Bhagavata Purana · Chapter 11.21
BhP_11.21.001/0 śrī-bhagavān uvāca
ya etān mat-patho hitvā bhakti-jñāna-kriyātmakān /
kṣudrān kāmāṃś calaiḥ prāṇair juṣantaḥ saṃsaranti te
sve sve 'dhikāre yā niṣṭhā sa guṇaḥ parikīrtitaḥ /
viparyayas tu doṣaḥ syād ubhayor eṣa niścayaḥ
śuddhy-aśuddhī vidhīyete samāneṣv api vastuṣu /
dravyasya vicikitsārthaṃ guṇa-doṣau śubhāśubhau
dharmārthaṃ vyavahārārthaṃ yātrārtham iti cānagha /
darśito 'yaṃ mayācāro dharmam udvahatāṃ dhuram
bhūmy-ambv-agny-anilākāśā bhūtānāṃ pañca-dhātavaḥ /
ā-brahma-sthāvarādīnāṃ śārīrā ātma-saṃyutāḥ
vedena nāma-rūpāṇi viṣamāṇi sameṣv api /
dhātuṣūddhava kalpyanta eteṣāṃ svārtha-siddhaye
deśa-kālādi-bhāvānāṃ vastūnāṃ mama sattama /
guṇa-doṣau vidhīyete niyamārthaṃ hi karmaṇām
akṛṣṇa-sāro deśānām abrahmaṇyo 'sucir bhavet /
kṛṣṇa-sāro 'py asauvīra- kīkaṭāsaṃskṛteriṇam
karmaṇyo guṇavān kālo dravyataḥ svata eva vā /
yato nivartate karma sa doṣo 'karmakaḥ smṛtaḥ
dravyasya śuddhy-aśuddhī ca dravyeṇa vacanena ca /
saṃskāreṇātha kālena mahatvālpatayātha vā
śaktyāśaktyātha vā buddhyā samṛddhyā ca yad ātmane /
aghaṃ kurvanti hi yathā deśāvasthānusārataḥ
dhānya-dārv-asthi-tantūnāṃ rasa-taijasa-carmaṇām /
kāla-vāyv-agni-mṛt-toyaiḥ pārthivānāṃ yutāyutaiḥ
amedhya-liptaṃ yad yena gandha-lepaṃ vyapohati /
bhajate prakṛtiṃ tasya tac chaucaṃ tāvad iṣyate
snāna-dāna-tapo-'vasthā- vīrya-saṃskāra-karmabhiḥ /
mat-smṛtyā cātmanaḥ śaucaṃ śuddhaḥ karmācared dvijaḥ
mantrasya ca parijñānaṃ karma-śuddhir mad-arpaṇam /
dharmaḥ sampadyate ṣaḍbhir adharmas tu viparyayaḥ
kvacid guṇo 'pi doṣaḥ syād doṣo 'pi vidhinā guṇaḥ /
guṇa-doṣārtha-niyamas tad-bhidām eva bādhate
samāna-karmācaraṇaṃ patitānāṃ na pātakam /
autpattiko guṇaḥ saṅgo na śayānaḥ pataty adhaḥ
yato yato nivarteta vimucyeta tatas tataḥ /
eṣa dharmo nṛṇāṃ kṣemaḥ śoka-moha-bhayāpahaḥ
viṣayeṣu guṇādhyāsāt puṃsaḥ saṅgas tato bhavet /
saṅgāt tatra bhavet kāmaḥ kāmād eva kalir nṛṇām
kaler durviṣahaḥ krodhas tamas tam anuvartate /
tamasā grasyate puṃsaś cetanā vyāpinī drutam
tayā virahitaḥ sādho jantuḥ śūnyāya kalpate /
tato 'sya svārtha-vibhraṃśo mūrcchitasya mṛtasya ca
viṣayābhiniveśena nātmānaṃ veda nāparam /
vṛkṣa jīvikayā jīvan vyarthaṃ bhastreva yaḥ śvasan
phala-śrutir iyaṃ nṝṇāṃ na śreyo rocanaṃ param /
śreyo-vivakṣayā proktaṃ yathā bhaiṣajya-rocanam
utpattyaiva hi kāmeṣu prāṇeṣu sva-janeṣu ca /
āsakta-manaso martyā ātmano 'nartha-hetuṣu
natān aviduṣaḥ svārthaṃ bhrāmyato vṛjinādhvani /
kathaṃ yuñjyāt punas teṣu tāṃs tamo viśato budhaḥ
evaṃ vyavasitaṃ kecid avijñāya kubuddhayaḥ /
phala-śrutiṃ kusumitāṃ na veda-jñā vadanti hi
kāminaḥ kṛpaṇā lubdhāḥ puṣpeṣu phala-buddhayaḥ /
agni-mugdhā dhūma-tāntāḥ svaṃ lokaṃ na vidanti te
na te mām aṅga jānanti hṛdi-sthaṃ ya idaṃ yataḥ /
uktha-śastrā hy asu-tṛpo yathā nīhāra-cakṣuṣaḥ
te me matam avijñāya parokṣaṃ viṣayātmakāḥ /
hiṃsāyāṃ yadi rāgaḥ syād yajña eva na codanā
hiṃsā-vihārā hy ālabdhaiḥ paśubhiḥ sva-sukhecchayā /
yajante devatā yajñaiḥ pitṛ-bhūta-patīn khalāḥ
svapnopamam amuṃ lokam asantaṃ śravaṇa-priyam /
āśiṣo hṛdi saṅkalpya tyajanty arthān yathā vaṇik
rajaḥ-sattva-tamo-niṣṭhā rajaḥ-sattva-tamo-juṣaḥ /
upāsata indra-mukhyān devādīn na yathaiva mām
iṣṭveha devatā yajñair gatvā raṃsyāmahe divi /
tasyānta iha bhūyāsma mahā-śālā mahā-kulāḥ
evaṃ puṣpitayā vācā vyākṣipta-manasāṃ nṛṇām /
mānināṃ cāti-lubdhānāṃ mad-vārtāpi na rocate
vedā brahmātma-viṣayās tri-kāṇḍa-viṣayā ime /
parokṣa-vādā ṛṣayaḥ parokṣaṃ mama ca priyam
śabda-brahma su-durbodhaṃ prāṇendriya-mano-mayam /
ananta-pāraṃ gambhīraṃ durvigāhyaṃ samudra-vat
mayopabṛṃhitaṃ bhūmnā brahmaṇānanta-śaktinā /
bhūteṣu ghoṣa-rūpeṇa viseṣūrṇeva lakṣyate
yathorṇanābhir hṛdayād ūrṇām udvamate mukhāt /
ākāśād ghoṣavān prāṇo manasā sparśa-rūpiṇā
chando-mayo 'mṛta-mayaḥ sahasra-padavīṃ prabhuḥ /
oṃkārād vyañjita-sparśa- svaroṣmāntastha-bhūṣitām
vicitra-bhāṣā-vitatāṃ chandobhiś catur-uttaraiḥ /
ananta-pārāṃ bṛhatīṃ sṛjaty ākṣipate svayam
gāyatry uṣṇig anuṣṭup ca bṛhatī paṅktir eva ca /
triṣṭub jagaty aticchando hy atyaṣṭy-atijagad-virāṭ
kiṃ vidhatte kim ācaṣṭe kim anūdya vikalpayet /
ity asyā hṛdayaṃ loke nānyo mad veda kaścana
māṃ vidhatte 'bhidhatte māṃ vikalpyāpohyate tv aham /
etāvān sarva-vedārthaḥ śabda āsthāya māṃ bhidām /
māyā-mātram anūdyānte pratiṣidhya prasīdati
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0