Bhagavata Purana · Chapter 11.07
BhP_11.07.001/0 śrī-bhagavān uvāca
yad āttha māṃ mahā-bhāga tac-cikīrṣitam eva me /
brahmā bhavo loka-pālāḥ svar-vāsaṃ me 'bhikāṅkṣiṇaḥ
mayā niṣpāditaṃ hy atra deva-kāryam aśeṣataḥ /
yad-artham avatīrṇo 'ham aṃśena brahmaṇārthitaḥ
kulaṃ vai śāpa-nirdagdhaṃ naṅkṣyaty anyonya-vigrahāt /
samudraḥ saptame hy enāṃ purīṃ ca plāvayiṣyati
yarhy evāyaṃ mayā tyakto loko 'yaṃ naṣṭa-maṅgalaḥ /
bhaviṣyaty acirāt sādho kalināpi nirākṛtaḥ
na vastavyaṃ tvayaiveha mayā tyakte mahī-tale /
jano 'bhadra-rucir bhadra bhaviṣyati kalau yuge
tvaṃ tu sarvaṃ parityajya snehaṃ sva-jana-bandhuṣu /
mayy āveśya manaḥ saṃyak sama-dṛg vicarasva gām
yad idaṃ manasā vācā cakṣurbhyāṃ śravaṇādibhiḥ /
naśvaraṃ gṛhyamāṇaṃ ca viddhi māyā-mano-mayam
puṃso 'yuktasya nānārtho bhramaḥ sa guṇa-doṣa-bhāk /
karmākarma-vikarmeti guṇa-doṣa-dhiyo bhidā
tasmād yuktendriya-grāmo yukta-citta idam jagat /
ātmanīkṣasva vitatam ātmānaṃ mayy adhīśvare
jñāna-vijñāna-saṃyukta ātma-bhūtaḥ śarīriṇām /
atmānubhava-tuṣṭātmā nāntarāyair vihanyase
doṣa-buddhyobhayātīto niṣedhān na nivartate /
guṇa-buddhyā ca vihitaṃ na karoti yathārbhakaḥ
sarva-bhūta-suhṛc chānto jñāna-vijñāna-niścayaḥ /
paśyan mad-ātmakaṃ viśvaṃ na vipadyeta vai punaḥ
BhP_11.07.013/0 śrī-śuka uvāca
ity ādiṣṭo bhagavatā mahā-bhāgavato nṛpa /
uddhavaḥ praṇipatyāha tattvaṃ jijñāsur acyutam
BhP_11.07.014/0 śrī-uddhava uvāca
yogeśa yoga-vinyāsa yogātman yoga-sambhava /
niḥśreyasāya me proktas tyāgaḥ sannyāsa-lakṣaṇaḥ
tyāgo 'yaṃ duṣkaro bhūman kāmānāṃ viṣayātmabhiḥ /
sutarāṃ tvayi sarvātmann abhaktair iti me matiḥ
so 'haṃ mamāham iti mūḍha-matir vigāḍhas $ tvan-māyayā viracitātmani sānubandhe &
tat tv añjasā nigaditaṃ bhavatā yathāhaṃ % saṃsādhayāmi bhagavann anuśādhi bhṛtyam // BhP_11.07.016* //
satyasya te sva-dṛśa ātmana ātmano 'nyaṃ $ vaktāram īśa vibudheṣv api nānucakṣe &
satyasya te sva-dṛśa ātmana ātmano 'nyaṃ $ vaktāram īśa vibudheṣv api nānucakṣe &
sarve vimohita-dhiyas tava māyayeme % brahmādayas tanu-bhṛto bahir-artha-bhāvāḥ // BhP_11.07.017* //
tasmād bhavantam anavadyam ananta-pāraṃ $ sarva-jñam īśvaram akuṇṭha-vikuṇṭha-dhiṣṇyam &
tasmād bhavantam anavadyam ananta-pāraṃ $ sarva-jñam īśvaram akuṇṭha-vikuṇṭha-dhiṣṇyam &
nirviṇṇa-dhīr aham u he vṛjinābhitapto % nārāyaṇaṃ nara-sakhaṃ śaraṇaṃ prapadye // BhP_11.07.018*
0 śrī-bhagavān uvāca
prāyeṇa manujā loke loka-tattva-vicakṣaṇāḥ /
samuddharanti hy ātmānam ātmanaivāśubhāśayāt
ātmano gurur ātmaiva puruṣasya viśeṣataḥ /
yat pratyakṣānumānābhyāṃ śreyo 'sāv anuvindate
puruṣatve ca māṃ dhīrāḥ sāṅkhya-yoga-viśāradāḥ /
āvistarāṃ prapaśyanti sarva-śakty-upabṛṃhitam
eka-dvi-tri-catus-pādo bahu-pādas tathāpadaḥ /
bahvyaḥ santi puraḥ sṛṣṭās tāsāṃ me pauruṣī priyā
atra māṃ mṛgayanty addhā yuktā hetubhir īśvaram /
gṛhyamāṇair guṇair liṅgair agrāhyam anumānataḥ
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam /
avadhūtasya saṃvādaṃ yador amita-tejasaḥ
avadhūtaṃ dviyaṃ kañcic carantam akuto-bhayam /
kaviṃ nirīkṣya taruṇaṃ yaduḥ papraccha dharma-vit
BhP_11.07.026/0 śrī-yadur uvāca
kuto buddhir iyaṃ brahmann akartuḥ su-viśāradā /
yām āsādya bhavāl lokaṃ vidvāṃś carati bāla-vat
prāyo dharmārtha-kāmeṣu vivitsāyāṃ ca mānavāḥ /
hetunaiva samīhanta āyuṣo yaśasaḥ śriyaḥ
tvaṃ tu kalpaḥ kavir dakṣaḥ su-bhago 'mṛta-bhāṣaṇaḥ /
na kartā nehase kiñcij jaḍonmatta-piśāca-vat
janeṣu dahyamāneṣu kāma-lobha-davāgninā /
na tapyase 'gninā mukto gaṅgāmbhaḥ-stha iva dvipaḥ
tvaṃ hi naḥ pṛcchatāṃ brahmann ātmany ānanda-kāraṇam /
brūhi sparśa-vihīnasya bhavataḥ kevalātmanaḥ
BhP_11.07.031/0 śrī-bhagavān uvāca
yadunaivaṃ mahā-bhāgo brahmaṇyena su-medhasā /
pṛṣṭaḥ sabhājitaḥ prāha praśrayāvanataṃ dvijaḥ
BhP_11.07.032/0 śrī-brāhmaṇa uvāca
santi me guravo rājan bahavo buddhy-upaśritāḥ /
yato buddhim upādāya mukto 'ṭāmīha tān śṛṇu
pṛthivī vāyur ākāśam āpo 'gniś candramā raviḥ /
kapoto 'jagaraḥ sindhuḥ pataṅgo madhukṛd gajaḥ
madhu-hā hariṇo mīnaḥ piṅgalā kuraro 'rbhakaḥ /
kumārī śara-kṛt sarpa ūrṇanābhiḥ supeśakṛt
ete me guravo rājan catur-viṃśatir āśritāḥ /
śikṣā vṛttibhir eteṣām anvaśikṣam ihātmanaḥ
yato yad anuśikṣāmi yathā vā nāhuṣātmaja /
tat tathā puruṣa-vyāghra nibodha kathayāmi te
bhūtair ākramyamāṇo 'pi dhīro daiva-vaśānugaiḥ /
tad vidvān na calen mārgād anvaśikṣaṃ kṣiter vratam
śaśvat parārtha-sarvehaḥ parārthaikānta-sambhavaḥ /
sādhuḥ śikṣeta bhū-bhṛtto naga-śiṣyaḥ parātmatām
prāṇa-vṛttyaiva santuṣyen munir naivendriya-priyaiḥ /
jñānaṃ yathā na naśyeta nāvakīryeta vāṅ-manaḥ
viṣayeṣv āviśan yogī nānā-dharmeṣu sarvataḥ /
guṇa-doṣa-vyapetātmā na viṣajjeta vāyu-vat
pārthiveṣv iha deheṣu praviṣṭas tad-guṇāśrayaḥ /
guṇair na yujyate yogī gandhair vāyur ivātma-dṛk
antarhitaś ca sthira-jaṅgameṣu brahmātma-bhāvena samanvayena /
vyāptyāvyavacchedam asaṅgam ātmano munir nabhastvaṃ vitatasya bhāvayet
tejo-'b-anna-mayair bhāvair meghādyair vāyuneritaiḥ /
na spṛśyate nabhas tadvat kāla-sṛṣṭair guṇaiḥ pumān
svacchaḥ prakṛtitaḥ snigdho mādhuryas tīrtha-bhūr nṛṇām /
muniḥ punāty apāṃ mitram īkṣopasparśa-kīrtanaiḥ
tejasvī tapasā dīpto durdharṣodara-bhājanaḥ /
sarva-bhakṣyo 'pi yuktātmā nādatte malam agni-vat
kvacic channaḥ kvacit spaṣṭa upāsyaḥ śreya icchatām /
bhuṅkte sarvatra dātṛṇāṃ dahan prāg-uttarāśubham
sva-māyayā sṛṣṭam idaṃ sad-asal-lakṣaṇaṃ vibhuḥ /
praviṣṭa īyate tat-tat- svarūpo 'gnir ivaidhasi
visargādyāḥ śmaśānāntā bhāvā dehasya nātmanaḥ /
kalānām iva candrasya kālenāvyakta-vartmanā
kālena hy ogha-vegena bhūtānāṃ prabhavāpyayau /
nityāv api na dṛśyete ātmano 'gner yathārciṣām
guṇair guṇān upādatte yathā-kālaṃ vimuñcati /
na teṣu yujyate yogī gobhir gā iva go-patiḥ
budhyate sve na bhedena vyakti-stha iva tad-gataḥ /
lakṣyate sthūla-matibhir ātmā cāvasthito 'rka-vat
nāti-snehaḥ prasaṅgo vā kartavyaḥ kvāpi kenacit /
kurvan vindeta santāpaṃ kapota iva dīna-dhīḥ
kapotaḥ kaścanāraṇye kṛta-nīḍo vanaspatau /
kapotyā bhāryayā sārdham uvāsa katicit samāḥ
kapotau sneha-guṇita- hṛdayau gṛha-dharmiṇau /
dṛṣṭiṃ dṛṣṭyāṅgam aṅgena buddhiṃ buddhyā babandhatuḥ
śayyāsanāṭana-sthāna vārtā-krīḍāśanādikam /
mithunī-bhūya viśrabdhau ceratur vana-rājiṣu
yaṃ yaṃ vāñchati sā rājan tarpayanty anukampitā /
taṃ taṃ samanayat kāmaṃ kṛcchreṇāpy ajitendriyaḥ
kapotī prathamaṃ garbhaṃ gṛhṇantī kāla āgate /
aṇḍāni suṣuve nīḍe sta-patyuḥ sannidhau satī
teṣu kāle vyajāyanta racitāvayavā hareḥ /
śaktibhir durvibhāvyābhiḥ komalāṅga-tanūruhāḥ
prajāḥ pupuṣatuḥ prītau dampatī putra-vatsalau /
śṛṇvantau kūjitaṃ tāsāṃ nirvṛtau kala-bhāṣitaiḥ
tāsāṃ patatraiḥ su-sparśaiḥ kūjitair mugdha-ceṣṭitaiḥ /
pratyudgamair adīnānāṃ pitarau mudam āpatuḥ
snehānubaddha-hṛdayāv anyonyaṃ viṣṇu-māyayā /
vimohitau dīna-dhiyau śiśūn pupuṣatuḥ prajāḥ
ekadā jagmatus tāsām annārthaṃ tau kuṭumbinau /
paritaḥ kānane tasminn arthinau ceratuś ciram
dṛṣṭvā tān lubdhakaḥ kaścid yadṛcchāto vane-caraḥ /
jagṛhe jālam ātatya carataḥ svālayāntike
kapotaś ca kapotī ca prajā-poṣe sadotsukau /
gatau poṣaṇam ādāya sva-nīḍam upajagmatuḥ
kapotī svātmajān vīkṣya bālakān jāla-samvṛtān /
tān abhyadhāvat krośantī krośato bhṛśa-duḥkhitā
sāsakṛt sneha-guṇitā dīna-cittāja-māyayā /
svayaṃ cābadhyata śicā baddhān paśyanty apasmṛtiḥ
kapotaḥ svātmajān baddhān ātmano 'py adhikān priyān /
bhāryāṃ cātma-samāṃ dīno vilalāpāti-duḥkhitaḥ
aho me paśyatāpāyam alpa-puṇyasya durmateḥ /
atṛptasyākṛtārthasya gṛhas trai-vargiko hataḥ
anurūpānukūlā ca yasya me pati-devatā /
śūnye gṛhe māṃ santyajya putraiḥ svar yāti sādhubhiḥ
so 'haṃ śūnye gṛhe dīno mṛta-dāro mṛta-prajaḥ /
jijīviṣe kim arthaṃ vā vidhuro duḥkha-jīvitaḥ
tāṃs tathaivāvṛtān śigbhir mṛtyu-grastān viceṣṭataḥ /
svayaṃ ca kṛpaṇaḥ śikṣu paśyann apy abudho 'patat
taṃ labdhvā lubdhakaḥ krūraḥ kapotaṃ gṛha-medhinam /
kapotakān kapotīṃ ca siddhārthaḥ prayayau gṛham
evaṃ kuṭumby aśāntātmā dvandvārāmaḥ patatri-vat /
puṣṇan kuṭumbaṃ kṛpaṇaḥ sānubandho 'vasīdati
yaḥ prāpya mānuṣaṃ lokaṃ mukti-dvāram apāvṛtam /
gṛheṣu khaga-vat saktas tam ārūḍha-cyutaṃ viduḥ
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0