ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 09.01

પ્રલયપયસિ ધાતુઃ સુપ્તશક્તેર્મુખેભ્યઃ $ શ્રુતિગણમપનીતં પ્રત્યુપાદત્ત હત્વા &અમ્પ્;
દિતિજમકથયદ્યો બ્રહ્મ સત્યવ્રતાનાં % તમહમખિલહેતું જિહ્મમીનં નતો ઽસ્મિ ॥ ભ્પ્_08.24.061*
0 શ્રીરાજોવાચ
મન્વન્તરાણિ સર્વાણિ ત્વયોક્તાનિ શ્રુતાનિ મે ।
વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય હરેસ્તત્ર કૃતાનિ ચ

યો ઽસૌ સત્યવ્રતો નામ રાજર્ષિર્દ્રવિડેશ્વરઃ ।
જ્ઞાનં યો ઽતીતકલ્પાન્તે લેભે પુરુષસેવયા

સ વૈ વિવસ્વતઃ પુત્રો મનુરાસીદિતિ શ્રુતમ્ ।
ત્વત્તસ્તસ્ય સુતાઃ પ્રોક્તા ઇક્ષ્વાકુપ્રમુખા નૃપાઃ

તેષાં વંશં પૃથગ્ બ્રહ્મન્ વંશાનુચરિતાનિ ચ ।
કીર્તયસ્વ મહાભાગ નિત્યં શુશ્રૂષતાં હિ નઃ

યે ભૂતા યે ભવિષ્યાશ્ચ ભવન્ત્યદ્યતનાશ્ચ યે ।
તેષાં નઃ પુણ્યકીર્તીનાં સર્વેષાં વદ વિક્રમાન્

ભ્પ્_09.01.006।0 શ્રીસૂત ઉવાચ
એવં પરીક્ષિતા રાજ્ઞા સદસિ બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
પૃષ્ટઃ પ્રોવાચ ભગવાઞ્ છુકઃ પરમધર્મવિત્

ભ્પ્_09.01.007।0 શ્રીશુક ઉવાચ
શ્રૂયતાં માનવો વંશઃ પ્રાચુર્યેણ પરન્તપ ।
ન શક્યતે વિસ્તરતો વક્તું વર્ષશતૈરપિ

પરાવરેષાં ભૂતાનામાત્મા યઃ પુરુષઃ પરઃ ।
સ એવાસીદિદં વિશ્વં કલ્પાન્તે ઽન્યન્ ન કિઞ્ચન

તસ્ય નાભેઃ સમભવત્ પદ્મકોષો હિરણ્મયઃ ।
તસ્મિન્ જજ્ઞે મહારાજ સ્વયમ્ભૂશ્ચતુરાનનઃ

મરીચિર્મનસસ્તસ્ય જજ્ઞે તસ્યાપિ કશ્યપઃ ।
દાક્ષાયણ્યાં તતો ઽદિત્યાં વિવસ્વાન્ અભવત્ સુતઃ

તતો મનુઃ શ્રાદ્ધદેવઃ સંજ્ઞાયામાસ ભારત ।
શ્રદ્ધાયાં જનયામાસ દશ પુત્રાન્ સ આત્મવાન્

ઇક્ષ્વાકુનૃગશર્યાતિ દિષ્ટધૃષ્ટકરૂષકાન્ ।
નરિષ્યન્તં પૃષધ્રં ચ નભગં ચ કવિં વિભુઃ

અપ્રજસ્ય મનોઃ પૂર્વં વસિષ્ઠો ભગવાન્ કિલ ।
મિત્રાવરુણયોરિષ્ટિં પ્રજાર્થમકરોદ્વિભુઃ

તત્ર શ્રદ્ધા મનોઃ પત્ની હોતારં સમયાચત ।
દુહિત્રર્થમુપાગમ્ય પ્રણિપત્ય પયોવ્રતા

પ્રેષિતો ઽધ્વર્યુણા હોતા વ્યચરત્ તત્ સમાહિતઃ ।
ગૃહીતે હવિષિ વાચા વષટ્કારં ગૃણન્ દ્વિજઃ

હોતુસ્તદ્વ્યભિચારેણ કન્યેલા નામ સાભવત્ ।
તાં વિલોક્ય મનુઃ પ્રાહ નાતિતુષ્ટમના ગુરુમ્

ભગવન્ કિમિદં જાતં કર્મ વો બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
વિપર્યયમહો કષ્ટં મૈવં સ્યાદ્બ્રહ્મવિક્રિયા

યૂયં બ્રહ્મવિદો યુક્તાસ્તપસા દગ્ધકિલ્બિષાઃ ।
કુતઃ સઙ્કલ્પવૈષમ્યમનૃતં વિબુધેષ્વ્ ઇવ

નિશમ્ય તદ્વચસ્તસ્ય ભગવાન્ પ્રપિતામહઃ ।
હોતુર્વ્યતિક્રમં જ્ઞાત્વા બભાષે રવિનન્દનમ્

એતત્ સઙ્કલ્પવૈષમ્યં હોતુસ્તે વ્યભિચારતઃ ।
તથાપિ સાધયિષ્યે તે સુપ્રજાસ્ત્વં સ્વતેજસા

એવં વ્યવસિતો રાજન્ ભગવાન્ સ મહાયશાઃ ।
અસ્તૌષીદાદિપુરુષમિલાયાઃ પુંસ્ત્વકામ્યયા

તસ્મૈ કામવરં તુષ્ટો ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ।
દદાવ્ ઇલાભવત્ તેન સુદ્યુમ્નઃ પુરુષર્ષભઃ

સ એકદા મહારાજ વિચરન્ મૃગયાં વને ।
વૃતઃ કતિપયામાત્યૈરશ્વમારુહ્ય સૈન્ધવમ્

પ્રગૃહ્ય રુચિરં ચાપં શરાંશ્ચ પરમાદ્ભુતાન્ ।
દંશિતો ઽનુમૃગં વીરો જગામ દિશમુત્તરામ્

સુકુમારવનં મેરોરધસ્તાત્ પ્રવિવેશ હ ।
યત્રાસ્તે ભગવાન્ છર્વો રમમાણઃ સહોમયા

તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટ એવાસૌ સુદ્યુમ્નઃ પરવીરહા ।
અપશ્યત્ સ્ત્રિયમાત્માનમશ્વં ચ વડવાં નૃપ

તથા તદનુગાઃ સર્વે આત્મલિઙ્ગવિપર્યયમ્ ।
દૃષ્ટ્વા વિમનસો ઽભૂવન્ વીક્ષમાણાઃ પરસ્પરમ્

ભ્પ્_09.01.028।0 શ્રીરાજોવાચ
કથમેવં ગુણો દેશઃ કેન વા ભગવન્ કૃતઃ ।
પ્રશ્નમેનં સમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ

ભ્પ્_09.01.029।0 શ્રીશુક ઉવાચ
એકદા ગિરિશં દ્રષ્ટુમૃષયસ્તત્ર સુવ્રતાઃ ।
દિશો વિતિમિરાભાસાઃ કુર્વન્તઃ સમુપાગમન્

તાન્ વિલોક્યામ્બિકા દેવી વિવાસા વ્રીડિતા ભૃશમ્ ।
ભર્તુરઙ્કાત્ સમુત્થાય નીવીમાશ્વ્ અથ પર્યધાત્

ઋષયો ઽપિ તયોર્વીક્ષ્ય પ્રસઙ્ગં રમમાણયોઃ ।
નિવૃત્તાઃ પ્રયયુસ્તસ્માન્ નરનારાયણાશ્રમમ્

તદિદં ભગવાન્ આહ પ્રિયાયાઃ પ્રિયકામ્યયા ।
સ્થાનં યઃ પ્રવિશેદેતત્ સ વૈ યોષિદ્ભવેદિતિ

તત ઊર્ધ્વં વનં તદ્વૈ પુરુષા વર્જયન્તિ હિ ।
સા ચાનુચરસંયુક્તા વિચચાર વનાદ્વનમ્

અથ તામાશ્રમાભ્યાશે ચરન્તીં પ્રમદોત્તમામ્ ।
સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતાં વીક્ષ્ય ચકમે ભગવાન્ બુધઃ

સાપિ તં ચકમે સુભ્રૂઃ સોમરાજસુતં પતિમ્ ।
સ તસ્યાં જનયામાસ પુરૂરવસમાત્મજમ્

એવં સ્ત્રીત્વમનુપ્રાપ્તઃ સુદ્યુમ્નો માનવો નૃપઃ ।
સસ્માર સ કુલાચાર્યં વસિષ્ઠમિતિ શુશ્રુમ

સ તસ્ય તાં દશાં દૃષ્ટ્વા કૃપયા ભૃશપીડિતઃ ।
સુદ્યુમ્નસ્યાશયન્ પુંસ્ત્વમુપાધાવત શઙ્કરમ્

તુષ્ટસ્તસ્મૈ સ ભગવાન્ ઋષયે પ્રિયમાવહન્ ।
સ્વાં ચ વાચમૃતાં કુર્વન્નિદમાહ વિશામ્પતે

માસં પુમાન્ સ ભવિતા માસં સ્ત્રી તવ ગોત્રજઃ ।
ઇત્થં વ્યવસ્થયા કામં સુદ્યુમ્નો ઽવતુ મેદિનીમ્

આચાર્યાનુગ્રહાત્ કામં લબ્ધ્વા પુંસ્ત્વં વ્યવસ્થયા ।
પાલયામાસ જગતીં નાભ્યનન્દન્ સ્મ તં પ્રજાઃ

તસ્યોત્કલો ગયો રાજન્ વિમલશ્ચ ત્રયઃ સુતાઃ ।
દક્ષિણાપથરાજાનો બભૂવુર્ધર્મવત્સલાઃ

તતઃ પરિણતે કાલે પ્રતિષ્ઠાનપતિઃ પ્રભુઃ ।
પુરૂરવસ ઉત્સૃજ્ય ગાં પુત્રાય ગતો વનમ્