Bhagavata Purana · Chapter 11.25
BhP_11.25.001/0 śrī-bhagavān uvāca
guṇānām asammiśrāṇāṃ pumān yena yathā bhavet /
tan me puruṣa-varyedam upadhāraya śaṃsataḥ
śamo damas titikṣekṣā tapaḥ satyaṃ dayā smṛtiḥ /
tuṣṭis tyāgo 'spṛhā śraddhā hrīr dayādiḥ sva-nirvṛtiḥ
kāma īhā madas tṛṣṇā stambha āśīr bhidā sukham /
madotsāho yaśaḥ-prītir hāsyaṃ vīryaṃ balodyamaḥ
krodho lobho 'nṛtaṃ hiṃsā yācñā dambhaḥ klamaḥ kaliḥ /
śoka-mohau viṣādārtī nidrāśā bhīr anudyamaḥ
sattvasya rajasaś caitās tamasaś cānupūrvaśaḥ /
vṛttayo varṇita-prāyāḥ sannipātam atho śṛṇu
sannipātas tv aham iti mamety uddhava yā matiḥ /
vyavahāraḥ sannipāto mano-mātrendriyāsubhiḥ
dharme cārthe ca kāme ca yadāsau pariniṣṭhitaḥ /
guṇānāṃ sannikarṣo 'yaṃ śraddhā-rati-dhanāvahaḥ
pravṛtti-lakṣaṇe niṣṭhā pumān yarhi gṛhāśrame /
sva-dharme cānu tiṣṭheta guṇānāṃ samitir hi sā
puruṣaṃ sattva-saṃyuktam anumīyāc chamādibhiḥ /
kāmādibhī rajo-yuktaṃ krodhādyais tamasā yutam
yadā bhajati māṃ bhaktyā nirapekṣaḥ sva-karmabhiḥ /
taṃ sattva-prakṛtiṃ vidyāt puruṣaṃ striyam eva vā
yadā āśiṣa āśāsya māṃ bhajeta sva-karmabhiḥ /
taṃ rajaḥ-prakṛtiṃ vidyāt hiṃsām āśāsya tāmasam
sattvaṃ rajas tama iti guṇā jīvasya naiva me /
citta-jā yais tu bhūtānāṃ sajjamāno nibadhyate
yadetarau jayet sattvaṃ bhāsvaraṃ viśadaṃ śivam /
tadā sukhena yujyeta dharma-jñānādibhiḥ pumān
yadā jayet tamaḥ sattvaṃ rajaḥ saṅgaṃ bhidā calam /
tadā duḥkhena yujyeta karmaṇā yaśasā śriyā
yadā jayed rajaḥ sattvaṃ tamo mūḍhaṃ layaṃ jaḍam /
yujyeta śoka-mohābhyāṃ nidrayā hiṃsayāśayā
yadā cittaṃ prasīdeta indriyāṇāṃ ca nirvṛtiḥ /
dehe 'bhayaṃ mano-'saṅgaṃ tat sattvaṃ viddhi mat-padam
vikurvan kriyayā cā-dhīr anivṛttiś ca cetasām /
gātrāsvāsthyaṃ mano bhrāntaṃ raja etair niśāmaya
sīdac cittaṃ vilīyeta cetaso grahaṇe 'kṣamam /
mano naṣṭaṃ tamo glānis tamas tad upadhāraya
edhamāne guṇe sattve devānāṃ balam edhate /
asurāṇāṃ ca rajasi tamasy uddhava rakṣasām
sattvāj jāgaraṇaṃ vidyād rajasā svapnam ādiśet /
prasvāpaṃ tamasā jantos turīyaṃ triṣu santatam
upary upari gacchanti sattvena brāhmaṇā janāḥ /
tamasādho 'dha ā-mukhyād rajasāntara-cāriṇaḥ
sattve pralīnāḥ svar yānti nara-lokaṃ rajo-layāḥ /
tamo-layās tu nirayaṃ yānti mām eva nirguṇāḥ
mad-arpaṇaṃ niṣphalaṃ vā sāttvikaṃ nija-karma tat /
rājasaṃ phala-saṅkalpaṃ hiṃsā-prāyādi tāmasam
kaivalyaṃ sāttvikaṃ jñānaṃ rajo vaikalpikaṃ ca yat /
prākṛtaṃ tāmasaṃ jñānaṃ man-niṣṭhaṃ nirguṇaṃ smṛtam
vanaṃ tu sāttviko vāso grāmo rājasa ucyate /
tāmasaṃ dyūta-sadanaṃ man-niketaṃ tu nirguṇam
sāttvikaḥ kārako 'saṅgī rāgāndho rājasaḥ smṛtaḥ /
tāmasaḥ smṛti-vibhraṣṭo nirguṇo mad-apāśrayaḥ
sāttviky ādhyātmikī śraddhā karma-śraddhā tu rājasī /
tāmasy adharme yā śraddhā mat-sevāyāṃ tu nirguṇā
pathyaṃ pūtam anāyastam āhāryaṃ sāttvikaṃ smṛtam /
rājasaṃ cendriya-preṣṭhaṃ tāmasaṃ cārti-dāśuci
sāttvikaṃ sukham ātmotthaṃ viṣayotthaṃ tu rājasam /
tāmasaṃ moha-dainyotthaṃ nirguṇaṃ mad-apāśrayam
dravyaṃ deśaḥ phalaṃ kālo jñānaṃ karma ca kārakaḥ /
śraddhāvasthākṛtir niṣṭhā trai-guṇyaḥ sarva eva hi
sarve guṇa-mayā bhāvāḥ puruṣāvyakta-dhiṣṭhitāḥ /
dṛṣṭaṃ śrutaṃ anudhyātaṃ buddhyā vā puruṣarṣabha
etāḥ saṃsṛtayaḥ puṃso guṇa-karma-nibandhanāḥ /
yeneme nirjitāḥ saumya guṇā jīvena citta-jāḥ /
bhakti-yogena man-niṣṭho mad-bhāvāya prapadyate
tasmād deham imaṃ labdhvā jñāna-vijñāna-sambhavam /
guṇa-saṅgaṃ vinirdhūya māṃ bhajantu vicakṣaṇāḥ
niḥsaṅgo māṃ bhajed vidvān apramatto jitendriyaḥ /
rajas tamaś cābhijayet sattva-saṃsevayā muniḥ
sattvaṃ cābhijayed yukto nairapekṣyeṇa śānta-dhīḥ /
sampadyate guṇair mukto jīvo jīvaṃ vihāya mām
jīvo jīva-vinirmukto guṇaiś cāśaya-sambhavaiḥ /
mayaiva brahmaṇā pūrṇo na bahir nāntaraś caret
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0