Bhagavata Purana · Chapter 11.28
BhP_11.28.001/0 śrī-bhagavān uvāca
para-svabhāva-karmāṇi na praśaṃsen na garhayet /
viśvam ekāmakaṃ paśyan prakṛtyā puruṣeṇa ca
para-svabhāva-karmāṇi yaḥ praśaṃsati nindati /
sa āśu bhraśyate svārthād asaty abhiniveśataḥ
taijase nidrayāpanne piṇḍa-stho naṣṭa-cetanaḥ /
māyāṃ prāpnoti mṛtyuṃ vā tadvan nānārtha-dṛk pumān
kiṃ bhadraṃ kim abhadraṃ vā dvaitasyāvastunaḥ kiyat /
vācoditaṃ tad anṛtaṃ manasā dhyātam eva ca
chāyā-pratyāhvayābhāsā hy asanto 'py artha-kāriṇaḥ /
evaṃ dehādayo bhāvā yacchanty ā-mṛtyuto bhayam
ātmaiva tad idaṃ viśvaṃ sṛjyate sṛjati prabhuḥ /
trāyate trāti viśvātmā hriyate haratīśvaraḥ
tasmān na hy ātmano 'nyasmād anyo bhāvo nirūpitaḥ /
nirūpite 'yaṃ tri-vidhā nirmūla bhātir ātmani /
idaṃ guṇa-mayaṃ viddhi tri-vidhaṃ māyayā kṛtam
etad vidvān mad-uditaṃ jñāna-vijñāna-naipuṇam /
na nindati na ca stauti loke carati sūrya-vat
pratyakṣeṇānumānena nigamenātma-saṃvidā /
ādy-antavad asaj jñātvā niḥsaṅgo vicared iha
BhP_11.28.010/0 śrī-uddhava uvāca
naivātmano na dehasya saṃsṛtir draṣṭṛ-dṛśyayoḥ /
anātma-sva-dṛśor īśa kasya syād upalabhyate
ātmāvyayo 'guṇaḥ śuddhaḥ svayaṃ-jyotir anāvṛtaḥ /
agni-vad dāru-vad acid dehaḥ kasyeha saṃsṛtiḥ
BhP_11.28.012/0 śrī-bhagavān uvāca
yāvad dehendriya-prāṇair ātmanaḥ sannikarṣaṇam /
saṃsāraḥ phalavāṃs tāvad apārtho 'py avivekinaḥ
arthe hy avidyamāne 'pi saṃsṛtir na nivartate /
dhyāyato viṣayān asya svapne 'narthāgamo yathā
yathā hy apratibuddhasya prasvāpo bahv-anartha-bhṛt /
sa eva pratibuddhasya na vai mohāya kalpate
śoka-harṣa-bhaya-krodha- lobha-moha-spṛhādayaḥ /
ahaṅkārasya dṛśyante janma-mṛtyuś ca nātmanaḥ
dehendriya-prāṇa-mano-'bhimāno jīvo 'ntar-ātmā guṇa-karma-mūrtiḥ /
sūtraṃ mahān ity urudheva gītaḥ saṃsāra ādhāvati kāla-tantraḥ
amūlam etad bahu-rūpa-rūpitaṃ mano-vacaḥ-prāṇa-śarīra-karma /
jñānāsinopāsanayā śitena cchittvā munir gāṃ vicaraty atṛṣṇaḥ
jñānaṃ viveko nigamas tapaś ca pratyakṣam aitihyam athānumānam /
ādy-antayor asya yad eva kevalaṃ kālaś ca hetuś ca tad eva madhye
yathā hiraṇyaṃ sv-akṛtaṃ purastāt paścāc ca sarvasya hiraṇ-mayasya /
tad eva madhye vyavahāryamāṇaṃ nānāpadeśair aham asya tadvat
vijñānam etat triy-avastham aṅga guṇa-trayaṃ kāraṇa-karya-kartṛ /
samanvayena vyatirekataś ca yenaiva turyeṇa tad eva satyam
na yat purastād uta yan na paścān madhye ca tan na vyapadeśa-mātram /
bhūtaṃ prasiddhaṃ ca pareṇa yad yat tad eva tat syād iti me manīṣā
avidyamāno 'py avabhāsate yo vaikāriko rājasa-sarga esaḥ /
brahma svayaṃ jyotir ato vibhāti brahmendriyārthātma-vikāra-citram
evaṃ sphutaṃ brahma-viveka-hetubhiḥ $ parāpavādena viśāradena &
chittvātma-sandeham upārameta % svānanda-tuṣṭo 'khila-kāmukebhyaḥ // BhP_11.28.023* //
nātmā vapuḥ pārthivam indriyāṇi devā hy asur vāyur jalam hutāśaḥ /
mano 'nna-mātraṃ dhiṣaṇā ca sattvam ahaṅkṛtiḥ khaṃ kṣitir artha-sāmyam
samāhitaiḥ kaḥ karaṇair guṇātmabhir $ guṇo bhaven mat-suvivikta-dhāmnaḥ &
vikṣipyamāṇair uta kiṃ nu dūṣaṇaṃ % ghanair upetair vigatai raveḥ kim // BhP_11.28.025* //
yathā nabho vāyv-analāmbu-bhū-guṇair $ gatāgatair vartu-guṇair na sajjate &
yathā nabho vāyv-analāmbu-bhū-guṇair $ gatāgatair vartu-guṇair na sajjate &
tathākṣaraṃ sattva-rajas-tamo-malair % ahaṃ-mateḥ saṃsṛti-hetubhiḥ param // BhP_11.28.026* //
tathāpi saṅgaḥ parivarjanīyo guṇeṣu māyā-raciteṣu tāvat /
mad-bhakti-yogena dṛḍhena yāvad rajo nirasyeta manaḥ-kaṣāyaḥ
yathāmayo 'sādhu cikitsito nṛṇāṃ punaḥ punaḥ santudati prarohan /
evaṃ mano 'pakva-kaṣāya-karma kuyoginaṃ vidhyati sarva-saṅgam
kuyogino ye vihitāntarāyair manuṣya-bhūtais tridaśopasṛṣṭaiḥ /
te prāktanābhyāsa-balena bhūyo yuñjanti yogaṃ na tu karma-tantram
karoti karma kriyate ca jantuḥ kenāpy asau codita ā-nipatāt /
na tatra vidvān prakṛtau sthito 'pi nivṛtta-tṛṣṇaḥ sva-sukhānubhūtyā
tiṣṭhantam āsīnam uta vrajantaṃ śayānam ukṣantam adantam annam /
svabhāvam anyat kim apīhamānam ātmānam ātma-stha-matir na veda
yadi sma paśyaty asad-indriyārthaṃ nānānumānena viruddham anyat /
na manyate vastutayā manīṣī svāpnaṃ yathotthāya tirodadhānam
pūrvaṃ gṛhītaṃ guṇa-karma-citram ajñānam ātmany aviviktam aṅga /
nivartate tat punar īkṣayaiva na gṛhyate nāpi visṛyya ātmā
yathā hi bhānor udayo nṛ-cakṣuṣāṃ tamo nihanyān na tu sad vidhatte /
evaṃ samīkṣā nipuṇā satī me hanyāt tamisraṃ puruṣasya buddheḥ
eṣa svayaṃ-jyotir ajo 'prameyo mahānubhūtiḥ sakalānubhūtiḥ /
eko 'dvitīyo vacasāṃ virāme yeneṣitā vāg-asavaś caranti
etāvān ātma-sammoho yad vikalpas tu kevale /
ātman ṛte svam ātmānam avalambo na yasya hi
yan nāmākṛtibhir grāhyaṃ pañca-varṇam abādhitam /
vyarthenāpy artha-vādo 'yaṃ dvayaṃ paṇḍita-māninām
yogino 'pakva-yogasya yuñjataḥ kāya utthitaiḥ /
upasargair vihanyeta tatrāyaṃ vihito vidhiḥ
yoga-dhāraṇayā kāṃścid āsanair dhāraṇānvitaiḥ /
tapo-mantrauṣadhaiḥ kāṃścid upasargān vinirdahet
kāṃścin mamānudhyānena nāma-saṅkīrtanādibhiḥ /
yogeśvarānuvṛttyā vā hanyād aśubha-dān śanaiḥ
kecid deham imaṃ dhīrāḥ su-kalpaṃ vayasi sthiram /
vidhāya vividhopāyair atha yuñjanti siddhaye
na hi tat kuśalādṛtyaṃ tad-āyāso hy apārthakaḥ /
antavattvāc charīrasya phalasyeva vanaspateḥ
yogaṃ niṣevato nityaṃ kāyaś cet kalpatām iyāt /
tac chraddadhyān na matimān yogam utsṛjya mat-paraḥ
yoga-caryām imāṃ yogī vicaran mad-apāśrayaḥ /
nāntarāyair vihanyeta niḥspṛhaḥ sva-sukhānubhūḥ
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0