyāṇi devā hy asur vāyur jalam hutāśaḥ /
mano 'nna-mātraṃ dhiṣaṇā ca sattvam ahaṅkṛtiḥ khaṃ kṣitir artha-sāmyam

11.28.027

samāhitaiḥ kaḥ karaṇair guṇātmabhir $ guṇo bhaven mat-suvivikta-dhāmnaḥ &
vikṣipyamāṇair uta kiṃ nu dūṣaṇaṃ % ghanair upetair vigatai raveḥ kim // BhP_11.28.025* //
yathā nabho vāyv-analāmbu-bhū-guṇair $ gatāgatair vartu-guṇair na sajjate &
yathā nabho vāyv-analāmbu-bhū-guṇair $ gatāgatair vartu-guṇair na sajjate &
tathākṣaraṃ sattva-rajas-tamo-malair % ahaṃ-mateḥ saṃsṛti-hetubhiḥ param // BhP_11.28.026* //
tathāpi saṅgaḥ parivarjanīyo guṇeṣu māyā-raciteṣu tāvat /
mad-bhakti-yogena dṛḍhena yāvad rajo nirasyeta manaḥ-kaṣāyaḥ

11.28.028

yathāmayo 'sādhu cikitsito nṛṇāṃ punaḥ punaḥ santudati prarohan /
evaṃ mano 'pakva-kaṣāya-karma kuyoginaṃ vidhyati sarva-saṅgam

11.28.029

kuyogino ye vihitāntarāyair manuṣya-bhūtais tridaśopasṛṣṭaiḥ /
te prāktanābhyāsa-balena bhūyo yuñjanti yogaṃ na tu karma-tantram

11.28.030

karoti karma kriyate ca jantuḥ kenāpy asau codita ā-nipatāt /
na tatra vidvān prakṛtau sthito 'pi nivṛtta-tṛṣṇaḥ sva-sukhānubhūtyā

11.28.031

tiṣṭhantam āsīnam uta vrajantaṃ śayānam ukṣantam adantam annam /
svabhāvam anyat kim apīhamānam ātmānam ātma-stha-matir na veda

11.28.032

yadi sma paśyaty asad-indriyārthaṃ nānānumānena viruddham anyat /
na manyate vastutayā manīṣī svāpnaṃ yathotthāya tirodadhānam

11.28.033

pūrvaṃ gṛhītaṃ guṇa-karma-citram ajñānam ātmany aviviktam aṅga /
nivartate tat punar īkṣayaiva na gṛhyate nāpi visṛyya ātmā

11.28.034

yathā hi bhānor udayo nṛ-cakṣuṣāṃ tamo nihanyān na tu sad vidhatte /
evaṃ samīkṣā nipuṇā satī me hanyāt tamisraṃ puruṣasya buddheḥ

11.28.035

eṣa svayaṃ-jyotir ajo 'prameyo mahānubhūtiḥ sakalānubhūtiḥ /
eko 'dvitīyo vacasāṃ virāme yeneṣitā vāg-asavaś caranti

11.28.036

etāvān ātma-sammoho yad vikalpas tu kevale /
ātman ṛte svam ātmānam avalambo na yasya hi

11.28.037

yan nāmākṛtibhir grāhyaṃ pañca-varṇam abādhitam /
vyarthenāpy artha-vādo 'yaṃ dvayaṃ paṇḍita-māninām

11.28.038

yogino 'pakva-yogasya yuñjataḥ kāya utthitaiḥ /
upasargair vihanyeta tatrāyaṃ vihito vidhiḥ

11.28.039

yoga-dhāraṇayā kāṃścid āsanair dhāraṇānvitaiḥ /
tapo-mantrauṣadhaiḥ kāṃścid upasargān vinirdahet

11.28.040

kāṃścin mamānudhyānena nāma-saṅkīrtanādibhiḥ /
yogeśvarānuvṛttyā vā hanyād aśubha-dān śanaiḥ

11.28.041

kecid deham imaṃ dhīrāḥ su-kalpaṃ vayasi sthiram /
vidhāya vividhopāyair atha yuñjanti siddhaye

11.28.042

na hi tat kuśalādṛtyaṃ tad-āyāso hy apārthakaḥ /
antavattvāc charīrasya phalasyeva vanaspateḥ

11.28.043

yogaṃ niṣevato nityaṃ kāyaś cet kalpatām iyāt /
tac chraddadhyān na matimān yogam utsṛjya mat-paraḥ

11.28.044

yoga-caryām imāṃ yogī vicaran mad-apāśrayaḥ /
nāntarāyair vihanyeta niḥspṛhaḥ sva-sukhānubhūḥ

Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc