Bhagavata Purana · Chapter 09.01

pralayapayasi dhātuḥ suptaśaktermukhebhyaḥ $ śrutigaṇamapanītaṃ pratyupādatta hatvā &
ditijamakathayadyo brahma satyavratānāṃ % tamahamakhilahetuṃ jihmamīnaṃ nato 'smi // BhP_08.24.061*
0 śrīrājovāca
manvantarāṇi sarvāṇi tvayoktāni śrutāni me /
vīryāṇyanantavīryasya harestatra kṛtāni ca

yo 'sau satyavrato nāma rājarṣirdraviḍeśvaraḥ /
jñānaṃ yo 'tītakalpānte lebhe puruṣasevayā

sa vai vivasvataḥ putro manurāsīditi śrutam /
tvattastasya sutāḥ proktā ikṣvākupramukhā nṛpāḥ

teṣāṃ vaṃśaṃ pṛthag brahman vaṃśānucaritāni ca /
kīrtayasva mahābhāga nityaṃ śuśrūṣatāṃ hi naḥ

ye bhūtā ye bhaviṣyāśca bhavantyadyatanāśca ye /
teṣāṃ naḥ puṇyakīrtīnāṃ sarveṣāṃ vada vikramān

BhP_09.01.006/0 śrīsūta uvāca
evaṃ parīkṣitā rājñā sadasi brahmavādinām /
pṛṣṭaḥ provāca bhagavāñ chukaḥ paramadharmavit

BhP_09.01.007/0 śrīśuka uvāca
śrūyatāṃ mānavo vaṃśaḥ prācuryeṇa parantapa /
na śakyate vistarato vaktuṃ varṣaśatairapi

parāvareṣāṃ bhūtānāmātmā yaḥ puruṣaḥ paraḥ /
sa evāsīdidaṃ viśvaṃ kalpānte 'nyan na kiñcana

tasya nābheḥ samabhavat padmakoṣo hiraṇmayaḥ /
tasmin jajñe mahārāja svayambhūścaturānanaḥ

marīcirmanasastasya jajñe tasyāpi kaśyapaḥ /
dākṣāyaṇyāṃ tato 'dityāṃ vivasvān abhavat sutaḥ

tato manuḥ śrāddhadevaḥ saṃjñāyāmāsa bhārata /
śraddhāyāṃ janayāmāsa daśa putrān sa ātmavān

ikṣvākunṛgaśaryāti diṣṭadhṛṣṭakarūṣakān /
nariṣyantaṃ pṛṣadhraṃ ca nabhagaṃ ca kaviṃ vibhuḥ

aprajasya manoḥ pūrvaṃ vasiṣṭho bhagavān kila /
mitrāvaruṇayoriṣṭiṃ prajārthamakarodvibhuḥ

tatra śraddhā manoḥ patnī hotāraṃ samayācata /
duhitrarthamupāgamya praṇipatya payovratā

preṣito 'dhvaryuṇā hotā vyacarat tat samāhitaḥ /
gṛhīte haviṣi vācā vaṣaṭkāraṃ gṛṇan dvijaḥ

hotustadvyabhicāreṇa kanyelā nāma sābhavat /
tāṃ vilokya manuḥ prāha nātituṣṭamanā gurum

bhagavan kimidaṃ jātaṃ karma vo brahmavādinām /
viparyayamaho kaṣṭaṃ maivaṃ syādbrahmavikriyā

yūyaṃ brahmavido yuktāstapasā dagdhakilbiṣāḥ /
kutaḥ saṅkalpavaiṣamyamanṛtaṃ vibudheṣv iva

niśamya tadvacastasya bhagavān prapitāmahaḥ /
hoturvyatikramaṃ jñātvā babhāṣe ravinandanam

etat saṅkalpavaiṣamyaṃ hotuste vyabhicārataḥ /
tathāpi sādhayiṣye te suprajāstvaṃ svatejasā

evaṃ vyavasito rājan bhagavān sa mahāyaśāḥ /
astauṣīdādipuruṣamilāyāḥ puṃstvakāmyayā

tasmai kāmavaraṃ tuṣṭo bhagavān harirīśvaraḥ /
dadāv ilābhavat tena sudyumnaḥ puruṣarṣabhaḥ

sa ekadā mahārāja vicaran mṛgayāṃ vane /
vṛtaḥ katipayāmātyairaśvamāruhya saindhavam

pragṛhya ruciraṃ cāpaṃ śarāṃśca paramādbhutān /
daṃśito 'numṛgaṃ vīro jagāma diśamuttarām

sukumāravanaṃ meroradhastāt praviveśa ha /
yatrāste bhagavān charvo ramamāṇaḥ sahomayā

tasmin praviṣṭa evāsau sudyumnaḥ paravīrahā /
apaśyat striyamātmānamaśvaṃ ca vaḍavāṃ nṛpa

tathā tadanugāḥ sarve ātmaliṅgaviparyayam /
dṛṣṭvā vimanaso 'bhūvan vīkṣamāṇāḥ parasparam

BhP_09.01.028/0 śrīrājovāca
kathamevaṃ guṇo deśaḥ kena vā bhagavan kṛtaḥ /
praśnamenaṃ samācakṣva paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

BhP_09.01.029/0 śrīśuka uvāca
ekadā giriśaṃ draṣṭumṛṣayastatra suvratāḥ /
diśo vitimirābhāsāḥ kurvantaḥ samupāgaman

tān vilokyāmbikā devī vivāsā vrīḍitā bhṛśam /
bharturaṅkāt samutthāya nīvīmāśv atha paryadhāt

ṛṣayo 'pi tayorvīkṣya prasaṅgaṃ ramamāṇayoḥ /
nivṛttāḥ prayayustasmān naranārāyaṇāśramam

tadidaṃ bhagavān āha priyāyāḥ priyakāmyayā /
sthānaṃ yaḥ praviśedetat sa vai yoṣidbhavediti

tata ūrdhvaṃ vanaṃ tadvai puruṣā varjayanti hi /
sā cānucarasaṃyuktā vicacāra vanādvanam

atha tāmāśramābhyāśe carantīṃ pramadottamām /
strībhiḥ parivṛtāṃ vīkṣya cakame bhagavān budhaḥ

sāpi taṃ cakame subhrūḥ somarājasutaṃ patim /
sa tasyāṃ janayāmāsa purūravasamātmajam

evaṃ strītvamanuprāptaḥ sudyumno mānavo nṛpaḥ /
sasmāra sa kulācāryaṃ vasiṣṭhamiti śuśruma

sa tasya tāṃ daśāṃ dṛṣṭvā kṛpayā bhṛśapīḍitaḥ /
sudyumnasyāśayan puṃstvamupādhāvata śaṅkaram

tuṣṭastasmai sa bhagavān ṛṣaye priyamāvahan /
svāṃ ca vācamṛtāṃ kurvannidamāha viśāmpate

māsaṃ pumān sa bhavitā māsaṃ strī tava gotrajaḥ /
itthaṃ vyavasthayā kāmaṃ sudyumno 'vatu medinīm

ācāryānugrahāt kāmaṃ labdhvā puṃstvaṃ vyavasthayā /
pālayāmāsa jagatīṃ nābhyanandan sma taṃ prajāḥ

tasyotkalo gayo rājan vimalaśca trayaḥ sutāḥ /
dakṣiṇāpatharājāno babhūvurdharmavatsalāḥ

tataḥ pariṇate kāle pratiṣṭhānapatiḥ prabhuḥ /
purūravasa utsṛjya gāṃ putrāya gato vanam