Bhagavata Purana · Chapter 11.10
BhP_11.10.001/0 śrī-bhagavān uvāca
mayoditeṣv avahitaḥ sva-dharmeṣu mad-āśrayaḥ /
varṇāśrama-kulācāram akāmātmā samācaret
anvīkṣeta viśuddhātmā dehināṃ viṣayātmanām /
guṇeṣu tattva-dhyānena sarvārambha-viparyayam
suptasya viṣayāloko dhyāyato vā manorathaḥ /
nānātmakatvād viphalas tathā bhedātma-dhīr guṇaiḥ
nivṛttaṃ karma seveta pravṛttaṃ mat-paras tyajet /
jijñāsāyāṃ sampravṛtto nādriyet karma-codanām
yamān abhīkṣṇaṃ seveta niyamān mat-paraḥ kvacit /
mad-abhijñaṃ guruṃ śāntam upāsīta mad-ātmakam
amāny amatsaro dakṣo nirmamo dṛḍha-sauhṛdaḥ /
asatvaro 'rtha-jijñāsur anasūyur amogha-vāk
jāyāpatya-gṛha-kṣetra- svajana-draviṇādiṣu /
udāsīnaḥ samaṃ paśyan sarveṣv artham ivātmanaḥ
vilakṣaṇaḥ sthūla-sūkṣmād dehād ātmekṣitā sva-dṛk /
yathāgnir dāruṇo dāhyād dāhako 'nyaḥ prakāśakaḥ
nirodhotpatty-aṇu-bṛhan- nānātvaṃ tat-kṛtān guṇān /
antaḥ praviṣṭa ādhatta evaṃ deha-guṇān paraḥ
yo 'sau guṇair viracito deho 'yaṃ puruṣasya hi /
saṃsāras tan-nibandho 'yaṃ puṃso vidyā cchid ātmanaḥ
tasmāj jijñāsayātmānam ātma-sthaṃ kevalaṃ param /
saṅgamya nirased etad vastu-buddhiṃ yathā-kramam
ācāryo 'raṇir ādyaḥ syād ante-vāsy uttarāraṇiḥ /
tat-sandhānaṃ pravacanaṃ vidyā-sandhiḥ sukhāvahaḥ
vaiśāradī sāti-viśuddha-buddhir dhunoti māyāṃ guṇa-samprasūtām /
gunāṃś ca sandahya yad-ātmam etat svayaṃ ca śāṃyaty asamid yathāgniḥ
athaiṣām karma-kartṝṇāṃ bhoktṝṇāṃ sukha-duḥkhayoḥ /
nānātvam atha nityatvaṃ loka-kālāgamātmanām
manyase sarva-bhāvānāṃ saṃsthā hy autpattikī yathā /
tat-tad-ākṛti-bhedena jāyate bhidyate ca dhīḥ
evam apy aṅga sarveṣāṃ dehināṃ deha-yogataḥ /
kālāvayavataḥ santi bhāvā janmādayo 'sakṛt
tatrāpi karmaṇāṃ kartur asvātantryaṃ ca lakṣyate /
bhoktuś ca duḥkha-sukhayoḥ ko nv artho vivaśaṃ bhajet
na dehināṃ sukhaṃ kiñcid vidyate viduṣām api /
tathā ca duḥkhaṃ mūḍhānāṃ vṛthāhaṅkaraṇaṃ param
yadi prāptiṃ vighātaṃ ca jānanti sukha-duḥkhayoḥ /
te 'py addhā na vidur yogaṃ mṛtyur na prabhaved yathā
ko 'nv arthaḥ sukhayaty enaṃ kāmo vā mṛtyur antike /
āghātaṃ nīyamānasya vadhyasyeva na tuṣṭi-daḥ
śrutaṃ ca dṛṣṭa-vad duṣṭaṃ spardhāsūyātyaya-vyayaiḥ /
bahv-antarāya-kāmatvāt kṛṣi-vac cāpi niṣphalam
antarāyair avihito yadi dharmaḥ sv-anuṣṭhitaḥ /
tenāpi nirjitaṃ sthānaṃ yathā gacchati tac chṛṇu
iṣṭveha devatā yajñaiḥ svar-lokaṃ yāti yājñikaḥ /
bhuñjīta deva-vat tatra bhogān divyān nijārjitān
sva-puṇyopacite śubhre vimāna upagīyate /
gandharvair viharan madhye devīnāṃ hṛdya-veṣa-dhṛk
strībhiḥ kāmaga-yānena kiṅkinī-jāla-mālinā /
krīḍan na vedātma-pātaṃ surākrīḍeṣu nirvṛtaḥ
tāvat sa modate svarge yāvat puṇyaṃ samāpyate /
kṣīṇa-punyaḥ pataty arvāg anicchan kāla-cālitaḥ
yady adharma-rataḥ saṅgād asatāṃ vājitendriyaḥ /
kāmātmā kṛpaṇo lubdhaḥ straiṇo bhūta-vihiṃsakaḥ
paśūn avidhinālabhya preta-bhūta-gaṇān yajan /
narakān avaśo jantur gatvā yāty ulbaṇaṃ tamaḥ
karmāṇi duḥkhodarkāṇi kurvan dehena taiḥ punaḥ /
deham ābhajate tatra kiṃ sukhaṃ martya-dharmiṇaḥ
lokānāṃ loka-pālānāṃ mad bhayaṃ kalpa-jīvinām /
brahmaṇo 'pi bhayaṃ matto dvi-parārdha-parāyuṣaḥ
guṇāḥ sṛjanti karmāṇi guṇo 'nusṛjate guṇān /
jīvas tu guṇa-saṃyukto bhuṅkte karma-phalāny asau
yāvat syād guṇa-vaiṣamyaṃ tāvan nānātvam ātmanaḥ /
nānātvam ātmano yāvat pāratantryaṃ tadaiva hi
yāvad asyāsvatantratvaṃ tāvad īśvarato bhayam /
ya etat samupāsīraṃs te muhyanti śucārpitāḥ
kāla ātmāgamo lokaḥ svabhāvo dharma eva ca /
iti māṃ bahudhā prāhur guṇa-vyatikare sati
BhP_11.10.035/0 śrī-uddhava uvāca
guṇeṣu vartamāno 'pi deha-jeṣv anapāvṛtaḥ /
guṇair na badhyate dehī badhyate vā kathaṃ vibho
kathaṃ varteta viharet kair vā jñāyeta lakṣaṇaiḥ /
kiṃ bhuñjītota visṛjec chayītāsīta yāti vā
etad acyuta me brūhi praśnaṃ praśna-vidāṃ vara /
nitya-baddho nitya-mukta eka eveti me bhramaḥ
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0