Bhagavata Purana · Chapter 11.23
BhP_11.23.001/0 śrī-bādarāyaṇir uvāca
sa evam āśaṃsita uddhavena bhāgavata-mukhyena dāśārha-mukhyaḥ /
sabhājayan bhṛtya-vaco mukundas tam ābabhāṣe śravaṇīya-vīryaḥ
BhP_11.23.002/0 śrī-bhagavān uvāca
bārhaspatya sa nāsty atra sādhur vai durjaneritaiḥ /
duraktair bhinnam ātmānaṃ yaḥ samādhātum īśvaraḥ
na tathā tapyate viddhaḥ pumān bāṇais tu marma-gaiḥ /
yathā tudanti marma-sthā hy asatāṃ paruṣeṣavaḥ
kathayanti mahat puṇyam itihāsam ihoddhava /
tam ahaṃ varṇayiṣyāmi nibodha su-samāhitaḥ
kenacid bhikṣuṇā gītaṃ paribhūtena durjanaiḥ /
smaratā dhṛti-yuktena vipākaṃ nija-karmaṇām
avantiṣu dvijaḥ kaścid āsīd āḍhyatamaḥ śriyā /
vārtā-vṛttiḥ kadaryas tu kāmī lubdho 'ti-kopanaḥ
jñātayo 'tithayas tasya vāṅ-mātreṇāpi nārcitāḥ /
śūnyāvasatha ātmāpi kāle kāmair anarcitaḥ
duhśīlasya kadaryasya druhyante putra-bāndhavāḥ /
dārā duhitaro bhṛtyā viṣaṇṇā nācaran priyam
tasyaivaṃ yakṣa-vittasya cyutasyobhaya-lokataḥ /
dharma-kāma-vihīnasya cukrudhuḥ pañca-bhāginaḥ
tad-avadhyāna-visrasta- puṇya-skandhasya bhūri-da /
artho 'py agacchan nidhanaṃ bahv-āyāsa-pariśramaḥ
jñātyo jagṛhuḥ kiñcit kiñcid dasyava uddhava /
daivataḥ kālataḥ kiñcid brahma-bandhor nṛ-pārthivāt
sa evaṃ draviṇe naṣṭe dharma-kāma-vivarjitaḥ /
upekṣitaś ca sva-janaiś cintām āpa duratyayām
tasyaivaṃ dhyāyato dīrghaṃ naṣṭa-rāyas tapasvinaḥ /
khidyato bāṣpa-kaṇṭhasya nirvedaḥ su-mahān abhūt
sa cāhedam aho kaṣṭaṃ vṛthātmā me 'nutāpitaḥ /
na dharmāya na kāmāya yasyārthāyāsa īdṛśaḥ
prāyeṇāthāḥ kadaryāṇāṃ na sukhāya kadācana /
iha cātmopatāpāya mṛtasya narakāya ca
yaśo yaśasvināṃ śuddhaṃ ślāghyā ye guṇināṃ guṇāḥ /
lobhaḥ sv-alpo 'pi tān hanti śvitro rūpam ivepsitam
arthasya sādhane siddhe utkarṣe rakṣaṇe vyaye /
nāśopabhoga āyāsas trāsaś cintā bhramo nṛṇām
steyaṃ hiṃsānṛtaṃ dambhaḥ kāmaḥ krodhaḥ smayo madaḥ /
bhedo vairam aviśvāsaḥ saṃspardhā vyasanāni ca
ete pañcadaśānarthā hy artha-mūlā matā nṛṇām /
tasmād anartham arthākhyaṃ śreyo-'rthī dūratas tyajet
bhidyante bhrātaro dārāḥ pitaraḥ suhṛdas tathā /
ekāsnigdhāḥ kākiṇinā sadyaḥ sarve 'rayaḥ kṛtāḥ
arthenālpīyasā hy ete saṃrabdhā dīpta-manyavaḥ /
tyajanty āśu spṛdho ghnanti sahasotsṛjya sauhṛdam
labdhvā janmāmara-prārthyaṃ mānuṣyaṃ tad dvijāgryatām /
tad anādṛtya ye svārthaṃ ghnanti yānty aśubhāṃ gatim
svargāpavargayor dvāraṃ prāpya lokam imaṃ pumān /
draviṇe ko 'nuṣajjeta martyo 'narthasya dhāmani
devarṣi-pitṛ-bhūtāni jñātīn bandhūṃś ca bhāginaḥ /
asaṃvibhajya cātmānaṃ yakṣa-vittaḥ pataty adhaḥ
vyarthayārthehayā vittaṃ pramattasya vayo balam /
kuśalā yena sidhyanti jaraṭhaḥ kiṃ nu sādhaye
kasmāt saṅkliśyate vidvān vyarthayārthehayāsakṛt /
kasyacin māyayā nūnaṃ loko 'yaṃ su-vimohitaḥ
kiṃ dhanair dhana-dair vā kiṃ kāmair vā kāma-dair uta /
mṛtyunā grasyamānasya karmabhir vota janma-daiḥ
nūnaṃ me bhagavāṃs tuṣṭaḥ sarva-deva-mayo hariḥ /
yena nīto daśām etāṃ nirvedaś cātmanaḥ plavaḥ
so 'haṃ kālāvaśeṣeṇa śoṣayiṣye 'ṅgam ātmanaḥ /
apramatto 'khila-svārthe yadi syāt siddha ātmani
tatra mām anumoderan devās tri-bhuvaneśvarāḥ /
muhūrtena brahma-lokaṃ khaṭvāṅgaḥ samasādhayat
BhP_11.23.031/0 śrī-bhagavān uvāca
ity abhipretya manasā hy āvantyo dvija-sattamaḥ /
unmucya hṛdaya-granthīn śānto bhikṣur abhūn muniḥ
sa cacāra mahīm etāṃ saṃyatātmendriyānilaḥ /
bhikṣārthaṃ nagara-grāmān asaṅgo 'lakṣito 'viśat
taṃ vai pravayasaṃ bhikṣum avadhūtam asaj-janāḥ /
dṛṣṭvā paryabhavan bhadra bahvībhiḥ paribhūtibhiḥ
kecit tri-veṇuṃ jagṛhur eke pātraṃ kamaṇḍalum /
pīṭhaṃ caike 'kṣa-sūtraṃ ca kanthāṃ cīrāṇi kecana /
pradāya ca punas tāni darśitāny ādadur muneḥ
annaṃ ca bhaikṣya-sampannaṃ bhuñjānasya sarit-taṭe /
mūtrayanti ca pāpiṣṭhāḥ ṣṭhīvanty asya ca mūrdhani
yata-vācaṃ vācayanti tāḍayanti na vakti cet /
tarjayanty apare vāgbhiḥ steno 'yam iti vādinaḥ /
badhnanti rajjvā taṃ kecid badhyatāṃ badhyatām iti
kṣipanty eke 'vajānanta eṣa dharma-dhvajaḥ śaṭhaḥ /
kṣīṇa-vitta imāṃ vṛttim agrahīt sva-janojjhitaḥ
aho eṣa mahā-sāro dhṛtimān giri-rāḍ iva /
maunena sādhayaty arthaṃ baka-vad dṛḍha-niścayaḥ
ity eke vihasanty enam eke durvātayanti ca /
taṃ babandhur nirurudhur yathā krīḍanakaṃ dvijam
evaṃ sa bhautikaṃ duḥkhaṃ daivikaṃ daihikaṃ ca yat /
bhoktavyam ātmano diṣṭaṃ prāptaṃ prāptam abudhyata
paribhūta imāṃ gāthām agāyata narādhamaiḥ /
pātayadbhiḥ sva dharma-stho dhṛtim āsthāya sāttvikīm
BhP_11.23.042/0 dvija uvāca
nāyaṃ jano me sukha-duḥkha-hetur na devatātmā graha-karma-kālāḥ /
manaḥ paraṃ kāraṇam āmananti saṃsāra-cakraṃ parivartayed yat
mano guṇān vai sṛjate balīyas tataś ca karmāṇi vilakṣaṇāni /
śuklāni kṛṣṇāny atha lohitāni tebhyaḥ sa-varṇāḥ sṛtayo bhavanti
anīha ātmā manasā samīhatā hiraṇ-mayo mat-sakha udvicaṣṭe /
manaḥ sva-liṅgaṃ parigṛhya kāmān juṣan nibaddho guṇa-saṅgato 'sau
dānaṃ sva-dharmo niyamo yamaś ca śrutaṃ ca karmāṇi ca sad-vratāni /
sarve mano-nigraha-lakṣaṇāntāḥ paro hi yogo manasaḥ samādhiḥ
samāhitaṃ yasya manaḥ praśāntaṃ dānādibhiḥ kiṃ vada tasya kṛtyam /
asaṃyataṃ yasya mano vinaśyad dānādibhiś ced aparaṃ kim ebhiḥ
mano-vaśe 'nye hy abhavan sma devā manaś ca nānyasya vaśaṃ sameti /
bhīṣmo hi devaḥ sahasaḥ sahīyān yuñjyād vaśe taṃ sa hi deva-devaḥ
tam durjayaṃ śatrum asahya-vegam arun-tudaṃ tan na vijitya kecit /
kurvanty asad-vigraham atra martyair mitrāṇy udāsīna-ripūn vimūḍhāḥ
dehaṃ mano-mātram imaṃ gṛhītvā mamāham ity andha-dhiyo manuṣyāḥ /
eṣo 'ham anyo 'yam iti bhrameṇa duranta-pāre tamasi bhramanti
janas tu hetuḥ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmanaś cātra hi bhaumayos tat /
jihvāṃ kvacit sandaśati sva-dadbhis tad-vedanāyāṃ katamāya kupyet
duḥkhasya hetur yadi devatās tu kim ātmanas tatra vikārayos tat /
yad aṅgam aṅgena nihanyate kvacit krudhyeta kasmai puruṣaḥ sva-dehe
ātmā yadi syāt sukha-duḥkha-hetuḥ kim anyatas tatra nija-svabhāvaḥ /
na hy ātmano 'nyad yadi tan mṛṣā syāt krudhyeta kasmān na sukhaṃ na duḥkham
grahā nimittaṃ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmano 'jasya janasya te vai /
grahair grahasyaiva vadanti pīḍāṃ krudhyeta kasmai puruṣas tato 'nyaḥ
karmāstu hetuḥ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmanas tad dhi jaḍājaḍatve /
dehas tv acit puruṣo 'yaṃ suparṇaḥ krudhyeta kasmai na hi karma mūlam
kālas tu hetuḥ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmanas tatra tad-ātmako 'sau /
nāgner hi tāpo na himasya tat syāt krudhyeta kasmai na parasya dvandvam
na kenacit kvāpi kathañcanāsya dvandvoparāgaḥ parataḥ parasya /
yathāhamaḥ saṃsṛti-rūpiṇaḥ syād evaṃ prabuddho na bibheti bhūtaiḥ
etāṃ sa āsthāya parātma-niṣṭhām adhyāsitāṃ pūrvatamair maharṣibhiḥ /
ahaṃ tariṣyāmi duranta-pāraṃ tamo mukundāṅghri-niṣevayaiva
BhP_11.23.058/0 śrī-bhagavān uvāca
nirvidya naṣṭa-draviṇe gata-klamaḥ pravrajya gāṃ paryaṭamāna ittham /
nirākṛto 'sadbhir api sva-dharmād akampito 'mūṃ munir āha gāthām
sukha-duḥkha-prado nānyaḥ puruṣasyātma-vibhramaḥ /
mitrodāsīna-ripavaḥ saṃsāras tamasaḥ kṛtaḥ
tasmāt sarvātmanā tāta nigṛhāṇa mano dhiyā /
mayy āveśitayā yukta etāvān yoga-saṅgrahaḥ
ya etāṃ bhikṣuṇā gītāṃ brahma-niṣṭhāṃ samāhitaḥ /
dhārayañ chrāvayañ chṛṇvan dvandvair naivābhibhūyate
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0