Bhagavata Purana · Chapter 10.54
taṃ māninaḥ svābhibhavaṃ yaśaḥ-kṣayaṃ $ pare jarāsandha-mukhā na sehire &
aho dhig asmān yaśa ātta-dhanvanāṃ % gopair hṛtaṃ keśariṇāṃ mṛgair iva // BhP_10.53.057*
0 śrī-śuka uvāca
iti sarve su-saṃrabdhā vāhān āruhya daṃśitāḥ /
svaiḥ svair balaiḥ parikrāntā anvīyur dhṛta-kārmukāḥ
tān āpatata ālokya yādavānīka-yūthapāḥ /
tasthus tat-sammukhā rājan visphūrjya sva-dhanūṃṣi te
aśva-pṛṣṭhe gaja-skandhe rathopasthe 'stra kovidāḥ /
mumucuḥ śara-varṣāṇi meghā adriṣv apo yathā
patyur balaṃ śarāsāraiś channaṃ vīkṣya su-madhyamā /
sa-vrīḍm aikṣat tad-vaktraṃ bhaya-vihvala-locanā
prahasya bhagavān āha mā sma bhair vāma-locane /
vinaṅkṣyaty adhunaivaitat tāvakaiḥ śātravaṃ balam
teṣāṃ tad-vikramaṃ vīrā gada-saṅkarṣanādayaḥ /
amṛṣyamāṇā nārācair jaghnur haya-gajān rathān
petuḥ śirāṃsi rathinām aśvināṃ gajināṃ bhuvi /
sa-kuṇḍala-kirīṭāni soṣṇīṣāṇi ca koṭiśaḥ
hastāḥ sāsi-gadeṣv-āsāḥ karabhā ūravo 'ṅghrayaḥ /
aśvāśvatara-nāgoṣṭra- khara-martya-śirāṃsi ca
hanyamāna-balānīkā vṛṣṇibhir jaya-kāṅkṣibhiḥ /
rājāno vimukhā jagmur jarāsandha-puraḥ-sarāḥ
śiśupālaṃ samabhyetya hṛta-dāram ivāturam /
naṣṭa-tviṣaṃ gatotsāhaṃ śuṣyad-vadanam abruvan
bho bhoḥ puruṣa-śārdūla daurmanasyam idaṃ tyaja /
na priyāpriyayo rājan niṣṭhā dehiṣu dṛśyate
yathā dāru-mayī yoṣit nṛtyate kuhakecchayā /
evam īśvara-tantro 'yam īhate sukha-duḥkhayoḥ
śaureḥ sapta-daśāhaṃ vai saṃyugāni parājitaḥ /
trayo-viṃśatibhiḥ sainyair jigye ekam ahaṃ param
tathāpy ahaṃ na śocāmi na prahṛṣyāmi karhicit /
kālena daiva-yuktena jānan vidrāvitaṃ jagat
adhunāpi vayaṃ sarve vīra-yūthapa-yūthapāḥ /
parājitāḥ phalgu-tantrair yadubhiḥ kṛṣṇa-pālitaiḥ
ripavo jigyur adhunā kāla ātmānusāriṇi /
tadā vayaṃ vijeṣyāmo yadā kālaḥ pradakṣiṇaḥ
BhP_10.54.017/0 śrī-śuka uvāca
evaṃ prabodhito mitraiś caidyo 'gāt sānugaḥ puram /
hata-śeṣāḥ punas te 'pi yayuḥ svaṃ svaṃ puraṃ nṛpāḥ
rukmī tu rākṣasodvāhaṃ kṛṣṇa-dviḍ asahan svasuḥ /
pṛṣṭhato 'nvagamat kṛṣṇam akṣauhiṇyā vṛto balī
rukmy amarṣī su-saṃrabdhaḥ śṛṇvatāṃ sarva-bhūbhujām /
pratijajñe mahā-bāhur daṃśitaḥ sa-śarāsanaḥ
ahatvā samare kṛṣṇam apratyūhya ca rukmiṇīm /
kuṇḍinaṃ na pravekṣyāmi satyam etad bravīmi vaḥ
ity uktvā ratham āruhya sārathiṃ prāha satvaraḥ /
codayāśvān yataḥ kṛṣṇaḥ tasya me saṃyugaṃ bhavet
adyāhaṃ niśitair bāṇair gopālasya su-durmateḥ /
neṣye vīrya-madaṃ yena svasā me prasabhaṃ hṛtā
vikatthamānaḥ kumatir īśvarasyāpramāṇa-vit /
rathenaikena govindaṃ tiṣṭha tiṣṭhety athāhvayat
dhanur vikṛṣya su-dṛḍhaṃ jaghne kṛṣṇaṃ tribhiḥ śaraiḥ /
āha cātra kṣaṇaṃ tiṣṭha yadūnāṃ kula-pāṃsana
yatra yāsi svasāraṃ me muṣitvā dhvāṅkṣa-vad dhaviḥ /
hariṣye 'dya madaṃ manda māyinaḥ kūṭa-yodhinaḥ
yāvan na me hato bāṇaiḥ śayīthā muñca dārīkām /
smayan kṛṣṇo dhanuś chittvā ṣaḍbhir vivyādha rukmiṇam
aṣṭabhiś caturo vāhān dvābhyāṃ sūtaṃ dhvajaṃ tribhiḥ /
sa cānyad dhanur ādhāya kṛṣṇaṃ vivyādha pañcabhiḥ
tais tāditaḥ śaraughais tu ciccheda dhanur acyutaḥ /
punar anyad upādatta tad apy acchinad avyayaḥ
parighaṃ paṭṭiśaṃ śūlaṃ carmāsī śakti-tomarau /
yad yad āyudham ādatta tat sarvaṃ so 'cchinad dhariḥ
tato rathād avaplutya khaḍga-pāṇir jighāṃsayā /
kṛṣṇam abhyadravat kruddhaḥ pataṅga iva pāvakam
tasya cāpatataḥ khaḍgaṃ tilaśaś carma ceṣubhiḥ /
chittvāsim ādade tigmaṃ rukmiṇaṃ hantum udyataḥ
dṛṣṭvā bhrātṛ-vadhodyogaṃ rukmiṇī bhaya-vihvalā /
patitvā pādayor bhartur uvāca karuṇaṃ satī
BhP_10.54.033/0 śrī-rukmiṇy uvāca
yogeśvarāprameyātman deva-deva jagat-pate /
hantuṃ nārhasi kalyāṇa bhrātaraṃ me mahā-bhuja
BhP_10.54.034/0 śrī-śuka uvāca
tayā paritrāsa-vikampitāṅgayā śucāvaśuṣyan-mukha-ruddha-kaṇṭhayā /
kātarya-visraṃsita-hema-mālayā gṛhīta-pādaḥ karuṇo nyavartata
cailena baddhvā tam asādhu-kārīṇaṃ sa-śmaśru-keśaṃ pravapan vyarūpayat /
tāvan mamarduḥ para-sainyam adbhutaṃ yadu-pravīrā nalinīṃ yathā gajāḥ
kṛṣṇāntikam upavrajya dadṛśus tatra rukmiṇam /
tathā-bhūtaṃ hata-prāyaṃ dṛṣṭvā saṅkarṣaṇo vibhuḥ /
vimucya baddhaṃ karuṇo bhagavān kṛṣṇam abravīt
asādhv idaṃ tvayā kṛṣṇa kṛtam asmaj-jugupsitam /
vapanaṃ śmaśru-keśānāṃ vairūpyaṃ suhṛdo vadhaḥ
maivāsmān sādhvy asūyethā bhrātur vairūpya-cintayā /
sukha-duḥkha-do na cānyo 'sti yataḥ sva-kṛta-bhuk pumān
bandhur vadhārha-doṣo 'pi na bandhor vadham arhati /
tyājyaḥ svenaiva doṣeṇa hataḥ kiṃ hanyate punaḥ
kṣatriyāṇām ayaṃ dharmaḥ prajāpati-vinirmitaḥ /
bhrātāpi bhrātaraṃ hanyād yena ghoratamas tataḥ
rājyasya bhūmer vittasya striyo mānasya tejasaḥ /
mānino 'nyasya vā hetoḥ śrī-madāndhāḥ kṣipanti hi
taveyaṃ viṣamā buddhiḥ sarva-bhūteṣu durhṛdām /
yan manyase sadābhadraṃ suhṛdāṃ bhadram ajña-vat
ātma-moho nṛṇām eva kalpate deva-māyayā /
suhṛd durhṛd udāsīna iti dehātma-māninām
eka eva paro hy ātmā sarveṣām api dehinām /
nāneva gṛhyate mūḍhair yathā jyotir yathā nabhaḥ
deha ādy-antavān eṣa dravya-prāṇa-guṇātmakaḥ /
ātmany avidyayā kḷptaḥ saṃsārayati dehinam
nātmano 'nyena saṃyogo viyogaś casataḥ sati /
tad-dhetutvāt tat-prasiddher dṛg-rūpābhyāṃ yathā raveḥ
janmādayas tu dehasya vikriyā nātmanaḥ kvacit /
kalānām iva naivendor mṛtir hy asya kuhūr iva
yathā śayāna ātmānaṃ viṣayān phalam eva ca /
anubhuṅkte 'py asaty arthe tathāpnoty abudho bhavam
tasmād ajñāna-jaṃ śokam ātma-śoṣa-vimohanam /
tattva-jñānena nirhṛtya sva-sthā bhava śuci-smite
BhP_10.54.050/0 śrī-śuka uvāca
evaṃ bhagavatā tanvī rāmeṇa pratibodhitā /
vaimanasyaṃ parityajya mano buddhyā samādadhe
prāṇāvaśeṣa utsṛṣṭo dviḍbhir hata-bala-prabhaḥ /
smaran virūpa-karaṇaṃ vitathātma-manorathaḥ /
cakre bhojakaṭaṃ nāma nivāsāya mahat puram
ahatvā durmatiṃ kṛṣṇam apratyūhya yavīyasīm /
kuṇḍinaṃ na pravekṣyāmīty uktvā tatrāvasad ruṣā
bhagavān bhīṣmaka-sutām evaṃ nirjitya bhūmi-pān /
puram ānīya vidhi-vad upayeme kurūdvaha
tadā mahotsavo nṝṇāṃ yadu-puryāṃ gṛhe gṛhe /
abhūd ananya-bhāvānāṃ kṛṣṇe yadu-patau nṛpa
narā nāryaś ca muditāḥ pramṛṣṭa-maṇi-kuṇḍalāḥ /
pāribarham upājahrur varayoś citra-vāsasoḥ
sā vṛṣṇi-pury uttambhitendra-ketubhir $ vicitra-mālyāmbara-ratna-toraṇaiḥ &
babhau prati-dvāry upakḷpta-maṅgalair % āpūrṇa-kumbhāguru-dhūpa-dīpakaiḥ // BhP_10.54.056* //
sikta-mārgā mada-cyudbhir āhūta-preṣṭha-bhūbhujām /
gajair dvāḥsu parāmṛṣṭa- rambhā-pūgopaśobhitā
kuru-sṛñjaya-kaikeya- vidarbha-yadu-kuntayaḥ /
mitho mumudire tasmin sambhramāt paridhāvatām
rukmiṇyā haraṇaṃ śrutvā gīyamānaṃ tatas tataḥ /
rājāno rāja-kanyāś ca babhūvur bhṛśa-vismitāḥ
dvārakāyām abhūd rājan mahā-modaḥ puraukasām /
rukmiṇyā ramayopetaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇaṃ śriyaḥ patim
Original text: Bhāgavatapurāṇa · Data entry Ulrich Stiehl · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0