Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhagavata Purana · Chapter 11.24

11.24.001

BhP_11.24.001/0 śrī-bhagavān uvāca
atha te sampravakṣyāmi sāṅkhyaṃ pūrvair viniścitam /
yad vijñāya pumān sadyo jahyād vaikalpikaṃ bhramam

11.24.002

āsīj jñānam atho artha ekam evāvikalpitam /
yadā viveka-nipuṇā ādau kṛta-yuge 'yuge

11.24.003

tan māyā-phala-rūpeṇa kevalaṃ nirvikalpitam /
vāṅ-mano-'gocaraṃ satyaṃ dvidhā samabhavad bṛhat

11.24.004

tayor ekataro hy arthaḥ prakṛtiḥ sobhayātmikā /
jñānaṃ tv anyatamo bhāvaḥ puruṣaḥ so 'bhidhīyate

11.24.005

tamo rajaḥ sattvam iti prakṛter abhavan guṇāḥ /
mayā prakṣobhyamāṇāyāḥ puruṣānumatena ca

11.24.006

tebhyaḥ samabhavat sūtraṃ mahān sūtreṇa saṃyutaḥ /
tato vikurvato jāto yo 'haṅkāro vimohanaḥ

11.24.007

vaikārikas taijasaś ca tāmasaś cety ahaṃ tri-vṛt /
tan-mātrendriya-manasāṃ kāraṇaṃ cid-acin-mayaḥ

11.24.008

arthas tan-mātrikāj jajñe tāmasād indriyāṇi ca /
taijasād devatā āsann ekādaśa ca vaikṛtāt

11.24.009

mayā sañcoditā bhāvāḥ sarve saṃhatya-kāriṇaḥ /
aṇḍam utpādayām āsur mamāyatanam uttamam

11.24.010

tasminn ahaṃ samabhavam aṇḍe salila-saṃsthitau /
mama nābhyām abhūt padmaṃ viśvākhyaṃ tatra cātma-bhūḥ

11.24.011

so 'sṛjat tapasā yukto rajasā mad-anugrahāt /
lokān sa-pālān viśvātmā bhūr bhuvaḥ svar iti tridhā

11.24.012

devānām oka āsīt svar bhūtānāṃ ca bhuvaḥ padam /
martyādīnāṃ ca bhūr lokaḥ siddhānāṃ tritayāt param

11.24.013

adho 'surāṇāṃ nāgānāṃ bhūmer oko 'sṛjat prabhuḥ /
tri-lokyāṃ gatayaḥ sarvāḥ karmaṇāṃ tri-guṇātmanām

11.24.014

yogasya tapasaś caiva nyāsasya gatayo 'malāḥ /
mahar janas tapaḥ satyaṃ bhakti-yogasya mad-gatiḥ

11.24.015

mayā kālātmanā dhātrā karma-yuktam idaṃ jagat /
guṇa-pravāha etasminn unmajjati nimajjati

11.24.016

aṇur bṛhat kṛśaḥ sthūlo yo yo bhāvaḥ prasidhyati /
sarvo 'py ubhaya-saṃyuktaḥ prakṛtyā puruṣeṇa ca

11.24.017

yas tu yasyādir antaś ca sa vai madhyaṃ ca tasya san /
vikāro vyavahārārtho yathā taijasa-pārthivāḥ

11.24.018

yad upādāya pūrvas tu bhāvo vikurute 'param /
ādir anto yadā yasya tat satyam abhidhīyate

11.24.019

prakṛtir yasyopādānam ādhāraḥ puruṣaḥ paraḥ /
sato 'bhivyañjakaḥ kālo brahma tat tritayaṃ tv aham

11.24.020

sargaḥ pravartate tāvat paurvāparyeṇa nityaśaḥ /
mahān guṇa-visargārthaḥ sthity-anto yāvad īkṣaṇam

11.24.021

virāṇ mayāsādyamāno loka-kalpa-vikalpakaḥ /
pañcatvāya viśeṣāya kalpate bhuvanaiḥ saha

11.24.022

anne pralīyate martyam annaṃ dhānāsu līyate /
dhānā bhūmau pralīyante bhūmir gandhe pralīyate

11.24.023

apsu pralīyate gandha āpaś ca sva-guṇe rase /
līyate jyotiṣi raso jyotī rūpe pralīyate

11.24.024

rūpaṃ vāyau sa ca sparśe līyate so 'pi cāmbare /
ambaraṃ śabda-tan-mātra indriyāṇi sva-yoniṣu

11.24.025

yonir vaikārike saumya līyate manasīśvare /
śabdo bhūtādim apyeti bhūtādir mahati prabhuḥ

11.24.026

sa līyate mahān sveṣu guṇesu guṇa-vattamaḥ /
te 'vyakte sampralīyante tat kāle līyate 'vyaye

11.24.027

kālo māyā-maye jīve jīva ātmani mayy aje /
ātmā kevala ātma-stho vikalpāpāya-lakṣaṇaḥ

11.24.028

evam anvīkṣamāṇasya kathaṃ vaikalpiko bhramaḥ /
manaso hṛdi tiṣṭheta vyomnīvārkodaye tamaḥ

11.24.029

eṣa sāṅkhya-vidhiḥ proktaḥ saṃśaya-granthi-bhedanaḥ /
pratilomānulomābhyāṃ parāvara-dṛśa mayā

Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc