Language

ENहिગુ
Scripture Library

Bhagavata Purana · Chapter 11.23

11.23.001

BhP_11.23.001/0 śrī-bādarāyaṇir uvāca
sa evam āśaṃsita uddhavena bhāgavata-mukhyena dāśārha-mukhyaḥ /
sabhājayan bhṛtya-vaco mukundas tam ābabhāṣe śravaṇīya-vīryaḥ

11.23.002

BhP_11.23.002/0 śrī-bhagavān uvāca
bārhaspatya sa nāsty atra sādhur vai durjaneritaiḥ /
duraktair bhinnam ātmānaṃ yaḥ samādhātum īśvaraḥ

11.23.003

na tathā tapyate viddhaḥ pumān bāṇais tu marma-gaiḥ /
yathā tudanti marma-sthā hy asatāṃ paruṣeṣavaḥ

11.23.004

kathayanti mahat puṇyam itihāsam ihoddhava /
tam ahaṃ varṇayiṣyāmi nibodha su-samāhitaḥ

11.23.005

kenacid bhikṣuṇā gītaṃ paribhūtena durjanaiḥ /
smaratā dhṛti-yuktena vipākaṃ nija-karmaṇām

11.23.006

avantiṣu dvijaḥ kaścid āsīd āḍhyatamaḥ śriyā /
vārtā-vṛttiḥ kadaryas tu kāmī lubdho 'ti-kopanaḥ

11.23.007

jñātayo 'tithayas tasya vāṅ-mātreṇāpi nārcitāḥ /
śūnyāvasatha ātmāpi kāle kāmair anarcitaḥ

11.23.008

duhśīlasya kadaryasya druhyante putra-bāndhavāḥ /
dārā duhitaro bhṛtyā viṣaṇṇā nācaran priyam

11.23.009

tasyaivaṃ yakṣa-vittasya cyutasyobhaya-lokataḥ /
dharma-kāma-vihīnasya cukrudhuḥ pañca-bhāginaḥ

11.23.010

tad-avadhyāna-visrasta- puṇya-skandhasya bhūri-da /
artho 'py agacchan nidhanaṃ bahv-āyāsa-pariśramaḥ

11.23.011

jñātyo jagṛhuḥ kiñcit kiñcid dasyava uddhava /
daivataḥ kālataḥ kiñcid brahma-bandhor nṛ-pārthivāt

11.23.012

sa evaṃ draviṇe naṣṭe dharma-kāma-vivarjitaḥ /
upekṣitaś ca sva-janaiś cintām āpa duratyayām

11.23.013

tasyaivaṃ dhyāyato dīrghaṃ naṣṭa-rāyas tapasvinaḥ /
khidyato bāṣpa-kaṇṭhasya nirvedaḥ su-mahān abhūt

11.23.014

sa cāhedam aho kaṣṭaṃ vṛthātmā me 'nutāpitaḥ /
na dharmāya na kāmāya yasyārthāyāsa īdṛśaḥ

11.23.015

prāyeṇāthāḥ kadaryāṇāṃ na sukhāya kadācana /
iha cātmopatāpāya mṛtasya narakāya ca

11.23.016

yaśo yaśasvināṃ śuddhaṃ ślāghyā ye guṇināṃ guṇāḥ /
lobhaḥ sv-alpo 'pi tān hanti śvitro rūpam ivepsitam

11.23.017

arthasya sādhane siddhe utkarṣe rakṣaṇe vyaye /
nāśopabhoga āyāsas trāsaś cintā bhramo nṛṇām

11.23.018

steyaṃ hiṃsānṛtaṃ dambhaḥ kāmaḥ krodhaḥ smayo madaḥ /
bhedo vairam aviśvāsaḥ saṃspardhā vyasanāni ca

11.23.019

ete pañcadaśānarthā hy artha-mūlā matā nṛṇām /
tasmād anartham arthākhyaṃ śreyo-'rthī dūratas tyajet

11.23.020

bhidyante bhrātaro dārāḥ pitaraḥ suhṛdas tathā /
ekāsnigdhāḥ kākiṇinā sadyaḥ sarve 'rayaḥ kṛtāḥ

11.23.021

arthenālpīyasā hy ete saṃrabdhā dīpta-manyavaḥ /
tyajanty āśu spṛdho ghnanti sahasotsṛjya sauhṛdam

11.23.022

labdhvā janmāmara-prārthyaṃ mānuṣyaṃ tad dvijāgryatām /
tad anādṛtya ye svārthaṃ ghnanti yānty aśubhāṃ gatim

11.23.023

svargāpavargayor dvāraṃ prāpya lokam imaṃ pumān /
draviṇe ko 'nuṣajjeta martyo 'narthasya dhāmani

11.23.024

devarṣi-pitṛ-bhūtāni jñātīn bandhūṃś ca bhāginaḥ /
asaṃvibhajya cātmānaṃ yakṣa-vittaḥ pataty adhaḥ

11.23.025

vyarthayārthehayā vittaṃ pramattasya vayo balam /
kuśalā yena sidhyanti jaraṭhaḥ kiṃ nu sādhaye

11.23.026

kasmāt saṅkliśyate vidvān vyarthayārthehayāsakṛt /
kasyacin māyayā nūnaṃ loko 'yaṃ su-vimohitaḥ

11.23.027

kiṃ dhanair dhana-dair vā kiṃ kāmair vā kāma-dair uta /
mṛtyunā grasyamānasya karmabhir vota janma-daiḥ

11.23.028

nūnaṃ me bhagavāṃs tuṣṭaḥ sarva-deva-mayo hariḥ /
yena nīto daśām etāṃ nirvedaś cātmanaḥ plavaḥ

11.23.029

so 'haṃ kālāvaśeṣeṇa śoṣayiṣye 'ṅgam ātmanaḥ /
apramatto 'khila-svārthe yadi syāt siddha ātmani

11.23.030

tatra mām anumoderan devās tri-bhuvaneśvarāḥ /
muhūrtena brahma-lokaṃ khaṭvāṅgaḥ samasādhayat

11.23.031

BhP_11.23.031/0 śrī-bhagavān uvāca
ity abhipretya manasā hy āvantyo dvija-sattamaḥ /
unmucya hṛdaya-granthīn śānto bhikṣur abhūn muniḥ

11.23.032

sa cacāra mahīm etāṃ saṃyatātmendriyānilaḥ /
bhikṣārthaṃ nagara-grāmān asaṅgo 'lakṣito 'viśat

11.23.033

taṃ vai pravayasaṃ bhikṣum avadhūtam asaj-janāḥ /
dṛṣṭvā paryabhavan bhadra bahvībhiḥ paribhūtibhiḥ

11.23.034

kecit tri-veṇuṃ jagṛhur eke pātraṃ kamaṇḍalum /
pīṭhaṃ caike 'kṣa-sūtraṃ ca kanthāṃ cīrāṇi kecana /
pradāya ca punas tāni darśitāny ādadur muneḥ

11.23.035

annaṃ ca bhaikṣya-sampannaṃ bhuñjānasya sarit-taṭe /
mūtrayanti ca pāpiṣṭhāḥ ṣṭhīvanty asya ca mūrdhani

11.23.036

yata-vācaṃ vācayanti tāḍayanti na vakti cet /
tarjayanty apare vāgbhiḥ steno 'yam iti vādinaḥ /
badhnanti rajjvā taṃ kecid badhyatāṃ badhyatām iti

11.23.037

kṣipanty eke 'vajānanta eṣa dharma-dhvajaḥ śaṭhaḥ /
kṣīṇa-vitta imāṃ vṛttim agrahīt sva-janojjhitaḥ

11.23.038

aho eṣa mahā-sāro dhṛtimān giri-rāḍ iva /
maunena sādhayaty arthaṃ baka-vad dṛḍha-niścayaḥ

11.23.039

ity eke vihasanty enam eke durvātayanti ca /
taṃ babandhur nirurudhur yathā krīḍanakaṃ dvijam

11.23.040

evaṃ sa bhautikaṃ duḥkhaṃ daivikaṃ daihikaṃ ca yat /
bhoktavyam ātmano diṣṭaṃ prāptaṃ prāptam abudhyata

11.23.041

paribhūta imāṃ gāthām agāyata narādhamaiḥ /
pātayadbhiḥ sva dharma-stho dhṛtim āsthāya sāttvikīm

11.23.042

BhP_11.23.042/0 dvija uvāca
nāyaṃ jano me sukha-duḥkha-hetur na devatātmā graha-karma-kālāḥ /
manaḥ paraṃ kāraṇam āmananti saṃsāra-cakraṃ parivartayed yat

11.23.043

mano guṇān vai sṛjate balīyas tataś ca karmāṇi vilakṣaṇāni /
śuklāni kṛṣṇāny atha lohitāni tebhyaḥ sa-varṇāḥ sṛtayo bhavanti

11.23.044

anīha ātmā manasā samīhatā hiraṇ-mayo mat-sakha udvicaṣṭe /
manaḥ sva-liṅgaṃ parigṛhya kāmān juṣan nibaddho guṇa-saṅgato 'sau

11.23.045

dānaṃ sva-dharmo niyamo yamaś ca śrutaṃ ca karmāṇi ca sad-vratāni /
sarve mano-nigraha-lakṣaṇāntāḥ paro hi yogo manasaḥ samādhiḥ

11.23.046

samāhitaṃ yasya manaḥ praśāntaṃ dānādibhiḥ kiṃ vada tasya kṛtyam /
asaṃyataṃ yasya mano vinaśyad dānādibhiś ced aparaṃ kim ebhiḥ

11.23.047

mano-vaśe 'nye hy abhavan sma devā manaś ca nānyasya vaśaṃ sameti /
bhīṣmo hi devaḥ sahasaḥ sahīyān yuñjyād vaśe taṃ sa hi deva-devaḥ

11.23.048

tam durjayaṃ śatrum asahya-vegam arun-tudaṃ tan na vijitya kecit /
kurvanty asad-vigraham atra martyair mitrāṇy udāsīna-ripūn vimūḍhāḥ

11.23.049

dehaṃ mano-mātram imaṃ gṛhītvā mamāham ity andha-dhiyo manuṣyāḥ /
eṣo 'ham anyo 'yam iti bhrameṇa duranta-pāre tamasi bhramanti

11.23.050

janas tu hetuḥ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmanaś cātra hi bhaumayos tat /
jihvāṃ kvacit sandaśati sva-dadbhis tad-vedanāyāṃ katamāya kupyet

11.23.051

duḥkhasya hetur yadi devatās tu kim ātmanas tatra vikārayos tat /
yad aṅgam aṅgena nihanyate kvacit krudhyeta kasmai puruṣaḥ sva-dehe

11.23.052

ātmā yadi syāt sukha-duḥkha-hetuḥ kim anyatas tatra nija-svabhāvaḥ /
na hy ātmano 'nyad yadi tan mṛṣā syāt krudhyeta kasmān na sukhaṃ na duḥkham

11.23.053

grahā nimittaṃ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmano 'jasya janasya te vai /
grahair grahasyaiva vadanti pīḍāṃ krudhyeta kasmai puruṣas tato 'nyaḥ

11.23.054

karmāstu hetuḥ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmanas tad dhi jaḍājaḍatve /
dehas tv acit puruṣo 'yaṃ suparṇaḥ krudhyeta kasmai na hi karma mūlam

11.23.055

kālas tu hetuḥ sukha-duḥkhayoś cet kim ātmanas tatra tad-ātmako 'sau /
nāgner hi tāpo na himasya tat syāt krudhyeta kasmai na parasya dvandvam

11.23.056

na kenacit kvāpi kathañcanāsya dvandvoparāgaḥ parataḥ parasya /
yathāhamaḥ saṃsṛti-rūpiṇaḥ syād evaṃ prabuddho na bibheti bhūtaiḥ

11.23.057

etāṃ sa āsthāya parātma-niṣṭhām adhyāsitāṃ pūrvatamair maharṣibhiḥ /
ahaṃ tariṣyāmi duranta-pāraṃ tamo mukundāṅghri-niṣevayaiva

11.23.058

BhP_11.23.058/0 śrī-bhagavān uvāca
nirvidya naṣṭa-draviṇe gata-klamaḥ pravrajya gāṃ paryaṭamāna ittham /
nirākṛto 'sadbhir api sva-dharmād akampito 'mūṃ munir āha gāthām

11.23.059

sukha-duḥkha-prado nānyaḥ puruṣasyātma-vibhramaḥ /
mitrodāsīna-ripavaḥ saṃsāras tamasaḥ kṛtaḥ

11.23.060

tasmāt sarvātmanā tāta nigṛhāṇa mano dhiyā /
mayy āveśitayā yukta etāvān yoga-saṅgrahaḥ

11.23.061

ya etāṃ bhikṣuṇā gītāṃ brahma-niṣṭhāṃ samāhitaḥ /
dhārayañ chrāvayañ chṛṇvan dvandvair naivābhibhūyate

Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc