Bhagavata Purana · Chapter 11.18

BhP_11.18.001/0 śrī-bhagavān uvāca
vanaṃ vivikṣuḥ putreṣu bhāryāṃ nyasya sahaiva vā /
vana eva vasec chāntas tṛtīyaṃ bhāgam āyuṣaḥ

kanda-mūla-phalair vanyair medhyair vṛttiṃ prakalpayet /
vasīta valkalaṃ vāsas tṛṇa-parṇājināni vā

keśa-roma-nakha-śmaśru- malāni bibhṛyād dataḥ /
na dhāved apsu majjeta tri kālaṃ sthaṇḍile-śayaḥ

grīṣme tapyeta pañcāgnīn varṣāsv āsāra-ṣāḍ jale /
ākaṇtha-magnaḥ śiśira evaṃ vṛttas tapaś caret

agni-pakvaṃ samaśnīyāt kāla-pakvam athāpi vā /
ulūkhalāśma-kuṭṭo vā dantolūkhala eva vā

svayaṃ sañcinuyāt sarvam ātmano vṛtti-kāraṇam /
deśa-kāla-balābhijño nādadītānyadāhṛtam

vanyaiś caru-puroḍāśair nirvapet kāla-coditān /
na tu śrautena paśunā māṃ yajeta vanāśramī

agnihotraṃ ca darśaś ca paurṇamāsaś ca pūrva-vat /
cāturmāsyāni ca muner āmnātāni ca naigamaiḥ

evaṃ cīrṇena tapasā munir dhamani-santataḥ /
māṃ tapo-mayam ārādhya ṛṣi-lokād upaiti mām

yas tv etat kṛcchrataś cīrṇaṃ tapo niḥśreyasaṃ mahat /
kāmāyālpīyase yuñjyād bāliśaḥ ko 'paras tataḥ

yadāsau niyame 'kalpo jarayā jāta-vepathuḥ /
ātmany agnīn samāropya mac-citto 'gniṃ samāviśet

yadā karma-vipākeṣu lokeṣu nirayātmasu /
virāgo jāyate samyaṅ nyastāgniḥ pravrajet tataḥ

iṣṭvā yathopadeśaṃ māṃ dattvā sarva-svam ṛtvije /
agnīn sva-prāṇa āveśya nirapekṣaḥ parivrajet

viprasya vai sannyasato devā dārādi-rūpiṇaḥ /
vighnān kurvanty ayaṃ hy asmān ākramya samiyāt param

bibhṛyāc cen munir vāsaḥ kaupīnācchādanaṃ param /
tyaktaṃ na daṇḍa-pātrābhyām anyat kiñcid anāpadi

dṛṣṭi-pūtaṃ nyaset pādaṃ vastra-pūtaṃ pibej jalam /
satya-pūtāṃ vaded vācaṃ manaḥ-pūtaṃ samācaret

maunānīhānilāyāmā daṇḍā vāg-deha-cetasām /
na hy ete yasya santy aṅga veṇubhir na bhaved yatiḥ

bhikṣāṃ caturṣu varṇeṣu vigarhyān varjayaṃś caret /
saptāgārān asaṅkḷptāṃs tuṣyel labdhena tāvatā

bahir jalāśayaṃ gatvā tatropaspṛśya vāg-yataḥ /
vibhajya pāvitaṃ śeṣaṃ bhuñjītāśeṣam āhṛtam

ekaś caren mahīm etāṃ niḥsaṅgaḥ saṃyatendriyaḥ /
ātma-krīḍa ātma-rata ātma-vān sama-darśanaḥ

vivikta-kṣema-śaraṇo mad-bhāva-vimalāśayaḥ /
ātmānaṃ cintayed ekam abhedena mayā muniḥ

anvīkṣetātmano bandhaṃ mokṣaṃ ca jñāna-niṣṭhayā /
bandha indriya-vikṣepo mokṣa eṣāṃ ca saṃyamaḥ

tasmān niyamya ṣaḍ-vargaṃ mad-bhāvena caren muniḥ /
viraktaḥ kṣudra-kāmebhyo labdhvātmani sukhaṃ mahat

pura-grāma-vrajān sārthān bhikṣārthaṃ praviśaṃś caret /
puṇya-deśa-saric-chaila- vanāśrama-vatīṃ mahīm

vānaprasthāśrama-padeṣv abhīkṣṇaṃ bhaikṣyam ācaret /
saṃsidhyaty āśv asammohaḥ śuddha-sattvaḥ śilāndhasā

naitad vastutayā paśyed dṛśyamānaṃ vinaśyati /
asakta-citto viramed ihāmutra-cikīrṣitāt

yad etad ātmani jagan mano-vāk-prāṇa-saṃhatam /
sarvaṃ māyeti tarkeṇa sva-sthas tyaktvā na tat smaret

jñāna-niṣṭho virakto vā mad-bhakto vānapekṣakaḥ /
sa-liṅgān āśramāṃs tyaktvā cared avidhi-gocaraḥ

budho bālaka-vat krīḍet kuśalo jaḍa-vac caret /
vaded unmatta-vad vidvān go-caryāṃ naigamaś caret

veda-vāda-rato na syān na pāṣaṇḍī na haitukaḥ /
śuṣka-vāda-vivāde na kañcit pakṣaṃ samāśrayet

nodvijeta janād dhīro janaṃ codvejayen na tu /
ati-vādāṃs titikṣeta nāvamanyeta kañcana /
deham uddiśya paśu-vad vairaṃ kuryān na kenacit

eka eva paro hy ātmā bhūteṣv ātmany avasthitaḥ /
yathendur uda-pātreṣu bhūtāny ekātmakāni ca

alabdhvā na viṣīdeta kāle kāle 'śanaṃ kvacit /
labdhvā na hṛṣyed dhṛtimān ubhayaṃ daiva-tantritam

āhārārthaṃ samīheta yuktaṃ tat-prāṇa-dhāraṇam /
tattvaṃ vimṛśyate tena tad vijñāya vimucyate

yadṛcchayopapannānnam adyāc chreṣṭham utāparam /
tathā vāsas tathā śayyāṃ prāptaṃ prāptaṃ bhajen muniḥ

śaucam ācamanaṃ snānaṃ na tu codanayā caret /
anyāṃś ca niyamāñ jñānī yathāhaṃ līlayeśvaraḥ

na hi tasya vikalpākhyā yā ca mad-vīkṣayā hatā /
ā-dehāntāt kvacit khyātis tataḥ sampadyate mayā

duḥkhodarkeṣu kāmeṣu jāta-nirveda ātmavān /
ajjñāsita-mad-dharmo muniṃ gurum upavrajet

tāvat paricared bhaktaḥ śraddhāvān anasūyakaḥ /
yāvad brahma vijānīyān mām eva gurum ādṛtaḥ

yas tv asaṃyata-ṣaḍ-vargaḥ pracaṇḍendriya-sārathiḥ /
jñāna-vairāgya-rahitas tri-daṇḍam upajīvati

surān ātmānam ātma-sthaṃ nihnute māṃ ca dharma-hā /
avipakva-kaṣāyo 'smād amuṣmāc ca vihīyate

bhikṣor dharmaḥ śamo 'hiṃsā tapa īkṣā vanaukasaḥ /
gṛhiṇo bhūta-rakṣejyā dvijasyācārya-sevanam

brahmacaryaṃ tapaḥ śaucaṃ santoṣo bhūta-sauhṛdam /
gṛhasthasyāpy ṛtau gantuḥ sarveṣāṃ mad-upāsanam

iti māṃ yaḥ sva-dharmeṇa bhajen nityam ananya-bhāk /
sarva-bhūteṣu mad-bhāvo mad-bhaktiṃ vindate dṛḍhām

bhaktyoddhavānapāyinyā sarva-loka-maheśvaram /
sarvotpatty-apyayaṃ brahma kāraṇaṃ mopayāti saḥ

iti sva-dharma-nirṇikta- sattvo nirjñāta-mad-gatiḥ /
jñāna-vijñāna-sampanno na cirāt samupaiti mām

varṇāśramavatāṃ dharma eṣa ācāra-lakṣaṇaḥ /
sa eva mad-bhakti-yuto niḥśreyasa-karaḥ paraḥ

etat te 'bhihitaṃ sādho bhavān pṛcchati yac ca mām /
yathā sva-dharma-saṃyukto bhakto māṃ samiyāt param